رفلاکس معده چیست؟ بررسی درمان و علل پس زدن اسید معده

رفلاکس معده چیست؟

رفلاکس معده حالتی است که در آن اسید و محتویات معده به طور غیرطبیعی به سمت مری بازمی‌گردند. این بازگشت باعث تحریک دیواره مری می‌شود و می‌تواند علائمی مانند سوزش پشت جناغ سینه، ترش کردن، احساس تلخی یا اسیدی شدن دهان و گاهی درد قفسه سینه ایجاد کند.
در شرایط طبیعی، عضله‌ای به نام اسفنکتر تحتانی مری مانع بازگشت اسید می‌شود، اما زمانی که این عضله ضعیف یا شل شود، اسید معده به راحتی به مری راه پیدا می‌کند. اگر این وضعیت به صورت مکرر یا طولانی‌مدت رخ دهد، نیاز به بررسی و مدیریت درمانی دارد.

رفلاکس معده به مری (GERD) چیست؟

رفلاکس معده به مری یا GERD به وضعیتی گفته می‌شود که در آن اسید معده به صورت مکرر و مزمن به سمت مری بازمی‌گردد. زمانی این بازگشت اسید مزمن در نظر گرفته می‌شود که دست‌کم دو بار در هفته و طی چند هفته متوالی تکرار شود.

در برخی شرایط کوتاه‌مدت، ممکن است رفلاکس اسید به طور موقت اتفاق بیفتد، اما GERD یک مشکل پایدار و مکانیکی محسوب می‌شود. در این حالت، سازوکارهای طبیعی بدن که وظیفه جلوگیری از ورود اسید معده به مری را بر عهده دارند، عملکرد مؤثری ندارند و همین اختلال زمینه‌ساز تداوم علائم و آسیب به مری می‌شود.

برای آشنایی با تأثیر نوشابه بر عملکرد معده و بررسی فواید و مضرات آن، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

آیا نوزادان به رفلاکس معده مبتلا می‌شوند؟

بالا آوردن (برگشت شیر) برای نوزادان طبیعی است. ممکن است مقداری اسید هم در آن وجود داشته باشد، اما معمولاً آنقدر نیست که آزاردهنده باشد. رفلاکس معده (GERD) یک بیماری شدیدتر است که باعث ناراحتی یا عوارض در تغذیه می‌شود.

نوزادان اگر زودرس به دنیا بیایند یا بیماری داشته باشند که مری آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهد، احتمال ابتلا به رفلاکس معده بیشتر است. اگر به نظر می‌رسد نوزاد شما به نوعی احساس ناراحتی می‌کند، متخصص اطفال ممکن است از نظر رفلاکس معده او را بررسی کند.

رفلاکس معده در نوزادان (یا کودکان خردسال) ممکن است شامل علائم زیر باشد:

• بی‌قراری بیش از حد
• مشکل در خوابیدن
• امتناع از غذا خوردن
• دوره‌های کوتاه استفراغ
• خس خس سینه یا گرفتگی صدا
• بوی بد دهان

اگر نگران رفلاکس معده در فرزندتان هستید، این راهنمای کامل علائم آن را برای والدین توضیح می‌دهد:

علائم رفلاکس معده  چیست؟

علائم رفلاکس معده می‌تواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما علائم رایج رفلاکس معده شامل موارد زیر است:

• احساس گیر کردن غذا یا وجود توده در گلو
• سرفه خشک و مزمن، به‌ویژه در شب
• گرفتگی صدا، خشونت صدا یا گلودرد مداوم بدون علت عفونی مشخص
• حالت تهوع یا احساس پری و ناراحتی در قسمت بالای شکم

• سوزش سر دل که معمولاً به صورت احساس سوزش یا درد پشت استخوان جناغ سینه بروز می‌کند و اغلب بعد از غذا خوردن یا هنگام دراز کشیدن تشدید می‌شود.
  بازگشت اسید یا محتویات معده به دهان که با طعم ترش یا تلخ همراه است.
• درد قفسه سینه که گاهی با مشکلات قلبی اشتباه گرفته می‌شود.

در برخی افراد، رفلاکس معده ممکن است بدون سوزش واضح بروز کند و بیشتر با علائم تنفسی یا گلو خود را نشان دهد. تداوم یا رفلاکس شدید معده این علائم می‌تواند نشانه نیاز به بررسی پزشکی و شروع درمان مناسب باشد.

ارتباط رفلاکس معده با سایر علائم و بیماری‌ها

رفلاکس معده می‌تواند فراتر از سوزش سر دل و ترش کردن ظاهر شود و با علائم و مشکلات مختلف در بدن همراه باشد. شناخت این ارتباط‌ها به شما کمک می‌کند تا نشانه‌ها را بهتر درک کرده و در صورت نیاز، به موقع اقدام درمانی انجام دهید.

رفلاکس معده و تنگی نفس

بازگشت اسید به مری می‌تواند اعصاب و راه‌های تنفسی فوقانی را تحریک کند یا باعث ورود ذرات اسیدی به ناحیه گلو شود. این وضعیت در برخی افراد به احساس تنگی نفس، خس‌خس سینه یا تشدید علائم شبه‌آسم منجر می‌شود، به‌ویژه در شب یا هنگام دراز کشیدن.

در این مقاله بیشتر درباره تنگی نفس بخوانید:

رفلاکس معده و فشار خون

خود رفلاکس معده به‌طور مستقیم باعث افزایش فشار خون نمی‌شود، اما درد، استرس و ناراحتی ناشی از آن می‌تواند به‌طور موقت فشار خون را بالا ببرد. همچنین برخی داروهای مصرفی برای فشار خون ممکن است علائم رفلاکس را تشدید کنند.

رفلاکس معده و درد بازو

درد ناشی از رفلاکس می‌تواند از ناحیه قفسه سینه به بازو، گردن یا شانه انتشار پیدا کند. به همین دلیل، رفلاکس معده و درد بازو گاهی با مشکلات قلبی اشتباه گرفته می‌شود و نیاز به تشخیص دقیق پزشکی دارد.

رفلاکس معده و مشکل بلع

التهاب مزمن مری در اثر تماس مداوم با اسید بالای معده می‌تواند باعث احساس گیر کردن غذا، درد هنگام بلع یا سختی در پایین رفتن غذا شود. این علامت معمولاً نشانه پیشرفت بیماری و درگیری بیشتر مری است.

رفلاکس معده و سرطان

در مواردی که رفلاکس معده برای مدت طولانی و بدون درمان مناسب ادامه پیدا کند، خطر تغییرات سلولی در مری افزایش می‌یابد. این تغییرات در برخی افراد می‌توانند زمینه‌ساز سرطان مری شوند، به همین دلیل پیگیری و کنترل GERD اهمیت بالایی دارد.

رفلاکس معده و مدفوع زرد

رفلاکس معده معمولاً مستقیماً باعث تغییر رنگ مدفوع نمی‌شود، اما در برخی شرایط می‌تواند با مشکلات گوارشی دیگر همراه باشد که روی رنگ مدفوع تأثیر می‌گذارد. مدفوع زرد ممکن است ناشی از سرعت بالای عبور غذا از روده‌ها، سوء‌جذب چربی یا مشکلات کبد و صفرا باشد. در صورتی که رفلاکس معده با تغییر رنگ مدفوع، درد شدید شکم یا کاهش وزن ناخواسته همراه باشد، مراجعه به پزشک برای بررسی دقیق ضروری است.

علت ریفلاکس معده

رفلاکس اسید زمانی رخ می‌دهد که اسفنکتر تحتانی مری نتواند به‌درستی بسته بماند و اجازه دهد اسید معده به مری برگردد. عوامل زیر می‌توانند به‌صورت موقت یا دائمی این دریچه را تضعیف کنند و علت رفلاکس معده باشند:

• فتق هیاتال: در این حالت، بخش بالایی معده از دیافراگم به سمت قفسه سینه جابه‌جا می‌شود و حمایت عضلانی اطراف اسفنکتر مری کاهش می‌یابد؛ در نتیجه بازگشت اسید آسان‌تر می‌شود.
• بارداری: افزایش فشار شکمی و تغییرات هورمونی باعث شل شدن اسفنکتر مری می‌شود و رفلاکس اسید را به‌طور موقت تشدید می‌کند.
• چاقی: تجمع چربی شکمی فشار مداومی به معده و اسفنکتر مری وارد می‌کند، احتمال فتق هیاتال را بالا می‌برد و به‌دلیل افزایش سطح استروژن، شل شدن این دریچه را تشدید می‌کند.
• سیگار کشیدن یا قرار گرفتن در معرض دود سیگار: دود تنباکو اسفنکتر مری را شل می‌کند، سرفه‌های مزمن ایجاد می‌کند و با افزایش تولید اسید معده، علائم رفلاکس را شدیدتر می‌کند.
• دراز کشیدن بعد از وعده غذایی سنگین: این وضعیت به‌طور موقت فشار بیشتری به اسفنکتر مری وارد می‌کند و احتمال برگشت اسید را افزایش می‌دهد.
• نقص‌های مادرزادی مری: برخی اختلالات مادرزادی می‌توانند عملکرد طبیعی اسفنکتر مری را از ابتدا مختل کنند.
• بیماری‌های بافت همبند: بیماری‌هایی مانند اسکلرودرمی ممکن است عضلات مری را درگیر کرده و توانایی بسته شدن اسفنکتر را کاهش دهند.
• سابقه جراحی در قفسه سینه یا بالای شکم: این جراحی‌ها ممکن است به ساختار یا عملکرد مری آسیب بزنند و رفلاکس را تشدید کنند.
• مصرف برخی داروها: داروهایی مانند بنزودیازپین‌ها، مسدودکننده‌های کانال کلسیم، داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای، تئوفیلین، هورمون‌درمانی یائسگی و داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی می‌توانند با شل کردن اسفنکتر مری یا آسیب به بافت مری و معده، علائم رفلاکس را بدتر کنند.

انواع رفلاکس معده کدامند؟

انواع رفلاکس معده می‌تواند بسته به شدت، دفعات و نحوه بازگشت اسید به چند دسته تقسیم شود:

• رفلاکس معده خفیف یا گهگاهی: زمانی رخ می‌دهد که بازگشت اسید به مری به‌صورت موقت و نادر باشد، معمولاً بعد از وعده غذایی سنگین یا دراز کشیدن سریع بعد از غذا.
• رفلاکس معده مزمن (GERD): زمانی که اسید حداقل دو بار در هفته و طی چند هفته متوالی به مری بازگردد و باعث التهاب و تحریک مداوم شود.
• رفلاکس اسید بدون سوزش سر دل (Silent reflux یا LPR): بازگشت اسید به مری یا گلو بدون احساس سوزش سر دل است، اما می‌تواند باعث گلودرد مزمن، خشونت صدا، سرفه یا احساس گیر کردن غذا در گلو شود.
• رفلاکس شبانه: بازگشت اسید عمدتاً در هنگام خواب یا دراز کشیدن شبانه رخ می‌دهد و می‌تواند کیفیت خواب را کاهش دهد و علائم تنفسی مانند سرفه یا تنگی نفس ایجاد کند.

این دسته‌بندی به درک بهتر شدت و نحوه مدیریت رفلاکس معده کمک می‌کند و نشان می‌دهد که هر نوع ممکن است علائم و عوارض متفاوتی داشته باشد.

چه بیماری‌های ممکن است با رفلاکس معده اشتباه گرفته شوند؟

برخی شرایط می‌توانند علائمی مشابه رفلاکس معده ایجاد کنند، بنابراین برای تشخیص دقیق حتماً باید به پزشک مراجعه کرد. از جمله این موارد می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

•  آنژین صدری: درد قفسه سینه که گاهی با سوزش سر دل اشتباه گرفته می‌شود.
• اضطراب: استرس می‌تواند باعث تحریک معده و علائم گوارشی شود.
•  بدخیمی‌های مری: در صورت ادامه سوزش سر دل علی‌رغم درمان، نیاز به بررسی بیشتر دارد.
• پلوریت: التهاب بافت اطراف ریه که ممکن است شبیه سوزش سر دل باشد اما با تنفس، سرفه یا عطسه شدیدتر می‌شود.
• گاستروپارزی: کندی حرکت غذا در معده که باعث احساس سنگینی و سوزش سر دل می‌شود.
• سنگ کیسه صفرا: سوزش و درد پس از وعده‌های غذایی سنگین یا چرب
• زخم معده: درد و سوزش سر دل، به ویژه بعد از غذاهای چرب بخاطر زخم معده
• اسپاسم مری: بیشتر در افراد بالای ۶۰ سال؛ درد شدید قفسه سینه و مشکل در بلع

آیا غذاها می‌توانند باعث رفلاکس اسید شوند؟

غذاها و نوشیدنی‌ها به تنهایی باعث ایجاد رفلاکس اسید نمی‌شوند، اما می‌توانند در آن نقش داشته باشند. شکلات، قهوه، الکل، نعناع، ​​سیر و پیاز ممکن است در مقادیر بالاتر اثر شل‌کننده‌ای بر LES داشته باشند.

غذاهای چرب اسید معده را افزایش می‌دهند و هضم آن‌ها زمان بیشتری می‌برد، بنابراین فرصت بیشتری برای خروج اسید وجود دارد. اگر برای شام وعده غذایی سنگین‌تری میل کنید، ممکن است قبل از دراز کشیدن، زمان هضم نداشته باشد.

چه زمانی باید در مورد رفلاکس اسید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر مرتباً رفلاکس اسید دارید، با یک پزشک عمومی یا متخصص داخلی یا فوق تخصص گوارش مشورت کنید. رفلاکس معده فقط یک ناراحتی نیست و می‌تواند واقعاً مضر باشد. همچنین، بسیار قابل درمان است.

رفلاکس معده چگونه تشخیص داده می‌شود؟

فوق تخصص گوارش، برای تشخیص رفلاکس، مری را ارزیابی خواهد کرد. آزمایش‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• ازوفاگرام: ازوفاگرام نوعی تصویربرداری اشعه ایکس است. در حین بلع، گرافی متحرک (فلوروسکوپی) از مری شما گرفته می‌شود. برای این آزمایش، شما یک مایع گچی به نام باریم را می‌بلعید.
• آندوسکوپی فوقانی: آندوسکوپی فوقانی شامل بررسی داخل مری با یک دوربین است. دوربین در انتهای یک لوله نازک قرار دارد که در حالی که شما تحت آرام‌بخش سبک خواب هستید، از دهان شما عبور می‌کند.
• آزمایش pH مری: این آزمایش میزان اسید داخل مری شما را از طریق یک گیرنده بی‌سیم کوچک اندازه‌گیری می‌کند. پزشک شما گیرنده را در طول آندوسکوپی در مری قرار می‌دهد.
• مانومتری مری: این آزمایش فعالیت عضلات مری شما را با استفاده از حسگرهای فشار تعبیه شده در یک لوله بینی-معدی اندازه‌گیری می‌کند. این آزمایش می‌تواند تأیید کند که آیا LES یا سایر عضلات شما به درستی کار می‌کنند یا خیر.

برای آشنایی با فاموتیدین؛ موارد مصرف و عوارض احتمالی آن، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

درمان رفلاکس معده

خوشبختانه روش‌های متعددی برای کنترل و درمان رفلاکس معده وجود دارد که شامل درمان‌های دارویی، تغییر سبک زندگی و روش‌های سنتی است. استفاده ترکیبی از این روش‌ها می‌تواند بهترین نتیجه را به همراه داشته باشد.

در ادامه، هر کدام از این روش‌ها را بررسی خواهیم کرد:

 درمان پزشکی (دارویی و جراحی)

برای درمان پزشکی رفلاکی، دو رویکرد دارویی و جراحی وجود دارد. برای درمان دارویی، پزشک معمولا داروهای آورده شده در جدول زیر را تجویز می‌کند:

برای جراحی نیز، از روش‌های زیر بهره می‌گیرد:

• فوندوپلیکاسیون؛ تقویت مکانیسم طبیعی مری، کاهش رفلاکس و محافظت از مری.
• جراحی کاهش وزن (مثل بای‌پس معده)؛ کاهش وزن و بهبود علائم رفلاکس در بیماران چاق.
• روش LINX؛ حلقه مغناطیسی برای جلوگیری از بازگشت اسید با کمترین تغییر ساختاری.
• روش‌های آندوسکوپیک؛ کم‌تهاجمی برای افرادی که شرایط جراحی باز یا لاپاراسکوپیک ندارند.

درمان خانگی رفلاکس معده

برای درمان خانگی رفلاکس معده، به نکات زیر توجه داشته باشید:

• خوردن وعده‌های کوچک‌تر
• پرهیز از خوردن غذاهای محرک چرب، تند، شکلات، قهوه، نعناع و گوجه‌فرنگی.
•  اجتناب از دراز کشیدن بعد از غذا
•  بالا بردن سر تخت هنگام خواب
• کاهش وزن در صورت اضافه وزن
• نوشیدن آب کافی و صاف نشستن پس از غذا
• لباس‌های آزاد و تنفس دیافراگمی عمیق

متن انگلیسی:

Most people respond to lifestyle changes and medicines. However, many people feel the need to continue taking medicines to control their symptoms. If you have inflammation from your GERD (esophagitis) or precancerous changes (Barrett esophagus), your provider may recommend staying on these medicines. Otherwise speak with your provider about whether you need to stay on medicines long term.

ترجمه متن:

اکثر افراد به تغییرات سبک زندگی و داروها پاسخ می‌دهند. با این حال، بسیاری از افراد احساس می‌کنند که برای کنترل علائم خود نیاز به ادامه مصرف دارو دارند. اگر التهاب ناشی از GERD (ازوفاژیت) یا تغییرات پیش سرطانی (مری بارت) دارید، پزشک شما ممکن است توصیه کند که مصرف این داروها را ادامه دهید. در غیر این صورت، با پزشک خود در مورد اینکه آیا نیاز به ادامه مصرف داروها به صورت طولانی مدت دارید یا خیر، صحبت کنید.
(منبع)

درمان سنتی و گیاهی رفلاکس معده

رویکرد طب سنتی و گیاهی به درمان رفلاکس، به این صورت است:

•  ماساژ ملایم شکم با حرکت در جهت عقربه‌های ساعت برای کمک به هضم
• نوشیدن دمنوش‌ها و گیاهان دارویی همچون بادرنجبویه، بابونه، رازیانه، زنجبیل، شیرین‌بیان و عرق زنیان

برای آشنایی با نوشیدنی‌هایی که می‌توانند به کاهش رفلاکس معده کمک کنند، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

پیشگیری از رفلاکس معده

برای کاهش احتمال ابتلا به رفلاکس معده یا کنترل علائم آن، می‌توان چند اقدام پیشگیرانه ساده انجام داد.

کنترل وزن بدن به ویژه در ناحیه شکم فشار روی معده را کاهش می‌دهد و احتمال بازگشت اسید را کمتر می‌کند.

تقسیم وعده‌های غذایی به بخش‌های کوچک و اجتناب از پرخوری نیز فشار روی معده را کاهش می‌دهد. محدود کردن مصرف غذاها و نوشیدنی‌های محرک مانند غذاهای چرب و تند، شکلات، قهوه، نوشیدنی‌های گازدار و الکل می‌تواند از تحریک اسید معده جلوگیری کند.

رعایت فاصله حداقل دو تا سه ساعت بین وعده غذایی و خواب و بالا بردن سر تخت هنگام خواب به کاهش رفلاکس شبانه کمک می‌کند.

پوشیدن لباس‌های آزاد و راحت از فشار اضافی روی شکم جلوگیری می‌کند و رعایت آرامش و کاهش استرس می‌تواند شدت علائم رفلاکس را کمتر کند.

در نهایت، پرهیز از سیگار کشیدن و مصرف الکل نیز به تقویت عملکرد اسفنکتر مری و کاهش برگشت و درمان اسید معده کمک می‌کند.

توصیه تیم دارو دات کام به شما

تقریبا همه افراد هر از گاهی دچار رفلاکس اسید می‌شوند. سوزش سر دل، سوء هاضمه و برگشت اسید می‌تواند واقعا ناخوشایند باشد. برخی اقدامات ممکن است به کاهش دفعات این اتفاقات کمک کند.

اگر اغلب رفلاکس اسید دارید و این موضوع به طور قابل توجهی بر زندگی شما تأثیر می‌گذارد، ممکن است به GERD مبتلا باشید. بهتر است در مورد علائم خود با یک پزشک صحبت کنید. او می‌تواند درباره تشخیص بیماری، نحوه درمان و میزان اثربخشی آن شما را راهنمایی کند.

سوالات متداول

رفلاکس معده یعنی چه؟

رفلاکس معده زمانی اتفاق می‌افتد که اسید و محتویات معده به سمت مری بازگردد و باعث سوزش، ناراحتی و ترش کردن شود. این حالت وقتی مزمن شود به آن بیماری رفلاکس معده یا GERD گفته می‌شود.

آیا رفلاکس معده باعث سرطان می‌شود؟

رفلاکس مزمن و کنترل‌نشده می‌تواند باعث آسیب مخاط مری شود و در طولانی‌مدت احتمال ایجاد تغییرات پیش‌سرطانی یا سرطان مری را افزایش دهد، اما بیشتر افراد با مدیریت مناسب و درمان به موقع دچار این مشکل نمی‌شوند.

رفلاکس معده چه خطری دارد؟

عوارض رفلاکس مزمن شامل التهاب و زخم مری، تنگی مری، خونریزی، اختلال بلع و در موارد نادر تغییرات پیش‌سرطانی می‌شود. همچنین می‌تواند کیفیت زندگی، خواب و تغذیه فرد را تحت تأثیر قرار دهد.

رفلاکس اسید معده چه تفاوتی با سوزش سر دل دارد؟

سوزش سر دل یک علامت رفلاکس است و فقط احساس ناراحتی و سوختگی پشت جناغ سینه را توصیف می‌کند. رفلاکس اسید شامل برگشت واقعی محتویات معده به مری است و ممکن است علائم دیگری مانند ترش کردن، درد قفسه سینه یا مشکل بلع نیز داشته باشد.

آیا می‌توان از رفلاکس اسید پیشگیری کرد؟

بله، با تغییر سبک زندگی مانند کاهش وزن، پرهیز از غذاهای محرک، خوردن وعده‌های کوچک‌تر، اجتناب از دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا، بالا بردن سر تخت هنگام خواب و ترک سیگار می‌توان احتمال رفلاکس را کاهش داد.

رفلاکس معده روزه را باطل می‌کند؟

رفلاکس معده خود به خود روزه را باطل نمی‌کند، اما اگر فرد برای کنترل علائم نیاز به خوردن یا نوشیدن داشته باشد، این مصرف روزه را می‌شکند. رعایت پیشگیری و مدیریت رفلاکس قبل از روزه گرفتن می‌تواند مشکل را کاهش دهد.

هنگام رفلاکس معده چگونه بخوابیم؟

بهتر است سر و بالاتنه کمی بالا باشد و حدود دو تا سه ساعت بعد از آخرین وعده غذایی دراز نکشید. خوابیدن به سمت چپ می‌تواند به کاهش بازگشت اسید کمک کند.

آیا رفلاکس باعث بی‌خوابی می‌شود؟

بله، رفلاکس شبانه می‌تواند خواب را مختل کند، باعث بیداری‌های مکرر یا احساس سوزش و ناراحتی در طول شب شود. رعایت نکات پیشگیری و اصلاح موقعیت خواب می‌تواند این مشکل را کاهش دهد.