درمان زخم معده با جراحی؛ آیا این روش درمان قطعی است؟
جراحی زخم معده وقتی ضرورت پیدا میکند که درمان دارویی موثر نباشد یا عوارض جدی مانند خونریزی، سوراخشدگی معده یا انسداد مسیر غذا رخ دهد.
روشهای رایج درمان زخم معده با جراحی شامل واگوتومی یا کاهش ترشح اسید، پیلوروپلاستی یا باز کردن دریچه خروجی معده، آنترکتومی یا برداشتن بخش پایینی معده و گراهام پچ یا ترمیم سوراخ زخم هستند.
البته بسیاری از این جراحیهای معده، به صورت کمتهاجمی با لاپاراسکوپی یا لیزر انجام میشوند که درد کمتر و نقاهت کوتاهتری دارند. پس از عمل، رعایت رژیم غذایی ملایم، کماسید و آسانهضم و پایش علائم برای جلوگیری از عوارض ضروری است.
در این مقاله از دارو دات کام، توضیح دادهایم که دقیقا چه زمانی جراحی لازم است، به چه روشهایی انجام میشود و هر کدام، چه پیامدهایی دارند؛ با ما همراه باشید.
درمان زخم معده با جراحی چیست؟
درمان جراحی زخم معده شامل روشهایی است که برای ترمیم یا حذف بخشی از معده انجام میشود و زمانی استفاده میشود که زخم به درمان دارویی پاسخ نمیدهد و باعث بروز عوارض جدی مانند خونریزی شدید، سوراخ شدن زخم یا انسداد خروجی معده شده باشد.
روشهای رایج درمان زخم معده با عمل جراحی، شامل واگوتومی، پیلوروپلاستی، آنترکتومی و ترمیم سوراخ زخم است.
انواع روشهای جراحی زخم معده
انتخاب نوع جراحی، بستگی به مشکل اصلی و علائم زخم معده بیمار دارد. بسیاری از جراحیها، بهویژه غیر اورژانسی، به صورت کمتهاجمی لاپاراسکوپی انجام میشوند که برشهای کوچک و دوره نقاهت کوتاهتری دارد. در موارد اورژانسی مانند خونریزی شدید یا سوراخشدگی گسترده، ممکن است نیاز به جراحی باز با برش بزرگتر باشد.
در ادامه، 7 روش رایج جراحی زخم معده را معرفی میکنیم:
1. گراهام پچ
گراهام پچ (Graham Patch)، روشی جراحی است که در مواقع اورژانسی برای بستن سوراخهای ایجاد شده در اثنیعشر استفاده میشود.
در این روش، سوراخ با بخیه بسته شده و برای تقویت محل، تکهای از بافت چربی مجاور به عنوان پچ روی آن قرار میگیرد. این بافت استحکام محل بخیه را افزایش میدهد و از نشت محتویات معده جلوگیری میکند.
گاهی همزمان با این روش، واگوتومی یا پیلوروپلاستی انجام میشود تا احتمال عود زخم کاهش یابد.
2. واگوتومی
واگوتومی (Vagotomy)، واگوتومی یکی از روشهای جراحی اصلی برای کاهش تولید اسید معده است و با قطع شاخههایی از عصب واگ، ترشح اسید کلریدریک کاهش مییابد.
واگوتومی انواع مختلفی دارد که هر کدام مزایا و معایب متفاوتی در میزان کاهش اسید و عوارض جانبی دارند:
- واگوتومی ترونکال (Truncal Vagotomy)؛ تنه اصلی عصب واگ قطع میشود و کاهش اسید مؤثر است، اما تخلیه معده دچار مشکل میشود. معمولاً همراه با پیلوروپلاستی یا آنترکتومی انجام میشود.
- واگوتومی پروگزیمال معده (Proximal Gastric Vagotomy – PGV)؛ تنها شاخههای مرتبط با تولید اسید قطع میشوند و تخلیه معده حفظ میشود. این روش عوارض جانبی کمتری دارد و برای زخمهای مقاوم گزینه ارجح است، هرچند نرخ عود زخم کمی بالاتر است.
3. پیلوروپلاستی
پیلوروپلاستی (Pyloroplasty)، عملی است که برای گشاد کردن دریچه پیلور انجام میشود. پیلور، دریچهای عضلانی است که بین معده و اثنیعشر قرار دارد و وظیفه کنترل خروج غذا را به عهده دارد.
این عمل دو کاربرد اصلی دارد :
- رفع انسداد؛ اگر بافت اسکار ناشی از زخمهای مزمن؛ باعث تنگ شدن پیلور و انسداد مسیر خروج غذا شده باشد.
- بهبود تخلیه؛ اغلب همراه با واگوتومی ترونکال انجام میشود. همانطور که گفته شد، واگوتومی ترونکال حرکت معده را کند میکند، بنابراین پیلوروپلاستی کمک میکند تا محتویات معده سریعتر به روده کوچک منتقل شوند.
4. گاسترکتومی سابتوتال
گاسترکتومی ساب توتال (Subtotal Gastrectomy)، به معنای برداشتن بخشی از معده است. گاسترکتومی سابتوتال معمولا در شرایط زیر انجام میشود:
- زخمهای بزرگ و عمیق معده به درمانهای دیگر پاسخ ندادهاند؛
- زخمهای معدهای که مشکوک به سرطان هستند یا زخمهایی که خونریزی شدید و غیرقابل کنترلی دارند؛
- در موارد نادر؛ خونریزی شدید ناشی از زخمهای استرسی، ممکن است جراح نیاز به برداشتن تقریباً کل معده (توتال گاسترکتومی) داشته باشد.
پس از برداشتن بخش آسیبدیده، جراح باید بخش باقیمانده معده را به روده کوچک پیوند بزند تا مسیر عبور غذا دوباره برقرار شود.
اگر مایلید بدانید نوشابه چه اثراتی بر معده دارد، پیشنهاد میشود مطلب زیر را بخوانید:
5. آنترکتومی
آنترکتومی (Antrectomy)، عملی است که در آن بخش پایینی معده به نام آنتروم برداشته میشود؛ آنتروم مسئول تولید هورمونهایی است که سلولهای معده را تحریک میکنند تا اسید تولید کنند.
برداشتن آنتروم، محرکهای هورمونی تولید اسید را حذف میکند. این عمل، تقریبا همیشه با واگوتومی ترکیب میشود. این ترکیب، که هم سیگنال عصبی (واگوتومی) و هم سیگنال هورمونی (آنترکتومی) را از بین میبرد، به عنوان موثرترین روش جراحی برای درمان زخمهای پپتیک شناخته میشود و نرخ عود زخم پس از آن کمتر از ۱ درصد است.
این روش بهویژه برای بیماران جوانی که انسداد خروجی معده دارند، توصیه میشود.
6. عمل زخم معده با لیزر
عمل زخم معده با لیزر یک روش جراحی اصلی نیست و برای درمان مستقیم زخم استفاده نمیشود. کاربرد لیزر بیشتر در مراحل محدود و کمتهاجمی مانند کنترل خونریزی کوچک زخمها در آندوسکوپی و تبخیر بافت ملتهب یا غیر طبیعی است.
لیزر باعث ترمیم مکانیکی یا کاهش اسید معده نمیشود و جایگزین روشهای جراحی سنتی مانند گراهام پچ یا واگوتومی نیست. بنابراین، لیزر در درمان زخم معده نقش مکمل و محدود دارد.
7. عمل زخم معده با لاپاراسکوپی
لاپاراسکوپی یک روش کمتهاجمی جراحی است که با ایجاد برشهای کوچک و استفاده از دوربین و ابزارهای جراحی انجام میشود. در عمل زخم معده، از لاپاراسکوپی برای ترمیم سوراخ زخم پرفوره یا انجام واگوتومی و پیلوروپلاستی غیر اورژانسی استفاده میشود.
عمل زخم معده با لاپاراسکوپی دوره نقاهت کوتاهتر، درد کمتر و خطر عفونت کمتری نسبت به جراحی بازی مثل لاپاراتومی دارد.
این روش، جایگزین جراحی باز برای بسیاری از بیماران غیر اورژانسی است و نتیجه درمان با کمترین تهاجم حاصل میشود.
انواع جراحیهای زخم معده در مواقع اورژانسی
در شرایط اورژانسی، جراح ممکن است یکی از این روشهای تخصصی را بسته به وضعیت بالینی بیمار، عنوان جراحی انتخاب کند:
بخیه رگ خونریزیکننده و عمل قطعی همزمان
اگر بیمار خونریزی شدید داشته باشد و حالش خوب نباشد، دکتر معمولا فقط رگ خونریزیکننده را میبندد و عملی سبکتر انجام میدهد تا خطر کمتری داشته باشد. اما اگر وضعیت بیمار پایدار باشد، میتوان عمل کاملتری انجام داد که هم خونریزی را کنترل کرده و هم احتمال برگشت زخم را کمتر کند.
برداشتن زخم معده با جراحی
در زخمهای معده در حال خونریزی، درمان زخم معده معمولاً به این صورت توصیه میشود که زخم تا حد امکان برداشته شود، زیرا برخلاف زخم اثنی عشر، زخمهای معده احتمال بیشتری برای بدخیمی دارند.
عمل زخم معده چگونه است؟
عمل زخم معده با بیهوشی عمومی آغاز شده و بیمار به طور کامل برای جراحی آماده میشود. بسته به شرایط بیمار و وضعیت زخم، جراح ممکن است از روش جراحی باز با برش بزرگ شکم یا لاپاراسکوپی با چند برش کوچک و ابزارهای دقیق استفاده کند.
در طول عمل، جراح زخم را شناسایی کرده و سوراخ یا بخش آسیبدیده معده یا اثنیعشر را با بخیه ترمیم میکند. در برخی موارد، برای استحکام محل بخیه، تکهای از بافت چربی مجاور همانند روش گراهام پچ روی زخم قرار داده میشود.
اگر نیاز به کاهش تولید اسید معده باشد، شاخههای مرتبط عصب واگ قطع میشوند و در صورت لزوم، پیلوروپلاستی یا آنترکتومی برای اصلاح خروجی معده و کاهش احتمال عود زخم انجام میگیرد.
پس از ترمیم و انجام اقدامات تکمیلی، برشها بسته میشوند و بیمار به بخش ریکاوری منتقل میشود تا دوره نقاهت آغاز شود. روش لاپاراسکوپی به دلیل برشهای کوچکتر درد کمتر و دوره نقاهت کوتاهتری نسبت به جراحی باز دارد.
چه زمانی زخم معده نیاز به جراحی پیدا میکند؟
عوارضی که باعث میشوند یک بیمار با زخم معده نیاز به عمل جراحی پیدا کند، عبارتند از:
- خونریزی کنترلنشده؛ این وضعیت زمانی رخ میدهد که زخم باعث پارگی یک رگ خونی مهم شده و خونریزی آن از طریق روشهای کمتهاجمی مانند آندوسکوپی یا درمانهای دارویی قابل توقف نباشد.
- سوراخ شدن معده یا اثنیعشر (پرفوراسیون)؛ اگر اسید معده باعث ایجاد سوراخ کامل در دیواره معده یا ابتدای روده کوچک (اثنیعشر) شود، محتویات اسیدی و عفونی به حفره شکمی نشت میکند. این وضعیت منجر به یک عفونت گسترده و شدید به نام پریتونیت شده و یک وضعیت پزشکی اورژانسی است.
- انسداد خروجی معده؛ زخمهای مزمن یا مکرر، بهویژه در ناحیه پیلور (دریچه خروجی معده)، میتوانند باعث ایجاد بافت اسکار (جای زخم سخت) شوند. این بافت به مرور زمان مسیر عبور غذا از معده به روده کوچک را تنگ یا مسدود میکند. بیمار در این شرایط دچار استفراغهای مکرر، نفخ شدید و ناتوانی در خوردن غذا میشود.
- زخمهای مقاوم؛ زخمهایی که با وجود اینکه بیمار تمامی دستورالعملهای درمانی را رعایت کرده، همچنان درمان نشدهاند.
- احتمال ابتلا به سرطان؛ در مورد زخمهای معده اگر پزشک با نمونهبرداریهای مکرر به وجود سلولهای غیرطبیعی مشکوک باشد و نتواند ماهیت خوشخیم زخم را تایید کند، جراحی برای برداشتن آن ناحیه توصیه میشود.
اگر مایلید انواع زخم معده را بهتر بشناسید، پیشنهاد میشود مطلب زیر را مطالعه کنید:
جراحی زخم معده خطرناک است؟
جراحی زخم معده مانند هر عمل جراحی دیگر ریسکها و عوارض مخصوص به خودش را دارد، اما در دست جراح متخصص گوارش معمولا ایمن و بیخطر است.
خطرات این عمل، شامل عفونت محل جراحی، خونریزی، آسیب به بافتهای مجاور، مشکلات تخلیه معده و عوارض ناشی از بیهوشی است.
عوارض جراحی زخم معده
جراحی زخم معده میتواند با خطراتی همراه باشد؛ بهویژه اگر عمل به صورت اورژانسی برای خونریزی یا سوراخ شدگی انجام شود. در ادامه، عوارض این عمل را به تفکیک کوتاه مدت و بلند مدت بررسی خواهیم کرد:
عوارض کوتاهمدت جراحی زخم معده
عوارض کوتاهمدت جراحی زخم معده شامل موارد زیر است:
- عفونت؛ عفونت در ناحیه برش جراحی یا عفونت داخلی شکمی؛
- خونریزی؛ خونریزی در طول عمل یا بلافاصله پس از آن؛
- فیستول و نشت؛ خطر ایجاد یک مجرای غیرطبیعی (فیستول) یا نشت شیره گوارشی از محل بخیههای پیوند (به ویژه پس از گاسترکتومی)؛
- پریتونیت؛ التهاب و عفونت شدید لایه پوشاننده شکم با احتمال نشت محتویات گوارشی یا سوراخ شدن معده.
عوارض احتمالی بلندمدت جراحی زخم معده کدامند؟
برخی از عوارض پس از جراحیهای کاهنده اسید به ویژه واگوتومی یا گاسترکتومی، ممکن است ماهها یا سالها بعد بروز کنند. این عوارض، شامل موارد زیر هستند:
- سندرم دامپینگ؛ وقتی پیلور دستکاری یا برداشته میشود، غذا خیلی سریع وارد روده شده و فرد بعد از غذا تعریق، ضعف، تهوع، تپش قلب، دلپیچه یا اسهال دارد. تغییر رژیم، این مشکل را کنترل میکند.
- عود زخم؛ بعد از جراحی هم احتمال بازگشت زخم وجود دارد. واگوتومی ترونکال-آنترکتومی، کمترین عود را دارد و روشهای سبکتر احتمال عود بیشتری دارند.
- سو جذب و کمبود ویتامینها؛ با برداشته شدن بخشی از معده، جذب ویتامین B12 و آهن مختل میشود و بیمار به مکمل طولانیمدت نیاز دارد.
برای آشنایی با داروهای مؤثر در درمان زخم معده و انتخاب مناسبترین گزینه، میتوانید مطلب زیر را مطالعه کنید:
چه کسانی نباید جراحی زخم معده انجام دهند؟
برخی بیماران به دلیل وضعیت جسمانی یا بیماریهای زمینهای ممکن است مناسب جراحی زخم معده نباشند. این شامل افرادی است که وضعیت عمومی بسیار ضعیفی دارند، بیماری قلبی یا ریوی شدید دارند، مشکلات شدید کلیوی یا کبدی دارند، یا سن بالا و ضعف شدید جسمانی دارند.
در این بیماران، انجام جراحی سنگین ممکن است خطرناک باشد و پزشک تلاش میکند با روشهای کمتهاجمی یا مداخله محدود، ریسک جراحی را کاهش دهد و تنها در صورت ضروری بودن، اقدام به ترمیم فوری زخم کند.
اگر مایلید با روشهای درمان خانگی زخم معده آشنا شوید، پیشنهاد میشود مطلب زیر را بررسی کنید:
درمان خانگی زخم معده
درمان خانگی زخم معده شامل روشهای طبیعی و غیر دارویی است که به کاهش علائم و حمایت از ترمیم مخاط معده کمک میکنند. روشهای درمان خانگی زخم معده، شامل استفاده از گیاهان دارویی، دمنوشها، مواد غذایی خاص و توصیههایی برای تغییر سبک زندگی هستند.
- روشهایی همچون
- مصرف پروبیوتیکها
- مصرف عسل
- زنجبیل
- زردچوبه
- سیر
- چای سبز
- مصرف انواع توتها
- مصرف انواع مرکبات
- موز
- شیرینبیان
- بابونه
- آلوئهورا
- آب کلم
- کندر
- شنبلیله
- روغن و آب نارگیل
- توتها
- کلم بروکلی
- میخک
- عرق بومادران
- عرق ریحان
- سیاهدانه
- آب گرم
- کتیرا
- سرکه سیب
- جوش شیرین
- گلاب
- دمنوشهای گیاهی همچون کاکوتی، سنبلالطیب، نعنا، رازیانه، مریمگلی و گل داوودی
- رعایت رژیم غذایی سالم، کنترل استرس و خواب کافی
درمان زخم معده با گاندوراما
گانودرما یک قارچ دارویی است که در طب سنتی آسیایی بهخاطر خواص ضدالتهابی و تقویت ایمنی شناخته میشود. برخی منابع غیرعلمی ادعا میکنند ترکیبات فعال این قارچ میتواند التهاب مخاط معده را کاهش داده، درد معده را تسکین دهد و در ترمیم زخمهای گوارشی نقش داشته باشد، همچنین ممکن است خواص آنتیاکسیدانی داشته باشد که از رشد برخی باکتریها جلوگیری کند.
با این حال، شواهد علمی قوی و قطعی در انسان برای درمان زخم معده با گاندوراما وجود ندارد و مطالعات حیوانی یا آزمایشگاهی نتایج اولیهای را نشان دادهاند که نیاز به تحقیقات بالینی بیشتر دارد.
بعد از عمل زخم معده چی بخوریم؟
بعد از جراحی زخم معده، رژیم غذایی باید ملایم، کماسید و آسانهضم باشد تا معده تازه عمل شده فرصت ترمیم پیدا کند و از تحریک زخم یا بخیهها جلوگیری شود.
بعد از عمل زخم معده، میل کردن غذاهای زیر توصیه میشود:
- سوپ سبزیجات یا سوپ مرغ رقیق
- پوره سیبزمینی، هویج و کدو
- برنج نرم یا حلیم
- تخممرغ آبپز یا نیمرو بدون روغن زیاد
- ماهی بخارپز یا مرغ آبپز نرم
- موز، سیب پخته یا کمپوت
- ماست ساده و کفیر
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
پس از ترخیص از بیمارستان، باید به دقت علائم خود را تحت نظر بگیرید. هرچند عوارض شدید نادر هستند، اما اگر هر یک از علائم زیر را تجربه کردید، باید فورا به پزشک یا اورژانس مراجعه کنید زیرا میتوانند نشانههای عفونت داخلی، نشت یا خونریزی جدید باشند:
- درد شکمی ناگهانی و شدید؛ دردی که با داروهای مسکن بهبود پیدا نمیکند یا ناگهان شدیدتر میشود.
- تب بالا و لرز؛ این علائم، بهویژه تب بالاتر از 38∘C، میتواند نشانهای از عفونت داخلی یا پریتونیت باشد.
- استفراغ مداوم؛ بهویژه استفراغهایی که رنگ سبز یا زرد دارند، یا اگر قادر به نوشیدن مایعات نیستید؛ این میتواند نشانهای از انسداد مسیر گوارشی باشد.
- علائم خونریزی جدید؛ مشاهده خون روشن در مدفوع یا استفراغ به شکل تفاله قهوه یا خونی که شبیه قیر سیاه و چسبنده است.
- قرمزی و چرک در محل بخیهها؛ نشاندهنده عفونت موضعی زخم است.
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
جراحی برای زخم پپتیک، راهکاری موثر و قطعی برای رفع مشکلات حیاتی مانند خونریزی یا سوراخ شدن است. علم جراحی امروز، با استفاده از روشهای کمتهاجمی همچون لاپاراسکوپی و تکنیکهای دقیق کاهنده اسید مانند واگوتومی پروگزیمال که کمترین عوارض را دارد، ایمنی این عمل را تا حد زیادی افزایش داده است.
شما با پشت سر گذاشتن این مرحله، یک زندگی سالم و بدون درد را دوباره به دست خواهید آورد.
اگر سوالی دارید، در انتها بنویسید و با ما به اشتراک بگذارید.
سوالات متداول
آیا زخم معده با جراحی درمان میشود؟
زخم معده معمولا با دارو درمان میشود و جراحی تنها در مواردی مانند خونریزی شدید، سوراخ شدن زخم، انسداد معده یا عدم پاسخ به درمان دارویی و آندوسکوپی انجام میشود.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات