سنسور دیابت چیست؟ دستگاه‌های CGM و کنترل هوشمند قند خون

سنسور دیابت یا سنسور پایش مداوم قند (CGM) چیست؟

سنسور پایش مداوم قند خون (CGM) یک دستگاه کوچک و هوشمند است که با نصب زیر پوست، قند خون را به صورت خودکار و لحظه‌ای از مایع میان بافتی اندازه‌گیری می‌کند. این سیستم با ارسال داده‌ها به گوشی موبایل، نمودار دقیقی از نوسانات گلوکز خون در ۲۴ ساعت ارائه می‌دهد و با زنگ هشدار در زمان‌های خطر، به بیماران مبتلا به دیابت کمک می‌کند تا بدون نیاز به سوزن‌زدن مداوم، کنترل دقیق‌تری بر بیماری خود داشته باشند.

مایع میان‌بافتی (interstitial fluid) چیست؟

مایع میان‌بافتی، مایعی است که در فضاهای اطراف سلول‌های شما وجود دارد. این مایع شامل موادی است که از مویرگ‌های خونی شما نشت می‌کنند. یکی از این مواد، گلوکز (قند) است. سنسور موجود در دستگاه سنجش مداوم قند خون (CGM) درست زیر پوست شما، جایی که این مایع قرار دارد، قرار می‌گیرد. این دستگاه، گلوکز موجود در مایع میان‌بافتی شما را اندازه‌گیری می‌کند.

گلوکز ابتدا به جریان خون وارد می‌شود و سپس به مایع میان‌بافتی نشت می‌کند. بنابراین، بین سطح گلوکز خون شما و سطح گلوکز میان‌بافتی، تاخیر وجود دارد. این یعنی ممکن است اندازه‌گیری گلوکز توسط حسگر CGM چند دقیقه با اندازه‌گیری دستی قند خون از طریق انگشت اختلاف زمانی داشته باشد.

چه کسانی می‌تواند از سنسور پایش مداوم قند (CGM) استفاده کند؟

اگر برای مدیریت دیابت نوع ۱، دیابت نوع ۲ یا نوع دیگری از دیابت به انسولین نیاز دارید، پزشک ممکن است استفاده از دستگاه پایش مداوم بر قند خون را توصیه کند. دستگاه‌های نظارت مداوم بر قند خون (CGM) برای بزرگسالان و کودکان تجویز می‌شوند. برخی از مدل‌ها را می‌توان برای کودکان ۲ ساله نیز استفاده کرد.

موارد استفاده و کاربردهای CGM

کاربردها و موارد استفاده اصلی از این فناوری پیشرفته شامل موارد زیر هستند:

• مشاهده روند و جهت تغییرات قند خون: برخلاف glucometer که فقط یک عدد در لحظه نشان می‌دهد، CGM پیکان‌های صعودی یا نزولی را نمایش می‌دهد. این به بیمار کمک می‌کند ببیند قند خونش در حال بالا رفتن یا پایین آمدن است و قبل از بروز بحران اقدام کند.
• تشخیص قند خون پنهان (هیپوگلیسمی و هایپرگلیسمی): بسیاری از افراد، به‌ویژه در شب، دچار افت یا افزایش قند خون می‌شوند، بدون اینکه متوجه آن شوند. CGM با زنگ هشدار در زمان‌هایی که قند خون از حد مجاز خارج می‌شود، بیمار را مطلع می‌کند.
• تنظیم دقیق دوز انسولین: برای بیمارانی که انسولین تزریق می‌کنند، به‌ویژه با پمپ انسولین، CGM اطلاعات دقیقی برای محاسبه دوز انسولین در زمان غذا خوردن یا اصلاح قند خون بالا ارائه می‌دهد.
• کاهش نوسانات قند خون: با داشتن اطلاعات لحظه‌به‌لحظه، بیمار می‌تواند تاثیر غذاهای مختلف، ورزش و استرس را بر قند خون خود بررسی کند و سبک زندگی را طوری تنظیم کند که قند خون در محدوده نرمال باقی بماند.
• استفاده در پمپ‌های هوشمند انسولین: برخی از سنسورهای CGM به صورت مستقیم به پمپ‌های انسولین متصل می‌شوند و پمپ بر اساس داده‌های سنسور به صورت خودکار انسولین ترشح یا قطع می‌کند.

این دستگاه برای اکثر بیماران دیابت نوع ۱ و بسیاری از بیماران دیابت نوع ۲ که نیاز به کنترل دقیق قند خون دارند و انسولین دریافت می‌کنند، توصیه می‌شود.

نحوه نصب و استفاده از سنسور پایش مداوم قند خون (CGM)

نحوه استفاده از سنسور دیابت و نصب آن فرآیندی نسبتا ساده است که می‌توانید آن را در خانه انجام دهید. مراحل کلی آن به شرح زیر است:

• شستن دست‌ها: قبل از هر کاری دست‌های خود را با آب و صابون بشویید و خشک کنید.
• انتخاب محل نصب: بهترین مکان‌ها معمولا پشت بازو یا شکم و دور ناف هستند. محل باید فاقد زخم، کبودی، تاتو، موی زیاد یا چربی باشد.
• تمیز کردن محل: محل انتخابی را با الکل تمیز کنید و اجازه دهید کاملا خشک شود.
• چسباندن دستگاه اپلیکاتور: سنسور معمولا داخل یک اپلیکاتور قرار دارد. درب محافظ اپلیکاتور را بردارید و آن را محکم روی پوست و با زاویه 90 درجه قرار دهید.
• فشار دادن دکمه: دکمه موجود روی اپلیکاتور را محکم فشار دهید. با شنیدن صدای کلیک، یک سوزن بسیار ریز و نازک، سنسور را به زیر پوست وارد می‌کند.
• برداشتن اپلیکاتور: دستگاه اپلیکاتور را با احتیاط از روی پوست جدا کنید. فقط سنسور که یک پایه چسبی کوچک و دایره‌ای شکل است روی پوست باقی می‌ماند.

بسته به نوع دستگاه CGM، ممکن است نیاز باشد در اولین روز یا چند روز اول، قند خون خود را با یک دستگاه گلوکومتر اندازه بگیرید و عدد را در اپلیکیشن وارد کنید تا دقت سنسور افزایش یابد. پیش از نصب سنسور روی بدن، باید نرم‌افزار آن را روی گوشی هوشمند خود نصب کنید تا پس از قرار دادن سنسور روی بدن آن را به نرم‌افزار متصل کنید. برای انجام این کار به دفترچه راهنمای دستگاه مراجعه کنید. نحوه نصب و راه‌اندازی در مدل‌های مختلف متفاوت خواهد بود.

سنسور دیابت یا سنسور پایش مداوم قند (CGM) چگونه کار می‌کند؟

این دستگاه قند خون هوشمند، دستگاه کوچکی است که به بازو یا شکم خود وصل می‌کنید تا به مانیتورینگ مداوم گلوکز بپردازد. یعنی می‌تواند میزان گلوکز موجود در مایع زیر پوست شما را اندازه‌گیری کند. همچنین، می‌توانید نتایج را در تلفن هوشمند خود دریافت کنید.

• در برخی از انواع آن که «سنسور در لحظه» نامیده می‌شوند، حسگر هر چند دقیقه یکبار نتایج را به گیرنده یا تلفن شما ارسال می‌کند. می‌توانید سطح گلوکز خود را در هر زمانی روی گیرنده مشاهده کنید.
• در برخی مدل‌ها، نتایج مستقیما به پمپ انسولین ارسال می‌شود. بنابراین می‌توانید سطح گلوکز خود را روی پمپ مشاهده کنید.
• در انواع دیگر CGM، که اغلب مانیتورهای فلش یا CGM اسکن‌شده متناوب نامیده می‌شوند، برای مشاهده نتایج باید حسگر را با تلفن خود اسکن کنید.

توجه! میزان قند خون مایع بینابینی چند دقیقه از میزان قند خون شما عقب‌تر است. این بدان معناست که شما هنوز هم باید هرازگاهی، به‌ویژه هنگام رانندگی یا ابتلا به افت قند خون، قند خون خود را گلوکومتر اندازه‌گیری کنید.

آیا استفاده از سنسور پایش مداوم قند (CGM) آسان است؟

دستگاه‌های سنسور دیابت دستگاه‌های کوچک و پیچیده‌ای هستند و برای یادگیری استفاده از آن به کمی زمان نیاز دارید. به عنوان مثال، باید موارد زیر را یاد بگیرید:

• سنسور را به‌درستی وارد کنید؛
• دستگاه را با اندازه‌گیری قند خون از طریق انگشت (در صورت لزوم) کالیبره کنید؛
• آلارم‌های دستگاه را تنظیم کنید؛
• داده‌ها را به رایانه (برای تجزیه و تحلیل طولانی‌مدت) یا تلفن خود منتقل کنید؛
• بر اساس داده‌های جمع‌آوری شده، به برنامه مراقبتی خود پاسخ دهید و تغییراتی در آن ایجاد کنید.

آیا با وجود استفاده از CGM، همچنان باید قند خون را از نوک انگشت چک کنم؟

استفاده از دستگاه اندازه‌گیری قند خون (CGM) باید تعداد دفعاتی را که نیاز به گرفتن خون از انگشت دارید کاهش دهد. اما همچنان مهم است که یک دستگاه اندازه‌گیری قند خون در دسترس داشته باشید.

اگر سنسور CGM شما به‌طور غیرمنتظره از کار بیفتد، می‌توانید تا زمان نصب سنسور جدید از دستگاه سنجش قند خون انگشتی برای بررسی سطح گلوکز استفاده کنید. این اندازه‌گیری‌ها همچنین به‌عنوان یک روش پشتیبان برای تایید نتایج CGM به کار می‌روند.

مانند هر فناوری دیگری، CGM هم ممکن است گاهی دقت کافی نداشته باشد. اگر عددی که CGM نشان می‌دهد برایتان غیرعادی یا مشکوک به نظر می‌رسد، انجام یک تست قند خون از نوک انگشت می‌تواند بهترین راه برای اطمینان باشد.

برای مثال، اگر CGM روند افزایش یا کاهش قند خون را نشان می‌دهد اما شما احساس خوبی دارید، یک اندازه‌گیری دستی می‌تواند خیالتان را راحت کند. در مقابل، اگر حالتان خوب نیست اما CGM سطح گلوکز را در محدوده طبیعی نشان می‌دهد، بررسی قند خون می‌تواند به یافتن دلیل حال بدتان کمک کند.

همچنین ممکن است برای کالیبراسیون یا راه‌اندازی دستگاه CGM لازم باشد یک تست قند خون انگشتی انجام شود.

تفاوت بین سیستم پایش قند خون لحظه‌ای و نمایشگر مداوم قند خون (CGM)

تفاوت اصلی بین این دو سیستم در نحوه عملکرد، اطلاعات ارائه شده و روش استفاده است. در ادامه به تفاوت‌های اصلی این دو شیوه ارزیابی قند خون پرداخته‌ایم:

• نحوه اندازه‌گیری: در سیستم لحظه‌ای قند خون را با سوزن‌زدن به نوک انگشت اندازه می‌گیرند. این دستگاه مقدار قند موجود در خون را در همان لحظه نشان می‌دهد. در حالی‌که در سیستم مداوم پایش قند خون یک سنسور کوچک در زیر پوست، قند خون را از مایع بین‌سلولی اندازه‌گیری می‌کند.
• فرکانس و مدت زمان پایش: در سیستم لحظه‌ای شما فقط در لحظه سوزن زدن به انگشت، سطح قند خون خود را می‌دانید. اما در CGM قند خون به صورت خودکار هر چند دقیقه، معمولا هر ۵ دقیقه یک بار اندازه‌گیری می‌شود. شما می‌توانید روند تغییرات قند خون را در تمام ۲۴ ساعت و حتی در زمان خواب ببینید.
• نمایش روند: سیستم لحظه‌ای فقط یک عدد ثابت نشان می‌دهد و شما نمی‌دانید قند خون در حال بالا رفتن است یا پایین آمدن اما در روش سنسور قند خون، نوسانات قند خون به صورت فلش بالا یا پایین و نمودار نشان داده می‌شود. این به شما کمک می‌کند پیش‌بینی کنید که قند خون در ۳۰ دقیقه آینده به کجا می‌رسد و قبل از بروز مشکل اقدام کنید.
• زنگ هشدار: سیستم لحظه‌ای هیچ آلارمی ندارد. اگر قند خون شما در خواب به شدت پایین بیاید، متوجه نمی‌شوید. اما در روش سنسور دیابت در صورت بالا یا پایین شدن بیش از حد قند خون، دستگاه با صدای آلارم شما را حتی اگر خواب باشید، مطلع می‌کند.
• راحتی اندازه‌گیری قند خون: برای اندازه‌گیری با گلوکومتر نیاز است که با سوزن سر انگشت سوراخ شود که این کار می‌تواند دردناک و آزاردهنده باشد. اما در سیستم پایش مداوم قند خون، تست قند خون بدون سوزن انجام شده و سنسور آن هر ۱۰ تا ۱۴ روز یک‌بار نصب می‌شود و در این مدت نیازی به سوزن‌زدن انگشت نیست، مگر در مواقع خاص مثلا کالیبراسیون.
• هزینه: قیمت دستگاه گلوکومتر پایین‌تر از قیمت سنسور دیابت است و نوارهای آن (Test Strip) معمولا تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرد.

آیا می‌توان بدون نسخه پزشک، دستگاه CGM تهیه کرد؟

برخی از مدل‌های دستگاه پایش مداوم قند خون را می‌توانید بدون نسخه تهیه کنید. اما بهتر است این دستگاه‌ها زیر نظر پزشک تهیه شوند. پزشک با توجه به وضعیت دیابت شما، تفسیر داده‌ها و تنظیم درمان براساس آن‌ها دستگاه مناسب برای شما را تجویز خواهد کرد. بعضی از مدل‌ها برای افرادی که از انسولین استفاده می‌کنند یا دچار افت مکرر و شدید قند خون می‌شوند، مناسب نیست.

در مقاله زیر با نحوه تزریق انسولین بیشتر آشنا خواهید شد:

مزایای استفاده از سنسورهای CGM

استفاده از سنسور قند خون با مزایای متعددی همراه است که در ادامه به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:

• نیاز به تست مکرر از نوک انگشت کمتر می‌شود.
• می‌توان برای آن هشدار افت یا افزایش قند تنظیم کرد.
• امکان مشاهده روند تغییرات قند خون و اقدام سریع‌تر برای کنترل آن وجود دارد.
• آگاهی دقیق‌تر از زمان‌های افت و اوج قند خون کمک می‌کند سطح قند بیشتر در محدوده هدف بماند.
• می‌توانید وضعیت قند خون را در زمان‌های خاص مثل شب هم ببینید.
• می‌توان داده‌ها را با پزشک برای ارائه درمان بهتر و موثرتر به اشتراک گذاشت.

معایب استفاده از سنسورهای CGM

استفاده از این سنسورها با معایبی همراه است که در ادامه به آن‌ها اشاره کرده‌ایم:

• دقت این روش همیشه به اندازه تست انگشتی نیست.
• ممکن است زمان ببرد تا به آن عادت کنید.
• حجم زیاد داده‌ها ممکن است برای برخی افراد گیج‌کننده یا استرس‌زا باشد.
• وجود سنسور روی بدن ممکن است برای برخی افراد آزاردهنده و همراه با حس ناخوشایندی باشد.
• هشدارهای مکرر مخصوصا هنگام خواب می‌تواند کیفیت خواب را کاهش دهد.
• هزینه خرید و نگهداری CGM ممکن است برای برخی افراد بالا باشد.

محدودیت های دستگاه پایش قند خون

دستگاه‌های سنسور دیابت ابزارهای بسیار مفیدی هستند، اما محدودیت‌هایی هم دارند. مانند تمام فناوری‌ها، سیستم‌های CGM نیز می‌توانند با مشکلاتی مواجه شوند یا از کار بیفتند. همچنین، برخی داروها و مکمل‌ها می‌توانند بر دقت برخی از حسگرهای CGM تاثیر بگذارند، از جمله:

• استامینوفن (تیلنول یا پانادول)
• هیدروکسی اوره، دارویی برای کم‌خونی داسی‌شکل
• ویتامین C (اسید اسکوربیک)

این داروها و مکمل‌ها ممکن است باعث شوند CGM شما سطح گلوکز را بالاتر یا پایین‌تر از مقدار واقعی نشان دهد.

آیا برای مدیریت دیابت، حتما به سنسور پایش مداوم قند (CGM) نیاز دارم؟

شما می‌توانید با استفاده از نوار تست و یک دستگاه اندازه‌گیری قند خون، سطح قند خود را به‌طور منظم بررسی کنید. اما این نوع اندازه‌گیری تنها یک لحظه از وضعیت قند خون شما را نشان می‌دهد. هرچه تعداد این اندازه‌گیری‌های لحظه‌ای بیشتر باشد، «تصاویر بیشتری» از وضعیت قند خونتان خواهید داشت و می‌توانید بهتر حدس بزنید چه اتفاقی در بدن شما در حال افتادن است.

با این حال، بیشتر متخصصان دیابت استفاده از دستگاه پایش مداوم قند خون (CGM) را توصیه می‌کنند؛ چون این دستگاه، برخلاف تست‌های انگشتی، اطلاعات بسیار جامع‌تری درباره روند تغییرات قند خون ارائه می‌دهد و به مدیریت بهتر دیابت کمک می‌کند.

اگر در کار با وسایل دچار مشکل شدم، چه کاری باید انجام دهم؟

ممکن است لازم باشد برخی از قطعات دستگاه پایش مداوم قند خون (CGM) خود را در طول زمان تعویض کنید. حسگرهای یک‌بارمصرف بسته به مدل دستگاه معمولا هر ۷ تا ۱۴ روز نیاز به تعویض دارند، در حالی که برخی حسگرهای قابل کاشت می‌توانند تا ۱۸۰ روز دوام بیاورند.

در بعضی مدل‌ها، ممکن است نیاز باشد فرستنده را نیز هر چند وقت یک‌بار تعویض کنید. همچنین اگر CGM درست کار نکند، گاهی لازم است سنسور، فرستنده، گیرنده یا تلفن همراهتان را دوباره متصل یا همگام‌سازی کنید.

برخی افراد ممکن است به‌خاطر چسب‌های مورد استفاده برای ثابت نگه داشتن حسگر، دچار قرمزی یا سوزش پوست شوند. در این موارد، پزشک می‌تواند روش‌ها یا داروهایی را برای کاهش این مشکلات پوستی پیشنهاد کند.

هر دستگاه CGM دستورالعمل مخصوصی برای نصب حسگر دارد، اما گاهی ممکن است اپلیکاتورهای سنسور دچار مشکل شوند یا درست عمل نکنند. شاید فنر قبل از آماده شدن شما ترکیده باشد، یا اپلیکاتور سنسور را آزاد نکرده باشد. اگر این اتفاق افتاد:

• سعی نکنید سنسور را دوباره نصب یا استفاده کنید.
• سنسور و بسته‌بندی آن را نگه دارید. تولیدکنندگان ممکن است به شماره سریال نیاز داشته باشند.
• برای دریافت یک جایگزین رایگان با سازنده تماس بگیرید. در صورت درخواست، آماده باشید تا سنسور معیوب را برگردانید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

اگر در مورد نحوه استفاده ایمن از دستگاه CGM سوالی دارید، با پزشک خود تماس بگیرید. سطح قند خون بسیار بالا یا پایین در صورت درمان نشدن می‌تواند خطرناک باشد و در موارد شدید ممکن است منجر به تشنج، کما یا حتی مرگ شود. به کمک این سنسورها و با نگه داشتن سطح قند خون در محدوده سالم می‌توانید از این عوارض جلوگیری کنید. در صورت بروز هرگونه علائمی که نگران آن هستید، با پزشک خود تماس بگیرید.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

دستگاه‌های پایش مداوم گلوکز (CGM) به شما کمک می‌کنند تا دیابت را با تعداد دفعات کمتری از سوزن زدن انگشت مدیریت کنید. حسگر این دستگاه درست زیر پوست شماست و سطح گلوکز را 24 ساعته اندازه‌گیری می‌کند. یادگیری نحوه استفاده از CGM زمان می‌برد، اما می‌تواند به شما کمک کند تا سلامت خود را راحت‌تر مدیریت کنید. اگر سوالی درباره استفاده از این دستگاه دارید، پزشکان ما می‌توانند شما را راهنمایی کنند.

سوالات متداول

آیا سنسور دیابت نیاز به سوراخ کردن انگشت را کاملا از بین می‌برد؟

خیر. در برخی مواقع همچون زمان کالیبره کردن دستگاه لازم است تا از دستگاه گلوکومتر استفاده شود.

هر سنسور دیابت چقدر عمر می‌کند؟

سنسور دیابت را باید هر 7 تا 14 روز یک بار تعویض کرد.

آیا نصب سنسور دیابت دردناک است؟

خیر نصب این سنسور دردناک نیست.

سنسور دیابت برای چه نوع دیابتی مناسب است؟

برای اندازه‌گیری قند خون در دیابت نوع یک، نوع دو و بارداری می‌توان از سنسور قند خون استفاده کرد.