دیابت بارداری چیست؟ + علل و علائم

دیابت بارداری چیست؟

طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت (WHO)، دیابت بارداری به افزایش قند خون یا هایپرگلیسمی در بانوان باردار گفته می‌شود و در اثر آن، سطح قند خون بالاتر از حد طبیعی می‌رود. این مشکل، معمولا در حدود هفته 24 تا 28 بارداری ایجاد می‌شود. این وضعیت، می‌تواند برای مادر و جنین خطرناک باشد. این بیماری با نام‌هایی همچون «دیابت حاملگی» و «قند بارداری» نیز شناخته می‌شود.

دیابت بارداری معمولا بدون علامت است و همین امر، یکی از دلایل مهمی است که باعث می‌شود برخی به این بیماری توجه نکنند. حتی در صورت بروز علائمی همچون تشنگی بیشتر از حد معمول یا نیاز مکرر به ادرار کردن، معمولا آن قدر این نشانه‌ها خفیف هستند که به چشم نمی‌آیند.

این وضعیت می‌تواند بدون اطلاع مادر پیشرفت کند و پیامدهای جدی برای سلامت او و نوزادش داشته باشد. چک کردن مرتب قند خون مادر زیر نظر پزشک، مخصوصا بین هفته‌های 24 تا 28 بارداری یا حتی در برخی از موارد زودتر، یک امر ضروری و مهم است تا بتوان از عوارض دیابت بارداری جلوگیری کرد.

دیابت بارداری چقدر شایع است؟

طبق تحقیقات انجام شده، متوسط نرخ ابتلا به دیابت بارداری در سراسر جهان بین %۱۴ تا %۱۷ است. عوامل مختلفی وجود دارند که باعث افزایش این نرخ در سال‌های اخیر شده‌اند. از جمله این عوامل می‌توان به سن، دسترسی به مراقبت‌های دوران بارداری و موقعیت جغرافیایی اشاره کرد.

نرخ ابتلا به این بیماری در ایران نیز به طور میانگین، حدود ٪۷.۶ تخمین زده شده است.

علائم و نشانه‌های دیابت بارداری

علائم دیابت بارداری معمولا پنهان هستند. همین ویژگی باعث می‌شود که تشخیص علائم قند در بارداری، بدون آزمایش خون سخت شود. در موارد نادر، ممکن است علائم قند خون بالا شدید (هایپرگلیسمی) در مادران مبتلا به این بیماری مشاهده شود.

علائم دیابت بارداری شامل موارد زیر می‌شود:

• تشنگی زیاد
• تکرر ادرار بیشتر از حد معمول
• خستگی
• حالت تهوع
• تشنگی بیش از حد
• خشکی دهان
• تاری دید
• خارش ناحیه تناسلی

لازم است بدانید که بعضی از این علائم مانند تکرر ادرار و حالت تهوع، در دوران بارداری شایع هستند و ممکن است لزوما نشانه دیابت بارداری نباشند. اگر مشکوک به دیابت بارداری شدید حتما با یک پزشک خودتان یا متخصص غدد مشورت کنید.

علائم دیابت بارداری در ماه هفتم

علائم دیابت بارداری در ماه هفتم، می‌تواند مشابه علائم دیابت معمولی اما خفیف‌تر باشد. در این ماه بدن مادر، بیشتر تحت فشار قرار گرفته و تغییرات هورمونی نیز افزایش یافته‌اند وهمین می‌تواند تشخیص دیابت را دشوارتر کند.

با این حال، مهم‌ترین علائم دیابت بارداری در ماه هفتم، شامل موارد زیر می‌شوند:

• افزایش حجم ادرار
• افزایش تشنگی
• خستگی و ضعف
• تاری دید
• سردرد
• اغراق دیدن (هایپرپروپسی)
• بزرگ شدن باسن و لب‌های پایین
• افزایش میل به قند و شیرینی

در صورت ابتلا به دیابت بارداری چه اتفاقی خواهد افتاد؟

دیابت بارداری به این معنی است که بدن شما قادر به تولید انسولین کافی برای پاسخگویی به نیازهای دوران بارداری نیست. سلول‌های بدن به انسولین تولید شده مقاومت نشان می‌دهند و در نتیجه قند خون بالا می‌رود.

در این شرایط، پزشک شما را به یک متخصص تغذیه که در زمینه دیابت بارداری تخصص دارد، ارجاع می‌دهد. متخصص تغذیه در مورد اینکه چگونه برخی غذاها سطح قند خون را افزایش می‌دهند و چگونه می‌توانید مطمئن شوید که وعده‌های غذایی و میان وعده‌های شما حاوی انواع و مقادیر مناسب مواد مغذی هستند، صحبت خواهد کرد.

پزشک همچنین در مورد بررسی وضعیتتان در خانه و اینکه چطور سطح قند خون‌تان بعد از غذا را اندازه بگیرید و اینکه چقدر باید باشد، به شما آموزش‌هایی خواهد داد.

در نهایت، متخصص زنان و زایمان و متخصص تغذیه با در نظر گرفتن یک روتین جدید، دیابت بارداری را مدیریت خواهند کرد. افراد مبتلا به دیابت معمولا ویزیت‌های بیشتری در دوران بارداری دارند تا رشد جنین و افزایش وزن خود را کنترل کنند و در مورد چگونگی کنترل سطح قند خون خود، آگاه شوند.

جهت آگاهی از اصول و نکات مهم تغذیه‌ای در زمان ابتلا به دیابت بارداری، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

اگر دیابت بارداری داشته باشم، نوزادم سالم خواهد بود؟

بله؛ با وجود دیابت بارداری در مادر، اکثر نوزادان سالم به دنیا می‌آیند. شما می‌توانید برای کنترل دیابت بارداری در دوران بارداری کارها و اقداماتی انجام دهید تا بهترین شرایط را برای تولد فرزندتان، فراهم کنید.

انجام مرتب چکاپ‌های پزشکی در دوران بارداری و کنترل دیابت بارداری به بهترین شکل ممکن در دوران بارداری، دو مورد از بهترین کارهایی هستند که می‌توانید انجام دهید.

چه کسانی در معرض خطر ابتلا به دیابت بارداری است؟

اگر باردار هستید و در یکی از گروه‌های زیر قرار می‌گیرید، احتمالا در معرض ابتلا به این بیماری هستید:

• دارای اضافه وزن یا چاقی
• سابقه خانوادگی ابتلا به دیابت نوع 2
• سابقه ابتلا به دیابت در بارداری قبلی
• بارداری بالای 40 سال
• ابتلا به سندروم تخمدان پلی کیستیک

علت‌ دیابت بارداری چیست؟

دلایل دیابت بارداری به طور کامل شناخته شده نیستند، اما نظریه‌هایی در مورد چرایی بروز این عارضه وجود دارد.

یکی از این موارد، نقش هورمون‌های جفت است. جفت، وظیفه تأمین مواد مغذی و آب برای جنین در حال‌ رشد را بر عهده دارد. همچنین انواع مختلفی از هورمون‌ها را برای حفظ جنین تولید می‌کند. برخی از این هورمون‌ها همچون استروژن، کورتیزول و لاکتوژن جفتی انسانی، می‌توانند اثر منفی بر انسولین داشته باشند. این پدیده مقاومت به انسولین نامیده می‌شود که معمولا در حدود هفته‌های ۲۰ تا ۲۴ بارداری آغاز می‌شود.

همان‌طور که جفت رشد می‌کند، تولید هورمون جفت نیز افزایش پیدا می‌کند و خطر مقاومت به انسولین بیشتر می‌شود. به طور طبیعی، پانکراس قادر است انسولین بیشتری تولید کند تا بر این مقاومت به انسولین غلبه کند. اما زمانی که تولید انسولین برای غلبه بر اثر هورمون‌های جفت کافی نباشد، دیابت بارداری اتفاق می‌افتد.

البته موارد زیر، می‌توانند دیگر علل وقوع دیابت بارداری باشند:

• پروفایل لیپیدی نامطلوب؛ کلسترول HDL پایین (≤ 35 mg/dL) یا تری گلیسیرید بالا (≥ 250 mg/dL)
• سن مادر؛ سن بالای 40 سال خطر ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهد.
• سابقه تولد نوزادی با وزن بالا (ماکروزومی)؛ زایمان نوزاد با وزن 4 کیلوگرم یا بیشتر
• سابقه فشارخون بالا
• سابقه تولد نوزاد مرده

آیا دیابت بارداری خطرناک است؟

بله؛ هر بیماری که در دوران حساس بارداری، سلامت مادر و جنین را تهدید کند، خطرناک به‌شمار می‌آید. دیابت بارداری می‌تواند مشکلات زیاد و جبران ناپذیری برای مادر و جنین به وجود آورد. برخی از این مشکلات و عوارض، در بلندمدت و پس از گذشت چند سال از تولد کودک خود را نشان می‌‌دهند.

علاوه بر این، عدم وجود علائم محسوس در دیابت بارداری، گاهی باعث تشخیص دیرهنگام این بیماری می‌شود. به همین دلیل، باید چکاپ‌ها و آزمایش‌های مربوطه را در این دوره، به‌ویژه در هفته 24 تا 28 بارداری، بسیار جدی گرفت.

عوارض دیابت بارداری برای مادر چیست؟

عوارش دیابت بارداری، شامل عوارض کوتاه مدت و بلند مدت است. در واقع برخی از مشکلاتی که در نتیجه دیابت بارداری به وجود می‌آیند، ممکن است بعد از گذشت سال‌ها خودشان را نشان دهند.

در ادامه، به تفکیک عوارض این بیماری را بررسی خواهیم کرد:

عوارض کوتاه‌مدت

عوارض کوتاه مدت دیابت بارداری عبارتند از:

• احتمال بروز پره اکلامپسی: عارضه‌ای جدی در بارداری که با فشارخون بالا و وجود پروتئین در ادرار در نیمه دوم بارداری مشخص می‌شود. پره اکلامپسی می‌تواند منجر به عوارض تهدیدکننده زندگی برای مادر مانند تشنج یا نارسایی ارگان‌ها و جنین شود.
• افزایش وزن بیش از حد در بارداری
• افزایش خطر القای زایمان
• افزایش خطر خونریزی پس از زایمان 
• افزایش خطر افسردگی پس از زایمان

عوارض بلندمدت

عوارش بلند مدت این بیماری شامل موارد زیر می‌شوند:

• خطر ابتلا به دیابت نوع 2 در آینده: بیش از نیمی از زنانی که سابقه دیابت بارداری داشته‌اند، در عرض 10 سال پس از زایمان به دیابت نوع 2 مبتلا می‌شوند. این خطر حتی در صورت بازگشت قند خون به حالت طبیعی پس از زایمان نیز وجود دارد.
• افزایش خطر بیماری‌های قلبی عروقی و سکته در آینده

زایمان سزارین و دیابت

دیابت بارداری با افزایش احتمال زایمان سزارین مرتبط است. مطالعات بالینی نشان داده‌اند که زنان مبتلا به دیابت بارداری احتمال سزارین بیشتری نسبت به زنان بدون این وضعیت دارند، زیرا شرایطی مثل ماکروزومی (بزرگ بودن جنین)، مشکلات حین زایمان یا سایر عوارض مرتبط با دیابت ممکن است باعث انتخاب سزارین شوند.

دیابت بارداری چه تاثیری روی جنین دارد؟

عوارض دیابت بارداری فقط مختص مادر نیست و جنین را در کوتاه مدت و بلند مدت، درگیر می‌کند:

عوارض کوتاه‌مدت

عوارض کوتاه مدت دیابت بارداری برای جنین، شامل موارد زیر می‌شود:

• ماکروزومی (بزرگ بودن جنین نسبت به سن بارداری): این وضعیت به معنای بالا بودن وزن نوزاد هنگام تولد (معمولاً بیش از 4 کیلوگرم) است. ماکروزومی می‌تواند زایمان را دشوار کرده و منجر به آسیب‌های زایمانی مانند دیستوشی شانه یا گیر کردن شانه نوزاد در کانال زایمان، شکستگی استخوانی مانند ترقوه یا آسیب عصبی مانند فلج ارب شود.
• افت قند خون نوزاد (هیپوگلیسمی نوزادی): بلافاصله پس از تولد، نوزاد ممکن است دچار افت شدید قند خون شود، زیرا بدن او به تولید انسولین زیاد در پاسخ به قند خون بالای مادر عادت کرده است.
• مشکلات تنفسی (سندرم دیسترس تنفسی): نوزاد ممکن است به دلیل عدم تکامل کامل ریه‌ها، در تنفس مشکل داشته باشد.
• زردی: افزایش بیلی‌روبین در خون نوزاد که منجر به زردی پوست و چشم‌ها می‌شود.
• تولد زودرس: نوزاد ممکن است زودتر از موعد به دنیا بیاید.
• دیابت بارداری و مرگ جنین: سطوح بالای قند خون کنترل نشده می‌تواند خطر سقط‌ جنین یا مرده‌زایی را افزایش دهد.

عوارض بلندمدت

نوزادان متولد شده از مادران مبتلا به دیابت بارداری، در آینده بیشتر در معرض خطر چاقی و ابتلا به دیابت نوع 2 و سندرم متابولیک قرار دارند. این پدیده به عنوان «برنامه‌ریزی درون‌رحمی» شناخته می‌شود.

گزارش‌های متعدد نشان می‌دهد که پیامدهای نامطلوب دیابت بارداری می‌تواند در سلامت کودک در درازمدت نیز تأثیر داشته باشد. این امر به یک «اثر برنامه‌ریزی بین‌نسلی» حیاتی اشاره دارد. به این معنا که محیط متابولیک در رحم، به‌ویژه قرارگرفتن در معرض گلوکز بالای مادر، می‌تواند متابولیسم جنین را «برنامه‌ریزی» کند و کودک را مستعد ابتلا به بیماری‌های مزمن در دهه‌های بعدی زندگی کند.

این موضوع، دیابت بارداری را از یک عارضه موقتی بارداری به یک نگرانی مهم با پیامدهای عمیق درازمدت ارتقا می‌دهد.

متن انگلیسی:

Women with gestational diabetes are at an increased risk of complications during pregnancy and at delivery. These women and possibly their children are also at increased risk of type 2 diabetes in the future.

ترجمه متن:

زنان مبتلا به دیابت بارداری در معرض خطر عوارض بیشتری در دوران بارداری و زایمان هستند. این زنان و به احتمال زیاد فرزندانشان نیز در آینده در معرض افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار دارند. (منبع)

در مطلب زیر می‌توانید عوارض دیابت بارداری بر جنین و همچنین راه‌های پیشگیری از آن را مطالعه کنید:

دیابت بارداری چگونه تشخیص داده می‌شود؟

دیابت بارداری به کمک روش‌های تشخیص دو مرحله‌ای و یک مرحله‌ای انجام می‌شود که در ادامه مفصل‌تر به آن‌ها پرداخته‌ایم:

آزمایش دیابت بارداری

دو روش اصلی برای تشخیص دیابت بارداری وجود دارد:

تشخیص دومرحله‌‌ای

این روش توسط کالج آمریکایی متخصصان زنان و زایمان و مؤسسه ملی سلامت (NIH) در ایالات متحده توصیه می‌شود و شامل دو مرحله است:

1. تست چالش گلوکز: در این مرحله از تست گلوکز بارداری، فرد 50 گرم محلول گلوکز را بدون نیاز به ناشتایی مصرف می‌کند. یک ساعت بعد، سطح قند خون اندازه‌گیری می‌شود. مقدار 140 mg/dL یا بالاتر معمولاً نیاز به آزمایش تشخیصی بیشتر را نشان می‌دهد.
2. تست تحمل گلوکز خوراکی 100 گرمی: در صورت مثبت بودن GCT، این آزمایش تشخیصی انجام می‌شود. این آزمایش نیاز به ناشتایی دارد و قند خون در زمان‌های ناشتا، 1، 2 و 3 ساعت پس از مصرف 100 گرم گلوکز اندازه‌گیری می‌شود.

برای آشنایی با زمان مناسب انجام آزمایش دیابت بارداری، می‌توانید مطلب زیر  را مطالعه کنید:

تشخیص یک‌ مرحله‌ای

این روش توسط انجمن دیابت آمریکا و گروه مطالعاتی بین‌المللی دیابت و بارداری توصیه می‌شود و شامل یک محلول گلوکز 75 گرمی است. این آزمایش نیز نیاز به ناشتایی دارد و قند خون در زمان‌های ناشتا، 1 و 2 ساعت پس از مصرف 75 گرم گلوکز اندازه‌گیری می‌شود. تشخیص GDM با یک یا چند مقدار غیرطبیعی صورت می‌گیرد.

جواب ازمایش دیابت بارداری برای تست تحمل گلوکز 75 گرمی:

• قند خون ناشتا: ≥ 92 mg/dL
• قند خون 1 ساعت پس از مصرف گلوکز: ≥ 180 mg/dL
• قند خون 2 ساعت پس از مصرف گلوکز: ≥ 153 mg/dL

برای آشنایی با آزمایش دیابت بارداری راهنمای زیر را مطالعه کنید:

جدول قند خون دیابت بارداری

در جدول زیر، عدد قند خون نرمال در بارداری در حالات مخالف از روز (قند خون ناشتا و پساغذا) را آورده‌ایم:

مقادیر هدف قند خون در دیابت بارداری به طور قابل‌توجهی سخت‌گیرانه‌تر از مقادیری است که معمولاً برای افراد غیرباردار مبتلا به دیابت توصیه می‌شود. این سخت‌گیری نشان‌دهنده آسیب‌پذیری شدید جنین درحال‌رشد در برابر سطوح حتی نسبتاً بالای گلوکز است.

گلوکز بالای مادر می‌تواند از جفت عبور کرده و منجر به هایپرانسولینمی جنینی و عوارض بعدی مانند ماکروزومی، هیپوگلیسمی در بدو تولد و برنامه‌ریزی متابولیک طولانی‌مدت شود. بنابراین، دستیابی و حفظ این اهداف سخت‌گیرانه، مانند راه‌رفتن بر روی طناب باریک برای پزشکان و بیماران است.

راهنمای کامل جدول قندخون دیابت بارداری و نحوه مدیریت قند خون نرمال را در مطلب زیر مطالعه کنید:

چه زمانی آزمایش دیابت بارداری بدهیم؟

آزمایش دیابت بارداری معمولا بین هفته‌های ۲۴ تا ۲۸ بارداری انجام می‌شود؛ زمانی که مقاومت به انسولین به‌طور طبیعی افزایش می‌یابد. اگر فرد پرخطر باشد، یعنی به چاقی، سابقه دیابت بارداری، تخمدان پلی‌کیستیک یا سابقه خانوادگی دیابت مبتلا باشد، غربالگری ممکن است در اولین ویزیت بارداری انجام شود و در صورت طبیعی بودن، دوباره در ۲۴–۲۸ هفتگی تکرار می‌شود.

چه کسانی باید آزمایش دیابت بارداری بدهند؟

تمامی بانوان باردار در ماه‌های اول بارداری بدون استثنا باید این آزمایش را انجام بدهند. آزمایش خون برای غربالگری دیابت بارداری، حتی برای بانوانی که علائم خطر ابتلا به دیابت را ندارند یا از قبل، مبتلا به دیابت و پیش دیابت نبوده‌اند، نیز در هفته‌های 24 تا 28 بارداری انجام می‌شود. این بازه زمانی به دلیل افزایش مقاومت به انسولین در بارداری انتخاب شده است.

آیا ممکن است گه آزمایش دیابت بارداری زودتر از هفته‌ 24 انجام شود؟

بله. اگر در زنان باردار، برخی از عوامل خطر احتمالی دیابت بارداری مانند چاقی شدید، سابقه GDM قبلی، سابقه خانوادگی قوی دیابت یا سندرم تخمدان پلی‌کیستیک وجود داشته باشد، باید آزمایش‌های دیابت بارداری زودتر از سه ماهه اول بارداری و حتی در اولین ویزیت بارداری انجام شود تا دیابت آشکار (pre-gestational diabetes) نیز تشخیص داده شود.

روش‌های درمان دیابت بارداری؛ دارویی و غیر دارویی

درمان دیابت بارداری بر دو محور اصلی استوار است؛ تغییرات سبک زندگی و در صورت لزوم، دارو درمانی.

در ادامه، هر کدام را بیشتر بررسی خواهیم کرد:

درمان خانگی دیابت بارداری؛ تغییرات سبک زندگی

اولین و مهم‌ترین خط درمان دیابت بارداری، اصلاح رژیم غذایی و فعالیت بدنی است. این برنامه باید تحت‌نظر کارشناس تغذیه تنظیم شود. توصیه می‌شود که سه وعده اصلی و دو میان‌وعده کوچک مصرف شود. بهتر است این وعده‌ها، شامل کربوهیدرات‌های پیچیده، فیبر بالا حاوی سبزیجات و غلات کامل، پروتئین کافی و همراه با محدود کردن قندهای ساده و نوشیدنی‌های شیرین باشند.

همچنین نوشیدن آب کافی، تقسیم سهمیه کربوهیدرات در طول روز و پرهیز از پرخوری در شب‌ها، بسیار موثر است. پیاده‌روی سبک بعد از غذا و اندازه‌گیری منظم قند خون در خانه تحت نظارت پزشک و ماما، اهمیت بسیاری دارند.

برنامه غذایی برای افراد مبتلا به دیابت بارداری

اگر می‌خواهید بدانید که برای دیابت بارداری چی بخوریم، باید گفت همانطور که بالاتر گفتیم، رژیم غذایی دیابت بارداری، بر پایه کنترل کربوهیدرات، تعادل وعده‌ها و شاخص گلیسمی پایین (سرعت جذب قند) تنظیم می‌شود.

مصرف ۳ وعده اصلی کوچک و ۲–۳ میان وعده برای دیابت بارداری، انتخاب کربوهیدرات‌های پیچیده (نان سبوس‌دار، حبوبات)، پروتئین کافی، سبزیجات پرفیبر و چربی‌های سالم توصیه می‌شود.

قندها و نوشیدنی‌های شیرین باید محدود شوند و توزیع یکنواخت کربوهیدرات در طول روز به کنترل قند خون کمک می‌کند. تنظیم دقیق رژیم باید با نظر متخصص تغذیه انجام شود.

لیست غذاهای مجاز و ضروری برای دیابت بارداری

در صورت ابتلا له دیابت بارداری، مصرف مواد غذایی زیر ضروری و مجاز است:

• کربوهیدرات‌های پیچیده و فیبردار و غذاهای با شاخص گلایسمی پایین مانند غلات کاملی همچون نان سبوس‌دار، برنج قهوه‌ای، جو دوسر و کینوا
• سبزیجات غیرنشاسته‌ای مثل اسفناج، کلم بروکلی، خیار، گوجه فرنگی و برخی میوه‌ها مثل سیب، پرتقال، گلابی
• پروتئین‌ مانند ماهی، مرغ، تخم‌مرغ، توفو، لوبیا و آجیل
• چربی‌های سالم مانند روغن زیتون، آووکادو، مغزها و دانه‌ها

لیست غذاهای غیرمجاز و ممنوعه برای دیابت بارداری

در صورت ابتلا به دیابت بارداری، مواد غذایی زیر را مصرف نکنید:

• قندهای مصنوعی و یا تصفیه شده در غذاها و نوشیدنی‌هایی مانند شکر، عسل، شیرینی‌جات، دسرها، کیک، نوشابه‌ها، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، آب‌میوه‌های صنعتی، بستنی و شکلات
• کربوهیدرات‌های تصفیه شده مانند برنج سفید، نان سفید مانند نان لواش و پاستا
• غذاهای فرآوری شده و فست‌فودها
• مصرف میوه‌هایی مانند موز، انگور و آناناس به دلیل قند بالا

آیا نوشیدن آب، قند خون را در دیابت بارداری کاهش می‌دهد؟

هیدراته نگه‌داشتن بدن در دوران بارداری بسیار مهم است؛ به‌خصوص اگر دیابت بارداری دارید. اما هیچ مطالعه‌ای وجود ندارد که نشان دهد نوشیدن آب به‌تنهایی مستقیما سطح قند خون را در بدن کاهش می‌دهد.

با این حال، هیدراته ماندن به بدن شما کمک می‌کند تا قند خون خود را تنظیم کند و به رقیق شدن خون و دفع قند اضافی از طریق کلیه‌ها، کمک می‌کند. آب همچنین می‌تواند به بدن کمک کند تا از انسولین به طور مؤثرتری استفاده کند.

ورزش مناسب برای دیابت بارداری

برای دیابت بارداری، ورزش‌های ایمن و موثر شامل پیاده‌روی تند، شنا، دوچرخه ثابت و یوگای بارداری هستند. حداقل ۳۰ دقیقه فعالیت هوازی متوسط در بیشتر روزهای هفته به بهبود حساسیت به انسولین و کاهش قند خون کمک می‌کند. از ورزش‌های پرفشار، خوابیده به پشت بعد از سه‌ماهه اول و فعالیت‌های پرخطر باید پرهیز شود.

برای آشنایی با انتخاب‌های مناسب صبحانه در دوران دیابت بارداری، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

درمان دارویی دیابت بارداری؛ زیر نظر پزشک

اگر ۱ تا ۲ هفته پس از اصلاح رژیم غذایی و فعالیت بدنی منظم، سطح قند خون هنوز پایدار نشده باشد یا اگر با تشخیص پزشک، سطح قند خونتان بسیار بالاتر از حد تقریبی مجاز باشد، درمان دارویی برای مادر در نظر گرفته می‌شود.

باید توجه کرد با گذر زمان در دوران بارداری، سطح قند خون مادر ممکن است دوباره افزایش یابد. بنابراین، حتی اگر بیمار در یک بازه زمانی زیر نظر پزشک بهبود پیدا کند، باز هم ممکن است در مراحل بعدی بارداری نیاز به مصرف دارو داشته باشد. البته معمولاً مادران می‌توانند پس از زایمان، مصرف این داروها را قطع کنند.

درمان دیابت بارداری با تزریق انسولین

کالج آمریکایی متخصصین زنان و زایمان، انسولین را به‌عنوان درمان دارویی ارجح در صورت عدم کنترل قند خون با روش‌های غیردارویی توصیه می‌کند. انسولین در حاملگی از جفت عبور نمی‌کند و بنابراین برای جنین ایمن تلقی می‌شود.

زمان تزریق انسولین در دیابت بارداری کی است؟

برای دیابت بارداری، زمان تزریق انسولین سریع‌اثر معمولا ۱۵–۲۰ دقیقه قبل از وعده‌های غذایی به‌منظور کنترل افزایش قند پس از غذاست. همچنین در برخی رژیم‌ها انسولین طولانی‌اثر ممکن است یک‌بار در روز (مثلا شب) طبق تجویز پزشک داده شود. نوع و زمان دقیق تزریق بسته به سطح قند خون و نسخه درمانی پزشک شما متفاوت است.

بهترین نوع انسولین برای دیابت بارداری چیست؟

برای دیابت بارداری، انسولینی که بیشترین داده ایمنی و استفاده‌ طولانی در دوران بارداری دارد شامل انسولین انسانی منظم (Regular)، متوسط اثر (NPH) و آنالوگ‌های سریع‌الاثر مثل لیسپرو یا آسپارت است. اینها به طور گسترده در کنترل قند قبل و بعد از غذا مورد استفاده قرار می‌گیرند و برای مادر و جنین ایمن تلقی می‌شوند. انتخاب نوع انسولین براساس نیازهای قند خون و تجویز پزشک انجام خواهد شد.

سایر داروهای دیابت بارداری

همانطور که در بخش درمان دیابت بارداری گفتیم، اگر کنترل قند خون با تغییرات سبک زندگی به‌تنهایی به دست نیاید و مقدار قند خون همچنان بالاتر از حد مجاز تعریف شده باشد، درمان دارویی زیر نظر پزشک ضروری می‌شود.

اما در این دوره معمولاً چه داروهایی برای بیماران تجویز می‌شود؟ داروهایی همچون:

• متفورمین (Metformin): در مواردی که بیمار نمی‌تواند انسولین مصرف کند یا تمایلی به تزریق ندارد، متفورمین می‌تواند به‌عنوان یک گزینه درمانی خوراکی استفاده شود.
• گلیبورید (Glyburide): این دارو نیز مانند متفورمین به‌عنوان یک داروی خوراکی بعد از سه ماه اول بارداری و حتی پس از زایمان و دوران شیردهی نیز تجویز می‌شود.

با این‌حال، باید توجه داشت که تعداد قابل‌توجهی از بیمارانی که با داروهای خوراکی شروع می‌کنند، ممکن است در نهایت نیاز به انسولین پیدا کنند.

متفورمین پیوسته رهش 1000 قرص پیوسته رهش خوراکی 1000 mg خرید

قرص ویلداگلیپتین 50 mg خرید

قرص رهامت-اس 50 mg/1000 mg خرید

قرص سیگومت 50 mg/500 mg خرید

قرص جاردی پلاس 5 mg/500 mg خرید

قرص آوانومت پیوسته رهش 5 mg/2.5 mg/1000 mg خرید

سریعترین راه درمان دیابت بارداری

سریع‌ترین راه کنترل دیابت بارداری، ترکیب اصلاح فوری رژیم غذایی، فعالیت بدنی منظم و در صورت نیاز شروع به‌موقع انسولین است. کاهش کربوهیدرات‌های ساده، تقسیم وعده‌ها، پیاده‌روی روزانه و پایش قند خون با گلوکومتر (تست قند خانگی) اغلب طی چند روز قند را به محدوده هدف می‌رساند. اگر با این روش‌ها کنترل حاصل نشود، انسولین ایمن‌ترین و سریع‌الاثرترین درمان دارویی برای محافظت از مادر و جنین است.

دیابت بارداری بعد از زایمان

سطح قند خون پس از زایمان و  در زمانی که سطح هورمون‌ها به حالت عادی برمی‌گردد، کاهش پیدا می‌کند. پزشک پس از تولد نوزاد، برای اطمینان از ازبین‌رفتن دیابت بارداری، پزشک حدود 6 تا 12 هفته پس از زایمان، آزمایش تحمل گلوکز خوراکی 75 گرمی خواهد گرفت.

اگر دیگر شاخص‌های دیابت وجود نداشته باشد، باید هر 3 سال تست‌های استاندارد دیابت یعنی اندازه‌گیری قند ناشتا و دوساعته و A1C غربالگری را انجام‌ دهید.

با این‌ حال، حدود ۵۰٪ از افراد مبتلا به دیابت بارداری ممکن است به دیابت نوع ۲ مبتلا شوند. خوردن غذاهای مناسب برای بدن و فعالیت بدنی می‌تواند به کاهش خطر ابتلا به دیابت کمک کند.

پزشک شما برای بررسی دیابت توصیه خواهد کرد که هر 3 سال یک‌بار آزمایش خون بدهید؛ به خصوص اگر یک یا چند عامل خطر داشته باشید که شما را بیشتر در معرض ابتلا قرار دهد.

آیا زنان مبتلا به دیابت بارداری، لازم است بعد از زایمان تحت نظر باشند؟

بله؛ مادران مبتلا به دیابت بارداری باید 4 تا 12 هفته پس از زایمان آزمایش تحمل گلوکز خوراکی با 75 گرم گلوکز بدهند. پس از آن نیز لازم است، در صورت طبیعی بودن نتیجه، باید هر سه سال یک بار برای بررسی دیابت، آزمایش خون با تست‌های استاندارد را انجام دهند.

اگر هم علائمی مانند افزایش تشنگی، نیاز به ادرار کردن بیشتر از حد معمول و خشکی دهان را تجربه کردند، صرف نظر از زمان آزمایش بعدی، باید سریعاً به پزشک متخصص مراجعه کنند.

راه‌های پیشگیری از دیابت بارداری چیست؟

پیشگیری از دیابت بارداری، شامل توصیه‌هایی در دوران پیش از بارداری و در طول آن است:

توصیه‌های پیش از بارداری

بهترین زمان برای پیشگیری از دیابت بارداری، قبل از شروع حاملگی است. اگر فرد اضافه‌وزن دارد یا چاق است، کاهش وزن و افزایش فعالیت بدنی قبل از بارداری می‌تواند به طور قابل‌توجهی شانس ابتلا به دیابت بارداری را کاهش دهد.

توصیه صریح به کاهش وزن و افزایش فعالیت بدنی قبل از بارداری، یک رویکرد پیشگیرانه مهم را نشان می‌دهد. این امر الگو را از صرفا مدیریت دیابت بارداری پس از وقوع آن در دوران بارداری، به پیشگیری فعال از شروع آن تغییر می‌دهد.

این موضوع اهمیت مشاوره پیش از بارداری و بهینه‌سازی سلامت را به‌عنوان ابزاری قدرتمند در سلامت باروری برجسته می‌سازد. با بهبود حساسیت به انسولین و متابولیسم گلوکز قبل از نیازهای فیزیولوژیکی بارداری، زنان می‌توانند خطر خود را به طور قابل توجهی کاهش دهند.

در طول بارداری

در دوران بارداری، تلاش برای کاهش وزن توصیه نمی‌شود، زیرا رشد سالم جنین نیاز به افزایش وزن مناسب دارد. با این‌ حال، افزایش وزن بیش از حد و سریع در دوران بارداری می‌تواند شانس ابتلا به دیابت بارداری را افزایش دهد.

بنابراین، مدیریت وزن در طول بارداری با راهنمایی پزشک، بسیار مهم است. حفظ رژیم غذایی سالم و فعالیت بدنی منظم در طول بارداری، حتی در صورت عدم وجود عوامل خطر، به سلامت کلی مادر و جنین کمک کرده و می‌تواند در پیشگیری از دیابت بارداری مؤثر باشد. مصرف ویتامین‌های دوران بارداری نیز توصیه می‌شود.

بایدها و نبایدها در دیابت بارداری

برای پیشگیری از ابتلا به دیابت بارداری و کنترل سطح قند خون خود در دوران حاملگی، لیستی از بایدها و نبایدهای ضروری برای شما تهیه کرده‌ایم که با رعایت کردن آنها، می‌توانید از سلامت خود و نوزادتان در این دوران اطمینان داشته باشید.

توجه! یادتان باشد این لیست تنها یک لیست کلی و جامع بوده و شما در هر صورت باید تحت نظر پزشک معالج خود باشید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر قصد بارداری دارید، بهتر است از همان ابتدا با پزشک خود مشورت کنید. در این صورت، پزشک می‌تواند خطر ابتلا به دیابت بارداری و سلامت کلی شما را بررسی کند. در طول بارداری نیز، به‌ویژه در هفته 24 تا 28 بارداری، پزشک باید با انجام چکاپ‌های منظم، سطح قند خون مادر را زیر نظر داشته باشد.

اگر به دیابت بارداری مبتلا هستید، نیاز به معاینات مکرر خواهید داشت. این معاینات منظم و تکراری به احتمال زیاد در سه ماهه آخر بارداری انجام می‌شوند. پزشک شما در این معاینات، سطح قند خون و سلامت جنینتان را بررسی خواهد کرد.

با توجه به این‌که دیابت بارداری، یک بیماری بدون علامت است و تنها در مواردی نادر افراد علائمی خاص از خود نشان می‌دهند، توصیه می‌شود در صورت بروز علائم زیر در بازه زمانی تأکید شده، حتما به پزشک خود مراجعه کنید:

• احساس تشنگی بیشتر از حد معمول
• تکرر ادرار شدید و غیرعادی
• خستگی مفرط و بی‌حالی مداوم
• تاری دید
• عفونت‌های مکرر از جمله عفونت‌های قارچی واژن و مثانه
• حالت تهوع و استفراغ مداوم

برای پیشگیری و درمان عفونت‌های قارچی ناشی از دیابت مطلب زیر را مطالعه کنید:

برای دیابت بارداری پیش چه دکتری بروم؟

برای کنترل و درمان دیابت بارداری، باید به چند متخصص به صورت هم زمان مراجعه کنید:

• متخصص زنان و زایمان؛ متخصص زنان و زایمان پزشک اصلی و همراه شما در این مسیر است. شما باید از زمان اقدام به بارداری تا حین بارداری و بعد از آن زیر نظر پزشک زنان و زایمان خود باشید. پزشک شما چکاپ‌ها و معاینات لازم را در بازه‌های زمانی مشخص انجام داده و در صورت وجود شواهد در آزمایش‌ها، دیابت بارداری را تشخیص می‌دهد.
• متخصص تغذیه؛ رعایت رژیم غذایی سالم و مناسب برای کنترل قند خون مادر و درمان دیابت بارداری خفیف بسیار مهم است. به همین دلیل، یک متخصص تغذیه حرفه‌ای می‌تواند در این مسیر به شما کمک کند.
• فوق تخصص غدد و متابولیسم؛ در صورتی که شما به دیابت بارداری شدید مبتلا شده باشید، پزشک زنان شما را به متخصص غدد ارجاع می‌دهد تا درمان دارویی مناسب را با توجه به شرایط خود آغاز کنید.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

زمانی که پزشک می‌گوید قند خونتان بالاتر از حد طبیعی است و ممکن است دیابت بارداری داشته باشید، طبیعی است که نگران شوید و بپرسید که فرزندم سالم است؟ در این راستا، باید بدانید که دیابت بارداری قابل کنترل است. اکثر مادران تنها با تغییر رژیم غذایی و کمک متخصص تغذیه، قند خونشان را مدیریت می‌کنند. برخی ممکن است نیاز به دارو یا انسولین داشته باشند.

با مدیریت درست، این بیماری تأثیر زیادی بر بارداری ندارد. کافی است توصیه‌های پزشک را دنبال کنید و از سلامت خود و نوزادتان مطمئن باشید.

اگر سوالی دارید، بنویسید و با ما به اشتراک بگذارید.

سوالات متداول

آیا دیابت بارداری باعث دیابتی شدن نوزاد می‌شود؟

خیر. دیابت بارداری مستقیما باعث دیابت نوزاد نمی‌شود، اما در صورت کنترل‌نشدن می‌تواند خطر چاقی و دیابت نوع ۲ را در آینده افزایش دهد.

آیا ابتلا به دیابت بارداری، بارداری را پرخطر می‌کند؟

بله؛ ابتلا به دیابت بارداری ممکن است دوران بارداری را پرخطر کند. پزشکان زمانی یک بارداری را پرخطر در نظر می‌گیرند که مادر، جنین یا هر دو، به بیماری‌هایی مبتلا شوند که احتمال بروز عوارض بارداری را افزایش دهند.

قند خون نرمال برای خانم باردار چقدر است؟

ناشتا کمتر از ۹۵، یک ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۴۰ و دو ساعت بعد از غذا کمتر از ۱۲۰ میلی‌گرم بر دسی‌لیتر توصیه می‌شود.

آیا با وجود دیابت بارداری می‌توان زایمان طبیعی داشت؟

بله. در صورت کنترل مناسب قند خون و طبیعی بودن وزن جنین، زایمان طبیعی کاملا امکان‌پذیر و ایمن است.

بعد از زایمان چه زمانی باید دوباره تست قند بدهم؟

طبق توصیه‌های پزشکی، ۶ تا ۱۲ هفته بعد از زایمان باید تست OGTT انجام شود تا وضعیت قند خون بررسی شود.

آیا دیابت بارداری برای جنین خطرناک است؟

در صورت کنترل‌نشدن بله؛ ممکن است باعث بزرگی جنین، زایمان سخت یا افت قند خون نوزاد شود. با کنترل مناسب، خطرات به‌طور چشمگیری کاهش می‌یابند.

آیا دیابت بارداری بعد از زایمان رفع می‌شود؟

در بیشتر موارد بله؛ قند خون پس از زایمان به حالت طبیعی برمی‌گردد، اما خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ در آینده باقی می‌ماند.

آیا با وجود دیابت بارداری می‌توان بارداری سالمی داشت؟

قطعا بله. با رژیم غذایی مناسب، ورزش، پایش قند خون و درمان به‌موقع، اغلب زنان بارداری سالمی دارند.