رفلاکس معده در بارداری؛ علت‌ها، علائم و روش‌های ساده درمان

رفلاکس معده در بارداری چیست؟

رفلاکس معده در بسیاری از زنان باردار، به‌ویژه در سه‌ماهه دوم و سوم بارداری رخ می‌دهد. در این عارضه، اسید معده به سمت مری بازمی‌گردد و باعث سوزش سر دل، ترش کردن یا احساس ناراحتی در قفسه سینه می‌شود. تغییرات هورمونی، به‌خصوص افزایش هورمون پروژسترون، و فشار رحم در حال رشد بر معده از دلایل اصلی بروز رفلاکس در دوران بارداری هستند.

9 نفر از هر 10 زن باردار تا سه‌ماهه سوم بارداری دچار علائم بیماری رفلاکس معده به مری (GERD) می‌شوند. سوزش معده یا سوزش سر دل معمولا اصلی‌ترین مشکل این عارضه است؛ اما در برخی افراد، شدت رفلاکس در دوران بارداری به حدی زیاد می‌شود که حالت تهوع و استفراغ را نیز به همراه دارد.

متن انگلیسی:

Heartburn can develop at any stage of the pregnancy, but it is most common during the second and third trimesters

ترجمه متن:

سوزش معده ممکن است در هر مرحله‌ای از بارداری رخ دهد اما بیشتر در سه‌ماهه دوم و سوم شایع است.

(منبع)

بر اساس یک مطالعه در سال ۲۰۱۰، رفلاکس معده شدید در حدود ۸۰ درصد بارداری‌ها دیده می‌شود. احتمال بروز آن در افرادی که قبلا باردار بوده‌اند یا پیش از بارداری مشکل سوزش معده داشته‌اند، بیشتر است. با این حال، برای بسیاری زنان، بارداری نخستین مواجهه با این علامت است.

رفلاکس معده در بارداری با چه علائمی همراه است؟

این عارضه به صورت احساس سوزش از زیر جناغ سینه تا گلو بروز می‌کند. در برخی موارد، اسید حتی به گلو یا دهان می‌رسد و طعم تلخ یا ترش ایجاد می‌کند. علائم زیر معمولا ۳۰ دقیقه تا یک ساعت بعد از غذا خوردن ظاهر می‌شوند و در هنگام خم شدن، دراز کشیدن یا بلند کردن اجسام تشدید می‌شود:

• احساس سوزش در قفسه سینه یا گلو
• مزه ترش یا تلخ در پشت گلو
• احساس پری یا نفخ در شکم
• برگشت غذا به دهان (ریفلاکس)
• آروغ زدن مکرر
• حالت تهوع
• درد خفیف اما آزاردهنده

علت رفلاکس معده در بارداری چیست؟

وقتی رفلاکس اسید معده به مری رخ می‌دهد، اسید معده باعث تحریک دیواره معده یا مری شود و احساس درد و سوزش ایجاد کند. در دوران بارداری، مهم‌ترین علل رفلاکس معده شامل موارد زیر هستند:

• تغییرات هورمونی: هورمون‌ها روند هضم را کند می‌کنند و احتمال نفخ، یبوست و سوزش معده را افزایش می‌دهند.
• فشار جنین در حال رشد به معده: بزرگ شدن رحم و رشد جنین فضای معده را کم کرده و باعث فشار و رفلاکس اسید می‌شود.
• شل شدن عضلات بین معده و مری که باعث بالا آمدن اسید معده می‌شود: هورمون پروژسترون باعث شل شدن بیش از حد دریچه بین معده و مری می‌شود. در نتیجه اسید معده به مری برمی‌گردد و رفلاکس معده در پریودی و بارداری رخ می‌دهد.

چه کسانی در دوران بارداری بیشتر به رفلاکس معده مبتلا می‌شوند؟

احتمال رفلاکس معده در بارداری در افراد زیر بیشتر است:

• قبل از بارداری سابقه رفلاکس داشته‌اند
• قبلا باردار بوده‌اند
• در مراحل پایانی بارداری هستند

در واقع هرچه بارداری جلوتر می‌رود، احتمال و شدت سوزش معده بیشتر می‌شود.

عوارض رفلاکس معده در بارداری چیست؟

رفلاکس معده در بارداری اگر کنترل نشود، باعث بروز عوارضی مانند سوزش شدید سر دل، درد و احساس فشار در قفسه سینه، تلخی دهان و سرفه‌های مکرر می‌شود. تداوم بازگشت اسید به مری خواب شبانه را مختل کرده و موجب خستگی و کاهش کیفیت زندگی مادر باردار خواهدشد. در موارد شدید، تحریک مداوم مری می‌تواند التهاب، گلودرد مزمن یا تشدید تهوع و استفراغ دوران بارداری را به همراه داشته باشد.

درمان رفلاکس معده در دوران بارداری چگونه است؟

درمان رفلاکس معده در بارداری با هدف کاهش علائم و حفظ سلامت مادر و جنین انجام می‌شود. بسته به شدت علائم، پزشکان ابتدا روش‌های درمان خانگی و اصلاح سبک زندگی را توصیه می‌کنند و در صورت کافی نبودن این اقدامات، از درمان‌های دارویی ایمن در دوران بارداری استفاده می‌شود. در ادامه به انواع درمان رفلاکس معده پرداخته‌ایم:

روش‌های خانگی درمان رفلاکس معده

با تغییر سبک زندگی و به‌کارگیری روش‌های خانگی می‌توان تا حدود زیادی رفلاکس معده در بارداری را کنترل کرد. توصیه می‌شود در صورت ابتلا به رفلاکس معده در بارداری اقدامت زیر را انجام دهید:

• به جای وعده‌های سنگین، وعده‌های کوچک و متعدد بخورید. خوردن ۴ یا ۵ وعده کوچک در روز به جای سه وعده بزرگ، معمولا علائم رفلاکس معده را بهتر کنترل می‌کند.
• در حین غذا خوردن زیاد آب ننوشید.
• آهسته غذا بخورید و هر لقمه را خوب بجوید.
• چند ساعت قبل از خواب چیزی نخورید.
• از خوراکی‌ها و نوشیدنی‌های محرک سوزش معده مثل شکلات، غذاهای چرب و تند، مرکبات، گوجه‌فرنگی، نوشابه گازدار و کافئین پرهیز کنید.
• بعد از غذا حداقل یک ساعت صاف بنشینید یا کمی قدم بزنید.
• لباس راحت و آزاد بپوشید؛ از لباس‌هایی که شکم و کمر را فشار می‌دهند، اجتناب کنید.
• وزن سالم خود را حفظ کنید.
• هنگام خواب، بالاتنه خود را کمی بالاتر از سطح زمین قرار دهید.
• به پهلوی چپ بخوابید. خوابیدن روی پهلوی راست معده را بالاتر از مری قرار می‌دهد و باعث رفلاکس می‌شود.
• بعد از غذا آدامس بدون قند بجوید؛ بزاق اضافی می‌تواند اسید را خنثی کند.
• خوردن ماست هم ممکن است علائم رفلاکس معده را آرام کند.
• روش‌های طب مکمل مثل طب سوزنی، یوگا یا تکنیک‌های آرام‌سازی هم با مشورت پزشک می‌توانند به درمان سوزش معده کمک کنند.
• سیگار و مواد محرک مصرف نکنید؛ چرا که سیگار اسید معده را افزایش می‌دهد.

چه غذاهایی در بارداری به کاهش رفلاکس کمک می‌کنند؟

برخی خوراکی‌ها با کاهش تحریک مخاط معده، کمک به هضم بهتر و جلوگیری از بازگشت اسید، می‌توانند سوزش سردل و ناراحتی‌های گوارشی را کمتر کنند. گنجاندن این مواد غذایی در برنامه روزانه، در کنار پرهیز از غذاهای محرک، به بهبود علائم کمک می‌کند:

• غلات سبوس‌دار مانند نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای و جو دوسر: این مواد غذایی فیبر بالایی دارند و با بهبود حرکات گوارشی، فشار روی معده را کاهش می‌دهند. فیبر همچنین به جذب اسید اضافی کمک می‌کند و احتمال بازگشت اسید به مری را کمتر می‌سازد.
• میوه‌های غیراسیدی مانند موز، سیب و گلابی: این میوه‌ها اسیدیته پایینی دارند و باعث تحریک معده نمی‌شوند. مصرف آن‌ها می‌تواند احساس سوزش را کاهش داده و گزینه‌ای ایمن برای میان‌وعده در افراد مبتلا به رفلاکس باشد.
• سبزیجات پخته یا بخارپز مانند کدو، هویج و لوبیا سبز: سبزیجات غیرنفاخ و کم‌چرب، به‌ویژه زمانی که پخته می‌شوند، هضم آسان‌تری دارند و فشار کمتری به معده وارد کرده و علائم رفلاکس را کاهش می‌دهند.
• لبنیات کم‌چرب مانند ماست کم‌چرب و شیر کم‌چرب: لبنیات کم‌چرب می‌توانند اسید معده را تا حدی خنثی کنند و احساس سوزش را کاهش دهند. انتخاب نوع کم‌چرب لبنیات اهمیت زیادی دارد، زیرا چربی زیاد رفلاکس را تشدید می‌کند.
• پروتئین‌های کم‌چرب مانند مرغ بدون پوست، ماهی و تخم‌مرغ آب‌پز: این منابع پروتئینی فشار کمتری به سیستم گوارش وارد می‌کنند و نسبت به غذاهای پرچرب، احتمال رفلاکس را کاهش می‌دهند.
• زنجبیل تازه یا دمنوش ملایم زنجبیل: زنجبیل خاصیت ضدالتهابی دارد و می‌تواند به کاهش تهوع و بهبود عملکرد معده کمک کند. مصرف متعادل زنجبیل برای کاهش علائم رفلاکس مفید است.

می‌توانید برای رفلاکس معده در کودکان از این مواد غذایی استفاده کنید. ولی درمان رفلاکس در نوزادان به روش‌های متفاوتی انجام می‌شود.

درمان دارویی رفلاکس معده در بارداری

به دلیل حساسیت دوران بارداری به‌ویژه سه ماه اول آن هیچ دارویی را بدون نظر پزشک مصرف نکنید. در صورت برطرف نشدن علائم رفلاکس معده در بارداری به روش‌های خانگی، احتمالا پزشک یکی از داروهای زیر را بسته به شدت علائم و شرایط برای شما تجویز خواهد کرد:

• آنتی اسیدها: مثل آلومینیوم هیدروکساید، منیزیم هیدروکساید، شربت آلومینیوم ام‌جی‌اس یا قرص جویدنی کلسیم کربنات
• داروهای کاهنده ترشح اسید: فاموتیدین، سایمتیدین
• مهارکننده‌های پمپ پروتون: لانسوپرازول، امپرازول یا پنتوپرازول

به نکات دارویی زیر برای مصرف انواع داروها هنگام درمان رفلاکس معده در بارداری توجه کنید:

• آنتی‌اسیدها را همزمان با مکمل‌های اسید فولیک یا آهن مصرف نکنید، زیرا می‌توانند مانع جذب این مکمل‌ها شوند. حداقل دو ساعت فاصله بین مصرف آنها رعایت کنید.
• داروهای حاوی بی‌کربنات باید پرهیز شوند، چون می‌توانند باعث عوارضی مانند اسیدوز متابولیک یا تجمع مایع در بدن مادر و جنین شوند.
• بهتر است در سه‌ماهه آخر از منیزیم پرهیز کنید چون می‌تواند در انقباضات زایمان اختلال ایجاد کند.
• از آنتی‌اسیدهای پرسدیم پرهیز کنید. ممکن است باعث تجمع مایعات شوند.
• داروهایی با ترکیبات آلومینیوم مثل هیدروکسید یا کربنات آلومینیوم هم توصیه نمی‌شوند چون باعث یبوست می‌شوند.
• داروهای حاوی آسپرین ممنوع هستند.

هیچ مدرکی وجود ندارد که نشان دهد برخی داروها برای درمان GERD باعث نقص مادرزادی می‌شوند. با این حال، همیشه قبل از مصرف هر دارو یا مکمل در دوران بارداری باید با پزشک زنان مشورت کنید.

چگونه می‌توان از رفلاکس معده در دوران بارداری جلوگیری کرد؟

راه‌های پیشگیری از رفلاکس معده در بارداری شامل موارد زیر هستند:

• خوردن وعده‌های کوچک و متعدد به جای وعده‌های بزرگ
• آهسته خوردن غذا
• صاف نشستن هنگام غذا خوردن
• نوشیدن مایعات بین وعده‌ها؛ نه همراه با غذا
• پرهیز از غذاهای سرخ‌شده، پرادویه یا چرب
• پرهیز از مرکبات، نوشابه‌های گازدار و کافئین
• حداقل دو تا سه ساعت بعد از غذا دراز نکشید
• بالاتر قرار دادن سر و شانه‌ها هنگام خواب
• پرهیز از سیگار و الکل

چه زمانی باید در مورد رفلاکس معده در دوران بارداری به پزشک مراجعه کنم؟

اگر همراه با سوزش معده، علائم زیر را داشتید، باید سریعا به پزشک مراجعه کنید:

• بیدار شدن مکرر شبانه از شدت سوزش معده
• مشکل در بلع
• استفراغ خونی
• مدفوع سیاه‌رنگ
• کاهش وزن بدون دلیل

اگر درد سوزشی از پشت استخوان سینه شروع شده و به سمت گلو می‌رود؛ این درد طبیعی رفلاکس معده محسوب می‌شود؛ اما درد در بالای شکم و زیر دنده‌ها از علائم پره‌اکلامپسی است. از سوی دیگر، درد در سمت راست بالای شکم و همراه با حالت تهوع می‌تواند نشانه‌ای از بیماری کبدی در بارداری باشد.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

رفلاکس معده در بارداری یک عارضه شایع و موقتی است که بیشتر به دلیل تغییرات هورمونی و فشار رحم بر معده ایجاد می‌شود و جای نگرانی جدی ندارد. آگاهی از علائم، عوامل تشدیدکننده و روش‌های کنترل آن به مادران کمک می‌کند این دوران را با آرامش بیشتری سپری کنند. رعایت تغذیه مناسب، خوردن وعده‌های کوچک و سبک، اصلاح وضعیت خواب و پرهیز از غذاهای محرک، نقش مهمی در کاهش سوزش معده دارند. در صورتی که علائم شدید یا مداوم باشند، برای درمان جدی‌تر و  تجویز داروهای ایمن در بارداری به پزشک مراجعه کنید. پیگیری علائم غیرطبیعی و خودداری از مصرف خودسرانه دارو، بهترین راه حفظ سلامت مادر و جنین خواهد بود. اگر سوالی درباره رفلاکس معده در بارداری و درمان آن دارید، در قسمت نظرات بنویسید تا پزشکان ما به آن پاسخ دهند.

سوالات متداول

آیا سوزش معده نشانه پره‌اکلامپسی است؟

پره‌اکلامپسی یک عارضه جدی بارداری است که با فشار خون بالا و علائمی مثل سردرد، تاری دید، درد در سمت راست شکم و گاهی سوزش معده همراه است. اما اگر تنها علامت شما سوزش معده باشد، احتمالاً به پره‌اکلامپسی مربوط نیست.

رفلاکس معده در بارداری و جنسیت جنین به هم مرتبط هستند؟

خیر، رفلاکس معده در بارداری ارتباطی با جنسیت جنین ندارد. این مشکل به تغییرات هورمونی، شل شدن دریچه معده و فشار رحم بر معده مربوط است و باورهای مرتبط با دختر یا پسر بودن جنین پایه علمی ندارند.

رفلاکس معده در بارداری نشانه چیست؟

رفلاکس معده در بارداری معمولا نشانه تغییرات طبیعی هورمونی، شل شدن دریچه بین معده و مری و افزایش فشار رحم بر معده است و در اغلب موارد به بیماری خاصی اشاره نمی‌کند.

برای رفلاکس معده در بارداری چی بخوریم؟

برای کاهش رفلاکس معده در بارداری بهتر است غذاهای کم‌چرب و سبک مانند نان و غلات سبوس‌دار، برنج ساده، سبزیجات پخته، میوه‌های غیر اسیدی، ماست کم‌چرب و پروتئین‌های کم‌چرب مصرف شوند.

رفلاکس معده در بارداری تا کی ادامه دارد؟

رفلاکس معده در بارداری معمولا از سه‌ماهه دوم یا سوم شروع می‌شود و تا پایان بارداری ادامه دارد. در بیشتر زنان، این مشکل پس از زایمان و با کاهش هورمون‌ها و کاهش فشار رحم بر معده به‌تدریج برطرف می‌شود.

رفلاکس معده در بارداری از کی شروع میشه؟

رفلاکس معده در بارداری معمولا از اواخر سه‌ماهه اول یا ابتدای سه‌ماهه دوم شروع می‌شود و با افزایش سن بارداری و رشد رحم ممکن است شدت آن بیشتر شود.