علائم دیابت چیست؟ ۱۲ نشانه هشداردهنده که نباید نادیده بگیرید

علائم رایج دیابت

بیماری دیابت زمانی رخ می‌دهد که قند خون، بیش از حد بالا باشد. انوع مختلفی از دیابت وجود دارد اما دیابت نوع 1 و دیابت نوع 2، شایع‌ترین انواع این بیماری هستند و نشانه مهم هر دوی آنها، تشنگی شدید است.

در ادامه، مهم‌ترین نشانه‌های قند خون بالا و علائم پیش دیابت در زنان و مردان  را آورده‌ایم:

• تکرر ادرار شبانه
• کاهش وزن ناگهانی و بی‌دلیل
• گرسنگی زیاد، تاری دید
• بی‌حسی یا گزگز دست و پا
• خستگی زیاد
• خشکی شدید پوست
• زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند
• ابتلا به عفونت‌های مکرر بیش از حد معمول

این علائم دیابت در افراد لاغر و چاق مشابه بوده و به صورت یکسان در افراد ظاهر می‌شوند.

متن انگلیسی:

Diabetes can affect every part of the body, including the skin. In fact, skin problems are sometimes the first sign that a person has diabetes.

ترجمه متن:

دیابت می‌تواند تمام بخش‌های بدن از جمله پوست را تحت تاثیر قرار دهد. در واقع، مشکلات پوستی گاهی اولین نشانه‌ای هستند که نشان می‌دهند یک فرد ممکن است دیابت داشته باشد. منبع

در ادامه، علائم دیابت در تمامی مراحل بروز این بیماری را به تفکیک مورد بررسی قرار خواهیم داد:

علائم اولیه دیابت چیست؟

اولین علائم دیابت ممکن است به‌تدریج یا به‌صورت ناگهانی ظاهر شوند و در هر دو نوع دیابت دیده می‌شوند. از آنجا که این نشانه‌ها، به‌ویژه در دیابت نوع ۲ گاهی خفیف هستند، ممکن است نادیده گرفته شوند:

• تشنگی بیش از حد و تکرر ادرار
• خستگی غیرعادی
• تاری دید در دیابت
• گرسنگی بیش از حد حتی پس از غذا خوردن
• دیر خوب شدن زخم‌ها

علائم دیابت و چربی خون بالا چه ارتباطی با هم دارند؟

همچنین علائم دیابت و چربی خون بالا (دیس‌لیپیدمی) اغلب با هم مرتبط و هم‌زمان دیده می‌شوند، چون هر دو به اختلالات متابولیک و مقاومت به انسولین مربوط هستند. افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ معمولا دچار تری‌گلیسیرید بالا و HDL پایین هستند. این ترکیب، خطر بیماری‌های قلبی عروقی را افزایش می‌دهد و نیاز به تشخیص و درمان هم‌زمان دارد.

برای پاسخ به این سوال که چرا زخم‌ها در افراد دیابتی دیرتر بهبود پیدا می‌کنند، مطلب زیر را مطالعه کنید:

علائم مزمن دیابت چیست؟

وقتی قند خون برای مدت طولانی کنترل نشود، علائم علائم دیابت خطرناک ظاهر می‌شوند و نشان‌دهنده آسیب به رگ‌های خونی، اعصاب یا اندام‌ها هستند. این دسته از علائم هشدار دهنده دیابت، نیاز فوری به مراقبت پزشکی دارند. از مهم‌ترین نشانه‌های مزمن دیابت می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• مشکلات گردش خون و آسیب عصبی؛ قند خون بالا می‌تواند رگ‌های کوچک چشم‌ها، کلیه‌ها و قلب را تحت تأثیر قرار دهد و باعث مشکلاتی مثل رتینوپاتی دیابتی شود.
• زخم‌های مزمن به‌ویژه در پاها؛ به دلیل کاهش جریان خون و آسیب عصبی دیر بهبود می‌یابند.
• عفونت‌های مکرر؛ به ویژه در پوست یا عفونت در دستگاه ادراری، که نشانه کنترل‌نشده بودن دیابت است.

علائم دیابت نوع ۱

در دیابت نوع 1، بدن به اندازه کافی انسولین تولید نمی‌کند. این بیماری معمولا در کودکان و جوانان تشخیص داده می‌شود، اما ممکن است در هر سنی رخ دهد. علائم دیابت نوع ۱ معمولا به‌صورت ناگهانی و شدید ظاهر می‌شوند.

همچنین علائم دیابت ارثی در افراد با سابقه خانوادگی زودتر ظاهر می‌شوند. نشانه‌های قطعی دیابت نوع ۱ شامل موارد زیر است:

• احساس تشنگی بیشتر از حد معمول
• ادرار کردن زیاد
• شب‌ادراری در کودکانی که قبلاً شب‌ها تخت خود را خیس نمی‌کردند
• احساس گرسنگی شدید
• کاهش وزن بدون تلاش
• احساس تحریک‌پذیری یا تغییرات خلقی دیگر
• احساس خستگی و ضعف
• گزگز و مورمور شدن دست و پا
• تاری دید

علائم دیابت نوع ۲

در دیابت نوع 2 که شایع‌ترین نوع دیابت است، بدن انسولین را به درستی استفاده نمی‌کند. احتمال ابتلا به این بیماری در صورت اضافه وزن و چاقی یا وجود سابقه خانوادگی دیابت افزایش پیدا می‌کند.

علائم دیابت نوع دو در زنان و مردان در بیشتر موارد، به‌تدریج ظاهر می‌شوند و ممکن است سال‌ها نادیده گرفته شوند؛ زیرا اغلب خفیف هستند. برخی از علائم رایج دیابت نوع ۲ شامل موارد زیر هستند:

• خستگی مداوم
• عفونت‌های مکرر، به‌ویژه عفونت‌های پوستی یا ادراری
• افزایش وزن یا چاقی (در برخی موارد)
• تشنگی و تکرر ادرار

برخلاف دیابت نوع ۱، علائم دیابت نوع ۲ ممکن است به دلیل خفیف بودن تا زمان بروز عوارض جدی تشخیص داده نشوند. سبک زندگی سالم، مانند رژیم غذایی متعادل و ورزش منظم، می‌تواند به پیشگیری و مدیریت این بیماری کمک کند.

برای آشنایی با نحوه ورزش در افراد مبتلا به دیابت مطلب زیر را مطالعه کنید:

علائم دیابت خاموش

دیابت خاموش به مرحله‌ای از دیابت نوع ۲ گفته می‌شود که مدت‌ها بدون علامت پیش می‌رود. علائم دیابت نهفته شامل موارد زیر است:

• خستگی مداوم و بی‌دلیل
• تشنگی خفیف اما مکرر
• تکرر ادرار (به‌ویژه شب‌ها)
• تاری دید گذرا
• دیر خوب شدن زخم‌ها
• عفونت‌های مکرر (پوستی، ادراری یا قارچی)
• گزگز یا بی‌حسی دست و پا
• افزایش یا کاهش وزن بدون علت مشخص

بسیاری از افراد تنها با آزمایش قند خون یا HbA1c متوجه دیابت خاموش می‌شوند.

علائم دیابت بی مزه

دیابت بی‌مزه بیماری نادری است که با تکرر ادرار بسیار زیاد و رقیق، تشنگی شدید و مداوم، کم‌آبی بدن، خشکی دهان و خستگی همراه است. این بیماری هیچ ارتباطی با قند خون و انسولین نداشته و علت آن اختلال در هورمون ضدادراری یا عملکرد کلیه‌ها است.

علائم دیابت عصبی

دیابت عصبی یا نوروپاتی دیابتی (Diabetic neuropathy)؛ زمانی رخ می‌دهد که قند خون بالا به اعصاب بدن آسیب می‌رساند. این مشکل معمولا در پاها و دست‌ها شایع‌تر است و از علائم دیابت کنترل نشده هستند که می‌تواند کیفیت زندگی را تحت تاثیر قرار دهند. برخی از نشانه‌های نوروپاتی دیابتی، شامل موارد زیر است:

• بی‌حسی یا گزگز در دست‌ها و پاها؛ این احساس شبیه سوزن‌سوزن شدن است و معمولاً در شب‌ها تشدید می‌شود.
• درد یا سوزش؛ برخی افراد درد شدیدی را در نواحی تحت تأثیر تجربه می‌کنند.
• از دست دادن حس تعادل؛ آسیب عصبی می‌تواند حس موقعیت بدن را مختل کند و خطر زمین خوردن را افزایش دهد.

نوروپاتی دیابتی شایع‌ترین عارضه دیابت و از علائم دیابت عصبی در زنان و مردان است که 50 درصد از بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 و 2 را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

در بین تمام درمان‌ها، کنترل قند خون مهمترین عامل برای کند کردن پیشرفت نوروپاتی است. همچنین، علائم گوارشی دیابت شامل تهوع، نفخ، احساس پری زودرس، یبوست یا اسهال، درد شکمی و سوءهاضمه هستند که این علائم اغلب به‌دلیل نوروپاتی خودکار و کندی تخلیه معده (گاستروپارزی) در دیابت کنترل‌نشده ایجاد می‌شوند.

علائم دیابت بارداری

علائم دیابت بارداری معمولا خفیف یا نهفته است، اما زنان باردار ممکن است علاوه بر علائم اولیه دیابت با علائم زیر مواجه شوند:

• تشنگی بیشتر از حد معمول
• تکرر ادرار
• خستگی غیرعادی
• خشکی دهان
• تاری دید
• عفونت‌های مکرر (به‌ویژه ادراری یا واژینال)
• افزایش وزن بیش از حد انتظار در بارداری

‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌‌

علائم دیابت در زنان

دیابت می‌تواند در گروه‌های سنی و جنسیتی مختلف، علائم متفاوتی داشته باشد. مثلا برخی علائم از جمله موارد زیر، مخصوص زنان هستند:

• عفونت‌های قارچی مکرر
• عفونت‌های دستگاه ادراری (UTI)
• خشکی واژن به‌خصوص در نوروپاتی دیابتی
• سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS)

علائم دیابت در مردان

علاوه بر علائم رایج دیابت که ذکر شد، چند مورد از علامت دیابت در مردان که رایج هستند را در ادامه، می‌آوریم:

• کاهش میل جنسی
• اختلال در نعوظ
• برفک تناسلی
• کاهش توده عضلانی

علائم دیابت در کودکان

شایع‌ترین علائم دیابت نوع ۱ در کودکان عبارتند از:

• شب‌ادراری
• کاهش وزن بدون دلیل
• خستگی
• تحریک‌پذیری
• تشنگی زیاد

علائم دیابت نوع ۲ در کودکان مشابه دیابت نوع ۱ هستند، اما ممکن است کمتر واضح باشند و آهسته‌تر بروز پیدا کنند.

علائم دیابت در نوجوانان

علائم دیابت در دختران و پسران نوجوان، مشابه بزرگسالان است اما اغلب، با نشانه‌های زیر بروز پیدا می‌کند:

• بی‌حوصلگی و تغییرات خلقی
• کاهش تمرکز در مدرسه
• خستگی شدید
• کاهش وزن
• افزایش اشتها همراه با کاهش وزن

علائم دیابت در سالمندان

علائم دیابت در سالمندان ممکن است خفیف‌تر یا غیرمعمول‌تر از افراد جوان باشد و گاهی دیر تشخیص داده شود. شایع‌ترین نشانه‌ها شامل تکرر ادرار، تشنگی زیاد، خستگی مزمن، تاری دید، کاهش یا افزایش وزن غیرعادی و دیر خوب شدن زخم‌ها است.

در سالمندان، علائمی مانند گیجی، افت حافظه، سرگیجه، عفونت‌های مکرر و افت عملکرد جسمی نیز می‌تواند نشانه قند خون بالا باشد. تشخیص زودهنگام برای پیشگیری از عوارض قلبی، کلیوی و عصبی اهمیت زیادی دارد.

علائم قند خون بالا در چهره چیست؟

قند خون بالا می‌تواند منجر به تغییرات پوستی خاصی روی چهره شود. به عنوان مثال زانتلاسما (Xanthelasma) که به صورت برآمدگی‌های زردرنگ و صاف روی پلک‌ها ظاهر می‌شود، ممکن است نشان‌دهنده سطوح بالای چربی خون باشد که اغلب با دیابت کنترل‌نشده مرتبط است.

این علائم لزوما به‌طور مستقیم قند خون بالا را نشان نمی‌دهند، بلکه بیشتر با دیابت که با سطوح بالای قند خون مشخص می‌شود، مرتبط هستند.

اگر این علائم را مشاهده کردید، مشورت با پزشک برای تشخیص دقیق و بررسی بیشتر ضروری است.

علائم دیابت سرد چیست؟

در طب سنتی اصطلاح «دیابت سرد» به حالتی نسبت داده می‌شود که با علائمی مانند ادرار زیاد و رقیق، احساس سرما، خستگی، ضعف هضم و کاهش میل جنسی توصیف می‌شود.

با این حال، دیابت سرد، تشخیص پزشکی پذیرفته‌شده‌ای نیست و دیابت بر اساس معیارهای علمی (قند خون و HbA1c) تعریف می‌شود. این علائم می‌توانند ناشی از دیابت نوع ۲، اختلالات متابولیک یا هورمونی باشند و نیاز به ارزیابی پزشکی دارند.

علائم دیابت گرم چیست؟

در طب سنتی دیابت گرم معمولا با تشنگی شدید، خشکی دهان، ادرار زیاد و غلیظ، گرگرفتگی، کاهش وزن، بی‌قراری و احساس حرارت داخلی توصیف می‌شود.

با این حال، دیابت گرم یک تشخیص علمی یا پزشکی رسمی نیست. این علائم در پزشکی مدرن اغلب با دیابت کنترل‌نشده (به‌ویژه دیابت نوع ۲ یا ۱) و افزایش قند خون مرتبط هستند و نیاز به بررسی آزمایشگاهی دارند.

آیا دیابت می‌تواند باعث سردرد شود؟

بله. سردرد ممکن است علامتی از افت قند خون یا هیپوگلیسمی (Hypoglycemia) باشد. یعنی زمانی رخ می‌دهد که سطح قند یا گلوکز خون به‌شدت کاهش یابد.

علائم دیابت در ادرار چیست؟

معمولا کسانی که به دیابت مبتلا می‌شوند، دچار تکرر ادرار، بی اختیاری، عفونت ادراری، تغییر بوی ادرار و گاهی دفع سخت آن هستند که همگی مخصوصا در صورت وقوع هم زمان، از نشانه‌های ابتلا به دیابت محسوب می‌شوند.

علائم دیابت در دهان شامل چه مواردی می‌شود؟

علائم دیابت در دهان می‌توانند از نشانه‌های اولیه یا هشداردهنده کنترل‌نشدن قند خون باشند. افراد مبتلا به دیابت ممکن است دچار خشکی دهان به‌دلیل کاهش ترشح بزاق، تشنگی مداوم، بوی بد دهان (بوی استون)، التهاب و خونریزی لثه‌ها، بیماری‌های شدید لثه، عفونت‌های قارچی دهان (برفک)، دیر خوب شدن زخم‌های دهانی و احساس سوزش یا طعم غیرعادی در دهان شوند.

چه زمانی برای علائم دیابت باید به دکتر مراجعه کرد؟

تشخیص زودهنگام دیابت با تست قند خون ناشتا یا آزمایش A1C از عوارض جدی مانند بیماری‌های قلبی و کلیوی جلوگیری می‌کند. بر اساس علائم، لازم است به متخصص غدد و متابولیسم یا متخصص داخلی مراجعه و اقدامات زیر را انجام دهید:

• تشنگی شدید و تکرر ادرار: انجام آزمایش قند خون در اولین فرصت
• کاهش وزن غیرعادی: مراجعه فوری به پزشک
• خستگی مداوم و تاری دید: بررسی قند خون در هفته‌های آینده
• زخم‌هایی که دیر خوب می‌شوند: مشاوره با متخصص غدد یا پزشک عمومی

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

مواجهه با علائم دیابت ممکن است در ابتدا نگران‌کننده و چالش‌برانگیز به نظر برسد، اما این آغاز یک مسیر جدید برای مراقبت از خود و سلامتی‌تان است. دیابت شما را تعریف نمی‌کند؛ شما همچنان همان فرد قوی و توانمندی هستید که می‌توانید با آگاهی و حمایت درست، زندگی پرنشاط و سالمی داشته باشید.

مدیریت دیابت نیازمند یادگیری و سازگاری است. با صبر و تمرین، راه‌های هماهنگی با نیازهای بدن‌تان را پیدا خواهید کرد. به خودتان زمان بدهید و از مشورت با پزشکان و متخصصان تغذیه غافل نشوید. شما تنها نیستید؛ خانواده، دوستان و تیم پزشکی‌تان در این سفر همراه شما هستند. هر زمان که احساس کردید به حمایت نیاز دارید، حتما درخواست کمک کنید.

اگر سوالی دارید، در انتها و در بخش نظرات مطرح کنید و با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول

آیا خستگی همیشگی می‌تواند نشانه دیابت باشد؟

بله. وقتی گلوکز به‌درستی وارد سلول‌ها نمی‌شود، بدن انرژی کافی ندارد و خستگی مداوم ایجاد می‌شود؛ به‌ویژه در دیابت تشخیص‌داده‌نشده یا کنترل‌نشده.

چرا دیابت باعث تکرر ادرار می‌شود؟

قند خون بالا باعث می‌شود کلیه‌ها برای دفع گلوکز اضافی ادرار بیشتری تولید کنند؛ در نتیجه حجم و دفعات  ادرار مخصوصا شب‌ها افزایش می‌یابد.

آیا خارش پوست از علائم قند خون بالاست؟

بله. خشکی پوست، کاهش جریان خون و عفونت‌های قارچی یا باکتریایی در دیابت می‌توانند باعث خارش، به‌ویژه در پاها و نواحی چین‌دار شوند.

چرا در دیابت زخم‌ها دیر خوب می‌شوند؟

قند خون بالا به رگ‌ها و اعصاب آسیب می‌زند و جریان خون و ایمنی را کاهش می‌دهد؛ بنابراین ترمیم بافت کندتر و خطر عفونت بیشتر می‌شود.

آیا بوی میوه در دهان علامت خطر است؟

بله. بوی میوه‌ای دهان می‌تواند نشانه کتواسیدوز دیابتی باشد؛ وضعیتی اورژانسی که بیشتر در دیابت نوع ۱ و کمبود شدید انسولین رخ می‌دهد.