تعدیل میکروبیوم روده؛ راهکاری نوین برای کاهش ریسک ابتلا به سرطان

توصیه شماره یک دکتر سدریک مک‌فدن، جراح روده بزرگ، این است که ساده زندگی کنید.

ساچین آریال، پژوهشگر میکروبیوم روده از دانشگاه تولیدو، به اپک تایمز گفت: «تقویت میکروبیوم روده به کاهش خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ کمک می‌کند و حتی ممکن است نقش مؤثری در پیشگیری و درمان داشته باشد.»

میکروبیوم به طرق مختلف با سلامتی ارتباط دارد و نقش بسیار مهمی در ابتلا به سرطان روده بزرگ ایفا می‌کند.

خبر خوش این است که میکروبیوم ثابت نیست و می‌توانیم آن را به کمک عادت‌ها و انتخاب‌های روزمره تغییر دهیم.

باکتری‌های روده بر سرطان روده بزرگ اثر می‌گذارند

دکتر سدریک مک‌فدن، جراح روده بزرگ و مشاور پزشکی ائتلاف سرطان روده بزرگ، به اپک تایمز گفت: «ما به‌تازگی متوجه شده‌ایم که باکتری‌های روده بیش از آن‌چه فکرش را می‌کردیم مهم هستند.»

باکتری‌های روده بیکار ننشسته‌اند، بلکه به‌طور مستقیم با جداره روده بزرگ، سیستم ایمنی و فرتیندهای التهابی تعامل دارند. وقتی تعادل میکروبی به هم می‌خورد و فرد دچار دیس‌بیوز می‌شود، بعضی از باکتری‌ها باعث ایجاد التهاب خفیف شده یا ترکیباتی تولید می‌کنند که موجب تحریک جداره روده بزرگ می‌شوند. مک‌فدن گفت: «این وضعیت به مرور زمان می‌تواند باعث ابتلا به سرطان شود.»

از آن‌جا که روده بزرگ به‌طور مستقیم در معرض باکتری‌های روده و فرآورده‌های جانبی آن‌ها قرار دارد، سرطان روده بزرگ بیش از سایر تومورها تحت تأثیر میکروبیوم قرار می‌گیرد. البته لازم به ذکر است که میکروبیوم به‌طور غیرمستقیم بر سایر سرطان‌ها هم اثر می‌گذارد.

مک‌فدن افزود: «این‌طور نیست که یک باکتری خاص باعث ابتلا به سرطان شود. همه چیز به تعادل کلی و ترکیباتی مربوط می‌شود که روده بزرگ هرروز با آن‌ها دست‌و‌پنجه نرم می‌کند.»

وقتی دیس‌بیوز تداوم پیدا می‌کند، به سد روده آسیب می‌رساند؛ وضعیتی که به آن «روده نشت‌کننده» هم می‌گویند. پیوند محکم سلول‌های روده در این وضعیت سست می‌شود و باکتری‌ها و فرآورده‌های جانبی آن‌ها به جداره روده نفوذ می‌کنند. راز عبدالقادر، پژوهشگر میکروبیوم و سرطان روده بزرگ در دانشکده پزشکی پنسیلوانیا، به اپک تایمز گفت: «این مسئله سیستم ایمنی را در حالت آماده‌باش و ملتهب نگه‌می‌دارد.»

عبدالقادر افزود: «سلول‌های التهابی مولکول‌هایی آزاد می‌کنند که تنش اکسایشی را افزایش می‌دهند، به دی‌ان‌ای سلول‌های روده بزرگ لطمه می‌زنند و خطر تکثیر غیرطبیعی سلول‌ها را دوچندان می‌کنند.»

اکنون روشن است که باکتری‌های روده صرفاً باعث التهاب و تشکیل تومور نمی‌شوند، بلکه بر نحوه شناسایی و حمله سیستم ایمنی به سلول‌های سرطانی هم اثر می‌گذارند. این مسئله توضیح می‌دهد که چرا بیماران با میکروبیوم روده متفاوت واکنش متفاوتی به درمان نشان می‌دهند.

شناسایی باکتری‌های خطاکار

آریال می‌گوید چندین میکروب اعم از فوزوباکتریوم نوکلئاتوم، باکتروئیدس فراژیلیس، انتروکوک فکالیس و برخی از گونه‌های اشریشیا کلی با سرطان روده بزرگ ارتباط دارند.

برای نمونه، سطح فوزوباکتریوم نوکلئاتوم در افراد مبتلا به سرطان روده بزرگ بسیار بیشتر از افراد سالم است و مقدار زیادی از آن در تومورها یافت می‌شود. سطح بالای این باکتری با سیگنال‌های التهابی قوی‌تر در روده ارتباط دارد. این باکتری با استفاده از یک پروتئین ویژه به جداره روده می‌چسبد و باعث آغاز تغییرات مرتبط با سرطان می‌شود.

آریال گفت: «ما هنوز به مطالعات تجربی باکیفیت نیاز داریم تا معلوم شود که آیا تغییرات میکروبی واقعاً محرک سرطان هستند یا این بیماری صرفاً نتیجه محیط مساعد تومور است.»

تأثیر میکروبیوم در نوع باکتری‌ها خلاصه نمی‌شود، بلکه به عملکرد باکتری‌ها هم بستگی دارد. فرآورده‌های جانبی میکروبی- ترکیباتی که توسط میکروارگانیسم‌ها تولید می‌شوند- و ترکیبات سمی- موادی که توسط باکتری‌ها تولید می‌شوند و می‌توانند به روده یا سلول‌ها آسیب وارد کنند- یا از روده بزرگ محافظت می‌کنند و یا به التهاب و آسیب‌دیدگی دی‌ان‌ای دامن می‌زنند.

آریال گفت: «از این‌رو، میکروبیوم جایگاه ویژه‌ای در مباحث مربوط به تشخیص زودهنگام، پیشگیری و درمان شخصی سرطان پیدا کرده است.»

چه می‌توان کرد

حفظ میکروبیوم سالم نقش بسزایی در پیشگیری از سرطان روده بزرگ ایفا می‌کند.

عبدالقادر گفت: «فیبر خوراکی، پروبیوتیک‌ها، پری‌بیوتیک‌ها، سین‌بیوتیک‌ها، که ترکیب پروبیوتیک و پری‌بیوتیک هستند، و حتی پیوند میکروبیوتای مدفوع به احیای تعادل میکروبی و تنظیم مسیرهای ایمنی و التهابی کمک می‌کنند.»

تمرکز بر فیبر و غذاهای کامل

مهم‌ترین اقدام از نظر علم تغذیه پیروی از الگوی غذایی مشخصی است که حامی تنوع میکروبی باشد. برای نمونه، می‌توان به رژیم‌های سرشار از فیبر خوراکی اشاره کرد که شامل انواع میوه، سبزیجات، غذاهای تخمیری و منابع پری‌بیوتیک یا پروبیوتیک هستند و به حفظ تعادل میکروبی کمک می‌کنند و زمینه‌ساز رشد تومور نمی‌شوند.

آریال افزود: «استفاده از رژیم غذایی مدیترانه‌ای به‌ویژه مفید است، زیرا بر غلات کامل، حبوبات، سبزیجات و چربی‌های سالم تمرکز دارد که حامی تنوع میکروبی هستند.»

مصرف مکمل‌های هدفمند

پروبیوتیک‌ها خطر سرطان روده بزرگ را کاهش می‌دهند. بررسی فکالی‌باکتریوم در آزمایشات حیوانی نشان داده که این باکتری التهاب روده را کاهش می‌دهد و از بیماری کولیت جلوگیری می‌کند.

سایر پروبیوتیک‌ها از جمله برخی از گونه‌های لاکتوباسیلوس و بیفیدوباکتریوم به تقویت جداره روده و رشد سلول‌های سالم کمک می‌کنند، به‌ویژه در افرادی که سابقه پولیپ دارند. این عارضه به رشد توده‌های کوچک در جداره روده اطلاق می‌شود که گاهی شکل سرطانی پیدا می‌کند.

آریال گفت: «وقتی پروبیوتیک‌ها و پری‌بیوتیک‌ها در قالب سین‌بیوتیک مصرف می‌شوند، عوامل خطر التهاب کاهش یافته و شرایط برای رشد تومور نامساعد می‌شود.»

میزان مصرف و نوع مکمل در هرکسی متفاوت است. از این‌رو، قبل از مصرف بهتر است با پزشک‌تان مشورت شود.

تحرک داشته باشید

آریال گفت: «فعالیت بدنی منظم نقش مهمی در بهینه‌سازی میکروبیوم روده و کاهش خطر سرطان روده بزرگ دارد.»

او افزود: «ورزش تنوع میکروبی را افزایش می‌دهد، تولید اسیدهای چرب کوتاه‌زنجیر را تقویت می‌کند و التهاب را به حداقل می‌رساند که همگی به حفظ سلامت روده بزرگ کمک می‌کنند.»

ساده زندگی کنید

مک‌فدن گفت: «سلامت روده نیازی به راهکارهای پیچیده ندارد.» توصیه شماره یک او این است که ساده زندگی کنید: «غذاهای کامل بخورید، فیبر کافی را فراموش نکنید، مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را کاهش دهید و دنبال مکمل یا الگوهای غذایی زودگذر نباشید.»

مک‌فدن در زندگی شخصی خود این‌گونه عمل می‌کند. او وعده‌های غذایی متعادلی دارد، همیشه در حال فعالیت است و به اندازه کافی می‌خوابد. مک‌فدن به استرس توجه می‌کند، زیرا از تأثیر آن بر بدن و روده آگاه است.

او گفت: «من خودم آدم کاملی نیستم و انتظار ندارم که بیماران هم کامل و بی‌نقص باشند. فقط سعی می‌کنم در اکثر مواقع ثابت‌قدم باشم.»