رفلاکس در نوزادان؛ علائم، دلایل و روش‌های آرام‌سازی

رفلاکس در نوزادان چیست؟

رفلاکس در نوزادان یا برگشت محتویات معده به مری (GER)، وضعیتی طبیعی است که به دلیل تکامل نیافتن دریچه‌ها رخ می‌دهد و اغلب با تف کردن همراه است. رفلاکس در نوزادان نارس، شایع‌تر است زیرا دستگاه گوارش آن‌ها هنوز کامل نشده است.

بیماری رفلاکس معده نوزادان اغلب با رشد کودک و اصلاح تغذیه بهبود می‌یابد، اما در صورت بی‌قراری شدید، کاهش وزن، استفراغ مداوم، استفراغ سبز یا وجود خون در استفراغ، ممکن است به رفلاکس پاتولوژیک (GERD) تبدیل شود که در این صورت، نیاز به مراقبت فوری پزشکی دارد.

اوج رفلاکس نوزادان کی اتفاق می‌افتد؟

اوج رفلاکس نوزادان معمولا در ۴ تا ۵ ماهگی رخ می‌دهد، از ۲ تا ۳ هفتهگی شروع شده و تا ۹ تا ۱۲ ماهگی بهبود می‌یابد. این وضعیت طبیعی است و به دلیل تکامل نیافتن دریچه بین مری و معده رخ می‌دهد. در صورت استفراغ مداوم، بی‌قراری شدید یا کاهش وزن، باید به پزشک مراجعه کرد.

رفلاکس در نوزادان چه علائمی دارد؟

رفلاکس معده در نوزادان می‌تواند قبل از 8 هفتگی شروع شود و تا حدود 1 سالگی ادامه داشته باشد. رفلاکس ممکن است با علائم زیر همراه باشد:

• بالا آوردن شیر موقع شیردهی یا بلافاصله بعد از آن
• بی‌قراری و گریه نوزاد هنگام شیردهی
• آروغ یا سرفه هنگام تغذیه
• طول کشیدن تغذیه‌ی نوزاد به دلیل بالا آوردن
• وزن نگرفتن نوزاد به دلیل برگرداندن غذا
• قورت دادن بعد از آروغ
• آروغ مرطوب

گاهی ممکن است نوزاد علائم رفلاکس معده را داشته باشد اما بالا نیاورد، به این حالت رفلاکس خاموش می‌گویند.

علائم رفلاکس معده نوزاد یک ماهه

در نوزاد یک ماهه رفلاکس معمولا با بالا آوردن شیر بعد از هر وعده غذایی همراه است. ممکن است نوزاد هنگام یا بعد از تغذیه گریه کند، کمی بی‌قرار باشد یا گاهی سرفه و تف کردن مکرر مشاهده شود. این علائم اغلب طبیعی هستند، مگر اینکه با کاهش وزن یا بی‌اشتهایی شدید همراه شوند.

علائم رفلاکس در نوزاد ۴ ماهه

در چهار ماهگی، اغلب علائم رفلاکس کاهش می‌یابد اما هنوز ممکن است نوزاد شیر را بالا بیاورد یا بعد از تغذیه ناراحت باشد. برخی نوزادان ممکن است کمی بی‌اشتها یا کاهش وزن جزئی داشته باشند. در این سن، علائم شدید یا استفراغ مکرر غیرطبیعی محسوب می‌شوند.

علائم رفلاکس نوزاد دوماهه

نوزاد دوماهه معمولا تف کردن یا بالا آوردن شیر بعد از غذا دارد و ممکن است کمی بی‌قراری یا سرفه خفیف نشان دهد. اگر علائم با کاهش وزن یا مشکل در تغذیه همراه باشند، می‌توانند نشانه رفلاکس شدید یا نیاز به بررسی پزشکی باشند.

رفلاکس در نوزادان شیر خشک

رفلاکس در نوزادانی که با شیر خشک تغذیه می‌شوند مشابه نوزادان با شیر مادر است. این حالت معمولا با بالا آوردن شیر، بی‌قراری بعد از تغذیه، سرفه یا ناراحتی همراه است و در موارد شدید می‌تواند کاهش وزن یا بی‌اشتهایی ایجاد کند. تغییر حجم یا روش تغذیه و نگه داشتن نوزاد در وضعیت نیمه‌عمودی بعد از غذا می‌تواند به کاهش علائم کمک کند.

علائم رفلاکس پنهان نوزاد

برخی نوزادان رفلاکس دارند بدون اینکه شیر زیادی بالا بیاورند. در این موارد، علائم پنهان شامل بی‌قراری مداوم، مشکلات خواب، کاهش اشتها، افزایش سوزش یا سرفه و مشکلات وزن‌گیری است. این نوع رفلاکس ممکن است تشخیص آن دشوار باشد و نیازمند توجه والدین و گاهی مشورت پزشکی است.

علائم خطرناک رفلاکس معده

رفلاکس معده در نوزاد معمولا طبیعی است، اما برخی علائم نشانه خطر هستند و نیاز به بررسی پزشکی فوری دارند. این علائم شامل استفراغ مداوم یا شدید، وجود خون یا رنگ سبز در استفراغ، کاهش وزن، مشکلات تغذیه و اختلالات تنفسی می‌شوند. همچنین بی‌قراری شدید، بی‌اشتهایی و ناتوانی در تغذیه صحیح می‌تواند نشانه رفلاکس پاتولوژیک یا GERD باشد.

علائم رفلاکس شدید معده نوزاد

رفلاکس شدید زمانی رخ می‌دهد که نوزاد استفراغ مکرر داشته باشد، وزن نگیرد یا کاهش وزن شدید داشته باشد، استفراغ خونی یا سبز داشته باشد و بی‌قراری یا مشکل در تغذیه مشاهده شود. در این شرایط ممکن است تشخیص GERD و مداخله پزشکی ضروری باشد.

آیا رفلاکس معده در نوزادان نیاز به اقدامات اورژانسی یا مراجعه به پزشک دارد؟

در صورت دیدن علائم زیر، باید اقدام فوری صورت بگیرد و به پزشک عمومی یا دکتر اطفال مراجعه شود:

• استفراغ به رنگ زرد، سبز (صفراوی) یا استفراغ خونی یا شبیه به تفاله قهوه
• متورم شدن یا حساس شدن شکم
• خون در مدفوع
• استفراغ مکرر و شدیدتر از حد نرمال (این حالت نباید رفلاکس فرض شود)
• اسهالی که بیش از یک هفته طول کشیده باشد یا هر نشانه‌ای از کم‌آبی در بدن
• بی‌قراری و ناآرامی نوزاد
• شیر نخوردن و امتناع نوزاد از تغذیه
• دمای بالای بدن یا لرز
• بی انرژی بودن نوزاد
• مشکل در تنفس یا سرفه کردن
• شروع رفلاکس و استفراغ پس از شش ماهگی
• وزن نگرفتن نوزاد
• بی‌تابی بعد از شیر خوردن

علت رفلاکس معده

علت اصلی رفلاکس معده در نوزادان، تکامل نیافته بودن سیستم گوارش و به ویژه دریچه بین مری و معده (اسفنکتر تحتانی مری) است که به درستی بسته نمی‌شود و اجازه بازگشت شیر و اسید را می‌دهد.

تغذیه زیاد یا سریع، مصرف مایعات به سرعت و دراز کشیدن طولانی نیز می‌توانند رفلاکس را تشدید کنند. در اغلب موارد این وضعیت طبیعی و گذرا است، اما گاهی ممکن است نشانه مشکلات جدی‌تر باشد.

علل اصلی رفلاکس در نوزاد، شامل موارد زیر می‌شود:

• نابالغ بودن اسفنکتر تحتانی مری (LES): این دریچه در نوزادان هنوز کامل رشد نکرده و نمی‌تواند از بازگشت محتویات معده جلوگیری کند.
• تغذیه بیش از حد یا سریع: پر شدن سریع معده فشار داخل آن را افزایش داده و رفلاکس را تحریک می‌کند.
• ماهیت مایع تغذیه: شیر مایع راحت‌تر به مری بازمی‌گردد.
• کمبود جاذبه: نوزادان اغلب دراز می‌کشند، در حالی که در حالت ایستاده رفلاکس کمتر رخ می‌دهد.
• نارس بودن نوزاد: سیستم گوارش نوزادان نارس کامل نشده و رفلاکس در آن‌ها شایع‌تر است.
• حساسیت‌های غذایی: مانند حساسیت به پروتئین شیر گاو، حتی از طریق شیر مادر
• مشکلات ساختاری در آناتومی گوارش نوزاد: مانند فتق معده یا تنگی دریچه پیلور
• مشکلات سیستم عصبی: مانند اختلالات حرکتی ناشی از فلج مغزی
• عوامل ژنتیکی: که ممکن است در برخی خانواده‌ها شیوع بیشتری داشته باشد

چه عواملی ریسک بروز رفلاکس معده نوزادان را بالا می‌برند؟

برخی از عوامل ممکن است احتمال بروز رفلاکس در نوزاد را افزایش دهند:

• ابتلا به بیماری‌های ریوی مانند فیبروز کیستیک
• جراحی روی مری
• تولد زودرس
• بیماری‌ فلج مغزی

برای رفلاکس نوزاد چه زمانی و به پزشکان چه تخصصی باید مراجعه کرد؟

برای رفلاکس نوزاد، در صورت مشاهده علائم شدید یا غیرطبیعی باید به پزشک مراجعه کرد. این علائم شامل استفراغ مکرر یا شدید، وجود خون یا رنگ سبز در استفراغ، کاهش وزن، بی‌قراری مداوم، بی‌اشتهایی و مشکلات تغذیه یا تنفسی هستند.

معمولا اولین مراجعه برای بررسی و درکان این مشکل به پزشک اطفال است. در صورت نیاز به بررسی تخصصی‌تر، ممکن است کودک به گوارش کودکان یا نوزادان ارجاع داده شود تا مشکلات ساختاری، حساسیت غذایی یا اختلالات پیچیده‌تر دستگاه گوارش بررسی شود.

تشخیص رفلاکس نوزاد

رفلاکس معده در نوزادان با روش‌های مختلفی زیر داده می‌شود:

• معاینه بالینی و پیشینه: در این مرحله سوالاتی درباره رشد و رضایت و بی‌قراری نوزاد پرسیده می‌شود. به طور مثال پرسیده می‌شود که چه حالتی وضعیت نوزاد را بدتر یا بهتر می‌کند، علائم دائمی هستند یا گاه و بیگاه، از چه زمانی علائم آغاز شده‌اند و … .

• اندازه‌گیری pH مری: در این روش لوله نازکی از بینی دهان وارد مری می‌شود. این لوله به دستگاهی وصل است که میزان اسیدیته را اندازه‌گیری می‌کند. برای انجام این آزمایش نوزاد نیاز به بستری دارد.
• آزمایش خون و ادرار: این روش به پیدا کردن دلیل استفراغ و وزن ناکافی نوزاد کمک می‌کند.
• آندوسکوپی: دوربین کوچکی از طریق یک لوله انعطاف پذیر وارد بخش فوقانی گوارشی می‌شود. در این روش ممکن است نمونه‌برداری نیز انجام شود. آندوسکوپی تحت بیهوشی عمومی انجام می‌شود.
• عکس برداری با اشعه ایکس: با این روش مشکلات دستگاه گوارش مانند انسداد را شناسایی می‌کنند.
• امپدانس مری: روشی برای اندازه‌گیری بازگشت اسید و مایعات به مری و بررسی شدت و فرکانس رفلاکس بدون نیاز به تشخیص فقط با علائم بالینی
• برونکوسکوپی: بررسی مستقیم مجاری تنفسی با دوربین برای تشخیص آسیب یا عوارض ناشی از رفلاکس شدید که ممکن است باعث التهاب یا مشکلات تنفسی شده باشد.

روش‌های درمانی و دارویی برای رفلاکس معده نوزادان

درمان رفلاکس نوزادان معمولا ترکیبی از اصلاح تغذیه و سبک زندگی و در موارد شدید، داروهای تجویزی است. بیشتر نوزادان با تغییرات ساده بهبود می‌یابند و دارو فقط در شرایط خاص لازم است.

روش‌های غیردارویی و اصلاح سبک زندگی رفلاکس نوزادان:

• تغذیه: حجم کمتر با دفعات بیشتر، آروغ زدن مکرر و نگه داشتن نوزاد در حالت عمودی حین و بعد از تغذیه
• غلیظ کردن شیر: با تأیید پزشک، اضافه کردن غلات مخصوص به شیر خشک یا شیر مادر برای کاهش برگشت شیر، هرچند همه علائم را برطرف نمی‌کند.
• پوزیشن نوزاد: استفاده از تشک‌های شیب‌دار سفت یا نگه داشتن نوزاد عمودی برای کاهش رفلاکس
• تغییر رژیم غذایی مادر: در نوزادان شیرخوار، پرهیز از غذاهای محرک مثل کافئین، غذاهای چرب، سیر، پیاز و مرکبات

روش‌های دارویی درمان رفلاکس نوزادان (با تجویز پزشک):

• داروهای کاهنده‌های اسید معده: مسدودکننده‌های H2 مانند فاموتیدین و مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs) مانند امپرازول، سایمتیدین یا پنتوپرازول در موارد شدید
• داروهای افزایش‌دهنده حرکت معده: دامپریدون برای کمک به تخلیه سریع‌تر معده
• داروهای محافظت‌کننده از مری: سوکرالفیت برای محافظت از بافت‌های آسیب‌دیده
• داروهای ضد نفخ: سیمتیکون برای کاهش گاز و نفخ

این درمان‌ها باید تحت نظر پزشک انجام شوند و هدف اصلی کاهش علائم و پیشگیری از عوارض رفلاکس است.

بهترین قطره برای رفلاکس نوزاد

بهترین قطره برای رفلاکس نوزاد به شدت و نوع آن بستگی دارد و باید توسط پزشک تجویز شود. قطره‌های ضد نفخ مانند دایمتیکون برای کاهش گاز و درد، پروبیوتیک‌ها برای تعادل فلور روده و در موارد شدید شربت‌های کاهنده اسید یا سوکرالفیت برای محافظت از مری استفاده می‌شوند. اصلاح سبک زندگی، شامل تغذیه مناسب و وضعیت خواب نوزاد، نقش مهمی در کاهش علائم دارد.

درمان خانگی رفلاکس معده نوزاد

برای درمان خانگی رفلاکس نوزاد، می‌توان با تغییرات ساده در تغذیه و مراقبت روزمره، علائم را کاهش داد:

تغییرات در شیردهی و تغذیه نوزاد به صورت گام به گام

برای ایجاد تغییر شیردهیب نوزاد، به نکات زیر توجه کنید:

• آروغ گرفتن منظم؛ هنگام خوردن شیر مادر، هر چند دقیقه یک‌بار نوزاد را آروغ بگیرید. همچنین در هنگام استفاده از شیشه شیر، بعد از هر ۳۰ تا ۶۰ میلی‌لیتر غذا، آروغ گرفتن را انجام دهید.
• وعده‌های کوتاه‌تر و سبک‌تر به نوزاد بدهید؛مقدار شیر در هر وعده کمتر باشد و دفعات تغذیه افزایش یابد. این کار باعث می‌شود معده نوزاد پر نشود و برگشت شیر کاهش یابد.
• شیردهی در حالت عمودی؛ نوزاد را تا حد امکان هنگام شیر دادن عمودی نگه دارید. این وضعیت به ماندن شیر در معده و کاهش رفلاکس کمک می‌کند.
• سر شیشه مناسب انتخاب کنید؛ مطمئن شوید سر شیشه شیر همیشه پر از شیر باشد. این کار از بلع هوا توسط نوزاد جلوگیری کرده و نفخ و رفلاکس را کاهش می‌دهد.

ایجاد تغییر در وضعیت نوزاد

علاوه بر ایجاد تغییر در شیردهی و تغذیه نوزاد، می‌توان با ایجاد تغییر در موقعیت قرارگیری فیزیکی او نیز از رفلاکس، جلوگیری کرد:

• حالت عمودی پس از شیردهی: نوزاد را 20–30 دقیقه نیمه‌نشسته نگه دارید.
• بالا بردن سر تخت: سر تخت کمی بالاتر از حالت معمول قرار گیرد.
• خواباندن به پشت: همیشه به پشت بخوابد تا خطر SIDS کاهش یابد.
• پوشاندن لباس گشاد به نوزاد: از لباس‌های تنگ که به شکم فشار می‌آورند، پرهیز شود.

درمان قطعی رفلاکس نوزاد

درمان قطعی رفلاکس نوزاد بستگی به شدت و علت آن دارد، اما اغلب با تغییرات ساده در سبک زندگی مانند وعده‌های غذایی کوچکتر و مکرر، نگه داشتن نوزاد در حالت عمودی بعد از غذا و آروغ گرفتن منظم بهبود می‌یابد. در موارد شدیدتر، پزشک ممکن است داروهایی مانند کاهنده‌های اسید، غلیظ‌کننده‌ها یا در صورت نیاز جراحی را تجویز کند.

با این روش‌های کاربردی و موثر، رفلاکس معده را به‌ صورت اصولی درمان کنید:

درمان رفلاکس معده در کودکان بالای دوسال

در کودکان بالای ۲ سال، درمان رفلاکس معمولا با تغییر سبک زندگی و رژیم غذایی همچون دادن وعده‌های کوچکتر در دفعات بیشتر، پرهیز از غذاهای چرب و تند، اجتناب از خوردن غذا قبل از خواب، نگه داشتن کودک عمودی بعد از غذا و بالا بردن سر تخت، آغاز می‌شود.

در صورت نیاز، پزشک داروهایی مانند امپرازول یا اسموپرازول برای کاهش تولید اسید معده، فاموتیدین یا سایمتیدین برای کاهش اسید و دومپریدون برای تسهیل تخلیه معده تجویز می‌کند.

عوارض رفلاکس در نوزادان

رفلاکس معده به طور کلی وضعیت نگران کننده‌ای نیست و به ندرت باعث بروز مشکل می‌شود؛ چون محتویات معده‌ی نوزاد معمولا اسید زیادی برای تحریک گلو و مری ندارد.

بعضی از نوزادان استفراغ بدون زحمتی دارند و به طور طبیعی در حال رشد هستند؛ پزشکان به این نوزادان استفراغ کننده‌های خوشحال می‌گویند. این نوزادان نیازی به معاینات بیشتر ندارند.

متن انگلیسی:

Most of the time, infant reflux isn’t a cause for concern. It’s not usual for stomach contents to have enough acid to irritate the throat or esophagus and cause symptoms

ترجمه متن:

بیشتر اوقات، رفلاکس نوزادان نگران‌کننده نیست. معمولاً محتویات معده به اندازه کافی اسید ندارند که گلو یا مری را تحریک کرده و علائمی ایجاد کنند. (منبع)

راهنمای والدین برای کنترل رفلاکس معده نوزاد

پر بودن معده فشار روی آن را افزایش داده و رفلاکس را تشدید می‌کند. برای کاهش این مشکل، نوزاد را با حجم کمتر و دفعات بیشتر تغذیه کنید تا معده نیمه‌پر باشد و فشار کاهش یابد. مادران شیرده بهتر است مصرف کافئین را محدود کرده و از قرار گرفتن نوزاد و خود در معرض دود سیگار یا قلیان خودداری کنند، زیرا دود رفلاکس را تشدید می‌کند.

نوزاد باید هنگام تغذیه به صورت عمودی قرار گیرد و حداقل ۲۰ تا ۳۰ دقیقه پس از غذا در همین وضعیت نگه داشته شود. در حالت نشسته یا نیمه‌خوابیده، تکان دادن یا جست و خیز نوزاد اجتناب شود. شیر دادن در حالت خوابیده نیز رفلاکس را افزایش می‌دهد، بنابراین بهتر است تغذیه در حالت ایستاده انجام شود و این وضعیت نیم ساعت بعد از غذا ادامه یابد.

اگر از شیشه شیر استفاده می‌کنید، مطمئن شوید نوک پستانک همیشه پر از شیر باشد و از بلعیدن هوا جلوگیری کند. استفاده از پستانک با سوراخ بزرگ‌تر جریان شیر را سریع‌تر و بلع هوا را کمتر می‌کند.

با مشورت پزشک می‌توان شیر نوزاد را کمی غلیظ کرد تا از برگشت آن به مری جلوگیری شود. به طور مثال، افزودن ۱۰ تا ۱۵ میلی‌لیتر غلات برنج به ۳۰ میلی‌لیتر شیر می‌تواند مفید باشد. فرمول‌های ضد رفلاکس نیز از قبل غلیظ شده‌اند، اما تغلیظ مختصر شیر مادر یا شیر خشک نیز امکان‌پذیر است.

آروغ زدن مکرر نوزاد نقش مهمی در کاهش رفلاکس دارد. نوزاد باید در طول تغذیه، چه با شیشه شیر و چه با شیر مادر، بارها آروغ بزند و پس از هر بار جدا شدن از سینه یا شیشه چند بار آروغ گیرد.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

اگرچه نگرانی شما در مورد نوزادان بسیار طبیعی و قابل درک است، اما با تغییر در سبک زندگی نوزاد و توجه به توصیه‌های پزشک، می‌توانید رفلاکس را کاهش دهید. رفلاکس اسیدی در نوزادان معمولا نگران کننده نیست.

سوالات خود را با پزشک در میان بگذارید و بهترین روش را برای کاهش رفلاکس نوزاد خود پیدا کنید. معمولا با کمی دقت در پاسخ نوزاد به تغییرات، به راحتی می‌توانید رفلاکس اسیدی را مدیریت کنید.

سوالات متداول

رفلاکس در نوزادان یعنی چه؟

رفلاکس یعنی برگشت محتویات معده به مری که ممکن است باعث بالا آوردن یا استفراغ شیر شود و در بسیاری از نوزادان طبیعی است.

`آیا رفلاکس نوزادان خطرناک است؟

در بیشتر نوزادان خطرناک نیست و بخشی از رشد طبیعی دستگاه گوارش است، مگر علائم شدید یا مزمن وجود داشته باشد.

آیا رفلاکس نوزادان به طور خود به خود برطرف می‌شود؟

بیشتر موارد با رشد عضلات دستگاه گوارش و افزایش سن نوزاد به تدریج برطرف می‌شوند و معمولا تا ۹–۱۲ ماهگی بهبود پیدا می‌کند.

چه زمانی باید برای رفلاکس نوزاد به پزشک مراجعه کنیم؟

اگر استفراغ شدید، خون در استفراغ، کاهش وزن، مشکلات تغذیه یا تنفس دیده شود یا علائم ادامه‌دار باشد.

آیا استفاده از پستانک می‌تواند به کاهش رفلاکس کمک کند؟

استفاده از پستانک به تنهایی تاثیری مشخص بر کاهش رفلاکس ندارد و روش‌های تغذیه و موقعیت بدن مهم‌تر هستند.

آیا خوابیدن نوزاد روی شکم می‌تواند به کاهش رفلاکس کمک کند؟

خواباندن نوزاد به شکم توصیه نمی‌شود و خطر سندرم مرگ ناگهانی نوزاد را افزایش می‌دهد.

آیا تغذیه مادر روی رفلاکس نوزاد تاثیر دارد؟

در برخی موارد حساسیت یا عدم تحمل نوزاد به برخی مواد غذایی ممکن است رفلاکس را تشدید کند، اما همیشه اینطور نیست.

رفلاکس در نوزادان چگونه است؟

برگشت شیر یا محتویات معده به مری است و معمولا در هفته‌های اول شروع می‌شود و تا حدود ۹–۱۲ ماهگی کاهش می‌یابد.

علائم رفلاکس معده نوزاد چیست؟

بالا آوردن شیر، گریه یا ناراحتی بعد از غذا، مشکلات تغذیه، گاهی کاهش وزن و در موارد شدید خون در استفراغ یا سرفه مزمن.