بهترین رژیم غذایی برای دیابت نوع ۲؛ لیست کامل غذاهای مجاز و ممنوع

اصول رژیم غذایی دیابت نوع 2

رژیم غذایی دیابت نوع ۲، برنامه‌ای است که برای مدیریت بهینه سطح قند خون، حفظ وزن سالم و پیشگیری از عوارض بیماری طراحی می‌شود. اصول این رژیم بر مصرف غذاهای کامل، غلات و سبزیجات حاوی فیبر بالا، حبوبات، کربوهیدرات‌های پیچیده، پروتئین‌های کم‌چرب مانند مرغ، ماهی و لبنیات کم‌چرب، و چربی‌های سالم مانند روغن زیتون تمرکز دارد.

کنترل نوع و مقدار کربوهیدرات اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا مستقیما بر سطح گلوکز خون تأثیر می‌گذارد و مصرف کربوهیدرات‌های پیچیده با فیبر بالا باعث افزایش تدریجی قند خون می‌شود. در مقابل، مصرف قندهای ساده، نوشیدنی‌های شیرین، شیرینی‌جات، چربی‌های اشباع و ترانس، غذاهای فرآوری‌شده و پرنمک باید محدود شود.

همچنین رعایت حجم وعده‌های غذایی و استفاده از نوشیدنی‌های بدون شکر در کنترل قند خون و دیابت موثر است. طراحی رژیم غذایی دیابت برای هر فرد باید شخصی‌سازی شود و عواملی مانند سن، وزن، میزان فعالیت بدنی و نوع درمان دارویی، به‌ویژه مصرف انسولین، در آن مؤثرند. هدف نهایی این رژیم حفظ تعادل انرژی، کنترل قند خون و پیشگیری از بیماری‌های قلبی و عروقی است.

رژیم برای دیابت نوع ۲ شامل چه مواد غذایی است؟

در دیابت نوع ۲، بهتر است رژیم غذایی شامل مواد مغذی متنوع و کم‌فرآوری باشد تا قند خون در محدوده سالم بماند.

• سبزیجات
• میوه‌های تازه
• غلات کامل
• حبوبات
• مغزها و دانه‌ها
• ماهی‌های چرب مثل سالمون یا ساردین

این مواد، فیبر، ویتامین‌ها و چربی‌های مفید را فراهم می‌کنند. ترکیب این مواد، همراه با فعالیت بدنی منظم، می‌تواند قند خون را بهتر کنترل کند و خطر بیماری‌های قلبی را کاهش دهد.

چربی‌های سالم مانند روغن زیتون و آووکادو، و پروتئین‌های کم‌چرب مثل مرغ بدون پوست، تخم‌مرغ، توفو و حبوبات، باید جزو برنامه غذایی باشند.

در عوض، غذاهای پرچرب، دارای شکر افزوده، غلات سفید و نمک زیاد را باید محدود کرد تا هم قند خون و هم فشار خون بالا نرود. برای نوشیدنی، بهترین گزینه آب و چای بدون قند است تا هم بدن هیدراته بماند و هم از افزایش قند جلوگیری شود.

از آنجایی که بدن هر فرد به غذاها واکنش متفاوتی نشان می‌دهد، رژیم باید متناسب با نیاز شخصی تنظیم شود. انجمن دیابت آمریکا پیشنهاد می‌کند از «روش بشقاب» استفاده کنید:

• نصف بشقاب: سبزیجات بدون نشاسته
• یک‌چهارم بشقاب: پروتئین کم‌چرب
• یک‌چهارم بشقاب: غلات کامل یا سبزیجات نشاسته‌ای

این روش ساده کمک می‌کند تعادل غذایی حفظ شود و کنترل قند خون در رژیم غذایی برای دیابتی های نوع دو بهتر صورت بگیرد.

غذاهای مفید برای دیابت نوع 2

برای کنترل دیابت نوع ۲، انتخاب غذاهایی با شاخص گلیسمی پایین، فیبر بالا و چربی‌های سالم توصیه می‌شود.

سبزیجات غیرنشاسته‌ای مانند اسفناج و کلم بروکلی، حبوبات و لوبیاها، غلات کامل مانند برنج قهوه‌ای و کینوا، پروتئین‌های کم‌چرب مانند مرغ بدون پوست و ماهی، میوه‌های کم‌قند، چربی‌های سالم مانند روغن زیتون و آووکادو، و لبنیات کم‌چرب از جمله غذاهای مناسب محسوب می‌شوند. این ترکیب‌ها علاوه بر کنترل قند خون، برای سلامت قلب نیز مفید هستند.

آیا می‌توانم با وجود ابتلا به دیابت نوع ۲ میوه بخورم؟

بله، مصرف میوه در دیابت نوع ۲ مجاز است، اما باید با دقت در مقدار و نوع میوه انجام شود. میوه‌ها حاوی فیبر، ویتامین و آنتی‌اکسیدان‌های مفید هستند که به کنترل قند خون کمک می‌کنند، اما برخی از آن‌ها قند طبیعی بالاتری دارند.

انتخاب میوه‌های کم‌قند مانند توت‌فرنگی، سیب، گلابی و مرکبات و محدود کردن مقدار مصرف می‌تواند به حفظ تعادل قند خون کمک کند.

برای ناهار و شام چه چیزهایی می‌توانم بخورم؟

در دیابت نوع ۲، وعده‌های غذایی باید متعادل و سرشار از مواد مغذی باشند تا قند خون در محدوده طبیعی حفظ شود. در وعده‌های ناهار و شام، ترکیبی از سبزیجات غیرنشاسته‌ای، غلات کامل، پروتئین‌های کم‌چرب مانند مرغ یا ماهی و چربی‌های سالم مثل روغن زیتون مناسب است.

از غذاهای سرخ‌کردنی، نوشیدنی‌های قندی و غلات تصفیه‌شده اجتناب کنید. رعایت تعادل در حجم وعده‌ها و استفاده از «روش بشقاب» نیز به کنترل بهتر قند خون کمک می‌کند.

صبحانه برای دیابت نوع 2

انتخاب صبحانه مناسب برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا می‌تواند نوسانات قند خون را کنترل کند و انرژی پایدار فراهم نماید. صبحانه باید شامل منابع پروتئینی، فیبر و چربی‌های سالم باشد تا سرعت جذب قند کاهش یابد.

نمونه‌های مناسب شامل جو دوسر بدون شکر همراه با توت و آجیل، ماست یونانی ساده با میوه‌های کم‌قند و دانه‌ها، تخم‌مرغ به صورت آب‌پز یا املت سبزیجات، و نان سبوس‌دار با آووکادو و تخم‌مرغ هستند. مصرف غذاهای شیرین، نان سفید یا غلات فرآوری‌شده در صبحانه می‌تواند باعث افزایش سریع قند خون شود و بهتر است از آن‌ها پرهیز شود.

نمونه برنامه غذایی روزانه برای دیابت نوع ۲

هر وعده باید دارای پروتئین، فیبر و چربی‌های سالم باشد تا نوسانات قند خون کاهش یابد. یک نمونه برنامه روزانه برای افراد دیابت تیپ دو شامل:

• صبحانه: با جو دوسر و توت یا تخم‌مرغ و نان سبوس‌دار
• میان‌وعده: بادام یا میوه کم‌قند
• ناهار: شامل سالاد سبزیجات با پروتئین و یک وعده غلات کامل
• میان‌وعده عصر: سبزیجات با حمص
• شام: شامل ماهی یا مرغ با سبزیجات بخارپز
• میان‌وعده شب: میوه‌های کم‌قند

آیا با وجود دیابت نوع ۲، می‌توانم بین وعده‌های غذایی میان‌وعده بخورم؟

در دیابت نوع ۲، نیاز به میان‌وعده بستگی به نوع درمان و سطح قند خون فرد دارد. اگر از داروهایی مانند انسولین یا داروهای کاهنده‌ قند خون استفاده می‌کنید، ممکن است برای پیشگیری از افت قند نیاز به میان‌وعده داشته باشید. اما در صورت کنترل مناسب قند خون و نداشتن خطر افت قندخون (هیپوگلیسمی)، معمولا نیازی به مصرف میان‌وعده‌های مکرر نیست.

میان‌وعده‌ها را باید مغذی و متعادل انتخاب کنید تا موجب افزایش ناگهانی قند خون نشوند. گزینه‌هایی مانند ماست طبیعی بدون شکر، مغزها، هوموس با سبزیجات خام یا مقداری میوه تازه، انتخاب‌های مناسبی هستند. پرهیز از تنقلات پرچرب، شور یا حاوی قند افزوده، در حفظ تعادل قند خون نقش مهمی دارد.

جدول رژیم غذایی 15 روزه برای دیابتی‌ها

یک برنامه غذایی ۱۵ روزه برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ باید شامل ترکیبی از کربوهیدرات‌های پیچیده، منابع پروتئینی، چربی‌های سالم و سبزیجات باشد تا قند خون در طول روز به طور یکنواخت حفظ شود.

• وعده‌های صبحانه می‌توانند شامل جو دوسر با توت یا تخم‌مرغ با نان سبوس‌دار و آووکادو باشند.
• میان‌وعده‌ها شامل میوه‌های کم‌قند یا مغزهای خام هستند.
• ناهار و شام باید ترکیبی از پروتئین و سبزیجات با یک وعده غلات کامل باشد.

رعایت تعادل در ترکیب مواد غذایی در طول روز می‌تواند به کنترل بهتر قند خون کمک کند. در ادامه و در جدول زیر، نمونه‌ای از تمامی وعده‌های غذایی برای رژیم دیابتی‌ها را آورده‌ایم:

آیا رژیم غذایی مدیترانه‌ای برای دیابت نوع ۲ مفید است؟

رژیم مدیترانه‌ای یکی از الگوهای تغذیه‌ای موثر در کنترل دیابت نوع ۲ محسوب می‌شود. این رژیم بر مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزها، روغن زیتون و ماهی تاکید دارد و مصرف گوشت قرمز و مواد قندی را محدود می‌کند. ترکیب غذایی آن سرشار از فیبر، ویتامین و چربی‌های سالم است که به بهبود کنترل قند خون کمک می‌کند.

مزایای رژیم مدیترانه‌ای برای دیابتی‌ها، شامل موارد زیر است:

• کاهش مقاومت به انسولین
• حفظ تعادل سطح قند و چربی خون
• کاهش التهاب
• بهبود عملکرد قلب
• کاهش وزن

در مجموع، رژیم مدیترانه‌ای روشی پایدار و سالم برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ است. تکیه بر مواد غذایی طبیعی، مصرف منظم ماهی و روغن‌های گیاهی و کاهش غذاهای فرآوری‌شده از مزایای اصلی این الگو است که می‌تواند در پیشگیری از عوارض طولانی‌مدت بیماری موثر واقع شود.

آیا رژیم غذایی DASH برای دیابت نوع ۲ پیشنهاد می‌شود؟

رژیم غذایی DASH که در ابتدا برای کاهش فشار خون طراحی شد، برای مبتلایان به دیابت نوع ۲ نیز توصیه می‌شود. این رژیم بر مصرف میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، لبنیات کم‌چرب، ماهی و مرغ تاکید دارد و از مصرف چربی‌های اشباع، قند افزوده و غذاهای فرآوری‌شده پرهیز می‌کند. ترکیب غذایی آن باعث بهبود کنترل قند و چربی خون می‌شود.

مزایای رژیم DASH برای دیابتی‌ها، شامل موارد زیر است:

• کاهش مقاومت به انسولین
• کاهش سطح کلسترول و فشار خون
• کاهش چربی شکمی و وزن بدن

در مجموع، رژیم DASH یک الگوی تغذیه‌ای متعادل و پایدار است که علاوه بر کنترل قند خون، خطر بروز بیماری‌های قلبی و عروقی را نیز کاهش می‌دهد. رعایت منظم آن در کنار فعالیت بدنی و نظارت پزشک می‌تواند بخشی موثر از برنامه درمانی دیابت نوع ۲ باشد.

برای آشنایی با اصول تغذیه‌ای مؤثر در مدیریت دیابت نوع ۱، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

آیا می‌توانم با وجود دیابت نوع ۲ از رژیم گیاه‌خواری یا وگان پیروی کنم؟

بله، پیروی از رژیم گیاه‌خواری یا وگان در صورت ابتلا به دیابت نوع ۲ امکان‌پذیر است، به شرطی که تغذیه به‌طور متعادل و برنامه‌ریزی‌شده انجام شود.

این رژیم‌ها بر مصرف غذاهای گیاهی مانند میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، حبوبات، مغزها و دانه‌ها تاکید دارند و معمولا سرشار از فیبر، ویتامین و مواد معدنی هستند. مصرف این مواد می‌تواند به کنترل بهتر قند خون، کاهش چربی بدن و بهبود سلامت قلبی‌عروقی کمک کند.

مزایای رژیم وگان:

• کاهش مقاومت به انسولین
• کاهش خطر بیماری‌های قلبی

معایب رژیم وگان برای دیابتی‌ها:

• خطر کمبود برخی مواد مغذی مانند پروتئین، ویتامین B۱۲، ویتامین D، آهن و روی

مزایا و معایب رژیم کتوژنیک (Keto) برای دیابت نوع ۲ چیست؟

رژیم کتوژنیک بر پایه مصرف بسیار کم کربوهیدرات و افزایش چربی و پروتئین تنظیم می‌شود.

مزایای رژیم کتوژنیک:

• کاهش مصرف قند و نشاسته و بهبود کنترل قند خون
• کاهش مقاومت به انسولین
• کمک به کاهش وزن
• بهبود سطح گلوکز و تری‌گلیسرید

معایب رژیم کتوژنیک:

• افزایش خطر ابتلا به بیماری‌های قلبی و افزایش کلسترول
• کمبود فیبر و مواد مغذی در طولانی‌مدت

به طور کلی، رژیم کتوژنیک ممکن است در مدیریت دیابت نوع ۲ موثر باشد، اما باید تحت نظارت پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود. انتخاب منابع چربی سالم مانند روغن زیتون، مغزها و آووکادو و پرهیز از گوشت‌های چرب یا فرآوری‌شده، در کاهش عوارض احتمالی این رژیم نقش مهمی دارد.

در مقاله زیر با غذاهای مضر برای دیابت بیشتر آشنا شوید:

مقایسه انواع مختلف رژیم غذایی مناسب برای دیابت نوع ۲

در جدول زیر، انواع رژیم‌های غذایی متاسب برای دیابت نوع 2 را بررسی و مقایسه کرده‌ایم:

توصیه‌های مهم در رژیم دیابت نوع دو

در رژیم غذایی افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، افزایش مصرف فیبر، انتخاب غذاهای کامل و طبیعی، کنترل میزان کربوهیدرات در هر وعده، مصرف چربی‌های سالم، نوشیدن آب کافی و پرهیز از نوشیدنی‌های شیرین اهمیت دارد. همچنین ترکیب رژیم غذایی با فعالیت بدنی منظم می‌تواند به کنترل بهتر قند خون و سلامت کلی کمک کند.

چرا شمارش کربوهیدرات در رژیم غذایی دیابت نوع ۲ اهمیت دارد؟

شمارش کربوهیدرات در دیابت نوع ۲ اهمیت زیادی دارد، چرا که این ماده‌ی مغذی بیشترین تاثیر را بر سطح قند خون می‌گذارد. با آگاهی از مقدار کربوهیدرات مصرفی در هر وعده، می‌توان از نوسانات شدید گلوکز جلوگیری کرد و کنترل قند خون را بهبود بخشید. این روش به افراد کمک می‌کند تا تعادل میان دریافت غذا و تاثیر دارو یا انسولین را حفظ کنند.

کربوهیدرات‌ها در بسیاری از مواد غذایی مانند نان، برنج، میوه، لبنیات و حبوبات وجود دارند و دانستن میزان آن‌ها برای تنظیم وعده‌های غذایی ضروری است. با شمارش دقیق، می‌توان نوع و مقدار هر گروه غذایی را متناسب با نیاز بدن انتخاب کرده و از افزایش ناگهانی قند جلوگیری کرد.

این رویکرد همچنین می‌تواند به بهبود وزن، تنظیم انرژی روزانه و پیشگیری از عوارض بلندمدت دیابت کمک کند. پزشک یا متخصص تغذیه می‌تواند روش صحیح شمارش کربوهیدرات را برای رسیدن به یک برنامه غذایی مفید و پایدار به شما آموزش دهد.

از خوردن چه غذاهایی در دیابت نوع ۲ باید پرهیز کرد؟

در دیابت نوع ۲، پرهیز از غذاهایی که باعث افزایش سریع قند خون می‌شوند اهمیت دارد. در ادامه، هر یک از این موارد را شرح می‌دهیم:

1. مواد غذایی حاوی قند افزوده: این نوع مواد غذایی مانند شیرینی‌ها، نوشابه‌ها، دسرها و آبمیوه‌های صنعتی باید محدود شوند. این خوراکی‌ها سبب بالا رفتن ناگهانی گلوکز خون می‌شوند و کنترل بیماری را دشوار می‌کنند.
2. غذاهای سرشار از چربی‌های اشباع و ترانس: این نوع غذاها نیز باید تا حد امکان حذف شوند. این چربی‌ها که در فرآورده‌هایی مانند کره، خامه، گوشت‌های چرب، فست‌فود و غذاهای سرخ‌کردنی وجود دارند، خطر بیماری‌های قلبی و چربی خون بالا را افزایش می‌دهند. جایگزینی آن‌ها با روغن‌های سالم مانند روغن زیتون توصیه می‌شود.
3. محصولات بسیار فرآوری‌شده: محصولات فرآوری شده مانند سوسیس، کالباس، چیپس، پفک و غذاهای آماده نیز بهتر است مصرف نشوند. این مواد معمولا حاوی نمک زیاد، افزودنی‌های شیمیایی و کالری بالا هستند که کنترل وزن و فشار خون را دشوار می‌کنند. در رژیم دیابت، استفاده از مواد غذایی طبیعی و کم‌نمک ارجحیت دارد.
4. غلات تصفیه‌شده: همچنین مصرف بیش از حد غلات تصفیه‌شده مانند نان سفید، برنج سفید و ماکارونی معمولی باید کاهش پیدا کند. این مواد فیبر کمی دارند و باعث افزایش سریع قند خون می‌شوند. در مقابل، غلات سبوس‌دار، سبزیجات و حبوبات گزینه‌های مناسب‌تری برای حفظ تعادل قند خون و سلامت عمومی محسوب می‌شوند.

برای آشنایی با روش‌های خانگی مؤثر در کنترل دیابت و دمنوش‌های مفید می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ باید به‌طور منظم برای بررسی سطح قند خون، عملکرد کلی بدن و ارزیابی درمان به پزشک مراجعه کنند. در صورت مشاهده موارد زیر، لازم است فورا با پزشک مشورت کنید:

• نوسانات شدید قند خون
• خستگی مفرط
• تشنگی بیش‌ازحد
• کاهش وزن ناگهانی

این علائم می‌توانند نشان‌دهنده‌ کنترل ناکافی قند خون یا بروز عوارض اولیه‌ دیابت باشند.

همچنین، در صورت بروز مشکلاتی مانند تاری دید، تغییر در بینایی، بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن دست و پا یا ایجاد زخم‌هایی که دیر بهبود می‌یابند فورا به پزشک مراجعه کنید این نشانه‌ها ممکن است بیانگر آسیب به اعصاب یا عروق خونی باشند و نیاز به ارزیابی تخصصی دارند.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

توصیه می‌کنیم که افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ به جای تمرکز صرف بر حذف قندها یا کاهش شدید کالری، بر افزایش کیفیت و تنوع مواد غذایی مصرفی خود توجه کنند.

همچنین، برنامه غذایی باید با سبک زندگی و سطح فعالیت فرد هماهنگ شود تا نتیجه پایدار حاصل شود؛ توجه به زمان‌بندی وعده‌ها و اندازه سهم هر گروه غذایی می‌تواند از نوسانات قند جلوگیری کند. مشورت با متخصص تغذیه یا پزشک دیابت برای طراحی برنامه شخصی و ارزیابی نتایج، همواره ضروری است.

اگر سوالی دارید، در بخش نطرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

مقدار حجم غذا در افراد مبتلا به قند خون بالا و دیابت نوع 2باید چقدر باشد؟

حجم غذای مبتلایان به دیابت نوع 2 باید به صورتی باشد که با نیازهای انرژی فرد متناسب باشد؛ به طور مثال باید از خوردن غذاهای پرکالری و پرقند جلوگیری شود.

آیا در رژیم غذایی دیابت نوع 2، باید خوراکی‌‌های مورد علاقه خود را حذف کنیم؟

افراد مبتلا به دیابت نوع 2، می‌توانند برخی از خوراکی‌های مورد علاقه خود را در کنار موادغذایی سالم‌تر و در مقادیر محدود مصرف کنند.

چگونه باید قند خون خود را بعد از وعده غذایی کنترل کنیم؟

اگر دیابت دارید، برای کنترل قند خون پس از وعده غذایی، بهتر است ۲ ساعت بعد از غذا خوردن، قند خون خود را اندازه‌گیری کنید و از خوردن وعده‌های غذایی سنگین و پرکربوهیدرات خودداری کنید.