چه عواملی باعث ایست قلب جنین در دوران بارداری می‌شوند؟

ایست قلبی جنین در دوران بارداری چیست؟

ایست قلبی جنین در دوران بارداری به حالتی گفته می‌شود که قلب جنین دیگر نمی‌زند و هیچ علامت حیاتی، از جمله حرکت یا تنفس، مشاهده نمی‌شود. این وضعیت معمولا با اصطلاح علمی مرگ داخل رحمی جنین (Intrauterine Fetal Demise) شناخته می‌شود و با استفاده از سونوگرافی یا آزمایش‌های تخصصی مانند NST، تشخیص داده می‌شود.

این اتفاق ممکن است در هر زمانی از بارداری رخ دهد، ولی بیشتر موارد بین هفته‌های ۲۰ تا ۲۷ بارداری دیده می‌‌شود. در بارداری‌های طول‌کشیده بعد از ۴۰ هفته هم خطر کمی بیشتر می‌‌شود. ایست قلب جنین، یکی از علل سقط ناگهانی در اواخر بارداری است.

علت ایست قلبی جنین می‌تواند متنوع باشد و شامل مشکلات جفت یا بند ناف، نارسایی اکسیژن‌رسانی، بیماری‌های مادر یا عوامل ژنتیکی باشد؛ البته در برخی موارد نیز علت مشخصی پیدا نمی‌شود.

این وضعیت از مشکلات رایج در بارداری پرخطر است و یک فوریت پزشکی محسوب نمی‌شود و نیازمند بررسی سریع توسط پزشک متخصص زنان و زایمان برای تصمیم‌گیری درباره مدیریت بارداری است.

علل توقف ضربان قلب جنین در دوران بارداری

1. ناهنجاری های ژنتیکی

ناهنجاری‌های ژنتیکی به تغییرات یا جهش‌های موجود در ژن‌های نوزاد اشاره دارند. این ناهنجاری‌ها می‌توانند بر رشد قلب و سایر اندام‌های نوزاد تاثیر بگذارند و منجر به بروز عوارضی شوند که در برخی موارد، باعث توقف ضربان قلب می‌شود.

2. نارسایی جفت

نارسایی جفت وضعیتی است که در آن جفت به طور کامل رشد نمی‌کند و نمی‌تواند اکسیژن و مواد غذایی کافی به جنین برساند. این مشکل باعث توقف رشد جنین یا محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR) می‌شود و می‌تواند منجر به زایمان زودرس یا حتی مرگ داخل رحمی جنین گردد.

نارسایی جفت یکی از عوامل اصلی ایست قلب جنین در رحم و توقف ضربان قلب جنین است و سلامت جنین در دوران بارداری را به شدت تحت تأثیر قرار می‌دهد.

3. پره‌اکلامپسی

پره‌اکلامپسی یک بیماری جدی دوران بارداری است که معمولا بعد از هفته ۲۰ بروز می‌کند و با فشار خون بالا در بارداری و افزایش پروتئین در ادرار مشخص می‌شود.

کاهش خون‌رسانی به جفت در این وضعیت می‌تواند باعث توقف رشد جنین یا حتی مرگ جنین در بارداری شود. پره‌اکلامپسی یکی از علل شناخته‌شده ایست قلب جنین و سقط جنین ناگهانی در اواخر بارداری است و نیازمند مراقبت دقیق پزشکی است.

4. دیابت بارداری

دیابت بارداری معمولا بعد از هفته ۲۴ بروز می‌کند و به دلیل مقاومت به انسولین ناشی از هورمون‌های جفت ایجاد می‌شود. اگر کنترل نشود، این بیماری می‌تواند باعث ماکروزومی جنین، مشکلات زایمان، کاهش خون‌رسانی به جنین و آسیب جفت شود و در موارد شدید منجر به توقف ضربان قلب جنین یا مرگ داخل رحمی جنین گردد. کنترل دقیق قند خون و مراقبت‌های پزشکی منظم نقش مهمی در پیشگیری از عوارض دیابت بارداری دارد.

5. محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR)

محدودیت رشد داخل رحمی (IUGR) وضعیتی است که در آن جنین به علت عدم گردش مناسب جریان خون با سرعت کمتری رشد می‌کند و وزن آن کمتر از حد انتظار برای سن بارداری است.

این اختلال یکی از علل ایست قلب جنین و توقف رشد جنین به شمار می‌رود و می‌تواند خطر مرگ داخل رحمی جنین یا زایمان زودرس را افزایش دهد. تشخیص به موقع و بررسی عوامل زمینه‌ای نقش مهمی در مدیریت این شرایط دارد.

6. وجود مشکل در بند ناف

بند ناف مسئول انتقال اکسیژن و مواد مغذی از جفت به جنین است و هرگونه اختلال در آن می‌تواند جریان خون را مختل کند. مشکلات شایع بند ناف شامل فشردگی بند ناف بین جنین و لگن مادر و پرولاپس بند ناف است.

در موارد شدید، این مشکلات می‌توانند باعث توقف ضربان قلب جنین یا حتی مرگ جنین در بارداری شوند و یکی از مهم‌ترین دلایل ایست قلبی جنین در رحم و علت مرگ ناگهانی جنین به شمار می‌آیند.

7. ناهنجاری‌های کروموزومی و عوامل ژنتیکی

ناهنجاری‌های کروموزومی و ژنتیکی می‌توانند منجر به مشکلات ساختاری یا عملکردی قلب و سایر اعضای حیاتی جنین شوند و یکی از دلایل ایست قلب جنین یا مرگ داخل رحمی جنین باشند.

برخی از این ناهنجاری‌ها با اختلالات رشد جنینی همراه هستند و می‌توانند موجب سقط جنین ناگهانی یا توقف رشد جنین شوند. بررسی ژنتیکی و مشاوره قبل و حین بارداری نقش مهمی در کاهش خطرات بارداری پرخطر دارد.

8. عفونت در بارداری و نقش آن در مرگ جنین

عفونت‌های مادران باردار، به ویژه عفونت‌های باکتریایی و ویروسی، می‌توانند باعث ایست قلب جنین یا مرگ داخل رحمی جنین شوند.

نقش عفونت در مرگ جنین بسیار جدی است، زیرا می‌تواند به التهاب جفت، کاهش خون‌رسانی و در نتیجه توقف رشد جنین منجر شود. رعایت بهداشت، واکسیناسیون و پیگیری پزشکی می‌تواند خطر این عوارض را کاهش دهد.

آیا علت ایست قلبی جنین پرکار شدن تیروئید است؟

اختلالات تیروئید مادر، به ویژه پرکاری تیروئید، می‌تواند روی سلامت جنین در دوران بارداری تاثیر بگذارد اما معمولا به تنهایی علت اصلی ایست قلبی جنین نیست.

پرکاری تیروئید می‌تواند باعث افزایش ضربان قلب جنین، محدودیت رشد داخل رحمی یا سایر مشکلات قلبی شود و در موارد شدید، خطر اختلالات قلبی و افزایش احتمال عوارض بارداری را بالا ببرد.

با این حال، ایست قلب جنین اغلب به عوامل متعددی مانند مشکلات جفت، اختلالات خون‌رسانی، ناهنجاری‌های کروموزومی یا عفونت‌ها مرتبط است. بنابراین کنترل تیروئید مادر و پیگیری دقیق پزشکی، بخشی از مراقبت‌های پیشگیرانه مهم برای کاهش خطر ایست قلبی جنین است، اما عامل منفرد و قطعی نیست.

تاثیر عاطفی و روانی توقف ضربان قلب جنین در دوران بارداری

علاوه بر خطرات جسمی، تاثیرات روانی و عاطفی مرگ جنین بر والدین را نمی‌توان نادیده گرفت. از دست دادن فرزند، رویدادی آسیب‌زا است که می‌تواند تأثیرات ماندگاری بر سلامت روان افراد بگذارد. اندوه، غم، خشم، احساس گناه و سردرگمی تنها بخشی از احساساتی هستند که والدین ممکن است تجربه کنند.

همچنین والدین ممکن است با چالش‌هایی در زمینه تصمیم به بارداری‌ مجدد مواجه شوند و بابت تکرار این تجربه تلخ نگران باشند.

در این شرایط، ارائه راهنمایی و حمایت تخصصی از سوی تیم پزشکی بسیار حیاتی است. متخصصان می‌توانند با همراهی والدین در مدیریت احساساتشان، به آنها کمک کنند تا با آگاهی کامل درباره اقدامات مجدد در آینده تصمیم بگیرند.

تفاوت سقط خودبه‌خود و ایست قلبی جنین

گاهی ممکن است مادر دچار سقط خودبه‌خود شود، یعنی جنین به دلایل طبیعی یا اختلالات محیطی از بین می‌رود و گاهی ایست قلب جنین رخ می‌دهد، یعنی ضربان قلب جنین متوقف می‌شود در حالی که سقط هنوز رخ نداده است.

تشخیص دقیق تفاوت این دو حالت با سونوگرافی و پیگیری پزشکی ضروری است تا سلامت جنین در دوران بارداری به بهترین شکل تضمین شود.

علائم ایست قلب جنین

تشخیص به موقع ایست قلب جنین نقش مهمی در پیشگیری از عوارض جدی و حفظ سلامت مادر و نوزاد دارد. برخی تغییرات و نشانه‌ها می‌توانند هشداردهنده باشند و نیازمند مراجعه فوری به پزشک زنان و زایمان هستند.

علائم ایست قلب جنین عبارتند از:

کاهش یا توقف حرکات جنین

یکی از اولین و مهم‌ترین علائم ایست قلب جنین، کاهش ناگهانی یا توقف حرکات جنین است. معمولا از حدود هفته بیستم بارداری، مادر می‌تواند حرکات منظم جنین را حس کند.

در صورتی که حرکات جنین به شکل قابل توجهی کاهش یابد یا به طور کامل متوقف شود، این وضعیت یک هشدار جدی محسوب می‌شود و مراجعه سریع به پزشک ضروری است.

ناپدید شدن علائم بارداری

یکی دیگر از نشانه‌های احتمالی توقف ضربان قلب جنین، از بین رفتن علائم معمول بارداری است. برای مثال، ممکن است مادر به طور ناگهانی دیگر حساسیت سینه‌ها، خستگی یا تهوع صبحگاهی را تجربه نکند. این تغییر غیرمعمول می‌تواند هشداری برای مشکلات جدی در سلامت جنین باشد.

خونریزی واژینال و دردهای شکمی

در دوران بارداری لکه‌بینی‌های خفیف گاه‌به‌گاه یا دردهای شکمی خفیف ممکن است طبیعی باشند، اما خونریزی شدید یا مداوم و دردهایی که با کاهش یا توقف حرکات جنین همراه است می‌تواند نشان‌دهنده مشکل جدی مانند توقف ضربان قلب جنین باشد. در چنین مواردی باید فوراً تحت بررسی پزشکی قرار گرفت.

کاهش وزن یا تغییر اندازه شکم

در برخی موارد، توقف ضربان قلب جنین می‌تواند باعث کاهش وزن مادر یا کوچک‌تر شدن اندازه شکم نسبت به حالت طبیعی شود. این علامت معمولا با سایر نشانه‌ها همراه است و از جمله علائم ایست قلب جنین محسوب می‌شود که نیاز به بررسی دقیق توسط پزشک دارد.

علائم هشدار در سه‌ماهه دوم بارداری

سه‌ماهه دوم بارداری، دوره‌ای آرام‌تر و پایدارتر نسبت به سه‌ماهه اول است، اما برخی نشانه‌ها می‌توانند هشداردهنده مشکلات جدی سلامت مادر یا جنین باشند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند.

توجه به این علائم کمک می‌کند ایست قلب جنین، توقف رشد جنین و سایر خطرات بارداری به موقع شناسایی شوند:

• کاهش یا تغییر حرکات جنین؛ از حدود هفته ۲۰ بارداری، مادر باید حرکات منظم جنین را احساس کند. کاهش محسوس یا توقف حرکات جنین می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی مانند توقف ضربان قلب جنین یا مرگ داخل رحمی جنین باشد و باید فوراً به پزشک اطلاع داده شود.
• خونریزی واژینال یا لکه‌بینی مداوم؛ لکه‌بینی خفیف گاه‌به‌گاه ممکن است طبیعی باشد، اما خونریزی شدید، مداوم یا همراه با درد شکمی می‌تواند هشداری برای ایست قلبی جنین در رحم یا سقط جنین ناگهانی باشد.
• دردهای شدید یا غیرمعمول شکمی و لگنی؛ دردهای ناگهانی و شدید در شکم یا لگن، به ویژه اگر با کاهش حرکات جنین همراه باشد، نیازمند بررسی سریع است. این دردها ممکن است نشانه مشکلاتی مثل فشردگی یا پرولاپس بند ناف، پارگی جفت یا سایر اختلالات مهم باشند.
• تورم شدید، سردرد یا فشار خون بالا؛ تورم ناگهانی دست‌ها و صورت، سردرد شدید، تاری دید یا فشار خون بالا در بارداری می‌توانند علائم پره‌اکلامپسی باشند. این بیماری می‌تواند باعث کاهش خون‌رسانی به جنین، توقف رشد جنین یا حتی مرگ داخل رحمی جنین شود.
• از بین رفتن یا تغییر علائم معمول بارداری؛ اگر مادر به طور ناگهانی تهوع صبحگاهی، خستگی یا حساسیت سینه‌ها را تجربه نکند، این تغییر غیرمعمول می‌تواند نشانه‌ای از مشکلات جدی در سلامت جنین باشد و بررسی فوری پزشک را می‌طلبد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده هرکدام از علائم زیر، حتما به پزشک متخصص زنان مراجعه کنید:

• تب بالا
• خونریزی یا لکه‌بینی
• حالت تهوع همراه با استفراغ یا اسهال
• درد شکم و لگن
• کاهش حرکات معمول جنین
• توقف کامل حرکات جنین

عوارض و خطرات مرتبط با توقف ضربان‌ قلب جنین

متن انگلیسی:

One of the immediate risks associated with fetal demise is an increased risk of infection. When a baby’s heartbeat stops, the body may try to expel the remains through a natural process called miscarriage. However, if the miscarriage does not occur naturally, medical intervention may be necessary to remove the baby’s remains. This procedure, known as induction of labor or dilation and curettage

ترجمه متن:

یکی از خطرات فوری مرتبط با مرگ جنین، افزایش خطر عفونت است. وقتی ضربان قلب جنین متوقف می‌شود، بدن سعی می‌کند بقایای جنین را از طریق فرآیند طبیعی سقط، دفع کند. اما اگر سقط به صورت طبیعی رخ ندهد، ممکن است مداخله پزشکی برای خارج کردن بقایای جنین ضروری باشد چون ماندگاری طولانی جنین فوت‌ شده در رحم می‌ تواند خطر عفونت و اختلال انعقادی را افزایش دهد.

این روش به نام زایمان القایی یا کورتاژ شناخته می‌شود. (منبع)

راه‌های تشخیص ایست قلب جنین

تشخیص به موقع توقف ضربان قلب جنین نقش حیاتی در حفظ سلامت جنین در دوران بارداری دارد. پزشکان از چند روش تشخیصی برای تشخیص ایست قلب جنین استفاده می‌کنند تا وضعیت دقیق جنین مشخص شود:

سونوگرافی

سونوگرافی اصلی‌ترین روش برای تشخیص ایست قلب جنین است. با استفاده از امواج صوتی، تصاویری از جنین و رحم ایجاد می‌شود و نبود ضربان قلب جنین به طور قطعی قابل مشاهده است. این روش سریع و غیرتهاجمی، ابزار استاندارد برای تایید توقف ضربان قلب جنین محسوب می‌شود.

سونوگرافی داپلر

سونوگرافی داپلر برای بررسی جریان خون در قلب و جفت استفاده می‌شود. در این روش، با اندازه‌گیری حرکت سلول‌های خونی جنین، اطلاعاتی درباره جریان خون و عملکرد قلب به دست می‌آید.

با این حال، سونوگرافی داپلر به تنهایی برای تایید توقف ضربان قلب جنین کافی نیست و معمولا همراه با سونوگرافی استاندارد به کار می‌رود.

آزمایش خون

در برخی موارد، آزمایش‌های خون می‌توانند به ارزیابی وضعیت جنین کمک کنند. یکی از این آزمایش‌ها، اندازه‌گیری هورمون گنادوتروپین جفتی انسان (hCG) است. در بارداری سالم، سطح hCG با رشد جنین افزایش می‌یابد، اما در صورتی که ضربان قلب جنین متوقف شده باشد، سطح hCG ممکن است ثابت بماند یا کاهش یابد.

با این حال، این آزمایش به تنهایی نمی‌تواند مرگ جنین را تایید کند و همیشه باید همراه با سونوگرافی مورد ارزیابی قرار گیرد.

راه‌های تشخیص ضربان قلب جنین

راه‌های تشخیص ضربان قلب جنین یکی از مهم‌ترین اقدامات برای تضمین سلامت جنین در دوران بارداری است. بررسی منظم ضربان قلب به پزشکان کمک می‌کند تا وضعیت رشد و سلامت قلب و عملکرد کلی جنین را کنترل کنند و هرگونه مشکل احتمالی را به موقع شناسایی نمایند.

برای بررسی ضربان قلب جنین، می‌توانید از راه‌های زیر استفاده کنید:

گوشی داپلر یا دستگاه‌های خانگی

استفاده از گوشی داپلر در مطب یا برخی دستگاه‌های خانگی امکان شنیدن ضربان قلب جنین را فراهم می‌کند. این روش ساده و غیرتهاجمی، راهی سریع برای بررسی سلامت قلب جنین در دوران بارداری است و اغلب از هفته ۱۰–۱۲ به بعد قابل استفاده می‌باشد.

سونوگرافی معمولی

سونوگرافی استاندارد به پزشک امکان می‌دهد ضربان قلب جنین را روی مانیتور مشاهده کند و همزمان رشد و وضعیت جفت و رحم بررسی شود. این روش یکی از دقیق‌ترین و رایج‌ترین راه‌های تشخیص ضربان قلب جنین است و اطلاعات مهمی درباره سلامت جنین در دوران بارداری ارائه می‌دهد.

 سونوگرافی داپلر

سونوگرافی داپلر جریان خون در قلب و جفت را اندازه‌گیری می‌کند و الگوی ضربان قلب جنین را دقیق‌تر نشان می‌دهد. این روش برای بررسی سلامت قلب و عملکرد گردش خون بسیار مفید است و به پزشک کمک می‌کند هرگونه اختلال احتمالی را در مراحل اولیه شناسایی کند.

تست‌های غیرتهاجمی قلب جنین (NST)

تست غیرتهاجمی قلب جنین یا NST، فعالیت قلب جنین را با توجه به حرکت‌های او بررسی می‌کند. این تست به پزشک کمک می‌کند سلامت عمومی جنین را ارزیابی کند و به عنوان بخشی از مراقبت‌های روتین در اواخر بارداری به کار می‌رود.

مراقبت‌های حیاتی دوران بارداری برای پیشگیری از ایست قلبی جنین

حفظ سلامت جنین در دوران بارداری نیازمند پیگیری منظم و رعایت مراقبت‌های حیاتی است. برخی اقدامات ساده اما موثر می‌توانند خطر ایست قلبی جنین و مرگ داخل رحمی جنین را کاهش دهند و رشد طبیعی جنین را تضمین کنند. اقداماتی همچون:

مراجعه منظم به پزشک

بررسی دوره‌ای توسط پزشک متخصص زنان و زایمان، شامل سونوگرافی، اندازه‌گیری فشار خون و آزمایش‌های خون، به شناسایی مشکلات جفت، دیابت بارداری یا فشار خون بالا کمک می‌کند و از عوامل شناخته‌شده ایست قلب جنین پیشگیری می‌کند.

کنترل فشار خون و دیابت بارداری

فشار خون بالا و دیابت بارداری از مهم‌ترین عوامل خطر برای توقف ضربان قلب جنین و محدودیت رشد داخل رحمی هستند. کنترل دقیق قند خون و فشار، همراه با رژیم غذایی سالم و ورزش سبک تحت نظر پزشک، نقش مهمی در کاهش خطر ایست قلبی دارد.

رعایت تغذیه سالم و کافی

رژیم غذایی متعادل و سرشار از آهن، کلسیم، پروتئین و ویتامین‌ها برای رشد قلب و مغز جنین ضروری است. کمبود مواد مغذی می‌تواند باعث اختلالات رشد جنینی و افزایش احتمال مرگ داخل رحمی جنین شود.

پیگیری حرکات جنین

از حدود هفته بیستم بارداری، مادر باید به حرکات جنین توجه کند. کاهش محسوس یا توقف حرکات یکی از علائم هشدار ایست قلب جنین است و نیازمند مراجعه فوری به پزشک می‌باشد.

اجتناب از عوامل خطر محیطی

دوری از سیگار، الکل، مواد مخدر و محیط‌های آلوده و پرخطر به کاهش خطر ایست قلبی جنین کمک می‌کند و سلامت قلب و جفت را تضمین می‌کند.

مدیریت استرس و خواب کافی

استرس شدید و کم‌خوابی می‌تواند روی سلامت مادر و جنین تأثیر منفی داشته باشد. حفظ آرامش، ورزش سبک و خواب منظم به پیشگیری از مشکلات قلبی جنین کمک می‌کند.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

اگر هر یک از علائم ذکر شده در مقاله را تجربه کردید، مهم است که خونسردی خود را حفظ کنید و سریعاً به دنبال مراقبت‌های پزشکی باشید. پزشک متخصص زنان، وضعیت شما را ارزیابی کرده و بهترین اقدام ممکن را برای سلامتی شما و جنین شما انجام می‌دهد.

بنابراین مهم است که در تمام طول بارداری تحت نظر پزشک زنان قرار بگیرید و با اعتماد به تخصص و توانایی پزشک، دوران بارداری خود را در آرامش سپری کنید.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

چه زمانی ممکن است ضربان قلب جنین متوقف شود؟

ضربان قلب جنین ممکن است در هر مرحله از بارداری متوقف شود، اما اغلب بعد از هفته ۲۰ و در سه‌ماهه دوم یا سوم رخ می‌دهد. عوامل متعددی مانند مشکلات جفت، ناهنجاری‌های کروموزومی، عفونت‌ها و کاهش اکسیژن می‌توانند نقش داشته باشند.

آیا ایست قلب جنین علائم خاصی دارد؟

بله، برخی علائم هشدار شامل کاهش یا توقف حرکات جنین، خونریزی واژینال، دردهای شکمی، کاهش وزن مادر و ناپدید شدن علائم معمول بارداری هستند. توجه به این علائم و مراجعه فوری به پزشک ضروری است.

آیا عفونت‌ها می‌توانند باعث ایست قلب جنین شوند؟

بله، عفونت‌های باکتریایی یا ویروسی مادر می‌توانند باعث التهاب جفت و کاهش خون‌رسانی به جنین شوند و خطر ایست قلب جنین یا مرگ داخل رحمی را افزایش دهند.

نقش جفت در ایست قلب جنین چیست؟

جفت وظیفه انتقال اکسیژن و مواد مغذی به جنین را بر عهده دارد. مشکلاتی مانند نارسایی جفت یا جداشدگی زودرس می‌تواند باعث کاهش خون‌رسانی و توقف ضربان قلب جنین شود.

آیا می‌توان از ایست قلب جنین پیشگیری کرد؟

با پیگیری منظم پزشکی، کنترل بیماری‌های مادر مانند دیابت و فشار خون، رعایت تغذیه سالم، اجتناب از عوامل محیطی پرخطر و توجه به حرکات جنین، می‌توان تا حد زیادی خطر ایست قلب جنین را کاهش داد.

آیا جنینی که ایست قلبی کرده باشد در شکم رشد می‌کند؟

خیر، اگر ضربان قلب جنین متوقف شود، رشد جنین متوقف می‌شود و بدون مداخله پزشکی، وضعیت به سقط یا مرگ داخل رحمی منجر می‌شود.