آزمایش A1C هموگلوبین چیست؟ تفسیر تست HbA1C برای دیابتی‌ها

آزمایش هموگلوبین A1C) HbA1C) چیست؟

آزمایش HbA1C یا هموگلوبین گلیکوزیله، میانگین قند خون سه ماهه را نشان می‌دهد. آزمایش A1C هموگلوبین با اندازه‌گیری درصد گلوکزی که به هموگلوبین گلبول‌های قرمز متصل شده، به پزشک کمک می‌کند که دیابت و پیش‌دیابت را تشخیص دهد یا میزان کنترل قند خون را ارزیابی کند.

براساس نتیجه و تفسیر تست هموگلوبین گلیکوزیله، هرچه سطح A1C بالاتر باشد، مدیریت قند خون ضعیف‌تر بوده و خطر ابتلا به مشکلات سلامتی مرتبط با دیابت بیشتر است. برای همین، انجام این آزمایش برای مدیریت دیابت نوع ۱ و ۲ ضروری است.

تفسیر آزمایش A1C

نتایج آزمایش A1C (میانگین قند خون سه ماهه)، به صورت درصدی نمایش داده می‌شود. در این راستا، درصد بالاتر A1C، به معنای میانگین بالاتر قند خون است. در ادامه و در جدول زیر، تفسیر نتایج مختلف آزمایش هموگلوبین a1c را آورده‌ایم:

رنج نرمال هموگلوبین a1c چند است؟

رنج نرمال آزمایش a1c نرمال برای افراد سالم، کمتر از ۵.۷٪ است. عدد A1C برای پیش‌دیابت، ۵.۷٪ تا ۶.۴٪ یا وضعیت در معرض خطر است و ۶.۵٪ یا بالاتر معیار تشخیص دیابت محسوب می‌شود. این آزمایش، میانگین قند خون شما در دو تا سه ماه گذشته را نشان می‌دهد و ابزار مهمی برای پایش و کنترل دیابت است.

آزمایش هموگلوبین A1C چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش هموگلوبین A1C با گرفتن یک نمونه کوچک خون از ورید بازو یا از نوک انگشت انجام می‌شود و نیازی به ناشتایی ندارد. در ادامه، هر کدام از روش‌های انجام این آزمایش را با توجه به محل انجام آن، بررسی خواهیم کرد:

نمونه‌گیری از ورید (روش آزمایشگاهی)

آزمایش A1C هموگلوبین از ورید، طبق روال زیر انجام می‌شود:

• پرستار یا پزشک نمونه‌ای کوچک از خون شما را از قسمت بازو می‌گیرد.
• نمونه به آزمایشگاه فرستاده می‌شود و میزان هموگلوبین گلیکوزیله اندازه‌گیری می‌شود.
• نتایج معمولاً ظرف چند ساعت تا چند روز آماده شده و وضعیت میانگین قند خون شما را نشان می‌دهد.

نمونه‌گیری از نوک انگشت (روش سریع)

آزمایش A1C از طریق نوک انگشت، طبق موارد زیر انجام می‌شود:

• متخصص با یک سوزن کوچک، نوک انگشت شما را خراش داده و چند قطره خون جمع‌آوری می‌کند.
• نمونه برای تعیین درصد هموگلوبین متصل به گلوکز (هموگلوبین گلیکوزیله) بررسی می‌شود.
• برخی دستگاه‌ها قادر به ارائه نتایج فوری هستند، در غیر این صورت نتایج به آزمایشگاه فرستاده شده و پزشک آن‌ها را بررسی و با شما تفسیر می‌کند.

چه زمانی باید آزمایش A1C را انجام داد؟

اگر دیابت دارید، باید سالی دو یا چند بار آزمایش A1C انجام دهید تا ببینید برنامه درمانی شما چقدر خوب عمل می‌کند. پزشک شما دقیقا توصیه می‌کند که چند وقت یکبار باید این آزمایش را انجام دهید. اگر دیابت ندارید، در صورت وجود علائم دیابت، از جمله موارد زیر، پزشک ممکن است آزمایش A1C را تجویز کند:

• تشنگی شدید (پرنوشی)
• تکرر ادرار
• تاری دید
• احساس خستگی مداوم

همچنین اگر در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستید، می‌توانید آزمایش A1C را برای غربالگری دیابت نوع ۲ انجام دهید. عوامل خطر عبارتند از:

• سابقه خانوادگی دیابت نوع ۲
• سن بالای ۳۵ سال
• چاقی

کمبود فعالیت یا ورزشبرای آشنایی بیشتر با انواع آزمایش‌های دیابت مطلب زیر را مطالعه کنید:

چگونه برای آزمایش HbA1C آماده شویم؟

قبل از انجام این آزمایش حتما به موارد و نکات زیر توجه کنید:

• پزشک را از تمام داروها و مکمل‌های مصرفی خود مطلع کنید.
• داروهای مصرفی خود را قطع نکنید مگر با دستور پزشک.
• از انجام آزمایش در زمان بیماری حاد، عفونت یا خون‌ریزی شدید خودداری کنید.
• در صورت کم‌خونی، بارداری، بیماری‌های خونی یا هرگونه تغییر در سلامتی حتما پزشک را مطلع سازید.
• آب کافی بنوشید تا نمونه‌گیری راحت‌تر انجام شود.

آیا انجام آزمایش A1C خطر دارد؟

آزمایش خون بخش بسیار رایج و ضروری از آزمایش‌ها و غربالگری‌های پزشکی است. انجام آزمایش A1C خطر بسیار کمی دارد. ممکن است در محل خونگیری یا گرفتن خون از انگشت، کمی حساسیت یا کبودی داشته باشید، اما این مشکل معمولا به سرعت برطرف می‌شود.

سطح بالای آزمایش A1C چه خطراتی دارد؟

هرچه سطح A1C شما از سطوح 9 تا 10 درصد بالاتر باشد، به خصوص اگر به طور مداوم در طول چند سال بالا باشد، احتمال ابتلا به عوارض زیر بیشتر می‌شود:

• رتینوپاتی
• نفروپاتی
• نوروپاتی
• گاستروپارزی (فلج معده)
• بیماری قلبی
• سکته مغزی

مطالعات نشان داده‌اند که افراد مبتلا به دیابت می‌توانند با نگه داشتن مداوم سطح A1C خود زیر ۷ درصد، خطر عوارض دیابت را کاهش دهند.

چه عواملی بر نتیجه آزمایش A1C تاثیر می‌گذارند؟

عوامل متعدد زیر می‌توانند نتیجه A1C شما را به طور کاذب افزایش یا کاهش دهند:

• کم‌خونی شدید
• نارسایی کلیه
• بیماری کبد
• برخی اختلالات خونی مانند کم‌خونی داسی شکل یا تالاسمی
• برخی داروها از جمله مواد افیونی و برخی داروهای HIV
• خونریزی یا تزریق خون
• بارداری

در صورت وجود هر یک از این عوامل، به پزشک خود اطلاع دهید.

توجه! آزمایش A1C برای تشخیص دیابت بارداری استفاده نمی‌شود. نارسایی کلیه و بیماری کبد نیز می‌توانند بر نتایج A1C تأثیر بگذارند. در این موارد، پزشک شما ممکن است آزمایش‌های مختلفی را برای تشخیص دیابت و پیش‌دیابت توصیه کند.

علل نتایج کاذب A1C پایین

شرایط و موقعیت‌های زیر، می‌توانند باعث شوند نتیجه پایین‌تر از سطح واقعی A1C نشان داده شود:

• مصرف الکل
• تزریق خون
• نارسایی مزمن کلیه
• عوامل محرک اریتروپویتین (ESA)
• خونریزی
• زندگی در ارتفاعات بالا
• مکمل آهن
• سیروز کبدی
• بارداری
• کم‌خونی داسی شکل
• اسفروسیتوز و کم‌خونی همولیتیک

علل نتایج کاذب A1C بالا

شرایط و موقعیت‌های زیر می‌توانند نتیجه را بالاتر از سطح واقعی A1C نشان دهند:

• کم‌خونی، مانند کم‌خونی فقر آهن، کم‌خونی ناشی از عفونت یا کم‌خونی ناشی از تومور
• داروهای خاص، از جمله داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی و مهارکننده‌های پروتئاز
• هیپرتری‌گلیسیریدمی
• پیوند عضو
• تالاسمی
• کمبود ویتامین B12

تست قند خون مخفی چیست؟

تست قند خون مخفی یا پیش‌دیابت، به وضعیتی گفته می‌شود که قند خون بالاتر از حد طبیعی است اما هنوز معیارهای دیابت کامل را ندارد و معمولاً بدون علامت است. این وضعیت با آزمایش‌هایی مانند HbA1c که میانگین قند خون سه‌ماهه را نشان می‌دهد و آزمایش قند خون ناشتا (FBS)، قابل تشخیص است. قند ناشتا بین ۱۰۰ تا ۱۲۵ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر، نشانه پیش‌دیابت بوده و بیانگر نیاز به اصلاح سبک زندگی برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ است.

قند خون بالا می‌تواند نشانه‌ی هایپرگلیسمی باشد؛ درباره علائم و درمان آن بیشتر بخوانید:

تفاوت تست FBS و آزمایش A1C چیست؟

تفاوت اصلی FBS و HbA1c در بازه زمانی ارزیابی قند خون است. آزمایش FBS قند خون را در یک لحظه مشخص پس از ناشتایی نشان می‌دهد و بیانگر وضعیت فعلی است، در حالی که HbA1c میانگین قند خون دو تا سه ماه گذشته را بدون نیاز به ناشتایی منعکس می‌کند. به بیان ساده، FBS یک تصویر لحظه‌ای و A1C جمع‌بندی بلندمدت قند خون است.

آیا ممکن است A1C بالا باشد اما دیابت نداشته باشید؟

بله؛ بالا بودن A1C برای اولین بار و حتی در محدوده بالاتر از ۶.۵٪ همیشه به معنای ابتلا به دیابت نیست. عواملی مانند مصرف برخی داروها از جمله استروئیدها یا ابتلا به بعضی بیماری‌ها می‌توانند به طور موقت قند خون را افزایش دهند. همچنین کم‌خونی و برخی شرایط خونی ممکن است باعث بالا نشان داده شدن کاذب نتیجه A1C شوند.

از سوی دیگر، احتمال بروز خطا در مراحل نمونه‌گیری، نگهداری یا پردازش آزمایش نیز وجود دارد. به همین دلیل، تشخیص دیابت معمولاً بر اساس یک آزمایش واحد انجام نمی‌شود و پزشک ممکن است تکرار A1C یا انجام آزمایش قند خون ناشتا را درخواست کند. در نهایت، تفسیر نتایج و تصمیم‌گیری نهایی بر عهده پزشک و بر اساس مجموعه‌ای از یافته‌های بالینی خواهد بود.

 راهکارهای علمی برای پایین آوردن عدد شاخص A1C

هر روشی که بتواند میزان گلوکز خون را در طول زمان کاهش دهد، به طور مستقیم سطح هموگلوبین گلیکوزیله را کاهش می‌دهد و از این رو کاهش A1C، با تغییرات سبک زندگی و رفتارهای علمی قابل دستیابی است.

در ادامه، راهکارهای علمی برای پایین آوردن عدد A1C را آورده‌ایم:

• اصلاح رژیم غذایی؛ با کاهش مصرف شکر و کربوهیدرات‌های ساده و در عوض، افزایش مصرف سبزیجات، پروتئین سالم و فیبر.
• فعالیت بدنی منظم؛ ورزش هوازی و تمرینات مقاومتی حساسیت بدن به انسولین را بهبود می‌بخشد و قند خون را کاهش می‌دهد.
• کنترل وزن؛ کاهش وزن در افراد دارای اضافه وزن تأثیر قابل توجهی بر پایین آوردن A1C دارد.
• رعایت اصول درمان‌های دارویی؛ مصرف منظم داروها یا انسولین طبق دستور پزشک، به کاهش دائم A1C کمک می‌کند.
• پایش منظم قند خون؛ ثبت و بررسی قند خون روزانه کمک می‌کند تغییرات لازم در سبک زندگی و درمان اعمال شود.
• مدیریت استرس و خواب کافی؛ استرس و کمبود خواب می‌توانند قند خون را افزایش دهند، بنابراین کنترل آن‌ها در کاهش A1C موثر است.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

دیدن نتیجه غیرطبیعی یا بالاتر از حد انتظار A1C می‌تواند استرس‌زا باشد. بدانید که داشتن A1C بالا برای اولین بار لزوماً به معنای ابتلا به دیابت نیست. عوامل متعددی می‌توانند باعث نتایج نادرست شوند. پزشک شما در صورت نیاز به آزمایش‌های بیشتر به شما اطلاع خواهد داد. از پرسیدن سوالات از پزشک خود نترسید. آنها برای کمک به شما در دسترس هستند.

اگر دیابت دارید، مهم است که به یاد داشته باشید که A1C شما فقط میانگین موقت سطح قند خون شماست. بدانید که گام‌هایی وجود دارد که می‌توانید برای تغییر سطح A1C خود بردارید. اگر در مدیریت دیابت احساس سردرگمی می‌کنید، با پزشک خود صحبت کنید. با هم می‌توانید برنامه‌ای برای نزدیک‌تر شدن به اهداف مدیریت و A1C خود تدوین کنید.

تجربه خود از مدیریت قند خون و پایین آوردن A1C را با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول

تست HbA1c چیست؟

آزمایش HbA1c درصد هموگلوبینی که به گلوکز متصل شده را نشان می‌دهد و میانگین قند خون حدود سه ماه گذشته را ارزیابی می‌کند.

آزمایش a1c چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش A1C با نمونه خون از ورید بازو یا نوک انگشت انجام می‌شود و نیازی به ناشتایی ندارد. درصد هموگلوبین متصل به گلوکز اندازه‌گیری شده و میانگین قند خون دو تا سه ماه گذشته را نشان می‌دهد.

آزمایش hba1c برای تشخیص چیست؟

چگونه A1C را پایین بیاوریم؟

با کنترل قند خون از طریق رژیم سالم، فعالیت بدنی منظم، کاهش وزن در صورت نیاز و رعایت درمان‌های دارویی تحت نظر پزشک.

آزمایش HbA1c برای تشخیص چیست؟

برای تشخیص پیش‌دیابت و دیابت و پایش کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت استفاده می‌شود.

آیا برای آزمایش HbA1c باید ناشتا بود؟

خیر، نیازی به ناشتایی قبل از آزمایش نیست.

عدد نرمال A1C برای افراد سالم و دیابتی چقدر است؟

برای افراد سالم مقدار A1C کمتر از ۵.۷٪ در نظر گرفته می‌شود. بازه ۵.۷ تا ۶.۴٪ معمولاً نشان‌دهنده پیش‌دیابت است و A1C برابر یا بالای ۶.۵٪ معیار تشخیص دیابت است. برای افراد مبتلا به دیابت هدف فردی اغلب زیر ۷٪ است، اما این هدف بسته به شرایط بالینی هر فرد ممکن است متفاوت باشد.

چرا قند خون روزانه من خوب است اما A1C بالاست؟

قند روزانه لحظه‌ای است، A1C میانگین چند ماه گذشته را نشان می‌دهد و نوسانات قبلی را منعکس می‌کند.

آیا کم‌خونی روی نتیجه آزمایش تاثیر می‌گذارد؟

بله، کم‌خونی و برخی بیماری‌های خونی می‌توانند A1C را تحت تأثیر قرار دهند.

هر چند ماه یکبار باید A1C را تکرار کرد؟

در افراد بدون دیابت برای غربالگری ممکن است تکرار آزمایش هر چند سال یکبار باشد. در افراد مبتلا به دیابت معمولاً آزمایش A1C هر سه تا شش ماه یکبار توصیه می‌شود تا میزان کنترل قند خون و اثربخشی درمان ارزیابی شود.

تفاوت A1C و میانگین قند خون تخمینی (eAG) چیست؟

A1C درصد هموگلوبین گلیکوزیله را نشان می‌دهد، eAG همان میانگین قند خون روزانه تخمینی است که از A1C محاسبه می‌شود.

آیا هر کسی که A1C بالا داشته باشد، مبتلا به دیابت است؟

A1C بالا می‌تواند نشان‌دهنده پیش‌دیابت یا دیابت باشد، تشخیص قطعی نیاز به ارزیابی پزشکی کامل دارد.