“ویروس بوسه” چیست و چه تاثیری بر ابتلا به “لوپوس” دارد؟

عامل پنهان لوپوس

پژوهشگران می‌گویند ویروس اپشتین-بار سلول‌های ایمنی را تحت کنترل درمی‌آورد و باعث بیماری لوپوس می‌شود.
ویروس اپشتین–بار، به‌طور عامیانه به نام «ویروس بوسه» شناخته می‌شود؛ چون شایع‌ترین راه انتقال آن بزاق دهان است و بوسیدن یکی از راه‌های اصلی انتشارش محسوب می‌شود.
طبق تحقیقات این ویروس خاموش در بدن ۹۵ درصد از مردم آمریکا وجود دارد و ممکن است عامل پنهان لوپوس باشد؛ بیماری خودایمنی ناتوان‌کننده‌ای که از دیرباز پزشکان را سردرگم کرده است.
دکتر ویلیام رابینسون، استاد ایمونولوژی و روماتولوژی و نویسنده ارشد مطالعه حاضر، در بیانیه مطبوعاتی خود گفت: «این مهم‌ترین نکته‌ای است که در تمام دوران کاری‌ام در آزمایشگاه به آن پی برده‌ام. ما معتقدیم که این مسئله در تمام موارد لوپوس صدق می‌کند.»

نقش ویروس اپشتین-بار در ابتلا به لوپوس

لوپوس زمانی رخ می‌دهد که سیستم ایمنی به اشتباه به بافت‌های بدن حمله می‌کند و باعث آسیب‌دیدگی پوست، مفصل‌ها، کلیه‌ها، قلب، عصب‌ها و دیگر اندام‌ها می‌شود.
مطالعه انسانی که در نوامبر ۲۰۲۵ در مجله «کاربردی‌سازی علوم پزشکی» انتشار یافت، نشان داد که ویروس اپشتین-بار تعداد اندکی از سلول‌های ایمنی به نام سلول‌های بی را تحت کنترل درمی‌آورد و به بافت‌های بدن حمله می‌کند.
پژوهشگران سلول‌های ایمنی ۱۱ بیمار مبتلا به لوپوس و ۱۰ فرد سالم را استخراج و تحلیل کردند. آن‌ها با بررسی افراد سالم دریافتند که کمتر از ۱ در ۱۰ هزار سلول بی حامل ویروس نهفته اپشتین-بار است. این عدد در بیماران مبتلا به لوپوس حدود ۱ در ۴۰۰ است که از یک افزایش ۲۵ برابری حکایت دارد.
فرضیه پژوهشگران این است که ویروس اپشتین-بار با تغییر فعالیت ژن‌ها در سلول‌های بی باعث ایجاد لوپوس می‌شود.
آن‌ها دریافتند که ویروس نهفته اپشتین-بار بعضاً باعث تولید یک پروتئین ویروسی می‌شود که ژن‌های التهابی سلول بی آلوده را فعال می‌کند.
سلول‌های بی فعال سیستم ایمنی را سردرگم می‌کنند و باعث می‌شوند که پروتئین‌های عادی را با پروتئین‌های دشمن اشتباه بگیرد و به آن‌ها حمله کند که باعث ابتلا به لوپوس می‌شود.
وقتی پژوهشگران سلول‌های آلوده به ویروس اپشتین-بار را از بیماران مبتلا به لوپوس استخراج کردند، متوجه شدند این سلول‌ها پادتن‌هایی آزاد می‌کنند که به بافت‌های بدن حمله‌ور می‌شوند. از این‌رو، فرضیه آن‌ها مبنی بر نقش ویروس اپشتین-بار در ابتلا به لوپوس به واقعیت نزدیک‌تر شد.
دکتر نورمن بی. گیلیس، روماتولوژیست اهل میامی و عضو هیئت‌مدیره کالج آمریکایی روماتولوژی، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «مهم‌ترین یافته مطالعه حاضر این است که ویروس اپشتین-بار مسئول تبدیل سلول‌های عادی بی به «سلول‌های متخاصمی» است که باعث بروز اختلال خودایمنی می‌شوند.»
گیلیس افزود: «این نکته که ویروس اپشتین-بار با تحریک سلول‌های ایمنی و تولید پادتن‌هایی که به بدن حمله می‌کنند باعث شیوع لوپوس می‌شود، با مشاهدات ما در بیمارانی که بر اثر ابتلا به کووید-۱۹ یا کووید طولانی‌مدت و یا پس از دریافت واکسن کووید با اختلالات خودایمنی مواجه شدند، هم‌خوانی دارد.»
برخی از بیماران مبتلا به کووید طولانی‌مدت که از علائم مزمن رنج می‌برند، تست اتوآنتی‌بادی مثبت دارند. تحقیقات نشان می‌دهند که فعال‌شدن ویروس نهفته اپشتین-بار با بروز علائم ماندگار ارتباط دارد.

احتمال ارتباط ویروس اپشتین-بار با سایر بیماری‌های خودایمنی

رابینسون گفت که گمان می‌کند این مسئله در مورد سایر بیماری‌های خودایمنی مانند ام‌اس، روماتیسم مفصلی و بیماری کرون هم صادق باشد، چرا که فعالیت ویروس اپشتین-بار در این موارد مشاهده شده است.
اکثر افرادی که حامل ویروس اپشتین-بار هستند دچار لوپوس نمی‌شوند، اما برخی از سویه‌های این ویروس تأثیر مخربی بر سیستم ایمنی می‌گذارند.
تلاش‌ها برای تولید واکسن ویروس اپشتین-بار ادامه دارد. رابینسون تأکید کرد که این واکسن‌ها باید در سنین پایین دریافت شوند، زیرا نمی‌توانند افراد آلوده را پاکسازی کنند.
این ویروس عمدتاً از طریق بزاق منتقل می‌شود و تقریباً ۳۰ درصد از کودکان را آلوده می‌کند، اما در بیشتر آن‌ها فاقد علامت است.
لوپوس میلیون‌ها نفر را در سراسر جهان تحت تأثیر قرار داده و ۹ نفر از هر ۱۰ بیمار خانم هستند. راهکارهای درمانی روند پیشرفت این بیماری را کند می‌کنند، اما درحال‌حاضر درمان قطعی وجود ندارد.
رابینسون و تیم او گفتند که بیشتر افراد آلوده به ویروس اپشتین-بار در کودکی یا نوجوانی فاقد علامت هستند و اغلب اطلاعی از وضعیت خود ندارند. این ویروس پس از آلوده‌کردن بدن به‌طور خاموش در بدن باقی می‌ماند.

نگرانی‌ها درباره تشخیص افراطی

گیلیس به‌رغم یافته‌های مهم این مطالعه درباره افراط در امر تشخیص ابراز نگرانی کرده است.
او تأکید کرد که آزمایشات تشخیص لوپوس از جمله تست آنتی‌بادی ضدهسته‌ای که در تشخیص بیماری به پزشکان کمک می‌کند محدودیت دارند.
گیلیس گفت نگران است که مردم تصور کنند هرکسی که به ویروس اپشتین-بار آلوده می‌شود، دچار لوپوس خواهد شد.
او افزود که این یافته‌ها پرسش‌های زیادی ایجاد می‌کنند و مهم‌ترین آن‌ها این است که آیا روش تشخیص لوپوس تغییر خواهد کرد یا خیر.
او گفت: «من فکر نمی‌کنم تغییری ایجاد شود، زیرا نمی‌توان تصور کرد که همه افراد آلوده به ویروس اپشتین-بار دچار لوپوس خواهند شد.»

پتانسیل نظارت و درمان

گیلیس درخصوص درمان گفت که تنظیم و کنترل سلول‌های بی درحال‌حاضر به یکی از زمینه‌های رایج پژوهشی و درمانی در رابطه با بیماری‌های خودایمنی تبدیل شده است.
او به دارویی به نام ریتوکسیماب اشاره کرد که به‌عنوان تعدیل‌کننده سلول‌های بی در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی تأیید شده است، اما برای لوپوس و سندرم شوگرن هم تجویز می‌شود.
گیلیس در جلسه اخیر کالج آمریکایی روماتولوژی در شیکاگو گفت که چندین شرکت در حال بررسی راهی برای حذف سلول‌های بی و احیای تعادل ایمنی بیماران هستند که در برخی از موارد با افزودن سلول‌های بنیادی انجام می‌گیرد؛ پژوهشی که می‌تواند بر پایه شناخت فزاینده ما از نقش ویروس اپشتین-بار در ابتلا به لوپوس پیش برود.