۶ راهکار برای رفع تجمع کریستال‌های اورات در مفصل

نقرس که با زیاده‌روی در مصرف غذاهای پرچرب و و گوشت و الکل شناخته می‌شد، نوعی آرتریت است که باعث التهاب ناگهانی و دردناک مفاصل می‌شود. با این‌حال، این بیماری به‌رغم رواج در دربار پادشاهان تمام اقشار جامعه را درگیر می‌کند.
افراد مبتلا به نقرس بیش از دیگران به بیماری مزمن کلیه، بیماری‌های متابولیکی و بیماری‌های قلبی‌عروقی مبتلا می‌شوند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۹ نشان داد که نقرس با افزایش ۱۷ درصدی خطر مرگ‌و‌میر به هر علت همراه است. این آمار همچنان رو به افزایش بوده و تا حدی به همه‌گیری چاقی مربوط می‌شود.

علت ابتلا به نقرس چیست؟

مبحث ابتلا به نقرس با اورات آغاز می‌شود.
اورات ماده‌ای زائد است که هنگام تجزیه پورین‌ها شکل می‌گیرد؛ مواد شیمیایی طبیعی که در سلول‌های بدن و غذاهایی مانند گوشت اندام‌های داخلی و غذاهای دریایی یافت می‌شوند. اورات معمولاً در خون حل می‌شود، به کلیه‌ها انتقال یافته و از طریق ادرار دفع می‌شود. اگر همه چیز متعادل باشد، این کار بدون مشکل انجام می‌گیرد.
نقرس زمانی رخ می‌دهد که این تعادل به هم می‌خورد و سطح اورات از حد طبیعی بالاتر می‌رود. این اتفاق به یکی از دو شکل زیر رخ می‌دهد:

• بدن بیش از حد اورات تولید می‌کند: حدود ۱۰ درصد از افراد به‌طور طبیعی هنگام تجزیه پورین‌ها مقدار زیادی اورات تولید می‌کنند. مشکلاتی مانند سرطان خون و اختلالات ژنتیکی نادر به تولید اورات دامن می‌زنند.
• کلیه‌ها نمی‌توانند اورات را به شکل مؤثر دفع کنند: حتی اگر تولید اورات طبیعی باشد، کلیه‌ها ممکن است در دفع آن به مشکل بخورند. نقرس در ۹۰ درصد از موارد به همین علت رخ می‌دهد، زیرا سطح اورات در خون به نقطه‌ای می‌رسد که دیگر از کنترل خارج می‌شود.

زمانی که سطح اورات بیش از حد بالا می‌رود، مقدار مازاد آن به کریستال‌های سوزنی‌شکل اورات سدیم تبدیل می‌شود. این کریستال‌ها در داخل و اطراف مفاصل- معمولاً در شست پا- رسوب می‌کنند و باعث درد و التهاب شدید می‌شوند.
علت دقیق نقرس نامشخص است، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز آن دخیل هستند.

چه عوامل خطری وجود دارد؟

بزرگ‌ترین عامل خطر هیپراوریسمی یا مقدار زیاد اسید اوریک در خون است، زیرا بسیاری از افراد مبتلا به این عارضه درنهایت نقرس می‌گیرند. سطح بالای اورات سرمی هم می‌تواند تعداد حملات نقرس را چندبرابر کند.

عوامل مربوط به سبک زندگی

این عوامل عمدتاً باعث حملات نقرس می‌شوند و سطح اورات را افزایش می‌دهند:

• رژیم غذایی: غذاها و نوشیدنی‌های سرشار از پورین- گوشت قرمز، غذاهای دریایی مانند میگو و ماهی‌های چرب، حبوبات خشک، گوشت اندام‌های داخلی مانند جگر و نوشیدنی‌های قندی- سطح اورات را بالا برده و خطر نقرس را افزایش می‌دهند. شربت ذرت با فروکتوز بالا که در نوشابه‌ها و غذاهای فرآوری‌شده یافت می‌شود، دردسرساز است. مصرف لبنیات هم با کاهش دفع اسید اوریک به این مشکل دامن می‌زند.
• آبجو: افرادی که روزانه دو یا چند لیوان آبجو می‌نوشند، دو برابر بیشتر از افرادی که اهل آبجو نیستند، در معرض ابتلا به نقرس قرار می‌گیرند، زیرا آبجو سرشار از پورین است. سایر نوشیدنی‌های الکلی هم خطر نقرس را افزایش می‌دهند، اما تأثیر آن‌ها به پای آبجو نمی‌رسد.
• وزن: افرادی که اضافه‌وزن دارند یا چاق هستند، بیشتر در معرض خطر ابتلا به نقرس قرار دارند و معمولاً در سنین پایین‌تر به آن مبتلا می‌شوند. اضافه‌وزن به تولید اورات و التهاب دامن می‌زند و خطر تجمع کریستال‌های اورات و نقرس را افزایش می‌دهد. چاقی شانس ابتلا به نقرس را نسبت به افرادی که وزن طبیعی دارند تقریباً سه برابر می‌کند.
• مکمل‌های نیاسین: مصرف مکمل‌های نیاسین (ویتامین ب۳) با دوز بالا سطح اسید اوریک را افزایش می‌دهد.

مشکلات پزشکی

مشکلات پزشکی خطر نقرس را افزایش می‌دهند که از جمله می‌توان به بیماری کلیوی که ظرفیت دفع اورات را کاهش می‌دهد، دیابت که با مقاومت به انسولین جلوی دفع اورات را می‌گیرد، سندرم متابولیک، فشار خون بالا، قند خون بالا، کلسترول غیرطبیعی و چربی اضافی در ناحیه شکم اشاره کرد. اختلالات خونی مانند لوسمی و سایر انواع سرطان خون هم با افزایش تجزیه سریع سلول‌ها و آزادشدن پورین‌ها به خطر ابتلا به نقرس دامن می‌زند. بیماری سلول داسی‌شکل و سایر انواع کم‌خونی هم با افزایش تولید اورات از طریق تجزیه سریع گلبول‌های قرمز باعث افزایش خطر نقرس می‌شوند. کم‌خونی صرف‌نظر از عملکرد کلیه‌ها باعث افزایش دوبرابری احتمال ابتلا به نقرس می‌شود.

داروها و مکمل‌های خاص

برای نمونه می‌توان به داروهای ادرارآور، سیکلوسپورین، آسپرین با دوز پایین، اتامبوتول، بتابلاکرها، مکمل‌های ویتامین ب۳ و پیرازینامید اشاره کرد.

عدم تعادل میکروبیوم روده

از آن‌جا که میکروبیوم روده به تنظیم سیستم ایمنی کمک می‌کند، عدم تعادل آن با التهاب همراه است و ممکن است به آرتریت منجر شود.

سایر عوامل

این عوامل شامل ژنتیک، سن و سایر شاخص‌های زندگی هستند که افراد توان تغییر آن‌ها را ندارند:

• ژنتیک: نقرس تحت تأثیر ژن‌های مختلفی رخ می‌دهد که هرکدام به‌طور جزئی خطر نقرس را افزایش می‌دهند. بیشتر این ژن‌ها در کنترل سطح اورات دخیل هستند و به‌ویژه به جابه‌جایی اورات در کلیه‌ها کمک می‌کنند. برخی از ژن‌ها بر سوخت‌و‌ساز قند یا انتقال مولکول‌های کوچک اثر می‌گذارند و برخی دیگر نقش پیچیده‌تری ایفا می‌کنند. ژن‌های SLC2A9 و ABCG2 بیشترین تأثیر را بر سطح اورات و خطر نقرس می‌گذارند.
• پیشینه خانوادگی: اگر یک عضو نزدیک خانواده‌تان به نقرس مبتلا شده باشد، احتمال ابتلای شما به این بیماری افزایش خواهد یافت.
• جنسیت: آقایان در قیاس یا خانم‌ها با نسبت ۳ به ۱ در معرض خطر ابتلا به نقرس قرار دارند که تا حدی به فقدان محافظت ناشی از استروژن بازمی‌گردد.
• سن: خطر ابتلا به نقرس با بالا رفتن سن افزایش می‌یابد. خانم‌ها پس از یائسگی به دلیل کاهش سطح استروژن با کاهش دفع اورات و افزایش سطح آن مواجه می‌شوند. خانم‌های جوان به‌ندرت نقرس می‌گیرند.
• نژاد: آمریکایی‌های آفریقایی‌تبار یا آسیایی‌ها و جزیره‌نشینان اقیانوس آرام نسبتاً بیشتر در معرض خطر هستند. ایرانی‌ها جزو گروه‌های پر ریسک محسوب نمی‌شوند.

عوامل محرک حملات نقرس

کریستال‌های اورات مانند آتش زیر خاکستر هستند. این کریستال‌ها می‌توانند سال‌ها بدون علامت در مفصل رسوب کنند، اما زمانی که حجم کریستال‌ها به اندازه لازم برسد یا یک عامل محرک ظاهر شود، فرد دچار التهاب ناگهانی می‌شود. عوامل محرک نقرس به شرح زیر هستند:

• افزایش ناگهانی سطح اورات: زمانی که سطح اورات به‌سرعت بالا می‌رود، کریستال‌ها شانس بیشتری برای رسوب در مفاصل خواهند داشت که می‌تواند باعث آغاز حمله دردناک نقرس شود.
• آسیب‌دیدگی یا ضربه‌دیدن مفصل:ضربه موضعی به مفصل باعث جابه‌جایی کریستال‌های اورات می‌شود و التهاب ایجاد می‌کند.
• زیاده‌روی در مصرف غذاها یا نوشیدنی‌های حاوی پورین:افزایش ناگهانی پورین‌ها سطح اورات را بالا می‌برد و به تشکیل کریستال‌ها دامن می‌زند.
• استرس: هورمون‌های استرس از جمله کورتیزول سطح اورات را افزایش می‌دهند و باعث تشدید التهاب می‌شوند.
• کم‌آبی: کم‌آبی باعث تجمع اسید اوریک در خون و مفاصل شده و به شکل‌گیری و رسوب کریستال‌ها منجر می‌شود.
• خستگی: خستگی اغلب با کم‌آبی، تغییرات هورمونی و فشار ایمنی همراه است که همگی باعث افزایش سطح اورات می‌شوند.
• بیماری: بیماری‌های حاد مانند سکته قلبی باعث التهاب، کم‌آبی و تجزیه بافت‌ها می‌شود که سطح اورات را به‌سرعت بالا می‌برد.
• جراحی: جراحی معمولاً با فشار جسمانی، التهاب و کم‌آبی همراه است.
• راهکارهای درمانی کاهش اورات:کاهش سطح اورات باعث می‌شود که کریستال‌های موجود در خون حل شوند و التهاب ایجاد کنند.
• شیمی‌درمانی: شیمی‌درمانی باعث تجزیه سریع سلول‌ها و آزادشدن پورین‌ها می‌شود که درنهایت به اورات تبدیل می‌شوند.

نقرس چه علائم و مراحلی دارد؟

نقرس ممکن است بر اندام‌ها و بافت‌های زیر اثر بگذارد:

• مفاصل: نقرس اغلب شست پا را درگیر می‌کند، اما ممکن است انگشت‌ها و مفاصل بزرگ‌تر مانند زانو، شانه، آرنج و لگن را هم تحت تأثیر بگذارد.
• بورس‌ها: نقرس می‌تواند باعث التهاب بورس‌ها شود؛ کیسه‌های کوچک و مملوء از مایع که فاصله بین استخوان‌ها و بافت نرم مجاور مانند عضلات، تاندون‌ها و پوست را پر می‌کنند و اصطکاک اطراف مفاصل را به حداقل می‌رسانند.
• غلاف تاندون‌ها: نقرس ممکن است غلاف‌های محافظ اطراف تاندون‌ها را در ناحیه دست و پا درگیر کند و باعث درد و خشکی آن‌ها شود.
• کلیه‌ها: سطح بالای اورات باعث تشکیل سنگ کلیه و آسیب‌دیدگی کلیه‌ها می‌شود.

پیشرفت نقرس طی چهار مرحله رخ می‌دهد

مرحله ۱: افزایش بدون علامت سطح اسید اوریک

سطح طبیعی اورات معمولاً کمتر از ۶.۸ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر بوده و در آقایان و خانم‌ها متفاوت است. سطح ۸ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر یا بالاتر غیرطبیعی بوده و تحت عنوان هیپراوریسمی شناخته می‌شود. سطح اورات در این مرحله بیش از حد طبیعی است، اما علامتی وجود ندارد. شاید اورات درحال تجمع و تشکیل کریستال در اطراف مفاصل- معمولاً در پا- باشد، اما هیپراوریسمی به‌تنهایی نشانه نقرس نیست. سطح غیرطبیعی اورات می‌تواند در برخی از افراد نشانه آغاز مرحله اولیه نقرس باشد، اما خیلی‌ها به‌رغم سطح بالای اورات هرگز علائم نقرس را تجربه نمی‌کنند.

مرحله ۲: نقرس حاد

کریستال‌های اورات در این مرحله وارد مایع مفصلی می‌شوند و التهاب شدیدی ایجاد می‌کنند. این فرایند سلول‌های ایمنی را درگیر می‌کند و باعث آزادشدن مواد شیمیایی می‌شود که با درد ناگهانی، قرمزی و تورم همراه است.
حمله اول معمولاً زمانی رخ می‌دهد که فرد متوجه ابتلای خود به نقرس شده است. نقرس اغلب یک مفصل را درگیر می‌کند و اغلب شب‌ها رخ می‌دهد. درد به‌سرعت شدت می‌گیرد و می‌تواند طاقت‌فرسا باشد، به‌ویژه زمانی که بیمار راه می‌رود یا مفصل درگیر را لمس می‌کند.
حمله نقرس حاد معمولاً طی ۱۲ تا ۲۴ ساعت به اوج می‌رسد و سپس به‌تدریج کاهش می‌یابد و مفصل به حالت عادی خود بازمی‌گردد. بهبودی کامل حدود ۷ تا ۱۰ روز طول می‌کشد، حتی اگر بیمار تحت مداوا قرار نگیرد.
سایر علائم نقرس عبارتند از:

• تب
• تپش سریع قلب
• احساس ناخوشی عمومی
• لرز (به‌ندرت رخ می‌دهد)

اگر فردی در زمان حمله نقرس با تب بالا (بیش از ۳۸ درجه سانتی‌گراد) یا علائم شدید مانند لرز، ضعف، استفراغ، بثورات پوستی یا تنگی نفس مواجه شود، باید فوراً به پزشک مراجعه کند. این علائم ممکن است نشانه عفونت مفصل یا بیماری‌های جدی باشند.

مرحله ۳: نقرس بینابینی

بیماران اغلب پس از حمله اولیه نقرس وارد یک دوره بدون علامت می‌شوند که نقرس بینابینی یا اینتروال نامیده می‌شود. حملات در این مرحله متناوب هستند و گاهی با فاصله چند ماه و حتی چند سال رخ می‌دهند. شمار زیادی از افراد یک سال پس از حمله اول با حمله دوم مواجه می‌شوند.
علائم حملات نقرس در این مرحله مشابه علائم نقرس حاد هستند.

مرحله ۴: نقرس مزمن

مرحله نهایی نقرس که نقرس مزمن یا آرتریت نقرسی نامیده می‌شود، زمانی رخ می‌دهد که کریستال‌های اورات رسوبات بزرگ‌تری به نام توفوس ایجاد می‌کنند. توفوس‌ها معمولاً در مفاصل شست پا یا آرنج ظاهر می‌شوند، اما ممکن است در هرجای بدن از جمله غضروف، استخوان‌ها و زیر پوست جا خوش کنند.
توفوس‌ها معمولاً باعث درد نمی‌شوند، اما می‌توانند ملتهب و دردناک شوند و مفصل‌ها را درگیر کنند. توفوس‌های موجود در استخوان‌ها و غضروف‌ها به مرور زمان باعث آسیب‌دیدگی و تغییر شکل مفصل می‌شوند، اما توفوس‌های زیرپوستی ظاهر ناخوشایندی پیدا می‌کنند و ممکن است عفونی و دردناک شوند.

سایر علائم نقرس مزمن عبارتند از:

• درد مداوم مفصل: درد ممکن است حتی بین حملات نقرس ادامه پیدا کند.
• درد عمومی: این درد می‌تواند یک ناراحتی مداوم و مبهم در مفاصل باشد.
• سنگ کلیه: کریستال‌های اورات دست‌کم در ۱۵ درصد از افراد مبتلا به نقرس باعث تشکیل سنگ کلیه می‌شوند.
• تغییر شکل مفصل و کاهش تحرک:تجمع طولانی‌مدت کریستال‌ها می‌تواند به غضروف و استخوان آسیب وارد کند و باعث کاهش دامنه حرکت مفصل شود.

نقرس چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پزشکان نقرس را به‌واسطه علائم متمایز و از طریق معاینه مفصل تشخیص می‌دهند. تورم و درد ناگهانی در شست پا، التهاب مکرر قوس پا و سابقه درد و ناراحتی ناگهانی که خودبه‌خود فروکش می‌کند، از جمله علائم نقرس هستند.
پزشکان ممکن است آزمایشات زیر را تجویز کنند:

• آزمایش مایع مفصلی: دقیق‌ترین روش برای تشخیص نقرس است که با بررسی مایع مفصلی یا نمونه توفوس انجام می‌گیرد تا کریستال‌های اورات با میکروسکوپ زیر نور پلاریزه شناسایی شوند. مایع مفصلی از طریق آسپیراسیون مفصل و به کمک سوزن جمع‌آوری می‌شود.
• آزمایش خون و ادرار: این آزمایش برای اندازه‌گیری سطح اسید اوریک خون انجام می‌گیرد که در آقایان بزرگسال ۳.۵ تا ۷٫۲ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر و در خانم‌های بزرگسال ۲.۶ تا ۶ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است. این آزمایش به تشخیص نقرس کمک می‌کند، اما همیشه به‌تنهایی کافی نیست و باید در کنار آزمایشات دیگر انجام بگیرد.
• تصویربرداری: پزشکان ممکن است از اشعه ایکس، سونوگرافی یا سی‌تی اسکن تخصصی برای تشخیص نقرس و رد سایر آسیب‌ها، شناسایی آسیب مفصلی و تشخیص رسوبات اورات یا توفوس استفاده کنند.

درمان نقرس چگونه انجام می‌گیرد؟

درمان نقرس به مرحله بیماری و شرایط فردی از جمله بیماری‌های زمینه‌ای بستگی دارد.

مرحله ۱: افزایش بدون علامت سطح اورات

به بیماران توصیه می‌شود سبک زندگی خود را تغییر دهند، اما نقرس معمولاً در این مرحله با دارو درمان نمی‌شود.

مرحله ۲: نقرس حاد

درمان نقرس حاد بر کاهش درد و التهاب در زمان حملات و کنترل سطح اورات برای جلوگیری از حملات آتی تمرکز دارد.
روش‌های کاهش اورات به‌طور سنتی در طول حملات حاد در دستور کار قرار نمی‌گیرند، زیرا شروع درمان می‌تواند باعث تحریک حملات شود یا به وخامت اوضاع دامن بزند و بیماری را طولانی‌تر کند. اما اگر بیمار از قبل شروع به مصرف داروهای کاهش‌دهنده اورات کرده باشد، باید به مصرف دارو ادامه دهد.
براساس دستورالعمل کالج روماتولوژی آمریکا، مصرف داروهای کاهش‌دهنده اورات باید در زمان حمله حاد آغاز شود. این داروها در کنار داروهای ضدالتهابی باعث تشدید یا طولانی‌ترشدن علائم بیماری نمی‌شوند و بیماران اغلب در زمان حملات بیشترین انگیزه را برای شروع درمان دارند.

۱. داروهای ضدالتهابی

داروهای مصرفی در زمان حملات نقرس پیچیدگی‌های خاص خود را دارند و باید به تناسب وضعیت بیمار تجویز شوند و به‌صورت دوره‌ای تغییر کنند:

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی: این داروها به کاهش درد و تورم در طول حمله نقرس کمک می‌کنند. گزینه‌های رایج شامل ایبوپروفن (۸۰۰ میلی‌گرم، سه تا چهار مرتبه در روز) یا ایندومتاسین (۲۵ تا ۵۰ میلی‌گرم، چهار مرتبه در روز) هستند.
• کلشی‌سین: کلشی‌سین خوراکی التهاب ناشی از کریستال‌های اورات را کاهش می‌دهد و مصرف زودهنگام آن بسیار مؤثر است. مصرف دوزهای پایین‌تر آسان‌تر است و می‌توان آن‌ها را با داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی ترکیب کرد. دریافت کلشی‌سین وریدی به دلیل سمیّت بالا توصیه نمی‌شود.
• کورتیکواستروئیدها: اگر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی قابل تجویز یا مؤثر نباشند، از کورتیکواستروئیدها استفاده می‌شود. کورتیکواستروئیدها به مفصل آسیب‌دیده تزریق می‌شوند یا مانند پردنیزون (۳۰ تا ۴۰ میلی‌گرم در روز، کاهش تدریجی دوز طی ۱۰ تا ۱۴ روز) برای درمان التهاب فراگیر به‌صورت خوراکی مصرف می‌شوند.

۲. پیشگیری از حملات مکرر

کلشی‌سین با دوز پایین (۰.۶تا ۱٫۲ میلی‌گرم در روز) به کاهش دفعات حملات نقرس کمک می‌کند. مصرف دوز بالاتر در زمان بروز اولین نشانه حمله به توقف علائم کمک می‌کند. مصرف مداوم این دارو بعضاً باعث بروز مشکلات عصبی یا عضلانی قابل برگشت می‌شود، به‌ویژه اگر فرد با بیماری کلیوی دست‌به‌گریبان باشد یا از داروی خاصی استفاده کند. از این‌رو، دوز دارو دائماً تغییر داده می‌شود.

۳. کرایوتراپی

در کرایوتراپی یا سرمادرمانی از دمای بسیار پایین یا نزدیک به انجماد استفاده می‌شود. این راهکار درمانی به‌عنوان درمان کمکی حمله نقرس شناخته می‌شود. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که غوطه‌ورشدن در آب سرد شدت درد را کاهش می‌دهد، دامنه حرکتی مفاصل را بهبود می‌بخشد و تحرک بدنی افراد مبتلا به نقرس را افزایش می‌دهد.

مرحله ۳: نقرس بینابینی

حتی اگر فاقد علامت باشید، اورات همچنان در خون و مفصل تجمع خواهد کرد. این مرحله مهم‌ترین بازه زمانی برای درمان بلندمدت و پیشگیری از حملات و عوارض آتی است.
حملات نقرس در این مرحله اغلب غیرمنتظره هستند و از چند روز تا چند هفته به طول می‌انجامند. اگر نقرس بدون درمان ادامه پیدا کند، حملات طولانی‌تر و پرتعدادتر شده و احتمالاً چند مفصل مختلف را درگیر خواهند کرد. درصورت عدم درمان، حملات آتی ممکن است تا سه هفته ادامه پیدا کنند.

• داروهای کاهش‌دهنده اسید اوریک: این داروها دفعات حملات نقرس را کاهش می‌دهند، از تشکیل توفوس جلوگیری می‌کنند و به مرور زمان خطر آسیب‌دیدگی مفصل و سایر عوارض را به حداقل می‌رسانند. از آن‌جا که شروع درمان می‌تواند به حمله نقرس دامن بزند، پزشکان اغلب این داروها را به همراه داروهای پیشگیرانه مانند استروئیدها، کلشی‌سین یا داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی تجویز می‌کنند تا خطر حمله کاهش پیدا کند.
• آلوپورینول: آلوپورینول باعث کاهش تولید اسید اوریک در بدن شده و به‌عنوان اولین درمان تجویزی شناخته می‌شود. این دارو مؤثر و ارزان است، اما بیمار باید به‌طور مرتب آزمایش خون بدهد تا عملکرد کلیه و کبد را تحت کنترل داشته باشد و از عوارض جانبی مانند بثورات پوستی یا تغییر تعداد سلول‌های خونی جلوگیری کند.
• فبوکسوستات: فبوکسوستات مانند آلوپورینول باعث کاهش تولید اسید اوریک می‌شود. این دارو به افراد مبتلا به بیماری کلیوی خفیف تا متوسط یا افرادی که امکان مصرف آلوپورینول را ندارند توصیه می‌شود. بیمار باید به‌طور مرتب آزمایش خون بدهد تا عملکرد کبد را کنترل کند و از کارکرد ایمن دارو مطمئن شود. مطالعه ای در سال ۲۰۲۵ با بررسی بالغ بر ۳۰۰ داوطلب نشان داد آقایانی که نقرس دارند و پی‌اچ ادرارشان پایین است (کمتر از ۶.۲)، با مصرف داروهای قلیایی‌کننده ادرار در کنار فبوکسوستات می‌توانند سطح چربی سرمی خود را پایین بیاورند و حملات نقرس را به حداقل برسانند.
• پروبنسید: پروبنسید به کلیه‌ها کمک می‌کند که اسید اوریک بیشتری را از طریق ادرار دفع کنند. این دارو به افرادی توصیه می‌شود که کلیه‌های سالم دارند، اما قادر به دفع مؤثر اسید اوریک نیستند. پروبنسید به کلیه‌ها کمک می‌کند که اسید اوریک بیشتری دفع کنند و خطر سنگ کلیه را افزایش می‌دهد. از این‌رو، هیدراته‌ماندن حائز اهمیت است. این دارو به افراد مبتلا به سنگ کلیه یا بیماری کلیوی ناشی از نقرس توصیه نمی‌شود. پروبنسید معمولاً برای افراد زیر ۶۰ سال تجویز می‌شود.
• پگلوتیکاز: پگلوتیکاز در تجزیه اسید اوریک به بدن کمک می‌کند تا از طریق ادرار دفع شود. این دارو برای افراد مبتلا به نقرس حاد که با راهکارهای درمانی استاندارد بهبود نیافته‌اند تجویز می‌شود. افرادی که سابقه بیماری‌های قلبی‌عروقی دارند، باید در مصرف این دارو محتاط باشند.

مرحله ۴: نقرس مزمن

در این مرحله باید به مصرف داروهای کاهش‌دهنده اورات و تغییر سبک زندگی ادامه دهید تا جلوی تشدید حملات و عوارض بلندمدت را بگیرید.

۱. جراحی

رسوبات بزرگ اسید اوریک، که توفوس نامیده می‌شوند، در اطراف پوست سالم به کمک جراحی برداشته می‌شوند؛ به‌ویژه اگر توفوس‌ها عفونی باشند، حاوی ترشحات بوده و دامنه حرکتی مفصل را محدود کنند. رسوبات کوچک‌تر معمولاً با مصرف داروهای قوی کاهش‌دهنده اورات به مرور زمان کوچک می‌شوند.

۲. پماد تبتی چینگ‌پنگ

این پماد از قدیم برای نقرس و سایر بیماری‌ها تجویز می‌شود و ترکیبی از گیاهان مختلف اعم از گون داسی‌شکل، ریواس چینی، اقونیطون، میوه هلیله (بدون هسته) و انگورفرنگی هندی است. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۴ با بررسی ۲۰۳ فرد مبتلا به نقرس حاد نشان داد که پماد چینگ‌پنگ در مقایسه با دارونما نقش قابل‌توجهی در کاهش درد و تورم مفصل دارد و حرکت مفصل را بهبود می‌بخشد. شمار اندکی از افراد با عوارض خفیف و تحریک پوستی مواجه می‌شوند.

۳. طب سوزنی

• طب سوزنی از دیرباز به عنوان درمان سنتی نقرس در چین به کار گرفته شده است. چندین مطالعه مروری سیستماتیک و تحلیل فراگیر نشان دادند که طب سوزنی می‌تواند جایگزین یا مکمل درمان نقرس باشد. البته هنوز به تحقیقات بالینی بیشتری نیاز داریم. پژوهشگران در یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۱ با بررسی ۱۴ مطالعه نشان داند که ترکیب طب سوزنی با داروهای گیاهی مؤثرتر از مصرف دارو های متداول نقرس است.

۴. درمان‌های نوظهور

مزایای درمان‌های نوظهور مستلزم آزمایشات بالینی و تحقیقات بیشتر است:

• مهارکننده هم‌انتقال‌دهنده-۲ سدیم-گلوکز: یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۲۳ نشان داد افرادی که دیابت نوع دو دارند و از مهارکننده هم‌انتقال‌دهنده-۲ سدیم-گلوکز استفاده می‌کنند، یک‌سوم کمتر در معرض خطر نقرس قرار دارند. این داروها می‌توانند به افراد مبتلا به دیابت یا مستعد نقرس کمک کنند.
• مهارکننده اینترلوکین-۱ بتا:داروهایی مانند آناکینرا، کاناکینوماب و ریلوناسپت که اینترلوکین-۱ بتا را مهار می‌کنند، در کاهش التهاب و درمان حملات حاد نقرس مؤثر هستند. یک مطالعه مروری سیستماتیک در سال ۲۰۲۳ نشان داد که کاناکینوماب و ریلوناسپت در کاهش درد و دفعات حملات نقرس مؤثرتر از داروهای دیگر هستند و آناکینرا به همان اندازه به تسکین درد و ناراحتی کمک می‌کند.

راهکارهای طبیعی و تغییر سبک زندگی برای درمان نقرس

راهکارهای طبیعی و تغییر سبک زندگی بر اصلاح رژیم غذایی، کنترل وزن، نوشیدن آب کافی و اجتناب از عوامل محرک تمرکز دارند تا سطح اورات کاهش یافته و جلوی حملات گرفته شود.

۱. مراقبت فردی

راهکارهای مختلفی برای کاهش درد و تورم ناشی از حمله نقرس وجود دارد. سرمادرمانی التهاب را کاهش می‌دهد. اگر ۱۰ تا ۲۰ دقیقه از یخ یا کمپرس سرد استفاده کنید و یک تکه پارچه بین یخ و پوست‌تان بگذارید، تورم کاهش خواهد یافت. همچنین اگر عضو آسیب‌دیده را بالاتر از سطح قلب نگه‌دارید، تورم آن به حداقل می‌رسد.
استراحت در طول حمله نقرس بسیار حائز اهمیت است. چند روز به مفصل دردناک فشار نیاورید. به‌طور کلی به افراد مبتلا به نقرس توصیه می‌شود که ورزش کنند. استراحت دادن به مفصل آسیب‌دیده در طول حمله- به ویژه در ناحیه پا، مچ یا زانو- از طولانی‌شدن حمله جلوگیری می‌کند.
استفاده از عصا فشار وارده به مفصل را کاهش می‌دهد. اگر جوراب‌تان را در قسمت انگشت‌ها پاره کنید، هم پا گرم می‌ماند و هم فشار کمتری به آن وارد می‌شود. کاهش تدریجی وزن در بلندمدت حملات نقرس را به حداقل می‌رساند و سطح اورات را بیشتر از رژیم‌های غذایی فاقد پورین پایین می‌آورد. در کاهش وزن عجله نکنید، زیرا این کار به تشدید حمله دامن می‌زند.

۲. رژیم غذایی و برخی از غذاها

ترکیب رژیم غذایی بهینه با دارو به بهبود نتایج درمان کمک می‌کند، به‌ویژه اگر فرد نقرس شدید داشته باشد. تغییر رژیم غذایی نقرس را درمان نمی‌کند، اما می‌تواند دفعات حمله را به حداقل برساند و آسیب مفصلی را مهار کند.

• رژیم مدیترانه‌ای: این رژیم بر میوه و سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزها و دانه‌ها، روغن زیتون و مصرف محدود گوشت قرمز و شیرینی تأکید دارد. غذاهای دریایی محدود هستند، اما افراد مبتلا به نقرس می‌توانند در حد اعتدال سالمون بخورند.
• رژیم دَش: این رژیم سرشار از میوه و سبزیجات، مغزها، حبوبات و لبنیات کم‌چرب بوده و در زمینه گوشت قرمز، گوشت فرآوری‌شده و نوشیدنی‌های قندی محدودیت دارد. یک مطالعه بلندمدت با بررسی حدود ۴۴ هزار و ۴۰۰ داوطلب آقا نشان داد که رژیم دَش خطر نقرس را ۳۲ درصد کاهش می‌دهد، اما رژیم غذایی مرسوم غربی‌ها باعث افزایش ۴۲ درصدی خطر این بیماری می‌شود.

غذاهای توصیه‌شده شامل موارد زیر هستند:

• آلبالو: یک مطالعه مروری سیستماتیک در سال ۲۰۱۹ نشان داد افرادی که به طور منظم آلبالو یا محصولات حاوی آلبالو مصرف می‌کنند، کمتر دچار حملات نقرس می‌شوند و سطح اسید اوریک پایین‌تری دارند. یک مطالعه قدیمی‌تر از کاهش ۳۵ درصدی حملات نقرس با مصرف آلبالو و کاهش ۷۵ درصدی خطر این بیماری با ترکیب آلبالو و داروی آلوپورینول حکایت دارد.
• سایر غذاهای مفید: اسفناج، کرفس، بادمجان، گوجه‌فرنگی، لوبیا سبز، مارچوبه، کشمش، انگور سیاه، موز، زردآلو، پرتقال و سیب و همچنین کربوهیدرات‌های پیچیده مانند حبوبات، برنج قهوه‌ای، مغزها، جو دوسر و سبزیجات نشاسته‌دار.

در مصرف گوشت اندام‌های داخلی مانند مغز، جگر و خوش‌گوشت، و همچنین قلوه، آب گوشت، انواع سس و ماهی‌های چرب مانند ساردین و آنچوی محتاط باشید یا به‌طور کامل از آن‌ها اجتناب کنید.

۳. هیدراتاسیون

نوشیدن آب فراوان برای درمان نقرس به‌ویژه در افرادی که از سنگ کلیه رنج می‌برند مؤثر است، زیرا آب به دفع اورات مازاد کمک می‌کند. محدود کردن نوشیدنی‌های حاوی شربت ذر، آب میوه‌هایی مانند پرتقال و سیب و کنسانتره‌ها خطر نقرس را به حداقل می‌رساند.

۴. مکمل‌های غذایی

برخی از مکمل‌های غذایی به کنترل نقرس کمک می‌کنند، هرچند باید با احتیاط و زیر نظر پزشک مصرف شوند:

• ویتامین ث: با کاهش احتمالی سوخت‌و‌ساز پورین، ویتامین ث می‌تواند تولید اورات را به‌طور غیرمستقیم کاهش دهد. یک تحلیل فراگیر در سال ۲۰۱۱ با بررسی ۱۳ مطالعه نشان داد که مصرف روزانه ۵۰۰ میلی‌گرم ویتامین ث ظرف مدت یک ماه سطح اسید اوریک را اندکی کاهش می‌دهد. با این‌حال، دوز بالای ویتامین ث ممکن است خطر سنگ کلیه را چندبرابر کند.
• ویتامین‌های گروه ب: مطالعه‌ایدر سال ۲۰۱۸ نشان داد که مکمل‌های ویتامین ب به‌ویژه فولات (ویتامین ب۹) و ب۱۲ با کاهش سطح اورات در آقایان ارتباط مستقیم دارند، اما این مسئله در خانم‌ها مشاهده نمی‌شود.
• اسیدهای چرب امگا-۳: افرادی که امگا-۳ بیشتری دارند، حملات نقرس کمتری را تجربه می‌کنند؛ امری که نشان می‌دهد مصرف منظم روغن ماهی امگا-۳ که اثر ضدالتهابی دارد، به پیشگیری از حملات نقرس کمک می‌کند؛ به‌ویژه در افرادی که به‌تازگی مصرف داروهای کاهش‌دهنده اسید اوریک را شروع کرده‌اند. البته در این مورد به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.

۵. ورزش منظم با شدت متوسط

افراد مبتلا به نقرس که از نظر بدنی فعال هستند، سالانه حملات کمتر، التهاب خفیف‌تر و درد کمتری را نسبت به افراد بی‌تحرک تجربه می‌کنند. توصیه متخصصان این است که دست‌کم ۳۰ دقیقه در روز ورزش کنید. با این‌حال، در انتخاب تمرین‌ها باید دقت به خرج دهید تا درد مفصل شدیدتر نشود یا مفاصل تحت فشار قرار نگیرند. بیماران می‌توانند در زمان حملات نقرس با خیال راحت تمرینات هوازی و قدرتی انجام دهند.
کوین شلی، درمانگر حرفه‌ای و ستون‌نویس بخش سلامت در اپک تایمز، پنج تمرین مختلف را توصیه می‌کند که دفعات حملات نقرس را به حداقل می‌رسانند. پیاده‌روی، حرکت صد در پیلاتس، حرکت حشره مرده، حرکت قیچی با پا و لیفت پا و بازو به‌صورت چهاردست‌و‌پا.

۶. کمپرس گرم زنجبیلی

در این روش باید بک پارچه گرم آغشته به عصاره زنجبیل را روی مفصل دردناک خود قرار دهید. این روش غیرتهاجمی به کنترل علائم آرتریت ناشی از نقرس کمک می‌کند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۳ با بررسی ۳۰ بیمار مبتلا به نقرس نشان داد که ترکیب کمپرس گرم زنجبیلی و ۱۵ تا ۲۰ دقیقه حرکات کششی در حالت ثابت، که می‌بایست در ۶ جلسه به مدت دو هفته انجام شود، درد مفصل را به شکل قابل‌توجهی کاهش می‌دهد.

نقش ذهنیت در درمان نقرس

ذهنیت و سلامت روان نقش مهمی در کنترل نقرس دارند. استرس مستقیماً باعث نقرس نمی‌شود، اما استرس مزمن سطح اورات را افزایش می‌دهد، خطر حملات را بالا می‌برد و به تشدید علائم نقرس دامن می‌زند.
از این گذشته، ذهنیت بر سبک زندگی اثر می‌گذارد و نقرس را از این طریق کنترل می‌کند. افراد باانگیزه و خوش‌بین عملکرد بهتری در پیروی از یک رژیم غذایی متعادل دارند، به اندازه کافی آب می‌نوشند و فعالیت بدنی منظم دارند که همگی سطح اورات را به حداقل می‌رسانند.

چگونه می‌توانم از نقرس پیشگیری کنم؟

نقرس یکی از معدود انواع آرتریت است که قابل پیشگیری است. علاوه بر راهکارهای مراقبت فردی می‌توانید از پیشنهادات زیر برای کاهش خطر حملات اولیه و مکرر نقرس استفاده کنید:

• نوشیدن قهوه: مطالعه‌ای در سال ۲۰۲۲ نشان داد که نوشیدن قهوه با کاهش خطر نقرس ارتباط دارد، حتی اگر سطح اورات بالاتر از حد طبیعی باشد. پژوهشگران گفتند که ترکیبات موجود در قهوه سرنخ‌های تازه‌ای برای جلوگیری از بروز نقرس در اختیار ما می‌گذارند.
• مدیریت بیماری‌ها: با توجه به این‌که بسیاری از مشکلات پزشکی به افزایش خطر نقرس دامن می‌زنند، مدیریت سریع و مداوم پس از تشخیص بیماری بسیار حائز اهمیت است.

بیماری‌های همراه و عوارض احتمالی نقرس

بیماری‌های همراه و عوارض نقرس از تجمع کریستال‌های اورات در مفاصل و سطح بالای اسید اوریک و التهاب سیستمیک مزمن نشأت می‌گیرند. این عوامل به عروق آسیب می‌رسانند، عملکرد کلیه را مختل می‌کنند، مقاومت به انسولین را افزایش داده و به تنش اکسایشی دامن می‌زنند.

۱. ترکیب بیماری‌های همراه و عوارض جانبی

بسیاری از افراد مبتلا به نقرس با مجموعه‌ای از بیماری‌های همراه و عوارض جانبی مواجه می‌شوند:

• مشکلات سلامت روان مانند اضطراب و افسردگی
• ساییدگی و آسیب‌دیدگی مفصل
• کم‌کاری تیروئید
• اختلال نعوظ

۲. بیماری‌های همراه

بیماری‌های همراه عبارتند از:

• فشار خون بالا
• چاقی
• دیابت
• کلسترول بالا
• نارسایی قلبی
• حمله قلبی
• بیماری مزمن ریه
• کم‌خونی
• پسوریازیس

۳. عوارض

برخی از عوارض نقرس جدی و طولانی‌مدت هستند:

• آسیب‌دیدگی دائمی مفصل
• افزایش خطر بیماری‌های قلبی‌عروقی
• تنگ‌شدن شریان‌ها
• سنگ کلیه و بیماری کلیوی
• سندرم متابولیک
• افزایش خطر ابتلا به برخی از سرطان‌ها مانند سرطان پروستات
• تحلیل‌رفتن استخوان‌ها
• تغییر شکل مفصل
• پانیکولیت (التهاب لایه چربی زیرین پوست)
• کنژنکتیویت (التهاب ملتحمه)
• آرتریت مزمن
• حملات مکرر
• رسوب توفوس