بررسی علمی شرایط روزه‌داری برای بیماران دیابتی

آیا روزه گرفتن در صورت ابتلا به دیابت ایمن است؟

روزه گرفتن برای افراد مبتلا به دیابت فقط در صورت نظارت پزشک و پایش دقیق قند خون ایمن، امکان پذیر است. روزه باعث می‌شود بدن پس از حدود ۸ ساعت از آخرین وعده غذایی، ابتدا از گلوکز ذخیره شده در کبد و سپس از چربی‌ها برای تأمین انرژی استفاده کند. هورمون گلوکاگون نقش مهمی در حفظ سطح قند خون دارد و روند استفاده از چربی‌ها ادامه می‌یابد.

روزه کوتاه‌مدت می‌تواند در برخی افراد، مثل زنان مبتلا به دیابت بارداری کنترل‌شده بدون دارو، حساسیت به انسولین را بهبود دهد. با این حال، روزه در این افراد ممکن است خطراتی مانند کم‌آبی، نوسان فشار خون و تورم ایجاد کند.

بنابراین، افراد مبتلا به دیابت، به‌ویژه زنان باردار مبتلا به دیابت بارداری، باید قبل از روزه‌داری با پزشک مشورت کنند، قند خون خود را مرتب پایش کنند و داروها و وعده‌های غذایی خود را طبق توصیه تیم درمانی تنظیم کنند تا روزه به‌صورت ایمن و کنترل‌شده انجام

آیا افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ می‌توانند روزه بگیرند؟

بله؛ روزه‌داری در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ می‌تواند به بهبود کنترل قند خون و بهبود حساسیت به انسولین کمک کند، مشروط بر اینکه رژیم غذایی و داروها به‌درستی تنظیم شوند. انواع روزه‌داری مانند روزه متناوب یا روزه طولانی‌مدت باعث ایجاد تغییرات متابولیک می‌شوند و استفاده بهتر از چربی‌های ذخیره‌شده برای تامین انرژی را ممکن می‌کنند. روزه می‌تواند مزایایی مانند کاهش وزن، کاهش فشار خون، کاهش چربی بدن و کاهش ریسک بیماری‌های قلبی‌عروقی به همراه داشته باشد.

با این حال، روزه‌داری برای همه مناسب نیست و بیماران مصرف‌کننده انسولین یا داروهای کاهنده قند خون، باید پایش دقیق قند خون، تنظیم داروها و مشورت با پزشک را رعایت کنند تا از افت یا افزایش خطرناک قند خون جلوگیری شود. وقتی این نکات رعایت شوند، روزه می‌تواند ایمن و موثر برای مدیریت دیابت نوع ۲ باشد.

روزه برای دیابت نوع یک

افراد مبتلا به دیابت نوع ۱ با چالش‌های بیشتری برای روزه گرفتن مواجه هستند و قبل از شروع روزه، مشورت با پزشک یا تیم درمانی ضروری است. این بیماران به دلیل استفاده از انسولین در طول روزه‌داری در معرض افت یا افزایش شدید قند خون و حتی خطر کتواسیدوز دیابتی قرار دارند.

برای روزه ایمن، تنظیم دقیق دوز انسولین حیاتی است: کاهش ناکافی دوز انسولین ممکن است باعث افت قند خون شود و کاهش بیش از حد آن می‌تواند به افزایش قند خون و حتی کتواسیدوز دیابتی منجر شود. علاوه بر این، کم‌آبی بدن در این بیماران شایع‌تر است و باید با مصرف مناسب مایعات در ساعات مجاز جبران شود.

با رعایت پایش مداوم قند خون، برنامه‌ریزی دارویی دقیق و مشورت مداوم با پزشک، برخی بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ می‌توانند روزه بگیرند، اما همواره خطرات آن باید جدی گرفته شود.

آیا گرفتن قند خون روزه را باطل می‌کند؟

خیر، گرفتن قند خون با دستگاه گلوکومتر روزه را باطل نمی‌کند. تست قند خون شامل فرو کردن یک سوزن کوچک در نوک انگشت برای گرفتن قطره‌ای خون است و مصرف هیچ ماده غذایی یا نوشیدنی در آن رخ نمی‌دهد. بنابراین می‌توانید در طول روزه‌داری قند خون خود را پایش کنید تا از افت یا افزایش خطرناک آن جلوگیری کنید و همچنان روزه‌تان معتبر باقی بماند.

خطرات روزه گرفتن با دیابت چیست؟

روزه‌داری برای افراد دیابتی می‌تواند با چند خطر مهم همراه باشد:

• افت قند خون (هیپوگلیسمی)؛ شایع‌ترین خطر روزه‌داری است، به‌ویژه در کسانی که انسولین یا داروهای کاهش‌دهنده قند مصرف می‌کنند. افت شدید قند خون ممکن است باعث لرزش، تعریق، گیجی و حتی بیهوشی شود.
• افزایش قند خون (هایپرگلیسمی)؛ کاهش بیش از حد دوز دارو یا انسولین برای جلوگیری از افت قند می‌تواند منجر به افزایش شدید قند خون شود.
• کتواسیدوز دیابتی (DKA)؛ بالا ماندن قند خون و کمبود انسولین می‌تواند DKA ایجاد کند، که وضعیتی اورژانسی و نیازمند بستری فوری است.
• کم‌آبی بدن؛ به‌ویژه در روزه‌های طولانی یا بدون مصرف مایعات، خطر کم‌آبی افزایش می‌یابد.
• تشدید عوارض دیابت؛ افراد مبتلا به مشکلات کلیوی، چشمی یا عصبی ممکن است با روزه‌داری وضعیت بیماری‌شان تشدید شود.

توجه! کودکان، سالمندان، زنان باردار و افرادی که دیابت خود را با انسولین کنترل می‌کنند، معمولا در معرض خطر بیشتری هستند و اغلب از روزه‌داری معاف می‌شوند.

در کدام افراد دیابتی روزه قدغن است؟

برخی افراد مبتلا به دیابت به دلیل خطرات جدی روزه‌داری نباید روزه بگیرند:

• دیابت نوع ۲ با عوارض شدید مانند آسیب کلیه، چشم یا اعصاب
• افرادی با سابقه کتواسیدوز دیابتی یا افت شدید و مکرر قند خون
• زنان باردار یا شیرده مبتلا به دیابت
• دیابت نوع ۱ با کنترل نامناسب قند خون یا کسانی که انسولین مصرف می‌کنند و پایش مداوم قند برایشان ممکن نیست.
• کودکان، سالمندان و افراد با بیماری‌های همزمان که روزه‌داری ممکن است باعث کم‌آبی یا نوسانات شدید قند خون شود.

چگونه می‌توانم با وجود دیابت، روزه بگیرم؟

اگر دیابت دارید و می‌خواهید روزه بگیرید، برنامه‌ریزی و احتیاط کلیدی است. قبل از هر چیز، برای گرفتن روزه در شرایطی که به دیابت مبتلا هستید، به نکات زیر توجه کنید:

1. در مورد پایش قند خون خود هوشیار باشید

اگر درباره روزه‌داری با دیابت نگران هستید، با پزشک غدد مشورت کنید. همچنین در صورت روزه گرفتن حتما سطح قند خون خود را با فاصله‌های کوتاه‌تر بررسی کنید؛ زیرا ممکن است سطح آن بیش از حد پایین بیاید که به آن هیپوگلیسمی یا افت قند خون گفته می‌شود.

2. علائم هشدار دهنده را بشناسید

در صورت بروز علائم هیپوگلیسمی مانند لرزش، تعریق یا گیجی، باید فورا روزه را بشکنید؛ در ادامه نیز قند خون را با درمان‌های معمول هیپو مانند قرص گلوکز و نوشیدنی شیرین، تنظیم کنید. پس از این کار بهتر است یک میان‌وعده مناسب مانند ساندویچ یا غلات را میل بفرمایید.

از سوی دیگر، افزایش بیش از حد قند خون نیز خطرناک است و به تجمع کتون‌ها و بروز کتواسیدوز دیابتی منجر خواهد شد. تشنگی شدید، دفع ادرار زیاد و خستگی مفرط از علائم هشداردهنده این وضعیت هستند. در صورت تداوم قند خون بالا یا مشاهده این علائم، لازم است هرچه سریع‌تر با اورژانس تماس بگیرید.

3. روزه خود را با احتیاط افطار کنید

هنگام افطار، فقط مقادیر کمی از غذاهای شیرین و چرب مانند شیرینی، کیک‌ها و اسنک را مصرف کنید. در پخت و پز از روغن کمتر استفاده کرده و غذا را به روش گریل، پخت یا سرخ کردن خشک در تابه نچسب یا ایر فرایر آماده کنید. همچنین نوشیدنی‌های بدون شکر و بدون کافئین برای جلوگیری از کم‌آبی بدن مصرف کنید.

4. سحری مناسب بخورید

در طول دوره روزه‌داری، الگوی غذایی باید از تمام گروه‌های غذایی باشد و به اندازه وعده‌ها توجه داشته باشید. اگر دیابت دارید و روزه می‌گیرید، بهتر است درست قبل از شروع روزه، غذاهایی با جذب آهسته‌تر را مصرف کنید. انتخاب این نوع غذاها به شما کمک می‌کند تا سیر بمانید و سطح قند خون خود را در طول روزه ثابت‌تر نگه دارید. همچنین به اندازه وعده‌های غذایی حاوی کربوهیدرات توجه کنید. میوه‌ها، سبزیجات و سالاد نیز باید در رژیم غذایی فرد روزه دار گنجانده شود.

5. در ساعات غیر روزه‌داری بدن خود را هیدراته نگه دارید

روزه‌هایی که شامل نوشیدن آب نیستند ممکن است به عوارض جانبی شدید منجر شوند. در زمان بین افطار تا سحری، آب و مایعات کافی بنوشید.

6. ورزش شدید انجام ندهید

افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که روزه می گیرند، نباید ورزش شدید یا فعالیت شدیدی داشته باشند. این شرایط باعث افت شدید قند خون خواهد شد.

نکات دیگری که باید برای روزه گرفتن در صورت ابتلا به دیابت به آن‌ها توجه کنید

سایر نکات مهم برای روزه گرفتن افراد مبتلا به دیابت به شرح زیر است:

• از خوردن برنج در سحری پرهیز کنید؛ برنج قهوه‌ای یا نان گندم سبوس‌دار انتخاب بهتری است.
• پرخوری باعث سوء هاضمه، نفخ و افزایش خطر کم‌آبی بدن می‌شود.
• سبزی‌هایی با برگ‌ سبز مانند اسفناج مصرف کنید تا احساس سیری طولانی‌تر و یبوست کمتر شود.
• ۱۰ تا ۱۵ دقیقه قبل از اذان صبح، غذا خوردن را تمام کنید؛ خوردن و بلافاصله خوابیدن برای دیابتی‌ها مضر است.
• از غذاهای سنگین و پرادویه مانند بریانی در سحری اجتناب کنید.
• ماهی یا حبوبات را به‌جای گوشت‌های سنگین به‌عنوان منبع پروتئین انتخاب کنید.
• روزه گرفتن بدون خوردن سحری با هدف کاهش وزن، برای سلامت خطرناک است.
• میوه‌ها را ترجیحا با پوست و در مقدار متعادل مصرف کنید.
• بین افطار تا سحری روزانه ۲ تا ۲٫۵ لیتر آب بنوشید؛ از چای و قهوه در سحری پرهیز کنید.
• در سحری به‌اندازه نیاز غذا بخورید؛ پرخوری باعث افزایش وزن می‌شود.

نکات غذایی در ماه مبارک رمضان

رعایت برنامه غذایی مناسب در طول ماه رمضان برای افراد مبتلا به دیابت کلیدی است تا قند خون کنترل شود و از افت یا افزایش خطرناک آن جلوگیری شود. ترکیب وعده‌های غذایی با کربوهیدرات‌های پیچیده، پروتئین کافی و فیبر بالا به حفظ تعادل قند خون کمک می‌کند. همچنین، پرهیز از غذاهای پرچرب و شیرین، مصرف آب کافی بین افطار و سحر و کنترل اندازه وعده‌ها از نکات مهم ایمنی روزه‌داری است.

وعده سحری مناسب برای افراد مبتلا به دیابت

وعده سحری باید پُر فیبر، کم قند و متعادل باشد تا انرژی طول روز را فراهم کند و از افت قند خون جلوگیری شود:

• نان سبوس‌دار یا غلات کامل
• پروتئین کم‌چرب مانند تخم‌مرغ، ماست یا پنیر کم‌چرب
• سبزیجات تازه و میوه‌های کم‌قند
• مصرف مقدار کافی آب و جلوگیری از نوشیدنی‌های شیرین

این ترکیب باعث می‌شود انرژی به‌صورت یکنواخت و پایدار آزاد شود و قند خون کمتر نوسان کند.

وعده افطار مناسب برای افراد مبتلا به دیابت

وعده افطار باید آهسته و کنترل‌شده مصرف شود تا از افزایش سریع قند خون جلوگیری شود:

• شروع افطار با آب، چند خرما یا میوه کم‌قند
• مصرف سوپ سبزیجات یا حبوبات برای تامین فیبر و مایعات
• وعده اصلی شامل پروتئین کم‌چرب، سبزیجات و کربوهیدرات با شاخص گلیسمی پایین
• پرهیز از غذاهای پرچرب، شیرین و سرخ‌کردنی‌ها
• ادامه نوشیدن آب کافی تا سحر

رعایت این نکات کمک می‌کند تا افراد مبتلا به دیابت روزهای رمضان را ایمن و با قند خون پایدار سپری کنند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

در طول روزه‌داری، اگر با هر یک از موارد زیر مواجه شدید، فورا با پزشک یا تیم درمانی تماس بگیرید:

• افت شدید قند خون که با علائمی مانند لرزش، تعریق، سرگیجه یا بیهوشی همراه باشد.
• کم‌آبی شدید که با سرگیجه، ضعف یا کاهش ادرار مشخص شود.
• افزایش شدید قند خون یا علائم هایپرگلیسمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، تهوع یا استفراغ
• بروز علائم کتواسیدوز دیابتی شامل تهوع، استفراغ مداوم، درد شکم، بوی میوه‌ای نفس و خستگی شدید
• تشدید عوارض دیابت مانند درد شدید پا، تغییر ناگهانی بینایی یا تورم غیرطبیعی

در این شرایط، روزه را فورا بشکنید و اقدامات درمانی معمول خود را انجام دهید تا از وضعیت اورژانسی جلوگیری شود.

روزه‌داری ممکن است برای همه مناسب نباشد؛ بنابراین قبل از شروع روزه حتما با متخصص غدد مشورت کنید. همچنین خطرات و عوارض احتمالی روزه گرفتن را بشناسید و برنامه‌ای برای مدیریت موثر روزه‌داری ایجاد کنید.

متن انگلیسی:

For example, your diabetes team may advise you to change the time, type or dose of medication to ensure your blood glucose levels are well managed.

ترجمه متن:

برای مثال، پزشک ممکن است به شما توصیه کند تا زمان مصرف، نوع یا دوز داروهای خود را تغییر دهید تا سطح قند خون به‌خوبی کنترل شود.

منبع

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

اگر قصد روزه داری را دارید و به دیابت مبتلا هستید، به یک رژیم غذایی متنوع و متعادل ادامه دهید و به اندازه وعده‌ها توجه داشته باشید.

در صورت داشتن تجربه در روزه داری، با ما و سایر کاربران دارو دات کام، تجربه های خود را به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول

آیا روزه قند خون را بالا می‌برد؟

روزه به خودی خود قند خون را بالا نمی‌برد، اما نحوه تغذیه در افطار و سحر می‌تواند باعث افزایش قند شود. مصرف وعده‌های پرقند یا پرچرب، نوشیدنی‌های شیرین و پرخوری در افطار می‌تواند افزایش ناگهانی قند خون ایجاد کند. رعایت وعده‌های متعادل، کربوهیدرات‌های پیچیده و پروتئین کافی به حفظ قند خون در محدوده سالم کمک می‌کند.

آیا با پیش دیابت می‌توانم روزه بگیرم؟

بله؛ افراد مبتلا به پیش دیابت معمولاً می‌توانند روزه بگیرند، اما کنترل دقیق قند خون و رعایت رژیم غذایی سالم ضروری است. پایش قند خون قبل و بعد از وعده‌ها و اجتناب از غذاهای پرقند و فرآوری شده کمک می‌کند تا روزه ایمن و بدون نوسان شدید قند خون سپری شود.

میزان قند خون در روزه‌داری چند باید باشد؟

برای افراد دیابتی و پیش دیابتی، سطح قند خون ایده‌آل در طول روزه‌داری معمولاً بین ۷۰ تا ۱۳۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر در حالت ناشتا و کمتر از ۱۸۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر بعد از وعده‌ها است. مقادیر پایین‌تر یا بالاتر ممکن است نیازمند تنظیم دارو یا مشورت با پزشک باشد.

هنگام روزه‌داری قند خون کاهش می‌یابد؛ مقدار قند خون در این شرایط چگونه تنظیم و ثابت می‌شود؟

در طول روزه، بدن ابتدا از ذخایر گلوکز و سپس از چربی‌ها برای تامین انرژی استفاده می‌کند و برای ثابت نگه داشتن قند خون باید پایش مداوم قند، مصرف وعده سحری متعادل و تنظیم دارو یا انسولین طبق توصیه پزشک انجام شود تا قند خون نسبتاً پایدار و ایمن باقی بماند.