لیست کامل بهترین داروهای دیابت؛ از متفورمین تا جدیدترین داروهای تزریقی

داروهای دیابت چگونه کار می‌کنند؟

در ابتدا باید بدانیم که چندین دسته دارویی مختلف برای درمان انواع مختلف دیابت وجود دارد که هر دسته از این داروها به شیوه‌ای متفاوت باعث کاهش قند خون می‌ شود. برخی از این داروها به صورت خوراکی مصرف می‌شوند و برخی دیگر باید تزریق شوند. به‌طور کلی می‌توان به سازوکارهای زیر در ارتباط با نحوه عملکرد داروها اشاره کرد:

• تحریک لوزالمعده برای تولید و ترشح بیشتر انسولین
• محدود کردن توانایی کبد در ساخت و آزادسازی قند
• مسدود کردن فعالیت آنزیم‌های روده برای تجزیه کربوهیدرات‌ها و در نتیجه، کند کردن سرعت جذب قند در سلول‌ها
• افزایش حساسیت سلول‌ها به انسولین
• کاهش توانایی کلیه‌‌ها در بازجذب قند و دفع مقدار بیشتری از قند از طریق ادرار
• کند کردن حرکت غذا در معده

داروهای درمان دیابت نوع 1 کدامند؟

بیمارانی که دیابت نوع ۱ دارند، بدن به‌دلیل یک واکنش خودایمنی به‌طور کامل یا تقریبا کامل توانایی تولید انسولین را از دست می‌دهد؛ این هورمون برای انتقال گلوکز از خون به سلول‌ها ضروری است، بنابراین بدون درمان، قند خون بالا می‌ماند و خطر عوارض جدی افزایش می‌یابد. از این رو، برای درمان دیابت نوع ۱ انسولین داروی اصلی و حیاتی محسوب می‌شود.

همچنین در کنار انسولین، داروهایی مانند آنالوگ‌های پپتید آمیلین می‌توانند به کنترل بهتر قند بعد از غذا کمک کنند؛ تحقیقات نوآورانه‌ای نیز برای داروهایی مثل آنتی‌بادی‌های ایمنی‌تنظیمی وجود دارد که می‌تواند روند بیماری را به تأخیر بیندازد، هرچند هنوز بخش اصلی درمان، جایگزینی انسولین است.

در ادامه، داروهایی که برای درمان و کنترل دیابت نوع 1 معمولا تجویز می‌شوند را معرفی و بررسی خواهیم کرد:

۱. داروی انسولین

انسولین، رایج‌‌ترین نوع دارویی است که برای درمان دیابت نوع ۱ استفاده می‌شود. این دارو، معمولا به‌‌صورت تزریق زیرپوستی یا از طریق پمپ انسولین وارد بدن می‌‌شود. انواع مختلفی از انسولین وجود دارد که از نظر سرعت شروع اثر، مدت زمان تاثیر و داشتن یا نداشتن اوج اثر با یکدیگر تفاوت دارند.

مهم‌ترین عارضه جانبی انواع مختلف انسولین‌ها، افت قند خون یا هایپوگلایسمی است که می‌تواند خطرناک باشد. همچنین، اگر محل تزریق به صورت دوره‌ای عوض نشود، در محل تزریق ضایعه‌ پوستی (لیپودیستروفی) ایجاد می‌شود.

نوع انسولین مورد نیاز هر فرد بستگی به میزان حساسیت بدن او نسبت به انسولین و شدت کمبود انسولین دارد. این انواع شامل موارد زیر هستند:

انسولین کوتاه‌اثر

انسولین کوتاه‌‌اثر یا معمولی، حدود ۳۰ دقیقه پس از تزریق وارد جریان خون شده و اثرش معمولا بین ۲ تا ۳ ساعت بعد، به اوج اثر خود می‌‌رسد. اثر این نوع انسولین می‌‌تواند بین ۳ تا ۶ ساعت در بدن باقی بماند.
انواع انسولین کوتاه‌‌اثر که در بازار دارویی ایران نیز موجود هستند شامل موارد زیر است:

• اکت ربید Actrapid (انسولین Regular)
• هومولین Humulin R

انسولین سریع‌الاثر

همان‌طور که از نام این دسته دارویی پیداست، انسولین سریع‌الاثر به‌صورت سریع و در حدود ۱۵ دقیقه پس از تزریق شروع به اثر می‌‌کند. زمان اوج اثر آن بین ۱ تا ۲ ساعت پس از مصرف است و اثر دارو معمولا بین ۲ تا ۴ ساعت باقی می‌ماند.
انواع موجود انسولین سریع‌الاثر بازار دارویی ایران عبارتند از:

• انسولین آسپارت (Novorapid)
• انسولین لیسپرو (Humalog)
• انسولین گلولیزین (Glulisine)

انسولین با اثر متوسط

انسولین با اثر متوسط حدود ۲ تا ۴ ساعت پس از مصرف شروع به اثر کرده و اوج اثر آن به‌طور متوسط بین ۴ تا ۱۲ ساعت است. این نوع انسولین معمولا بین ۱۲ تا ۱۸ ساعت در بدن باقی می‌ ماند.

انواع موجود انسولین با اثر متوسط در بازار دارویی ایران عبارتند از:

• انسولین ایزوفان انسانی (Humulin N)
• انسولین پروتافان (Protaphane)

انسولین طولانی‌اثر

انسولین طولانی‌اثر به کاهش سطح قند خون شما برای مدت ۲۴ ساعت یا بیشتر کمک کرده و قند خون را برای مدت طولانی‌تری ثابت نگه می‌‌دارد، بدون اینکه اوج اثر مشخصی داشته باشد.

انواع موجود انسولین طولانی اثر در بازار دارویی ایران عبارتند از:

• Lantus (گلارژین)
• Lantus (توجئو)
• Levemir (دِتمیر)

انسولین ترکیبی (از پیش مخلوط شده)

انسولین ترکیبی معمولا شامل انسولین سریع‌‌الاثر یا فوری همراه با انسولین کوتاه‌اثر یا معمولی است تا هم اثر فوری و هم اثر کوتاه‌مدت با هم فراهم شود.

انواع انسولین ترکیبی در بازار دارویی ایران شامل موارد زیر است:

• انسولین مخلوط با اثر سریع و متوسط

• نوومیکس ۳۰-۷۰
• هومولوگ میکس ۲۵-۷۵
• هومولوگ میکس ۵۰-۵۰

• انسولین مخلوط با اثر سریع و طولانی

• رایزودگ ۳۰-۷۰

• انسولین مخلوط با اثر کوتاه و متوسط

• میکستارد ۳۰-۷۰
• میکستارد ۵۰-۵۰
• هومولین ۳۰-۷۰

برای اینکه با انتخاب انسولین مناسب، بتوانید از اثرات آن بهره‌مند شوید، راهنمای زیر را مطالعه کنید:

انسولین استنشاقی

انسولین استنشاقی سریع‌الاثر، نوعی از این دارو است که به صورت پودر عرضه می‌شود. اثر این نوع از انسولین، در عرض 12 تا 15 دقیقه آغاز شده و برای 2/5 تا 3 ساعت ادامه پیدا خواهد کرد.

• پودر انسولین انسانی (Afrezza)

۲. پراملینتاید (آمیـلین مایمتیک‌ها)

پراملینتاید (SymlinPen) یک داروی آمـیلین‌ مامتیک (دسته‌ای از داروها که عملکرد مشابه هورمونی طبیعی به نام آمیـلین دارند) است که به‌صورت تزریقی و قبل از وعده‌های غذایی، مصرف می‌‌شود.

این دارو با کند کردن روند تخلیه معده و کاهش ترشح هورمون گلوکاگون پس از غذا، باعث کاهش قند خون شده و همچنین اشتها را کاهش می‌‌دهد.

3. گلوکاگون (تزریقی)

گلوکاگون در اصل یک هورمون پروتئینی است که توسط سلول‌های آلفای لوزالمعده ساخته می‌شود. وظیفه اصلی این هورمون در بدن، افزایش سطح قند خون است. از این رو فرم تزریقی این هورمون، به عنوان یک داروی اضطراری برای مبتلایان به دیابت نوع 1استفاده می‌شود.

این دارو عمدتا برای درمان سریع افت شدید قند خون یا هیپوگلیسمی حاد در بیماران دیابتی تجویز می‌شود. از این دارو به‌ویژه در شرایطی که بیمار بیهوش شده و قادر به خوردن یا آشامیدن مواد قندی برای بالا بردن قند خون خود نیست،استفاده می‌شود.

آیا داروهای خوراکی برای دیابت نوع ۱ وجود دارد؟

خیر. داروهای انسولین همگی به صورت تزریقی یا استنشاقی هستند و فرم خوراکی برای این دارو وجود ندارد. البته در برخی موارد خاص، پزشک ممکن است همزمان با انسولین، داروهای خوراکی دیگری مانند متفورمین را برای بیمار، تجویز کند.

این داروها به انسولین کمک می‌کنند تا بهتر عمل کند یا نیاز بدن به انسولین را کمی کاهش دهند، اما هرگز به تنهایی برای درمان دیابت نوع ۱ کافی نیستند.

بهترین داروهای دیابت نوع 2 کدامند؟

دیابت یک بیماری پیشرونده است و ممکن است داروها با گذر زمان اثر کمتری داشته باشند. در این صورت، تغییر در دارو یا استفاده از درمان ترکیبی می‌تواند موثر واقع شود، که ممکن است شامل افزودن انسولین به برنامه درمانی باشد.

داروهای دیابت نوع ۲ انواع مختلفی دارند و هر دسته از آن‌ها به شیوه‌ای متفاوت باعث کاهش سطح قند خون می‌شود.

در صورت ابتلا به دیابت تیپ ۲، حتی اگر داروهای روتین مصرفی‌تان قند خون را نزدیک محدوده طبیعی نگه دارند، ممکن است در شرایطی مانند عفونت شدید یا جراحی، نیاز به انسولین داشته باشید؛ زیرا سایر داروها در این شرایط استرس‌زا ممکن است نتوانند قند خون را در محدوده هدف کنترل کنند.

برخی از این داروها به صورت خوراکی مصرف می‌شوند و برخی دیگر باید تزریق شوند. در ادامه به بررسی این داروها و اسامی قرص قند می‌پردازیم:

۱. انسولین

همان‌طور که پیش‌تر گفتیم، برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ نیز ممکن است نیاز به مصرف انسولین داشته باشند. در واقع، همان انواع انسولینی که برای درمان دیابت نوع ۱ استفاده می‌شود، می‌‌تواند برای دیابت نوع ۲ نیز کاربرد داشته باشد.

پزشک ممکن است انواع انسولین گفته شده برای درمان دیابت نوع ۱ را برای دیابت نوع ۲ توصیه کند. مانند دیابت نوع ۱، این موضوع به نوع انسولین مورد نیاز و شدت کمبود انسولین در بدن بستگی دارد. برای انتخاب نوع مناسب انسولین، می‌توان با پزشک درباره انواع انسولین که پیش‌تر توضیح داده شد مشورت کرد.

برای آشنایی با راه‌های دارویی و غیر دارویی بهبود حساسیت انسولین، مطلب زیر را بخوانید:

۲. مهارکننده‌های آلفا گلوکوزیداز (Alpha-glucosidase inhibitors)

داروهای موجود در دسته مهارکننده‌های آلفا گلوکوزیداز با جلوگیری از تجزیه نشاسته‌‌ها (سیب‌زمینی، نان و برنج) و برخی قندها در روده‌، به کاهش سطح قند خون کمک می‌کنند. باید اشاره کنیم که کربوهیدرات‌ها در مقایسه با پروتئین و چربی، بیشترین تاثیر را بر افزایش قند خون دارند.

عوارض جانبی شایع این داروها شامل نفخ، افت سطح قند خون (هایپوگلایسمی) و اسهال است.

انواع داروهای این دسته عبارتند از:

آکاربوز

آکاربوز (Acarbose) یک داروی خوراکی برای درمان دیابت است. این دارو، مستقیم روی روده کوچک تاثیر می‌گذارد و آنزیم‌هایی که وظیفه دارند کربوهیدرات‌های موجود در غذا را به قند ساده تبدیل کنند تا وارد خون شوند، را مسدود می‌کند. با این کار، جذب قند از روده کند می‌شود و از افزایش ناگهانی و شدید قند خون بلافاصله بعد از غذا خوردن جلوگیری می‌کند.

نکته! این دارو قند خون ناشتا را پایین نمی‌آورد، بلکه فقط برای کنترل قند خون بعد از غذا مفید است. از عوارض شایع آن می‌توان به نفخ و گاز معده اشاره کرد.

میگلیتول

داروی میگلیتول (Miglitol) مانند آکاربوز است و با مهار آنزیم‌های گوارشی در روده کوچک، باعث می‌شود کربوهیدرات‌ها کندتر به قند تبدیل شوند و جذب شوند و در نتیجه، از افزایش ناگهانی قند خون بعد از خوردن غذا جلوگیری می‌کند.

تفاوت اصلی میگلیتول با آکاربوز این است که ساختار شیمیایی آن شبیه به قندها است و به طور کامل از روده جذب می‌شود، در حالی که آکاربوز عمدتا در روده باقی می‌ماند. میگلیتول معمولا برای بیمارانی تجویز می‌شود که آکاربوز برای آن‌ها مناسب نیست یا عوارض گوارشی شدیدی داشته‌اند.

3. بیگوانیدها (Biguanides)

بیگوانیدها، دسته‌ای از داروهای خوراکی ضد دیابت هستند که با کاهش تولید قند توسط کبد و افزایش حساسیت سلول‌ها به انسولین، قند خون را کنترل می‌کنند. معروف‌ترین داروی این گروه، متفورمین است که به دلیل عدم افزایش وزن و ایمنی بالا، بسیار تجویز می‌شود.

متفورمین

داروی متفورمین، اصلی‌ترین نوع داروهای دسته بیگوانید (داروهایی برابی کنترل قند خون) است که امروزه یکی از پرمصرف‌ترین داروهای دیابت در دنیا به حساب می‌آید. نام‌های تجاری آن شامل موارد زیر است:

• گلوکوفاژ – Glucophage
• ریومت – Riomet
• فورتامت – Fortamet
• متفورمین (با برند شرکت‌های مختلف دارویی داخلی مثل متفورمین حکیم، شفا، متوور، کوشان فارمد و …)

۳. آگونیست دوپامین-2 (Dopamine-2 agonist)

آگونیست‌های دوپامین-۲، ریتم شبانه‌روزی هیپوتالاموس را تنظیم کرده و چاقی از عواملی است که می‌تواند آن را تحت تاثیر قرار دهد. این تنظیم مجدد به کاهش مقاومت به انسولین و کاهش تولید گلوکز در کبد کمک می‌‌کند.

برموکریپتین

برموکریپتین (Bromocriptine) که با نام تجاری Cycloset شناخته می‌شود، یک داروی خوراکی برای کنترل دیابت نوع ۲ است. این دارو یک آگونیست دوپامین است و گیرنده‌های دوپامین در مغز را تحریک می‌کند. این تحریک روی هیپوتالاموس که مرکز کنترل متابولیسم مغز است، اثر می‌گذارد و تنظیم متابولیسم بدن را بهبود بخشیده، باعث کاهش مقاومت به انسولین می‌شود و قند تولید شده توسط کبد را کاهش می‌دهد.

این دارو برای بیمارانی تجویز می‌شود که قند خونشان با سایر روش‌ها کنترل نمی‌شود. یکی از مزیت‌های آن این است که معمولا باعث افزایش وزن نمی‌شود و خطر افت شدید قند خون با آن بسیار کم است.

عارضه شایع این دارو، تهوع ایجاد شده در اثر مصرف آن است.

لازم به ذکر است که برموکریپتین، تنها آگونیست دوپامین-۲ تاییدشده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا برای درمان دیابت نوع ۲ است.

۴. مهارکننده‌های دی‌پپتیدیل پپتیداز-4 (DPP-4)

مهارکننده‌های DPP-4 (گلیپتین‌‌ها) با جلوگیری از تجزیه GLP-1 و GIP که ترکیب‌های طبیعی در بدن هستند، به بهبود سطح قند خون کمک می‌‌کنند.

GLP-1 و GIP به‌طور طبیعی قند خون را کاهش می‌‌دهند، اما معمولا به‌سرعت تجزیه شده و اثر خود را از دست می‌‌دهند. مهارکننده‌های DPP-4 با مداخله در این فرایند اجازه می‌دهند تا GLP-1، مدت زمان طولانی‌تری فعال بماند و فقط زمانی که قند خون بالا است، آن را کاهش می‌دهد. این داروها همچنین می‌توانند احساس سیری بعد از غذا را افزایش دهند.

عوارض جانبی شایع این دسته دارویی شامل سردرد و مشکلات گوارشی است.

انواع مهارکننده‌های DPP-4 عبارتند از:

آلوگلیپتین

آلوگلیپتین (Alogliptin)T یک داروی خوراکی برای درمان دیابت نوع ۲ است که با مهار کردن آنزیم DPP-4، باعث افزایش سطح هورمون‌های طبیعی بدن به نام اینکرتین‌ها می‌شود. این هورمون‌ها به پانکراس دستور می‌دهند که فقط زمانی که قند خون بالا است، انسولین ترشح کند و همزمان ترشح گلوکاگون (هورمون افزایش‌دهنده قند خون) را کاهش دهد.

این دارو کم خطر است و در ایران با نام‌هایی مانند نزینا (Nesina) یا وپتا (Vipenta) نیز شناخته می‌شود.

لیناگلیپتین

داروی لیناگلیپتین (Linagliptin)، مکانیسمی شبیه به اثر سایر داروهای این گروه دارد و با مهار آنزیم DPP-4، باعث افزایش سطح اینکرتین‌ها شده و ترشح انسولین را در پاسخ به غذا افزایش می‌دهد.

نکته متمایزکننده لیناگلیپتین این است که عمدتا از طریق کبد دفع شده و از طریق کلیه‌ها دفع نمی‌شود. به همین دلیل، این دارو برای بیمارانی که نارسایی کلیه یا مشکلات شدید کلیوی دارند، گزینه بسیار مناسبی است و نیازی به کاهش دوز آن نیست.

این دارو با نام تجاری تراجنتا (Tradjenta) نیز شناخته می‌شود.

ساکساگلیپتین

ساکساگلیپتین (Saxagliptin)، دارویی شبیه به دیگر داروهای مهارکننده‌های DPP-4 است با این تفاوت که برخلاف لیناگلیپتین، این دارو عمدتا از طریق کلیه‌ها دفع می‌شود و برای بیمارانی که نارسایی کلیه دارند، باید با احتیاط بیشتر مصرف شود و ممکن است نیاز به کاهش دوز دارو باشد.

این دارو معمولا همراه با متفورمین و با نام تجاری کومبلیز (Kombiglyze) یا به صورت تک‌دارو با نام اونگلیزا (Onglyza) عرضه می‌شود.

سیتاگلیپتین

سیتاگلیپتین (Sitagliptin)، یکی از معروف‌ترین و پرکاربردترین داروهای خوراکی از دسته مهارکننده‌های DPP-4 برای کنترل دیابت نوع ۲ است. داروی سیتاگلیپتین با مهار آنزیم DPP-4، باعث افزایش سطح هورمون‌های اینکرتین می‌شود. این کار باعث می‌شود پانکراس در پاسخ به غذا، انسولین بیشتری ترشح کند و همزمان تولید گلوکاگون که قند خون را بالا می‌برد را کاهش دهد.

این دارو معمولا باعث افزایش وزن نمی‌شود و خطر افت شدید قند خون با آن بسیار کم است. سیتاگلیپتین عمدتا از طریق ادرار دفع می‌شود و برای همین، در بیماران با مشکلات کلیوی باید با احتیاط و دوز کمتر مصرف شود.
این دارو در ایران، با نام‌های جانوویا (Januvia) یا سیتاگلیپتین (داروهای ژنریک) شناخته می‌شود.

برای آشنایی با موارد مصرف و نکات مهم مربوط به آمپول اوزمپیک در کنترل دیابت، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

۵. آگونیست‌های گیرنده پپتید شبه گلوکاگون-1 (آگونیست‌های گیرنده GLP-1)

همان‌طور که در توضیح مربوط به مهارکننده‌های DPP-4 اشاره شد، هورمون‌‌های GLP-1 و GIP به‌طور طبیعی در بدن وجود داشته و به حفظ سطح قند خون کمک می‌‌کنند. استفاده از آگونیست‌های گیرنده GLP-1 و آگونیست‌های دوگانه GLP-1/GIP یکی دیگر از روش‌های درمانی برای بهبود کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ است.

این داروها اثراتی مشابه هورمون‌های طبیعی GLP-1 و GIP در بدن دارند، اما در برابر تجزیه توسط آنزیم DPP-4 مقاوم‌ هستند. مصرف این داروها می‌تواند به کاهش قابل توجه قند خون و وزن بدن منجر شود.

برخی از آن‌ها حتی در پیش‌گیری از بیماری‌های قلبی نیز موثر شناخته شده‌اند. بیشتر این داروها تزریقی هستند، به جز یک مورد خوراکی به نام سماگلوتاید (Rybelsus) که روزی یک بار مصرف می‌شود.

شایع‌ترین عارضه جانبی این داروها، حالت تهوع و استفراغ است که معمولا در شروع درمان یا هنگام افزایش دوز بیشتر دیده می‌ شود.

داروهای تزریقی آگونیست گیرنده GLP-1 عبارتند از:

دولاگلوتاید

دولاگلوتاید (Dulaglutide) که با نام تجاری Trulicity شناخته می‌شود، یک داروی تزریقی از دسته آگونیست‌های گیرنده GLP-1 است که معمولا هفته‌ای یک بار تزریق می‌شود. این دارو با تحریک ترشح انسولین و کاهش اشتها به کنترل قند خون در دیابت نوع ۲ کمک می‌کند.

اگسناتاید

اگسناتاید (Exenatide) با نام تجاری Byetta، یک داروی تزریقی است که دو بار در روز قبل از وعده‌های غذایی، مصرف می‌شود. این دارو اولین داروی این دسته بود که از بزغاله‌های آمریکایی مشتق شد و با مکانیسم مشابه هورمون GLP-1، قند خون را تنظیم می‌کند.

اگسناتاید با اثر طولانی‌مدت

اگسناتاید با اثر طولانی‌مدت (Exenatide extended-release) با نام تجاری Bydureon، فرمولاسیونی از اگسناتاید است که به دلیل آزادسازی آهسته دارو در بدن، فقط هفته‌ای یک بار تزریق می‌شود و اثر آن طولانی‌مدت‌تر است.

لیراگلوتاید

لیراگلوتاید با نام تجاری Victoza، یک داروی تزریقی روزانه است که علاوه بر کنترل مؤثر قند خون با افزایش حساسیت به انسولین، باعث کاهش وزن بیمار نیز می‌شود. این دارو در دوزهای بالاتر برای درمان چاقی نیز کاربرد دارد.

لیکسیسناتاید

لیکسیسناتاید (Lixisenatide) با نام تجاری Adlyxin، یک داروی تزریقی روزانه است که به طور خاص ترشح گلوکاگون را مهار کرده و سرعت تخلیه معده را کاهش می‌دهد. این دارو بیشتر برای کنترل افزایش قند خون بعد از غذا مؤثر است.

سماگلوتاید

سماگلوتاید تزریقی (Injectable semaglutide) با نام تجاری Ozempic، یکی از جدیدترین و مؤثرترین داروهای این دسته است که به صورت هفتگی تزریق می‌شود. این دارو علاوه بر کنترل قند خون، اثرات قوی‌تری در کاهش وزن و کاهش خطر بیماری‌های قلبی عروقی دارد.

تیرزپاتاید

تیرزپاتاید (Tirzepatide) که با نام تجاری مانجارو (Mounjaro ) شناخته می‌شود، یک داروی تزریقی جدید و پیشرفته برای درمان دیابت نوع ۲ است که به صورت هفته‌ای یک بار مصرف می‌شود.

این دارو به عنوان اولین داروی دسته «آگونیست دوگانه» شناخته می‌شود، زیرا همزمان روی گیرنده‌های GLP-1 و GIP اثر می‌گذارد. این مکانیسم دوگانه باعث می‌شود که تیرزپاتاید علاوه بر کنترل بسیار مؤثر قند خون، اثرات چشمگیری در کاهش وزن داشته باشد و عملکرد آن نسبت به داروهای تک‌گانه مثل سماگلوتاید، قوی‌تر باشد.

۶. مگلیتینیدها (Meglitinides)

مگلیتینیدها، داروهایی هستند که با تحریک لوزالمعده باعث ترشح انسولین می‌شوند. توصیه می‌شود این داروها قبل از هر وعده غذایی مصرف شده تا از افزایش زیاد قند خون بعد از غذا جلوگیری کنند. از آنجایی که مگلیتینیدها تولید انسولین را افزایش می‌دهند، خطر افت قند خون نیز وجود دارد.

نمونه‌هایی از این داروها عبارتند از:

ناتگلینید

ناتگلینید (Nateglinide) با نام تجاری Starlix، یک داروی خوراکی از دسته «مگلیتینیدها» است که برای کنترل دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود. این دارو با تحریک سریع پانکراس برای ترشح انسولین، به طور خاص باعث کاهش افزایش ناگهانی قند خون بلافاصله بعد از خوردن غذا می‌شود و باید دقیقاً قبل از وعده‌های غذایی مصرف گردد.

رپاگلینید

رپاگلینید (Repaglinide) با نام تجاری Prandin، نیز عضوی از دسته مگلیتینیدهاست که اثر آن مشابه ناتگلینید است اما مدت زمان اثر آن طولانی‌تر است. این دارو با افزایش ترشح انسولین در پاسخ به غذا عمل می‌کند و به دلیل کوتاه بودن مدت اثر، خطر افت قند خون در طول روز را کاهش می‌دهد و باید قبل از هر وعده غذایی اصلی مصرف شود.

۷. مهارکننده‌های پروتئین انتقال سدیم-گلوکز 2 (SGLT2)

مهارکننده‌های SGLT2 با خارج کردن گلوکز اضافی از بدن از طریق ادرار به کاهش سطح قند خون کمک می‌‌کنند. گلوکز موجود در جریان خون از کلیه‌ها عبور کرده و از آنجا می‌تواند وارد ادرار شود یا دوباره به بدن بازگردد.

مهارکننده‌های SGLT2 توانایی بدن در بازجذب گلوکز را مسدود می‌‌کنند.

عوارض جانبی این داروها ممکن است شامل عفونت‌های ادراری و عفونت‌های قارچی واژن باشد. در موارد نادر، ممکن است باعث عارضه‌ای جدی به نام کتواسیدوز دیابتی (DKA) شود.

نمونه‌هایی از مهارکننده‌های SGLT2 عبارتند از:

کاناگلیفلوزین

کاناگلیفلوزین (Canagliflozin) که با نام تجاری Invokana شناخته می‌شود، یک داروی خوراکی از دسته مهارکننده‌های SGLT2 است که با دفع قند اضافی از طریق ادرار به کاهش قند خون کمک می‌کند. این دارو علاوه بر کنترل دیابت نوع ۲، می‌تواند به کاهش فشار خون و وزن نیز کمک کند، اما مصرف آن نیاز به بررسی دقیق عملکرد کلیه دارد.

داپاگلیفلوزین

داپاگلیفلوزین با نام تجاری Farxiga، داروی دیگری از این گروه است که با جلوگیری از بازجذب گلوکز در کلیه‌ها، باعث دفع قند و کالری از طریق ادرار می‌شود. داپاگلیفلوزین (Farxiga)، مزایای قلبی و عروقی مشخصی دارد و برای بیماران مبتلا به نارسایی قلب یا بیماری‌های کلیوی مزمن نیز تجویز می‌شود.

امپاگلیفلوزین

امپاگلیفلوزین با نام‌های تجاری Jardiance و Gloripa، یکی از مهم‌ترین داروهای این دسته است که تحقیقات نشان داده است خطر مرگ‌ومیر ناشی از بیماری‌های قلبی عروقی را در بیماران دیابتی به طور قابل توجهی کاهش می‌دهد. امپاگلیفلوزین (Jardiance, Gloripa) با مکانیسم دفع قند از طریق ادرار، هم به کنترل قند خون و هم به محافظت از قلب و کلیه‌ها کمک می‌کند.

۸. سولفونیل‌اوره‌ها

سولفونیل‌اوره‌ها باعث می‌شوند لوزالمعده شما انسولین بیشتری ترشح کند. از آنجا که این داروها تولید انسولین را افزایش می‌دهند، خطر افت قند خون در مصرف‌کنندگان این داروها بیشتر است.

تمام داروهای این گروه تاثیر مشابهی بر سطح قند خون دارند، اما از نظر عوارض جانبی و تداخل با سایر داروها متفاوت‌ هستند. سولفونیل‌اوره‌ها با الکل تداخل دارند و ممکن است باعث تهوع، استفراغ یا گرگرفتگی شوند.

نمونه‌هایی از داروهای سولفونیل‌اوره عبارتند از:

گلیمپیرید

گلیمپیرید (Glimepiride) با نام تجاری Amaryl، یک داروی خوراکی رایج از دسته سولفونیل‌اوره‌ها است که با تحریک پانکراس برای ترشح بیشتر انسولین، قند خون را کاهش می‌دهد. این دارو معمولاً یک بار در روز مصرف می‌شود و اثر آن نسبتاً طولانی‌مدت است، اما باید در مورد خطر افت قند خون احتیاط کرد.

گلیپیزاید

گلیپیزاید (Glipizide) با نام‌های تجاری Glucotrol و Glucotrol XL، داروی دیگری از این گروه است که به صورت معمولی یا با رهش طولانی (XL) موجود است. این دارو با افزایش ترشح انسولین عمل می‌کند و فرم XL آن با آزادسازی تدریجی دارو، به کنترل مداوم قند خون در طول روز کمک می‌کند.

گلیبوراید

گلیبوراید (Glyburide) که با نام‌های تجاری Micronase، Glynase، Glycron و Diabeta شناخته می‌شود، یک داروی قوی و با اثر طولانی از دسته سولفونیل‌اوره‌هاست. این دارو تحریک‌کننده قوی انسولین است و به دلیل ماندگاری بالا در بدن، خطر بروز افت قند خون در سالمندان با آن بیشتر است.

گلی گلازید

گلی گلازید با نام تجاری Diabezid، نیز عضوی از دسته سولفونیل‌اوره‌هاست که برای کاهش قند خون در دیابت نوع ۲ استفاده می‌شود.گلی گلازید (Diabezid) با تحریک ترشح انسولین عمل می‌کند و به دلیل اثرات متابولیک مفید بر عروق، اغلب برای بیماران دیابتی که مشکلات قلبی عروقی دارند، ترجیح داده می‌شود.

۹. تیازولیدین‌دیون‌ها

تیازولیدین‌دیون‌ها باعث می‌شوند بافت‌های عضلانی و چربی بدن نسبت به انسولین حساس‌تر شوند. همچنین تولید گلوکز در کبد را کاهش می‌دهند.

داروهای این گروه ممکن است باعث احتباس آب در بدن شده و در برخی افراد خطر نارسایی قلبی را افزایش دهند.

نمونه‌هایی از تیازولیدین‌دیون‌ها عبارتند از:

روزگلیتازون

روزگلیتازون یا آواندیا، دارویی است که با هدف کاهش مقاومت بدن به انسولین تجویز می‌شود و با اتصال به گیرنده‌های خاص در سلول‌ها، به بهبود عملکرد هورمون انسولین کمک می‌کند تا قند خون بهتر کنترل شود.

این دارو اگرچه در درمان دیابت نوع ۲ مؤثر است، اما به دلیل احتمال تأثیر بر سلامت قلب و عروق، معمولاً با احتیاط فراوان و پس از ارزیابی‌های دقیق پزشکی توسط متخصص تجویز می‌گردد تا از ایمنی بیمار اطمینان حاصل شود.

پیوگلیتازون

پیوگلیتازون یا اکتوس، به عنوان یک حساس‌کننده قوی به انسولین شناخته می‌شود که با تنظیم متابولیسم چربی و قند در بدن، نقش مهمی در مدیریت طولانی‌مدت دیابت نوع ۲ ایفا می‌کند.

داروی پیوگلیتازون (Actos)، علاوه بر کنترل قند خون، می‌تواند بر چربی‌های خون نیز تأثیر مثبت داشته باشد، اما مصرف آن نیازمند توجه به عوارضی مانند احتباس مایعات و افزایش وزن است، به ویژه در بیمارانی که سابقه مشکلات قلبی دارند.

نقش داروهای جدید مونجارو و اوزمپیک در کنترل دیابت چیست؟

آمپول مانجارو با داشتن ماده فعالی به نام تیرزپاتید (tirzepatide)، در درمان دیابت نوع ۲ در بزرگسالان است و تنظیم قند خون نقش دارد. این دارو به افزایش ترشح انسولین در بدن کمک کرده و از همین رو موجب کاهش قند خون می‌شود. همچنین، اوزمپیک حاوی ماده فعالی به نام سماگلوتید (semaglutide) است که مصرف آن، با افزایش ترشح انسولین در بدن، کاهش میزان گلوکاگون و تنظیم قند خون همراه است.

رایج‌ترین داروی خوراکی برای دیابت نوع 2 چیست؟

متفورمین (از دسته بیگونایدها) رایج‌ترین داروی خوراکی برای درمان دیابت نوع ۲ است. این دارو سال‌هاست که مورد استفاده قرار گرفته و مطالعات پیرامون آن به‌طور کامل انجام شده است.

به همین دلیل، متخصصان معمولا توصیه می‌کنند ابتدا درمان با متفورمین آغاز شود. همچنین در صورتی که برای دیابت بارداری نیاز به دارو باشد، متفورمین معمولا نخستین گزینه‌ انتخابی پزشکان است.

درمان ترکیبی برای دیابت چیست؟

هر یک از داروهایی که به آن‌ها اشاره کردیم از مسیرهای متفاوتی سطح قند خون را کاهش می‌دهند. از این رو، ممکن است برای رسیدن به اهداف درمانی فردی، لازم باشد که به‌صورت ترکیبی مصرف شوند.

برای مثال، ممکن است متفورمین به همراه یک مهارکننده‌ DPP-4 تا مدت کوتاهی پس از تشخیص دیابت نوع ۲ استفاده شود تا سطح قند خون در محدوده‌ هدف باقی بماند.

تعدادی از معروف ترین داروهای ترکیبی دیابت در بازار دارویی ایران شامل موارد زیر هستند:

• گلوتیرو – ترکیب امپاگلیفلوزین، لیناگلیپتین و متفورمین
• سینوریپا – ترکیب امپاگلیفلوزین و متفورمین
• زیپمت – ترکیب سیتاگلیپتین و متفورمین
• گلورنتا – ترکیب امپاگلیفلوزین و لیناگلیپتین

متفورمین پیوسته رهش 1000 قرص پیوسته رهش خوراکی 1000 mg خرید

قرص ویلداگلیپتین 50 mg خرید

قرص رهامت-اس 50 mg/1000 mg خرید

قرص سیگومت 50 mg/500 mg خرید

قرص جاردی پلاس 5 mg/500 mg خرید

قرص آوانومت پیوسته رهش 5 mg/2.5 mg/1000 mg خرید

تفاوت داروهای دیابت نوع یک و دو

آیا داروهای دیابت با سایر داروها تداخل دارند؟

تمام داروهای خوراکی دیابت ممکن است با سایر داروها تداخل داشته باشند. به همین دلیل، باید لیستی از تمامی داروهایی که مصرف می‌کنید، از جمله داروهای تجویزی، مکمل‌ها و داروهای بدون نسخه را در اختیار پزشک خود قرار دهید.

هنگام مصرف داروهای خوراکی دیابت، قبل از شروع هر داروی جدیدی با پزشک خود مشورت کنید. سولفونیل‌اوره‌ها، تیازولیدین‌دیون‌ها و مگلیتینیدها بیشترین احتمال تداخل با سایر داروها را دارند.

بهترین دارو برای دیابت چیست؟

بهترین دارو برای درمان دیابت به شرایط مختلف بیماری و سبک زندگی فرد بستگی دارد. اما شاید بتوان گفت موثرترین داروها برای درمان دیابت نوع ۱ تا به امروز انسولین و بهترین قرص قند برای دیابت نوع ۲ متفورمین بوده است.

مطالعات بسیاری روی این داروها انجام شده و افراد زیادی تا به امروز از مصرف آن‌ها سود برده‌اند. متفورمین حتی به عنوان دارو برای درمان پیش‌دیابت نیز تجویز می‌شود.

رایج‌ترین داروی دیابت کدام است؟

با توجه به مکانیسم دیابت نوع ۱، پرمصرف‎ترین دارو در درمان این بیماری انسولین است. همچنین در درمان دیابت نوع ۲، پرمصرف‌ترین دارو و قوی ترین قرص قند، متفورمین است که به عنوان خط اول درمان استفاده می‌شود.

آیا ممکن است با داروهای دیابت اُوردوز کنم؟

یکی از خطرات مصرف برخی داروهای خوراکی دیابت، افت قند خون است.

از آنجا که داروهای خوراکی دیابت با کاهش قند خون عمل می‌‌کنند، چنانچه دوز دارو بیش از حد بوده یا بیشتر از میزان تجویزی مصرف شود، ممکن است هیپوگلیسمی (قند خون کمتر از ۷۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر) رخ دهد. این خطر به‌ویژه با مگلیتینیدها و سولفونیل‌اوره‌ها بیشتر است.

هیپوگلیسمی شدید بدون درمان مناسب می‌تواند تهدیدکننده زندگی باشد. علائم هیپوگلیسمی عبارتند از:

• لرزش بدن
• تعریق و سردرد
• سرگیجه یا احساس سبکی سر
• ضعف
• تپش قلب سریع
• گرسنگی شدید
• مشکل در تفکر و تمرکز
• اضطراب یا تحریک‌پذیری
• رنگ‌پریدگی پوست
• تهوع

جهت درمان هیپوگلیسمی، باید قند یا کربوهیدرات را طبق دستورات زیر مصرف کنید:

• ۱۵ گرم کربوهیدرات بخورید یا بنوشید، مانند نصف موز یا نصف لیوان آب سیب، تا قند خون افزایش پیدا کند.
• پس از ۱۵ دقیقه، قند خون خود را بررسی کنید.
• اگر هنوز کمتر از ۷۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است، دوباره ۱۵ گرم کربوهیدرات مصرف کنید.
• این روند را تا زمانی که قند خون حداقل به ۷۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر برسد، تکرار کنید.

همیشه داروهای خود را مطابق دستور پزشک مصرف کنید. دستورالعمل‌ها را با دقت بخوانید و رعایت کنید. اگر مطمئن نیستید چه مقدار دارو باید مصرف کنید، با پزشک خود تماس بگیرید.

اگر فردی که دچار افت قند خون شده، بی‌هوش است یا پاسخگو نیست، به او غذا یا مایع ندهید زیرا ممکن است خفگی رخ دهد. بلافاصله با ۱۱۵ تماس بگیرید و کمک پزشکی دریافت کنید.

آیا می‌توانم در صورت بارداری یا قصد بارداری، داروهای دیابت مصرف کنم؟

متخصصان توصیه می‌ کنند که تمام داروهای خوراکی دیابت نوع ۲ به جز متفورمین در دوران بارداری متوقف شوند. این تنها داروی خوراکی دیابت است که سازمان غذا و داروی آمریکا آن را در دوران بارداری ایمن می‌داند.

اگر مبتلا به دیابت نوع ۲ هستید و باردار شده‌اید، تیم پزشکی شما ممکن است استفاده از انسولین را برای کنترل سطح قند خون در طول بارداری توصیه کند.

حتما در صورت داشتن دیابت نوع ۲ و برنامه‌ریزی برای بارداری، با پزشک خود مشورت کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنم؟

به یاد داشته باشید که هیچ درمان واحدی برای دیابت وجود ندارد که برای همه مناسب باشد. دارویی که برای یک فرد موثر است، ممکن است برای فرد دیگری جواب ندهد. پزشک شما می‌ تواند توضیح دهد که چگونه یک دارو یا ترکیبی از چند دارو می‌تواند در برنامه درمانی دیابت شما جای بگیرد.

گاهی اوقات ترکیب داروها می‌تواند اثربخشی هر داروی جداگانه در کاهش قند خون را افزایش دهد. درباره مزایا و معایب داروهای خاص دیابت با پزشک خود صحبت کنید.

همچنین در نظر داشته باشید، چنانچه در صورت مصرف دارو و بررسی قند خون خود متوجه شده‌اید که همچنان قند خون‌تان بالا است، نیاز است با مشورت پزشک داخلی یا غدد رژیم درمانی خود را اصلاح کنید.

از سوی دیگر، ممکن است دوز داروی مصرفی شما بالا بوده و دفعات متعدد افت قند خون را با علائمی که ذکر شد تجربه کنید. در این صورت نیز باید تحت نظر پزشک داخلی یا متخصص غدد دوز داروی مصرفی‌تان را تنظیم کرده یا دارو را تعویض کنید.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

انتخاب داروی مناسب جهت کنترل دیابت به نوع بیماری، وضعیت جسمی و سبک زندگی شما بستگی دارد. اگر مبتلا به دیابت نوع ۱ باشید، انسولین مهم‌ترین درمان است و باید نوع و دوز آن را با توجه به نیاز بدن‌تان با صلاحدید پزشک انتخاب کنید.

در دیابت نوع ۲، متفورمین معمولا اولین گزینه است، اما سایر داروهایی که در مقاله به آن‌ها اشاره کردیم نیز می‌توانند به کنترل قند خون و محافظت از قلب و کلیه شما کمک کنند. گاهی ترکیب چند دارو نتیجه بهتری دارد، اما مراقب افت قند خون و تداخل با داروهای دیگر باشید.

داروهای خود را دقیقا طبق دستور پزشک مصرف کنید و هرگونه تغییر در قند خون یا مشکل جدید را با پزشک در میان بگذارید تا درمان‌تان امن و موثر باشد.

سوالات متداول

چه قرصی برای دیابت خوبه؟

بهترین قرص برای هر بیمار بسته به شرایط جسمانی او متفاوت است و معمولا متفورمین به عنوان اولین انتخاب شناخته می‌شود. مصرف خودسرانه داروهای دیابت می‌تواند عوارض خطرناکی داشته باشد، بنابراین حتماً باید تحت نظر پزشک دارو مصرف کنید.

زمان مصرف داروی پیوگلیتازون را به بیمار چگونه توصیه می‌نمایید؟

معمولا توصیه می‌شود این دارو را یک بار در روز و همراه با وعده غذایی صبح مصرف کنید تا جذب آن بهتر انجام شود. سعی کنید دارو را هر روز در یک ساعت مشخص مصرف کنید تا سطح آن در خون ثابت بماند.

آیا متفورمین برای کبد چرب مفید است؟

بله، متفورمین یکی از داروهایی است که اغلب برای بیماران مبتلا به کبد چرب به‌ویژه کبد چرب متابولیک مرتبط با دیابت و چاقی تجویز می‌شود. این دارو با افزایش حساسیت بدن به انسولین و کاهش مقاومت انسولینی، که یکی از اصلی‌ترین دلایل تجمع چربی در کبد است، به بهبود وضعیت کبد کمک می‌کند.

بهترین قرص قند بدون عوارض کدام است؟

در واقع هیچ داروی کاملا بدون عارضه‌ای وجود ندارد، اما متفورمین، معمولا به عنوان ایمن‌ترین و بهترین گزینه شناخته می‌شود زیرا دهه‌هاست که استفاده می‌شود، خطر افت شدید قند خون ندارد و باعث افزایش وزن نمی‌گردد. با این حال، انتخاب دارو همیشه باید توسط پزشک بر اساس شرایط خاص بیمار انجام شود.

بهترین قرص قند خارجی چیست؟

انتخاب بهترین دارو به برند خارجی یا ایرانی بودن آن بستگی ندارد، بلکه به ماده موثره و شرایط بیمار وابسته است. بسیاری از داروهای خارجی با کیفیت بالا در بازار موجود هستند، اما داروهای تولیدی شرکت‌های معتبر ایرانی نیز استانداردهای لازم را دارند و با قیمت مناسب‌تری در دسترس هستند.

بهترین قرص قند بدون عوارض برای لاغری کدام است؟

هیچ قرص قندی کاملا بدون عارضه نیست، اما متفورمین و داروهای گروه GLP-1 مثل سماگلوتید، از گزینه‌هایی هستند که هم کنترل قند خون را بهبود می‌بخشند و هم به کاهش وزن کمک می‌کنند.

آیا قرص جوشان ویتامین سی برای دیابت مضر است؟

خیر، مصرف معمول و متعارف قرص جوشان ویتامین سی برای بیماران دیابتی مضر نیست و می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی کمک کند. با این حال، باید توجه داشته باشید که بسیاری از قرص‌های جوشان حاوی مقدار زیادی قند یا شیرین‌کننده‌های مصنوعی هستند؛ بنابراین بهتر است از انواع بدون قند آن استفاده کنید. همچنین مصرف روزانه بیش از حد مجاز نیز توصیه نمی‌شود.