قهوه و قند خون؛ آیا قهوه قند دارد؟
قهوه تلخ و خالص هیچ قندی ندارد و حتی میتواند در کنترل قند خون مفید باشد، اما کافئین موجود در آن ممکن است در افراد دیابتی قند خون را موقتا افزایش دهد.
یک فنجان قهوه تلخ ساده و بدون افزودنی حاوی کمتر از 1 گرم کربوهیدرات است که مقدار ناچیزی از آن قند محسوب میشود. اما، تاثیر قهوه بر بدن و به ویژه بر قند خون، داستانی پیچیدهتر است که به نوع قهوه، زمان مصرف و وضعیت سلامت شما، خصوصا ابتلا به دیابت، بستگی دارد.
آنچه باعث افزایش قند میشود، افزودنیهایی مانند شکر، شربتهای طعمدهنده و شیر است.
در این مطلب از دارو دات کام بررسی میکنیم قند واقعی قهوه از کجا میآید و اثر آن بر قند خون چیست.
آیا قهوه قند دارد؟
طبق تحقیقات، یک فنجان قهوه حدود ۰ گرم قند دارد و کالری آن کمتر از ۵ است. قهوه خالص، چه عربیکا و چه روبوستا، از دانههای قهوه به دست میآید که در فرآیند رست کردن یا برشتهکاری، قندهای طبیعی خود (مانند ساکارز) را از دست میدهند.
در واقع قند طبیعی قهوه در برشتهکاری کاراملیزه شده و طعم تلخ را ایجاد میکند، نه شیرینی. قند موجود در قهوههای آماده (مانند نسکافه یا کپسولی) نیز اغلب از افزودنیها ناشی میشود، نه خود قهوه!
| نوع نوشیدنی (حدود 240 میلیلیتر) | میزان قند (گرم) | میزان کربوهیدرات (گرم) | توضیحات کلیدی |
| قهوه ساده (دم شده) | تقریبا 0 | 0 تا 1 | فاقد قند است. |
| اسپرسو (شات) | تقریبا 0 | تقریبا 0 | فاقد قند است. |
| لاته ساده با شیر پرچرب | 12 تا 15 | 12 تا 15 | قند موجود از لاکتوز (قند طبیعی شیر) است. |
| لاته طعمدار یا شیرین شده | 25 تا 50+ | 25 تا 50+ | قند اضافه شده (شکر، شربتهای طعمدهنده) بالاست. |
آیا قهوه قند خون را بالا می برد؟
قهوه تلخ ساده مستقیما سطح قند خون (گلوکز) را افزایش نمیدهد، اما برخی تحقیقات نشان میدهند که کافئین موجود در قهوه ممکن است حساسیت به انسولین را کاهش دهد که برای افراد مبتلا به دیابت مطلوب نیست. با این وجود، ترکیبات دیگر در قهوه مانند منیزیم، کروم و پلیفنولها ممکن است حساسیت به انسولین را بهبود بخشند و اثرات منفی کافئین را خنثی کنند.
اگرچه بسیاری از افراد پیشدیابتی علامت خاصی ندارند، اما آگاهی از علائم رایج دیابت نوع ۱ و ۲ مانند تشنگی و خستگی میتواند انگیزه لازم برای حذف قندهای پنهان از رژیم غذایی را ایجاد کند. به همین دلیل، برخی کارشناسان توصیه میکنند که افراد مبتلا به دیابت یا پیش دیابت، قهوه بدون کافئین بنوشند تا از فواید آنتیاکسیدانها و مواد معدنی بدون تأثیر بر حساسیت به انسولین بهرهمند شوند.
تاثیر قهوه بر دیابت نوع ۱
افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ میتوانند قهوه را بهصورت متعادل مصرف کنند، اما این کار نیاز به پایش دقیق دارد. کافئین میتواند بر قند خون تأثیر بگذارد و در برخی افراد موجب نوسان قند خون یا کاهش حساسیت به انسولین شود.
بنابراین توصیه میشود حتماً با پزشک معالج خود مشورت کنید و با اندازهگیری قند خون، واکنش بدنتان را بررسی کنید؛ بهویژه زمانی که قهوه ساده و تلخ (بدون شکر، سیروپ یا خامهها و افزودنیهای پرکربوهیدرات) مصرف میکنید.
تاثیر قهوه بر دیابت نوع ۲
قهوه بر دیابت نوع ۲ تاثیر پیشگیرانه دارد: یک بررسی ۲۰۱۴ نشان داد هر دو نوع کافئیندار و بدون کافئین، ریسک ابتلا را کاهش میدهند.
برخی مطالعات نشان میدهند که نوشیدن قهوه، چه با کافئین و چه بدون کافئین، ممکن است خطر ابتلا به دیابت نوع دوم را کاهش دهد.
اما تأثیر کافئین بر حساسیت به انسولین و قند خون هر فرد متفاوت است. کافئین با افزایش هورمونهای استرس، تداخل با مولکول آدنوزین و اختلال در خواب، میتواند حساسیت به انسولین را کاهش دهد و باعث بالا رفتن قند خون شود، بهویژه در افراد دیابتی.
اجزای قهوه و تاثیر آنها بر متابولیسم گلوکز
برای درک بهتر ارتباط «قهوه و دیابت»، باید بدانیم چه ترکیباتی در قهوه وجود دارد:
- کافئین: عامل اول در افزایش موقت قند خون، کافئین است. کافئین با مسدود کردن گیرنده های آدنوزین، هوشیاری را بالا میبرد اما همزمان سطح اپینفرین (آدرنالین) را افزایش میدهد که کبد را تحریک به آزادسازی گلوکز ذخیره شده میکند.
- اسید کلروژنیک: اسید کلروژنیک جذب گلوکز در روده را کند میکند و حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد. در قهوههای سبز (رست نشده) مقدار این ماده بیشتر است.
- منیزیم و کروم: این مواد معدنی کمیاب که در قهوه یافت میشوند، به بدن کمک میکنند تا از انسولین به شکل موثرتری استفاده کند.
کافئین موجود در قهوه برای افراد مبتلا به دیابت مفید است یا مضر؟
عملکرد کافئین در ارتباط با دیابت متناقض است: در حالی که در پیشگیری میتواند کمککننده باشد، مصرف آن برای افرادی که در حال حاضر دیابت دارند ممکن است مضر باشد.
طبق گزارش سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، مصرف ۴۰۰ میلیگرم کافئین (حدود ۴ تا ۵ فنجان قهوه) در روز معمولا برای عموم مردم عوارض منفی ندارد. با این حال، تحقیقات درباره افراد مبتلا به دیابت نتایج متفاوتی داشته است، بنابراین بهتر است با یک پزشک درباره میزان ایمن مصرف قهوه مشورت کنید.
According to research, drinking 3 to 4 cups of coffee per day could help reduce a person’s risk of developing type 2 diabetes
تحقیقات نشان میدهند که نوشیدن ۳ تا ۴ فنجان قهوه در روز میتواند خطر ابتلا به دیابت نوع دوم را کاهش دهد.
در مواردی که دیابت با استرس و بیتحرکی همراه است، کافئین میتواند انرژی ببخشد؛ اما بیش از ۲۰۰ میلیگرم از آن ممکن است باعث نوسان قند شود.
قهوه کافئیندار یا بدون کافئین (Decaf)؟ کدام برای دیابتیها بهتر است؟
اگر کافئین باعث افزایش قند خون میشود، آیا قهوه بدون کافئین گزینه بهتری نیست؟ تحقیقات نشان میدهد برای افرادی که دیابت دارند و میخواهند از نوسانات شدید قند خون جلوگیری کنند، قهوه بدون کافئین (Decaf) انتخاب بهتری است. قهوه دیکف همچنان حاوی اسید کلروژنیک و آنتیاکسیدانهای مفید است، اما اثر منفی کافئین بر حساسیت انسولینی را ندارد.
نکته! اگر بعد از خوردن قهوه معمولی دچار تپش قلب یا افزایش قند خون میشوید، قهوه بدون کافئین میتواند مزایای سلامتی قهوه را بدون عوارض جانبی برای شما ایجاد کند.
تاثیر کافئین بر حساسیت به انسولین و قند خون
حساسیت به انسولین، توانایی سلولهای بدن برای واکنش مؤثر به انسولین و جذب گلوکز از خون است. کافئین میتواند به طرق زیر بر حساسیت به انسولین تأثیر بگذارد:
- افزایش هورمونهای استرس: کافئین ترشح هورمونهای استرس (کورتیزول و آدرنالین) را تحریک میکند که باعث میشود کبد، قند ذخیره شده (گلیکوژن) را به داخل خون آزاد کند و سطح قند خون بالا رود.
- اختلال در آدنوزین: کافئین با مولکولی به نام آدنوزین تداخل میکند. آدنوزین نقش کلیدی در تنظیم تولید انسولین و پاسخ سلولها به آن دارد. اختلال در عملکرد آن میتواند باعث کاهش حساسیت به انسولین شود.
- تأثیر بر خواب: مصرف زیاد کافئین میتواند کیفیت خواب را مختل کند. این موضوع میتواند به اختلالات خواب منجر شود. کمبود خواب به خودی خود یکی از عوامل اصلی کاهش حساسیت به انسولین و افزایش قند خون در روز بعد است. از آنجا که مصرف کافئین در ساعات پایانی روز میتواند چرخه خواب را مختل کند و کمبود خواب به نوبه خود باعث افزایش قند خون و ولع غذایی میشود.
برای یادگیری راهکارهای بهبود کیفیت خواب میتوانید مقاله زیر را مطالعه کنید:
به زبان ساده، برای برخی افراد به ویژه دیابتیها، کافئین مانند یک «پارازیت» عمل کرده و سیگنال انسولین را مختل میکند و همچنین باعث میشود بدن سیگنالهای اضافی برای افزایش قند خون صادر کند.
تاثیر انواع قهوه بر قند خون
در این جدول، انواع مختلف نوشیدنیهای قهوه را از نظر ریسک برای افراد دیابتی مقایسه کردهایم:
| نوع نوشیدنی | محتوای کافئین | تاثیر بر قند خون (کوتاه مدت) | ارزش غذایی برای دیابتیها | توصیه مصرف |
| قهوه سیاه (Black Coffee) | بالا | متوسط (بسته به فرد) | عالی (بدون کالری و قند) | گزینه اول (با احتیاط در مقدار) |
| قهوه بدون کافئین (Decaf) | ناچیز | بسیار کم / خنثی | عالی | بهترین گزینه برای افراد حساس |
| لاته بدون شکر (با شیر کم چرب) | متوسط | کم (پروتئین شیر جذب را کند میکند) | خوب | گزینه مناسب به عنوان میانوعده |
| قهوه فوری (3 در 1) | متوسط | بسیار بالا | ضعیف (حاوی شکر و چربی ترانس) | ممنوع / پرهیز شود |
| اسپرسو | بالا (در حجم کم) | متوسط | خوب | مناسب (بدون شکر) |
| قهوه سبز (Green Coffee) | متوسط | کاهنده قند خون (احتمالی) | بسیار خوب | مناسب (تحت نظر پزشک) |
ارتباط قهوه تلخ و قند خون چیست؟
قهوه تلخ یا سیاه (Black Coffee) به قهوهای گفته میشود که بدون هیچ افزودنی مانند شیر، شکر یا خامه مصرف شود. طبق متاآنالیز ۲۸ مطالعه روی بیش از ۱ میلیون نفر، مصرف منظم ۳ تا ۴ فنجان در روز قهوه تلخ، ریسک ابتلا به دیابت نوع ۲ را تا ۲۵ درصد کاهش میدهد، این فایده از آنتیاکسیدانها ناشی میشود که التهاب را کاهش داده و متابولیسم گلوکز را بهبود میبخشد. این فواید بهویژه در پیشگیری از دیابت نوع ۲ و چاقی مهم است.
آیا قهوه تلخ سطح قند خون را افزایش میدهد؟
به طور کلی خیر؛ مگر در افراد مبتلا به دیابت یا در دوزهای بالا که این اتفاق ممکن است رخ دهد. اثر قهوه بر سطح قند خون را میتوان در دو حالت زیر توضیح داد:
- اثرات محافظتی طولانیمدت: مطالعات متعدد نشان میدهند که مصرف منظم و طولانیمدت قهوه (حتی کافئیندار) با کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع 2 مرتبط است. این اثر احتمالاً به دلیل ترکیبات بیواکتیو و آنتیاکسیدانهای موجود در قهوه است که التهاب را کاهش داده و سوخت و ساز گلوکز را بهبود میبخشند.
- تأثیر حاد (کوتاهمدت) کافئین: در مقابل، برخی تحقیقات نشان دادهاند که کافئین میتواند در کوتاهمدت باعث افزایش موقت گلوکز و انسولین در خون افراد، به ویژه در افراد مبتلا به دیابت نوع 2 شود. این واکنش ممکن است به دلیل افزایش ترشح هورمونهای استرس (مانند آدرنالین) باشد که بدن را برای «جنگ یا گریز» آماده کرده و باعث آزاد شدن قند ذخیره شده در کبد میشود.
آیا بیماران دیابتی میتوانند نسکافه یا کافی میکس بخورند؟
کافیمیکسهای آماده (بستههای ۳ در ۱ یا ۲ در ۱) معمولاً حاوی شکر، شربت گلوکز و روغنهای گیاهی هیدروژنه هستند که برای دیابتیها بسیار مضر است. نسکافه کلاسیک یا گلد (بدون افزودنی) انتخاب بهتری برای افراد دیابتی محسوب میشوند.
آیا لاته و کاپاچینو برای دیابت و قند خون مضر است؟
لاته و کاپوچینو، با شیر و فوم، قند خون را بیشتر از قهوه تلخ افزایش میدهند؛ زیرا شیر حدود ۱۲ گرم قند لاکتوز دارد. یک لاته متوسط اگر شیرین باشد، میتواند ۱۵ تا ۲۰ گرم قند اضافه کند. اما با شیر کمچرب و بدون شکر، قابل قبول است.
جایگزین: لاته یا کاپوچینو با شیر بادام بدون قند.
برای اطلاع دقیقتر از میزان قند موجود در شیر و تأثیر آن بر قند خون، میتوانید مقاله زیر را مطالعه کنید:
خواص قهوه ترک برای دیابت
مصرف قهوه ترک میتواند به کاهش خطر دیابت کمک کند. در یک مطالعه مشخص شد افرادی که بهطور منظم حداقل یک فنجان قهوه ترک در روز مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که قهوه نمینوشیدند، ۱۲٪ کمتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار داشتند.
اما نکته مهم این است که قهوه ترک ممکن است حاوی شکر افزوده باشد. برای افزایش طعم بدون افزودن شکر، میتوان از هل، دارچین یا شیرینکنندههای جایگزین استفاده کرد.
همچنین، به دلیل میزان نسبتاً بالای کافئین در قهوه ترک، اگر به اثرات کافئین حساس باشید، ممکن است باعث بروز عوارض ناخوشایند شود. از طرفی قهوه ترک و سایر قهوههای بدون فیلتر حاوی ترکیبی به نام کافستول (Cafestol) هستند؛ نوعی دیترپنوئید که میتواند باعث افزایش سطح تریگلیسرید و کلسترول خون شود.
قهوه گانودرما و دیابت
قهوههای قارچی گانودرما این روزها خیلی طرفدار دارند و ادعا میشود به کنترل قند خون کمک میکنند. تحقیقات نشان داده که ممکن است مقاومت به انسولین را کمی کاهش دهند، اما هنوز شواهد کافی برای توصیه آن به دیابتیها وجود ندارد. همچنین مطالعات ثابت نکردهاند که این قهوهها روی فشار خون، قند خون یا کلسترول تأثیر مشخصی داشته باشند.
خطر افت شدید قند خون با قهوه گانودرما
یک گزارش در سال ۲۰۲۵ نشان داد فردی که دیابت نداشت بعد از مصرف این قهوه دچار افت خطرناک قند خون شد و با قطع مصرف قهوه به حالت عادی برگشت. این موضوع هشداری جدی است که این قهوهها میتوانند برای سالمندان و افراد با مشکل کلیوی خطرناک باشند.
نکته مهم: قبل از مصرف حتماً با پزشک مشورت کنید، چون گانودرما با داروهای دیابت تداخل دارد و ممکن است عوارض جدی داشته باشد.
زمانبندی مصرف قهوه برای افراد دیابتی
زمان نوشیدن قهوه میتواند تاثیر آن را تغییر دهد. پدیده «اثر سحرگاهی» (Dawn Phenomenon) باعث میشود قند خون بسیاری از افراد دیابتی صبحها به طور طبیعی بالا باشد.
- صبحها: نوشیدن قهوه غلیظ بلافاصله بعد از بیداری ممکن است قند خونِ از قبل بالا را بدتر کند. شاید بهتر باشد قهوه را کمی دیرتر و بعد از صبحانه میل کنید.
- همراه با غذا: نوشیدن قهوه همراه با یک وعده غذایی متعادل (حاوی پروتئین و فیبر) میتواند اثر منفی کافئین بر قند خون را کاهش دهد.
- قبل از ورزش: اگر دیابت دارید و ورزش میکنید، کافئین میتواند انرژی شما را بالا ببرد و خطر افت قند خون (هیپوگلیسمی) در حین ورزش را کاهش دهد، اما باید قند خود را مانیتور کنید.
چقدر قهوه در روز برای دیابتیها مجاز است؟
معمولا مصرف ۲ تا ۳ فنجان قهوه (حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلیگرم کافئین) برای اکثر افراد بی خطر است. اما مهمترین معیار، واکنش بدن خود شماست. استفاده از دستگاه گلوکومتر قبل و یک ساعت بعد از قهوه، بهترین راهنماست.
آیا مصرف زیاد قهوه باعث افت قند خون میشود؟
مصرف بیش از حد کافئین میتواند علائمی مانند تپش قلب، لرزش دست و بیقراری ایجاد کند. علائم جسمی شامل تعریق، سردرد، دلدرد و سرگیجه و علائم ذهنی شامل تحریکپذیری، بیخوابی و کاهش تمرکز است. این علائم میتوانند با نشانههای افت قند خون اشتباه گرفته شوند.
آیا قهوه باعث پیشگیری از دیابت میشود؟
مطالعات متعدد نشان دادهاند افرادی که در طول عمر خود به طور منظم قهوه (۳ تا ۴ فنجان در روز) مینوشند، تا ۲۵٪ کمتر در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ هستند. این اثر احتمالا به دلیل خواص ضدالتهابی آنتیاکسیدانهای قهوه است.
جدول ارزش غذایی یک فنجان قهوه تلخ دمشده (۲۴۰ گرم):
| ماده مغذی | مقدار |
| کالری | ۲.۴ کیلوکالری |
| چربی | ۰ گرم |
| سدیم | ۴.۸ میلیگرم |
| کربوهیدرات | ۰ گرم |
| فیبر | ۰ گرم |
| قند | ۰ گرم |
| پروتئین | ۰.۳ گرم |
| پتاسیم | ۱۱۸ میلیگرم |
| منیزیم | ۷.۲ میلیگرم |
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
پیشنهاد میکنیم:
- اگر دوست دارید قهوه بنوشید و دیابت دارید، قهوه تلخ (بدون شکر و بدون شیر پرچرب) بهترین انتخاب برای شماست.
- اگر نمیتوانید آن را تلخ بخورید، از شیر کمچرب یا شیرهای بدون قند به همراه شیرینکنندههای کمکالری (با مشورت پزشک) استفاده کنید.
- از نوشیدنیهای تجاری آماده با شربت پرشکر پرهیز کنید یا مقدار شکر آن را کاهش دهید.
- اگر دیابت دارید یا در معرض آن هستید، قند خون را در زمانهای مختلف پس از مصرف قهوه پایش کنید تا ببینید واکنش بدنتان چیست.
- به یاد داشته باشید که تأثیرات قهوه بر قند خون فردی است؛ چیزی که برای یک نفر مفید است، برای دیگری ممکن است باعث نوسان شود.
- مصرف متوسط قهوه (مثلا ۲ تا ۴ فنجان در روز، تا حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین) معمولاً برای افراد سالم بیخطر شمرده میشود. اما باز هم بهتر است با پزشک خود مشورت کنید.
شما هم تجربه خود از تاثیر قهوه بر نوسانات قند خون را با ما به اشتراک بگذارید.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات