زمانبندی هوشمند در درمان سرطان؛ آیا ساعت تزریق دارو مهم است؟
تحقیقات جدید نشان میدهد زمانبندی تزریق داروهای ایمنیدرمانی میتواند تأثیر شگرفی بر کارایی آنها داشته باشد، بهطوری که تزریق در ساعات صبح باعث تأخیر ۵ ماهه در پیشرفت سرطان میشود؛ جزئیات بیشتر را در این مطلب از دارو دات کام بخوانید.
یافتههای یک مطالعه بالینی جدید نشان میدهد که همزمانسازی «ایمنیدرمانی» سرطان (ایمونوتراپی/Immunotherapy) با ریتم شبانهروزی بدن ممکن است در اثربخشی درمان نقشی تعیینکننده داشته باشد.
پژوهشگران مدتها است در حال مطالعه روی ساعت زیستی یا ریتم شبانهروزی بدن انساناند؛ سیستمی که بسیاری از عملکردهای زیستی مانند ترشح هورمونها، احساس گرسنگی یا خستگی، دمای بدن، قند خون و فشار خون را تنظیم میکند. در سلولها و بافتها نیز دههاــ اگر نگوییم صدهاــ ساعت زیستی کوچکتر وجود دارد که تحت کنترل این ساعت اصلیاند.
به گزارش سیانان، دانشمندانی که این ساعتهای بدن را مطالعه میکنند، اخیرا کشف کردهاند که سیستم ایمنی به زمانبندی بسیار حساس است. شواهد روبهافزایشی هم وجود دارد که این زمانبندی میتواند بر میزان مصونیتبخشی واکسنها و احتمال بروز عوارض پس از جراحی قلب نیز تاثیر بگذارد. برای مثال، یک مطالعه نشان داد که جراحی تعویض دریچه قلب وقتی بعدازظهر انجام شود، خطر کمتری دارد.
مطالعه جدید پژوهشگران چینی که در نشریه علمی «پزشکی طبیعی» (Nature Medicine) منتشر شد، اولین مطالعهای بود که چیزی را که گروههای دیگر در مطالعات مشاهدهای گزارش کرده بودند، آزمایش کرد.
پژوهشهای قبلی که زمان دریافت درمان را در بیماران مبتلا به سرطان پوست و سرطان کلیه بررسی کردند، به این نتیجه رسیدند بیمارانی که داروهای دوره ایمنیدرمانی سرطان خود را در ساعات ابتدایی روز دریافت کردند، درمانشان با نتایج بسیار بهتری همراه بود.
پژوهشگران در آزمایشی که اخیرا انجام شد، ۲۱۰ نفر را که به نوع مشابهی سرطان ریه مبتلا بودند گرد هم آوردند و آنها را تحت یک نوع درمان برای فعالسازی سیستم ایمنی قرار دادند. تنها تفاوت این بود که نیمی از گروه داروهایشان را قبل از ساعت ۳ بعدازظهر و نیم دیگر دیرتر تزریق کردند.
یافته شگفتانگیز این بود که زمان دریافت دارو در روز تفاوت محسوس ایجاد کرد. بیمارانی که اولین دوره درمان خود را صبح دریافت کردند، به طور میانگین حدود پنج ماه بیشتر طول کشید تا سرطانشان رشد کند و گسترش یابد؛ معیاری که پزشکان آن را «بقای بیمار بدون پیشرفت بیماری» مینامند.
آنها تقریبا یک سال بیشتر از کسانی که درمان را دیرتر دریافت کردند، زنده ماندند. احتمال زنده ماندن آنها در پایان مطالعه نیزــ که بیش از دو سال در حال اجرا بودــ بیشتر بود. در پایان مطالعه، حدود ۴۵ درصد افراد از گروه درمان زود هنوز زنده بودند، در مقابل حدود ۱۵ درصد در گروه درمان عصرهنگام. تا ژانویه ۲۰۲۶ هم ۷۵ بیمار هنوز زنده بودند.
آزمایش خون نشان داد بیمارانی که درمان را زودتر دریافت کردند، برای نابودی سلولهای سرطانی هم سلولهای ایمنی بیشتری داشتند.
اگرچه بسیاری از متخصصان از این یافتههای جدید هیجانزدهاند، همچنان با احتیاط به آن نگاه میکنند و این سوال همچنان باقی است که چرا زمان روز باید چنین اثر بزرگی داشته باشد؟ آن هم در داروهای ایمنیدرمانی که تا هفتهها پس از تزریق وریدی، در بدن فعال میمانند. نویسندگان مطالعه میگویند این سوال منطقی است، اما هنوز پاسخی برای آن ندارند.
چرا زمان درمان مهم است؟
پیش از آزمایش روی انسان، پژوهشها روی موشها نشان داده بود که سلولهای تی (T)، نوعی گلبول سفید خاص که تهدیدهایی مانند سرطان را شناسایی و نابود میکند، صبحها فعالترند. این سلولها در طول روز وارد تومورها و از آنها خارج میشوند، اما سرطان میتواند این سلولها را غیرفعال کند. در واقع سلولهای سرطانی پروتئینی تولید میکنند که سلولهای تی را «خاموش» میکند.
داروهای ایمنیدرمانی یا مهارکنندههای پیدیــ۱ (PD-1) این تعامل را مسدود میکنند تا سلولهای تی بتوانند با سرطان مبارزه کنند.
نظریه اصلی این است که صبحها از نظر فیزیکی تعداد بیشتری سلول تی در تومور وجود دارند. بنابراین اگر دارو در آن زمان داده شود، سلولهای بیشتری برای حمله به سرطان وجود دارد.
ساعت زیستی بسیار دقیق بدن
دکتر جفری هَسپل، متخصص ریه در دانشگاه واشنگتن که ریتم شبانهروزی بدن را در بیماران بدحال مطالعه میکند، میگوید: «به نظر میرسد هر لایه از سیستم ایمنی یک ریتم زیستی دارد.»
تیم او دریافت درمان «کارتیسل تراپی» (CAR-T) که در آن سلولهای تی بهطور ویژه برنامهریزی میشوند تا با سرطانهای خونی مانند لوسمی و لنفوم مبارزه کنند، نیز زمانی که صبح انجام شود، بهتر عمل میکند و عوارض جانبی کمتری دارد.
هسپل که در پژوهش جدید مشارکت نداشت، گفت: «اولین برخورد میان تومور، دارو و سلول تی، یعنی همان لحظه تماس اولیه، ممکن است برای موفقیت بلندمدت بسیار مهم باشد.»
به گفته پژوهشگران، انواع دیگر داروهای ضدسرطان هم ممکن است به زمان حساس باشند. مطالعهای در سال ۲۰۲۱ نشان داد نیمی از ۱۲۶ داروی ضدسرطان بررسیشده، در زمانهای خاصی از روز موثرتر عمل میکنند.
البته تغییر زمانبندی درمان بیماران کار سادهای نیست و پزشکان فقط در صورتی سیستم درمان را تغییر میدهند که مزیت آن واقعا ثابت شده باشد. با این حال به نظر میرسد ایمنیدرمانی سرطان از نظر میزان اثر، ارزش قرار گرفتن در زمانبندی صبحگاهی را داشته باشد.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات