انواع دیابت چیست؟ بررسی کامل دیابت نوع ۱، نوع ۲، بارداری

انواع دیابت کدامند؟

بیماری دیابت، مجموعه‌ای از اختلالات متابولیک است که 11 نوع اصلی دارد که برخی از آنها شایع و برخی، نادر هستند. برخی از انواع دیابت مانند نوع ۱، نوع ۲ و دیابت بارداری از الباقی شایع‌تر هستند، در حالیکه دیابت مونوژنیک، دیابت مرتبط با فیبروز کیستیک و دیابت سندرمی، آمار ابتلای کمتری دارند.

تفاوت انواع مختلف دیابت، معمولا در علت ایجاد دیابت، نحوه عملکرد انسولین و شدت پیشرفت بیماری است.

وجه مشترک تمامی انواع دیابت، افزایش مزمن قند خون و نیاز به کنترل آن برای جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت است. از این رو، آشنایی با انواع دیابت کمک می‌کند تا تشخیص دقیق و انتخاب درمان مناسب صورت گرفته، مدیریت بیماری موثرتر باشد و از بروز عوارض انواع دیابت جلوگیری شود.

در ادامه، تمامی انواع این بیماری را بررسی خواهیم کرد:

1. دیابت نوع یک

این نوع از دیابت که به دیابت وابسته به انسولین نیز معروف است، در گذشته به آن دیابت نوجوانی گفته می‌شد؛ البته در حال حاضر مشخص است که در بزرگسالان نیز به همان میزان رخ می‌دهد. دیابت نوع ۱، یک بیماری خودایمنی است که در اثر آن، بدن به لوزالمعده حمله کرده و تولید انسولین را متوقف می‌کند.

علائم دیابت نوع ۱ معمولاً در طی چند روز یا هفته ظاهر می‌شوند:

• تشنگی و گرسنگی مکرر
• ادرار زیاد
• تاری دید
• خستگی
• کاهش وزن بی‌دلیل

حدود ۳۰٪ از بیماران، به‌عنوان اولین علامت، دچار کمای دیابتی می‌شوند که نشانه‌ای بسیار خطرناک است.

علائم خطرناک دیابت نوع ا که نیاز به مراقبت فوری دارند

برخی از نشانه‌های ابتلای به این بیماری، خطرناکتر بوده و نیاز به مراقب پزشکی فوری دارند:

• پوست خشک یا سرخ
• تهوع
• سختی در تنفس
• گیجی یا ناتوانی در تمرکز
• استفراغ
• درد شکم
• احساس بوی میوه‌ در تنفس؛ این بو، شبیه بوی سیب گندیده یا بوی شیرین میوه‌های تخمیر شده و ناشی از تجمع نوعی ماده شیمیایی به نام کتون (به ویژه استون) در بدن است.

عوارض دیابت نوع 1

عوارض احتمالی این نوع از دیابت، شامل آسیب به رگ‌های خونی کوچک در چشم یا رتینوپاتی، اعصاب یا نوروپاتی و کلیه‌ها یا نفروپاتی هستند. همچنین خطر بیماری قلبی و سکته بیشتر است.

تشخیص دیابت نوع 1

برای تشخیص از آزمایش قند خون تصادفی (RPG) یا A1C برای بررسی میانگین قند خون سه ماه گذشته استفاده می‌شود.

درمان دیابت نوع 1

درمان دیابت نوع ۱ شامل تزریق انسولین است که می‌تواند از طریق سرنگ، قلم انسولین، پمپ یا تزریق با فشار هوا انجام شود. همچنین لازم است اقدامات زیر را هم انجام دهید:

• ورزش روزانه
• برنامه‌ریزی دقیق غذایی
• مانیتورهای پیوسته قند خون (CGM) نیز می‌توانند به‌صورت ۲۴ ساعته سطح قند خون شما را بررسی کنند.
• انسولین به صورت تزریق زیر جلدی مصرف می‌شود. پزشک به شما آموزش می‌دهد که چگونه انسولین را به‌درستی تزریق و محل تزریق را تغییر دهید.
• همچنین می‌توانید از پمپ انسولین استفاده کنید؛ دستگاهی که خارج از بدن پوشیده می‌شود و قابل برنامه‌ریزی برای تزریق دوزهای مشخص است.
• در صورت نیاز، ممکن است لازم باشد داروهایی برای کنترل کلسترول، فشار خون بالا یا سایر عوارض نیز مصرف کنید.

انواع مختلفی از انسولین با زمان شروع اثر، اوج اثر و مدت‌زمان تاثیر متفاوت وجود دارد که در مطلب زیر ما آنها را مورد بررسی قرار داده‌ایم:

2. دیابت نوع دو

در دیابت نوع ۲، انسولینی که پانکراس تولید می‌کند یا به‌خوبی کار نمی‌کند یا مقدار کافی از آن تولید نمی‌شود. در نتیجه سطح قند خون افزایش می‌یابد. این یک بیماری جدی و در بیشتر موارد مادام‌العمر است.

طبق اعلام سازمان بهداشت جهانی (WHO)، شایع‌ترین نوع دیابت، نوع 2 است که معمولاً در بزرگسالان اتفاق می‌افتد؛ زمانی که بدن در برابر انسولین مقاوم می‌شود یا انسولین کافی تولید نمی‌کند.

در 3 دهه گذشته شیوع دیابت نوع 2 در کشورهایی با هر سطح درآمدی به طور چشمگیری افزایش یافته است، به طوریکه حدود ۹۰٪ بیماران دیابتی به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند.

در گذشته به این نوع «دیابت غیروابسته به انسولین» یا «دیابت بزرگسالان» می‌گفتند، اما اکنون در کودکان و نوجوانان نیز به دلیل چاقی شایع شده است.  در این نوع، لوزالمعده یا پانکراس هنوز انسولین تولید می‌کند اما بدن یا مقدار کافی تولید نمی‌کند یا به درستی استفاده نمی‌کند. مقاومت به انسولین معمولاً در سلول‌های چربی، کبد و عضلات دیده می‌شود.

چاقی (بیش از ۲۰٪ وزن بیشتر از حد ایده‌آل)، یکی از عوامل اصلی ابتلا به این بیماری است. در این حالت، بدن مقاومت بیشتری به انسولین نشان می‌دهد.

عوارض دیابت نوع 2

عوارض دیابت نوع ۲ نسبت به نوع ۱ خفیف‌تر است؛ اما این نوع هم می‌تواند باعث آسیب به کلیه، اعصاب و چشم‌ها شود و خطر بیماری قلبی و سکته را هم افزایش دهد.

درمان دیابت نوع 2

درمان دیابت نوع ۲ شامل موارد زیر است:

• حفظ وزن سالم
• تغذیه مناسب
• ورزش
• و گاهی مصرف داروهایی همچون متفورمین
• کنترل و پایش مداوم سطح قند خون
• همچنین ممکن است به داروهایی برای مدیریت فشار خون و کلسترول نیاز داشته باشید

نکته! پزشک شما ممکن است چند بار در سال آزمایش A1C را تجویز کند.

اگر به دیابت مبتلا شدید و به دنبال شروع ورزش و فعالیت بدنی هستید، مقاله زیر می‌تواند راهنمای مناسبی برای شروع باشد:

تفاوت دیابت نوع ۱ و نوع ۲

دیابت نوع 1 و نوع 2 هر دو بیماری قند خون بالا هستند، اما منشأ و درمان‌های متفاوتی دارند. به طور تفاوت دیابت نوع ۱ و ۲ شامل موارد زیر هستند:

• دیابت نوع ۱ زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به لوزالمعده (پانکراس) حمله کرده و تولید انسولین را متوقف می‌کند.
• دیابت نوع ۲ زمانی رخ می‌دهد که بدن به انسولین واکنش مناسب نشان نمی‌دهد.
• علائم نوع ۱ سریع ظاهر می‌شوند، اما نوع ۲ معمولاً در طی یک سال بروز می‌کند.
• در نوع ۱ همیشه نیاز به انسولین است، اما در نوع ۲ فقط زمانی که لوزالمعده دیگر کار نکند نیاز به انسولین خواهید داشت.

3. پیش دیابت

در پیش دیابت، سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی است اما به‌قدری بالا نیست که به‌عنوان دیابت تشخیص داده شود. محدوده طبیعی قند خون باید بین ۷۰ تا ۹۹ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر باشد؛ در پیش‌دیابت، قند خون بین ۱۱۰ تا ۱۲۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر است.

پیش‌دیابت معمولاً بدون علامت است و بسیاری از افراد از وجود آن بی‌اطلاع هستند. بیش از ۷۰٪ افراد مبتلا به پیش‌دیابت در نهایت به دیابت نوع ۲ مبتلا می‌شوند.

4. دیابت بارداری

بارداری باعث نوعی مقاومت به انسولین می‌شود. اگر این وضعیت به دیابت منجر شود، به آن دیابت بارداری می‌گویند که در ۲ تا ۱۰٪ بارداری‌ها دیده می‌شود.

علائم دیابت بارداری چیست؟

این بیماری، معمولاً علائم خفیفی مثل تشنگی بیشتر یا ادرار مکرر ایجاد می‌کند و بعد از زایمان از بین می‌رود. اما افرادی که دیابت بارداری داشته‌اند، ۸ تا ۱۰ برابر بیشتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند و خطر بیماری قلبی در آن‌ها دو برابر کسانی است که این بیماری را نداشته‌اند.

تشخیص دیابت بارداری

تشخیص این نوع از دیابت، از طریق تست چالش گلوکز یا تست تحمل گلوکز خوراکی بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود.

اگر دیابت بارداری داشته‌اید، باید تا آخر عمر هر ۳ سال یک‌بار برای دیابت نوع ۲ آزمایش شوید.

درمان دیابت بارداری

دیابت بارداری با روش‌های زیر قابل کنترل است:

• رژیم غذایی متعادل
• ورزش روزانه
• کنترل وزن
• مصرف انسولین در صورت نیاز و تجویز پزشک

نکته مهمی که باید درباره دیابت بارداری بدانید

دیابت بارداری برای جنین خطر بیشتری نسبت به مادر دارد. چون قند خون مادر از طریق جفت به جنین منتقل می‌شود، کنترل دیابت بارداری برای محافظت از رشد و سلامت جنین ضروری است.

جنین ممکن است قبل از تولد افزایش وزن غیرطبیعی پیدا کند، در زمان تولد دچار مشکلات تنفسی شود یا در آینده خطر چاقی و دیابت در او افزایش یابد. همچنین ممکن است به دلیل بزرگ بودن بیش از حد جنین، نیاز به سزارین باشد یا جنین دچار آسیب به قلب، کلیه، اعصاب یا چشم‌ها شود.

برای آگاهی از تاثیرات دیابت بارداری بر جنین مطلب زیر را مطالعه کنید:

5. دیابت مونوژنیک یا تک‌ژنی

دیابت مونوژنیک، نوعی نادر از دیابت است که به دلیل تغییر در یک ژن خاص رخ می‌دهد و بر میزان تولید انسولین در بدن تاثیر می‌گذارد. اگر والد دارای این جهش باشد، احتمال انتقال آن به فرزندان ۵۰٪ است.

در واقع این جهش ژنی اغلب از یکی از والدین یا هر دو به ارث می‌رسد، اما گاهی ممکن است به‌طور ناگهانی و بدون سابقه خانوادگی نیز رخ دهد.

انواع دیابت مونوژیک

دو نوع اصلی از دیابت مونوژنیک عبارت‌اند از:

• دیابت نوزادی؛ که در نوزادان، پیش از ۶ ماهگی تشخیص داده می‌شود. این نوع از دیابت با دیابت نوع ۱ متفاوت است، زیرا یک بیماری خودایمنی نیست و بدن سلول‌های تولیدکننده انسولین را از بین نبرده است.
• دیابت جوانی با شروع بلوغ؛ که در نوجوانان و جوانان بروز می‌کند. در صورتی که فرزندی این جهش را به ارث ببرد، فارغ از وزن، سبک زندگی یا نژاد، غالبا پیش از ۲۵ سالگی به MODY مبتلا خواهد شد.

تشخیص دیابت مونوژیک

پزشکان گاهی دیابت مونوژنیک را با دیابت نوع ۲ اشتباه می‌گیرند. در شرایط زیر پزشک به این نوع خاص از دیابت مشکوک می‌شود:

• تشخیص دیابت قبل از ۶ ماهگی نوزاد
• ابتلای کودک یا نوجوان به دیابت به ویژه در صورت داشتن سابقه خانوادگی، در حالی که علائم آن نه با دیابت نوع ۱ سازگار است و نه با دیابت نوع ۲
• وجود قند خون نسبتاً بالا در حالت ناشتا

در این صورت، پزشک انجام آزمایش ژنتیک را برای تایید تشخیص و مشخص شدن نوع خاص دیابت توصیه می‌کند. همچنین ممکن است سایر اعضای خانواده نیز مورد آزمایش قرار گیرند. در برخی موارد، دیابت مونوژنیک را می‌توان با داروهای خوراکی خاص کنترل کرد و نیازی به تزریق انسولین نیست.

6. دیابت ثانویه

دیابت ثانویه نوعی از دیابت است که در اثر ابتلا به یک بیماری زمینه‌ای دیگر ایجاد می‌شود. این بیماری‌های اولیه عبارتند از:

• اختلالات غدد درون‌ریز یا مشکلات هورمونی مانند تولید بیش از حد هورمون کورتیزول (سندرم کوشینگ Cushing’s syndrome) یا هورمون رشد (آکرومگالی Acromegaly)
• اختلالات مرتبط با پانکراس
• تجمع بیش از حد آهن در بدن
• فیبروز کیستیک (Cystic Fibrosis)
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)
• مصرف برخی داروها مانند کورتون‌ها (استروئیدها)

دیابت نوع ۳c، در واقع نوعی از دیابت ثانویه است که در نتیجه آسیب به پانکراس ناشی از بیماری‌هایی مانند سرطان پانکراس، پانکراتیت، فیبروز کیستیک یا هموکروماتوز به وجود می‌آید. همچنین اگر بخشی از پانکراس در اثر آسیب برداشته شود، ممکن است فرد به این نوع دیابت مبتلا شود.

درمان این نوع دیابت شامل کنترل بیماری زمینه‌ای، ایجاد تغییر در سبک زندگی و مصرف انسولین یا سایر داروها برای تنظیم قند خون خواهد بود.

7. دیابت نوع ۵

در آپریل ۲۰۲۵، دیابت نوع ۵ به‌طور رسمی توسط فدراسیون بین‌المللی دیابت (IDF) به‌عنوان نوعی از دیابت مرتبط با سوء تغذیه شناخته شد. این نوع، که با عنوان «دیابت ناشی از سوءتغذیه» نیز شناخته می‌شود، با دیابت نوع ۱ و ۲ متفاوت است و عمدتاً ناشی از سوء تغذیه مزمن، به ویژه در دوران کودکی یا نوجوانی است.

IDF تخمین می‌زند که دیابت نوع ۵ بین ۲۰ تا ۲۵ میلیون نفر را در سراسر جهان، به ویژه در آسیا و آفریقا تحت تأثیر قرار داده است.

8. سندرم وولفرام (Wolfram Syndrome)

سندرم وولفرام یک اختلال ژنتیکی نادر است که شامل مجموعه‌ای از بیماری‌ها از جمله دیابت می‌شود. دیابت در این سندرم مشابه نوع ۱ درمان می‌شود، اما با آن یکسان نیست.

9. دیابت خودایمنی نهفته در بزرگسالان (LADA)

دیابت خودایمنی (LADA) نوعی دیابت است که ویژگی‌هایی از هر دو نوع دیابت نوع ۱ و ۲ را دارد. برخی آن را “دیابت نوع ۱.۵” می‌نامند. در حال حاضر دیابت خود ایمنی نهفته در بزرگسالان به‌عنوان یک نوع مجزا از دیابت طبقه‌بندی نمی‌شود، اما تحقیقات برای تمایز دقیق آن از دیابت نوع ۱ و ۲ ادامه دارد.

10. دیابت بی‌مزه

دیابت بی‌مزه، بیماری غدد درون‌ریز پاتولوژیکی است که با تشنگی زیاد و تولید بیش از حد ادرار همراه است. این اختلال در اثر فقدان هورمون ادراری (وازوپرسین) یا مسدودسازی عملکرد آن ایجاد می‌شود.

دیابت بی‌مزه به دلیل حجم بالای ادرار دفع شده (همانند دیابت شیرین که ممکن است شامل مقادیر زیادی گلوکز باشد)، به جای شیرین بودن، معمولا بی‌مزه است و به همین دلیل به آن دیابت بی‌مزه گفته می‌شود.

علائم دیابت بی مزه

این بیماری، با علائم زیر همراه است:

• تشنگی شدید و مداوم؛ حتی با نوشیدن زیاد آب، تشنگی رفع نمی‌شود.
• تکرر ادرار زیاد و رقیق؛ حجم ادرار در این شرایط می‌تواند بیش از ۳ لیتر در روز باشد و در موارد شدید تا ۱۲‑۲۰ لیتر برسد.
• ادرار مکرر روز و شب؛ بیدار شدن برای ادرار شبانه در بیماران مبتلا به دیابت بی مزه رایج است.
• ادرار کم‌غلظت و روشن؛ رنگ ادرار خیلی کم و غلظتش پایین است.

دیابت بی مزه در کودکان، همراه با علائمی همچون خیس کردن بستر، کاهش وزن ناگهانی، ضعف یا رشد کندتر است.

11. دیابت در کودکان

دیابت نوع ۱ در کودکان، وضعیتی است که در آن بدن کودک دیگر انسولین تولید نمی‌کند. در چنین شرایطی و از آنجایی که بدن کودک نیاز به انسولین دارد، باید انسولین از طریق تزریق یا پمپ انسولین جایگزین شود. دیابت نوع ۱ در کودکان، پیش‌تر با نام دیابت نوجوانی یا دیابت وابسته به انسولین شناخته می‌شد.

پیشرفت‌ها در فناوری پایش قند خون و روش‌های تزریق انسولین باعث بهبود کنترل قند خون و کیفیت زندگی کودکان مبتلا به دیابت نوع ۱ شده‌اند.

برای آشنایی بیشتر با دیابت کودکان راهنمای زیر را مطالعه کنید:

12. دیابت مودی (MODY)

دیابت مودی (MODY) نوعی دیابت ارثی و تک‌ژنی است که به‌دلیل جهش ژنتیکی در عملکرد سلول‌های بتای پانکراس ایجاد می‌شود و معمولا پیش از ۲۵ سالگی بروز می‌کند.

این بیماری نه منش خودایمنی دارد و نه با مقاومت به انسولین و چاقی مرتبط است، به همین دلیل اغلب با دیابت نوع ۱ یا ۲ اشتباه گرفته می‌شود. MODY انواع مختلفی دارد و درمان آن می‌تواند از اصلاح رژیم غذایی تا مصرف داروهای خوراکی متغیر باشد. تشخیص دقیق این بیماری با آزمایش ژنتیک انجام می‌شود.

بایدها و نبایدها بیماری دیابت که باید در نظر داشته باشید

درمان انواع دیابت

درمان دیابت با هدف کنترل قند خون و پیشگیری از عوارض انجام می‌شود و بسته به نوع دیابت متفاوت است. درمان می‌تواند شامل اصلاح سبک زندگی، دارودرمانی خوراکی، تزریق انسولین و پایش منظم قند خون باشد. انتخاب روش درمان به نوع دیابت، سن، شرایط جسمی و نظر پزشک بستگی دارد.

برای درمان انواع دیابت، معمولا رویکردهای زیر در پیش گرفته می‌شود:

تزریق انسولین

تزریق انسولین یکی از روش‌های اصلی درمان دیابت است که به‌ویژه در دیابت نوع ۱ و در برخی مراحل دیابت نوع ۲، دیابت بارداری و شرایط خاص استفاده می‌شود. انسولین به بدن کمک می‌کند گلوکز وارد سلول‌ها شود و سطح قند خون در محدوده ایمن باقی بماند.

انواع مختلفی از انسولین (کوتاه‌اثر، طولانی‌اثر یا ترکیبی) وجود دارد که بر اساس نیاز فرد و نظر پزشک تجویز می‌شوند. آموزش صحیح تزریق و پایش منظم قند خون نقش کلیدی در موفقیت درمان دارد.

مصرف داروهای خوراکی

مصرف داروهای خوراکی یکی از روش‌های اصلی درمان دیابت، به‌ویژه دیابت نوع ۲ است. این داروها با افزایش حساسیت به انسولین، کاهش تولید گلوکز در کبد یا افزایش دفع قند از طریق کلیه‌ها به کنترل قند خون کمک می‌کنند. انتخاب و مصرف منظم این داروها طبق تجویز پزشک، نقش مهمی در پیشگیری از عوارض بلندمدت دیابت و حفظ کیفیت زندگی بیمار دارد.

قرص‌های دیابت

قرص‌های دیابت بر اساس مکانیسم‌های متفاوت تنظیم قند خون طراحی شده‌اند. هر گروه دارویی از مسیر خاصی مانند افزایش حساسیت به انسولین و گلوکز خون کمتر یا افزایش دفع قند عمل می‌کند و انتخاب آن باید کاملا شخصی‌سازی‌شده و تحت نظر پزشک باشد.

کاهش وزن و ورزش

کاهش وزن و ورزش منظم از موثرترین راهکارهای درمان و کنترل دیابت، به‌ویژه دیابت نوع ۲ هستند. کاهش حتی ۵ تا ۱۰ درصد وزن بدن می‌تواند مقاومت به انسولین را کاهش دهد و قند خون را بهبود بخشد.

فعالیت بدنی منظم با افزایش مصرف گلوکز توسط عضلات، بهبود حساسیت به انسولین و کاهش چربی احشایی همراه است. ترکیب ورزش هوازی و تمرینات مقاومتی، همراه با تداوم، نقش کلیدی در پیشگیری از عوارض قلبی و متابولیک دیابت دارد.

رژیم غذایی مناسب

رژیم غذایی مناسب، از مهم‌ترین روش‌های مدیریت و مراقبت از انواع دیابت است. غذاهای مناسب برای دیابت معمولا قند خون را آهسته‌تر بالا می‌برند و به بهبود حساسیت به انسولین کمک می‌کنند. در ادامه به مفیدترین غذاها برای درمان و مدیریت دیابت اشاره کرده‌ایم:

• سبزیجات غیرنشاسته‌ای مانند کلم بروکلی، اسفناج، خیار، گوجه
• غلات کامل مانند نان سبوس‌دار، جو دوسر، برنج قهوه‌ای
• پروتئین‌های کم‌چرب مانند ماهی، مرغ بدون پوست، تخم‌مرغ، حبوبات
• لبنیات کم‌چرب و بدون قند افزوده
• چربی‌های سالم مثل روغن زیتون، آووکادو، مغزها و دانه‌ها
• میوه‌ها با شاخص گلیسمی پایین همچون سیب، توت‌ها، مرکبات

مصرف دارو و هماهنگی با رژیم غذایی نقش مهمی در کنترل پایدار قند خون دارد. برخی غذاها می‌توانند اثر داروها را تقویت یا تضعیف کنند و خطر افت یا افزایش قند خون را بالا ببرند. رعایت زمان مصرف دارو و توصیه‌های پزشک، ایمنی و اثربخشی درمان را افزایش می‌دهد.

پیوند لوزالمعده (پانکراس)

پیوند لوزالمعده (پانکراس) در شرایط خاص و محدود به‌عنوان یکی از روش‌های درمانی دیابت استفاده می‌شود. این روش عمدتا برای بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ شدید و مبتلا به نوسانات خطرناک قند خون انجام می‌شود.

پیوند پانکراس می‌تواند تولید طبیعی انسولین را بازگرداند، اما به‌دلیل جراحی سنگین، به مصرف مادام‌العمر داروهای سرکوب‌کننده ایمنی نیاز دارد.

درمان‌های جایگزین برای دیابت

درمان‌های جایگزین یا مکمل دیابت در کنار درمان‌های پزشکی استفاده می‌شوند، نه به‌عنوان جایگزین آن‌ها. این روش‌ها شامل اصلاح سبک زندگی (تغذیه سالم، ورزش، کاهش وزن)، مدیریت استرس، خواب کافی و برخی مکمل‌ها یا گیاهان دارویی مانند دارچین یا شنبلیله هستند که ممکن است به بهبود حساسیت به انسولین کمک کنند.

با این حال، هیچ درمان جایگزینی به‌تنهایی دیابت را درمان نمی‌کند و استفاده از هر روش مکمل باید حتما با نظر پزشک انجام شود تا از تداخل دارویی و عوارض جلوگیری شود.

چک کردن منظم قند خون

چک کردن منظم قند خون به افراد مبتلا به دیابت کمک می‌کند اثر رژیم غذایی، فعالیت بدنی و داروها را ارزیابی کنند. این ارزیابی منظم امکان تشخیص زودهنگام نوسانات خطرناک قند خون را فراهم کرده و به تنظیم دقیق‌تر درمان و پیشگیری از عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت دیابت کمک می‌کند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اول از همه، باید نشانه‌های هشداردهنده در انواع دیابت را بشناسید. عوامل زیادی می‌توانند بر سطح قند خون شما تأثیر بگذارند و گاهی مشکلاتی پیش می‌آیند که نیاز به رسیدگی فوری دارند.

در شرایط زیر، رسیدگی فوری حیاتی است. اگر دچار علائم زیر شدید، سریعاً با پزشک تماس بگیرید یا به مراکز درمانی مراجعه کنید:

تشخیص انواع مختلف دیابت

انواع مختلفی از آزمایش‌ها برای تشخیص دیابت وجود دارد، پزشک شما برای تشخیص ابتدا A1C میانگین قند خون شما در سه ماه گذشته را اندازه‌گیری می‌کند. برای بررسی A1C نیاز به نمونه‌گیری از خون دارید.

هنگامی که قند وارد جریان خون می‌شود، به پروتئینی به نام هموگلوبین متصل می‌شود و افراد با قند خون بالا درصد بیشتری از هموگلوبین با قند پوشیده‌شده دارند. نتیجه A1C نشان می‌دهد چه درصدی از هموگلوبین شما با قند ترکیب شده است.

توجه! به طور کلی، توصیه می‌شود افراد مبتلا به دیابت، سطح A1C خود را زیر ۷٪ نگه دارند.

آزمایش‌های انواع دیابت

آزمایش‌های دیابت نقش اصلی در تشخیص، تعیین نوع دیابت و پایش درمان دارند. این آزمایش‌ها با اندازه‌گیری قند خون، HbA1c و پاسخ بدن به گلوکز به شناسایی زودهنگام بیماری و پیشگیری از عوارض کمک می‌کنند.

آزمایش A1C (هموگلوبین)

آزمایش A1C، میانگین قند خون را طی ۲ تا ۳ ماه گذشته نشان می‌دهد و یکی از مهم‌ترین تست‌ها برای تشخیص و پایش دیابت است. این آزمایش درصد گلوکزی را که به هموگلوبین گلبول‌های قرمز متصل شده اندازه‌گیری می‌کند. A1C برابر یا بالاتر از ۶.۵ درصد معیار تشخیصی دیابت محسوب می‌شود.

آزمایش تصادفی قند خون (RBS)

آزمایش قند خون تصادفی (RBS) میزان گلوکز خون را در هر زمان از روز و بدون نیاز به ناشتایی اندازه‌گیری می‌کند. این تست معمولا برای غربالگری سریع دیابت یا بررسی علائم مشکوک مانند تشنگی شدید و تکرر ادرار استفاده می‌شود. قند خون تصاوفی برابر یا بیشتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر همراه با علائم می‌تواند نشانه دیابت باشد، اما برای تشخیص قطعی به آزمایش‌های تکمیلی نیاز است.

آزمایش قند خون ناشتا (FGP یا FBS)

آزمایش قند خون ناشتا (FBS یا FPG) میزان گلوکز خون را پس از حداقل ۸ ساعت ناشتایی اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش نشان می‌دهد بدن چگونه قند خون را تنظیم می‌کند. مقادیر طبیعی معمولا کمتر از ۱۰۰ میلی‌گرم در دسی‌لیتر است، اعداد ۱۰۰ تا ۱۲۵ نشان‌دهنده پیش‌دیابت و ۱۲۶ یا بالاتر (در دو نوبت) معیار تشخیص دیابت محسوب می‌شوند.

آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT)

آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) توانایی بدن در مدیریت قند خون پس از مصرف گلوکز را ارزیابی می‌کند. ابتدا قند خون ناشتا اندازه‌گیری می‌شود، سپس فرد محلول حاوی مقدار مشخصی گلوکز می‌نوشد و قند خون در زمان‌های تعیین‌شده (معمولا ۱ و ۲ ساعت بعد) بررسی می‌شود. این آزمایش برای تشخیص دیابت، پیش‌دیابت و به‌ویژه دیابت بارداری کاربرد دارد و اطلاعات دقیقی از پاسخ انسولینی بدن ارائه می‌دهد.

تست چالش گلوکز (GCT)

تست چالش گلوکز (GCT) یک آزمایش غربالگری برای تشخیص اولیه دیابت بارداری است. در این تست، بدون نیاز به ناشتایی، فرد محلولی حاوی ۵۰ گرم گلوکز می‌نوشد و قند خون معمولا یک ساعت بعد اندازه‌گیری می‌شود.

اگر عدد قند خون بالاتر از حد طبیعی (بالاتر از 140 میلی‌گرم در دسی‌لیتر) باشد، برای تایید تشخیص، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی (OGTT) انجام می‌شود. GCT ساده، سریع و مناسب غربالگری در دوران بارداری است.

در مطلب زیر می‌توانید به طور کامل با محدوده قند خون برای سنین مختلف آشنا شوید:

محدوده‌ توصیه‌شده انواع قند خون برای تشخیص نوع دیابت

سطوح توصیه‌شده قند خون، می‌توانند به شما کمک کنند تشخیص دهید که آیا قند خون شما در محدوده «نرمال» قرار دارد یا خیر. البته سطح هدف قند خون شما ممکن است به دلایل زیر با توصیه‌های عمومی تفاوت داشته باشد:

• وضعیت کلی سلامتی
• سن
• وجود سایر بیماری‌ها
• مدت زمانی که به دیابت مبتلا بوده‌اید

پزشک بر اساس شرایط پزشکی شما، محدوده هدف مناسب را تعیین خواهد کرد.

محدوده قند خون برای افراد بدون دیابت

برای افرادی که دیابت ندارند، محدوده استاندارد قند خون مستقل از سن یا شرایط دیگر یکسان است. با این حال، ممکن است پزشک بر اساس شرایط خاص شما و ریسک فاکتورها، اهداف متفاوتی تعیین کند. اما به طور کلی قند خون یک فرد عادی این مقدار است:

• قند خون ناشتا: ۹۹ mg/dL یا کمتر
• ۱ تا ۲ ساعت بعد از غذا: ۱۴۰ mg/dL یا کمتر

محدوده قند خون بزرگسالان با دیابت نوع ۱ یا ۲ و کودکان با دیابت نوع ۲

طبق گزارش منتشر شده در انجمن دیابت آمریکا (ADA)، این مقادیر برای بزرگسالان با دیابت نوع ۱ یا ۲ و کودکان با دیابت نوع ۲ توصیه می‌کند:

• قند خون ناشتا (قبل از غذا): ۸۰ تا ۱۳۰ mg/dL
• ۱ تا ۲ ساعت بعد از غذا: کمتر از ۱۸۰ mg/dL

برای کودکان زیر ۱۸ سال با دیابت نوع ۱، زنان باردار و افراد با دیابت بارداری، مقادیر متفاوتی توصیه می‌شود.

محدوده قند خون برای کودکان زیر ۱۸ سال با دیابت نوع ۱

• قند خون ناشتا: ۹۰ تا ۱۳۰ mg/dL
• قبل از خواب و شبانه: ۹۰ تا ۱۵۰ mg/dL

محدوده قند خون برای افراد باردار با دیابت نوع ۱

• قند خون ناشتا: کمتر از ۹۵ mg/dL
• ۱ ساعت بعد از غذا: ۱۴۰ mg/dL یا کمتر
• ۲ ساعت بعد از غذا: ۱۲۰ mg/dL یا کمتر

محدوده قند خون برای افراد مبتلا به دیابت بارداری

• قند خون ناشتا: کمتر از ۹۵ mg/dL
• ۱ ساعت بعد از غذا: ۱۴۰ mg/dL یا کمتر
• ۲ ساعت بعد از غذا: ۱۲۰ mg/dL یا کمتر

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

زندگی با دیابت می‌تواند سخت و پر از چالش باشد. گاهی حتی وقتی همه‌چیز را به درستی انجام می‌دهید، سطح قند خونتان ممکن است بالا برود. اما اگر به برنامه درمانی دیابت خود پایبند باشید، احتمالاً بهبود در سطح A1C خود مشاهده خواهید کرد.

تشنگی غیرطبیعی، خشکی دهان و تکرر ادرار از علائم مشترک انواع دیابت هستند که بسته به نوع دیابت شدت و نحوه درمان آن‌ها متفاوت خواهد بود. مراجعه به پزشک برای تشخیص دیابت و ارائه راه‌های درمان اختصاصی ضروری است.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید و با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول

آیا عرق کردن زیاد یعنی دیابت دارم؟

خیر. تعریق زیاد به‌تنهایی نشانه دیابت نیست؛ اما در دیابتی‌ها می‌تواند علامت افت قند خون باشد. تشخیص دیابت فقط با آزمایش قند خون امکان‌پذیر است.

بااینکه رژیم غذایی سالمی دارم و دیابت ژنتیکی هم نداریم، چرا من مبتلا به دیابت شدم؟

دیابت می‌تواند به‌علت اختلال ترشح انسولین، عوامل ایمنی، استرس، افزایش سن یا مقاومت به انسولین ایجاد شود، حتی بدون سابقه خانوادگی یا تغذیه ناسالم.

پدر و مادرم مبتلا به دیابت هستند، آیا من هم به دیابت مبتلا خواهم شد؟

سابقه خانوادگی خطر ابتلا را افزایش می‌دهد، اما قطعی نیست. سبک زندگی سالم، وزن مناسب و فعالیت بدنی می‌تواند احتمال بروز دیابت را کاهش دهد.

چرا دیابتی ها بیشتر از باقی افراد سرما میخورن و عفونت میگیرن؟

قند خون بالا عملکرد سیستم ایمنی را تضعیف کرده و رشد میکروب‌ها را تسهیل می‌کند، به همین دلیل خطر عفونت‌های پوستی، ادراری و تنفسی افزایش می‌یابد.

من دیابت بارداری داشتم ولی الان ندارم، آیا ممکنه بچم دیابت داشته باشه؟

اغلب نوزادان سالم هستند؛ اما دیابت بارداری می‌تواند خطر چاقی و دیابت نوع ۲ را در آینده کودک کمی افزایش دهد، اما این قطعی نیست.

اولین علامت دیابت که با دیدنش باید به دکتر مراجعه کنیم چیست؟

تشنگی شدید همراه با تکرر ادرار، کاهش وزن بی‌دلیل یا خستگی مداوم از اولین علائمی هستند که باید با مشاهده آن‌ها آزمایش قند انجام شود.

آیا دیابت نوع ۲ می‌تواند به نوع ۱ تبدیل شود؟

خیر. دیابت نوع ۱ یک بیماری خودایمنی است. دیابت نوع ۲ ممکن است به انسولین نیاز پیدا کند، اما ماهیت آن به نوع ۱ تبدیل نمی‌شود.

دیابت بی مزه چیست و آیا به قند خون ربط دارد؟

دیابت بی‌مزه اختلال هورمونی مربوط به ADH است و باعث پرادراری و تشنگی می‌شود، اما هیچ ارتباطی با قند خون یا دیابت شیرین ندارد.

دیابت “لادا” (LADA) چیست؟

لادا نوعی دیابت خودایمنی با شروع آهسته در بزرگسالی است که ابتدا شبیه نوع ۲ به‌نظر می‌رسد، اما به‌تدریج نیاز به انسولین پیدا می‌کند.

آیا تمام انواع دیابت ارثی هستند؟

خیر. برخی انواع مانند MODY ژنتیکی‌اند، اما دیابت نوع ۱ و ۲ ترکیبی از عوامل ژنتیکی، ایمنی و محیطی هستند و صرفا ارثی محسوب نمی‌شوند.