رفلاکس معده در کودکان؛ چه زمانی برای والدین نگرانکننده است؟
علائم رفلاکس معده در کودکان بسته به سن متفاوت است و شناخت آنها به والدین کمک میکند تا اقدام به موقع داشته باشند. در نوزادان، شایعترین علائم شامل بالا آوردن شیر بعد از هر بار تغذیه، گریه و بیقراری، قوس دادن پشت بدن و رد کردن غذا است.
این حالت معمولا تا حدود یکسالگی طبیعی است و با تکامل دریچه بین مری و معده بهبود مییابد. در کودکان یک تا دو ساله، علائم ممکن است شامل برگشت غذا به دهان، تهوع، بیاشتهایی و درد یا سوزش بالای شکم باشد و کودک توانایی بیان ناراحتی خود را دارد.
در سنین سه تا چهار سالگی، رفلاکس میتواند باعث درد شکم، سوزش سر دل، برگشت محتویات معده، سرفه یا خفگی و کاهش اشتها شود. کودکان شش تا هشت ساله معمولاً درد یا سوزش سر دل مکرر، برگشت غذا، تهوع و مشکلات بلع یا سرفههای مزمن را تجربه میکنند.
در هر سن، تکرار یا شدت علائم نیازمند بررسی پزشکی است تا از عوارض جدی جلوگیری شود و رشد و تغذیه کودک تحت کنترل قرار گیرد.
در ادامه این مقاله از دارو دات کام، درباره علائم رفلاکس کودکان و نوزادان و همچنین راههای درمان آن گفتهایم؛ با ما همراه باشید.
علائم رفلاکس در کودکان چیست؟
رفلاکس معده در کودکان زمانی رخ میدهد که محتویات معده به سمت مری برگردد. با کسب اطلاع درباره این که رفلاکس معده چیست، متوجه خواهید شد که این پدیده، در نوزادان و شیرخواران شایع است و معمولاً بدون خطر جدی است، اما وقتی علائم مکرر، شدید یا همراه با مشکلات تغذیه و رشد باشند، نشاندهنده رفلاکس بیماریزا است.
تشخیص و پیگیری دقیق این علائم برای پیشگیری از عوارض و اطمینان از رشد سالم کودک اهمیت دارد. علائم رفلاکس معده کودکان عبارتند از:
- بالا آوردن یا برگشت شیر بعد از تغذیه
- گریه زیاد و بیقراری بعد از غذا
- قوس دادن پشت بدن هنگام یا بعد از تغذیه
- سرفه، خفگی یا مشکل در بلع
- کاهش اشتها یا رد کردن غذا
- بوی بد دهان
- کاهش وزن یا رشد ناکافی
- احساس سوزش سر دل یا درد در بالای شکم
- تهوع یا استفراغهای مکرر
- برگشت محتویات معده به گلو یا دهان
- سرفههای مزمن، تغییر صدا یا مشکلات تنفسی
- بوی بد دهان یا تحلیل دندان در موارد مزمن
این علائم بسته به سن کودک و شدت رفلاکس متفاوت است و وجود هر کدام به تنهایی ممکن است طبیعی باشد، اما تکرار یا ترکیب چند علامت میتواند نشاندهنده نیاز به ارزیابی پزشکی باشد.
رفلاکس معده در نوزادان
رفلاکس معده در نوزادان زمانی رخ میدهد که محتویات معده به سمت مری بازگردد. رفلاکس معده در نوزادان شایع است و معمولاً طبیعی محسوب میشود، زیرا دریچه بین مری و معده هنوز کامل رشد نکرده و عمل نمیکند. بیشتر نوزادان در چند ماه اول زندگی این حالت را تجربه میکنند و اغلب با گذر زمان و رشد سیستم گوارشی، بهبود مییابد. علائم رفلاکس نوزادان عبارتند از:
- بالا آوردن یا برگشت شیر بعد از هر بار تغذیه
- گریه و بیقراری بعد از غذا
- قوس دادن پشت بدن هنگام یا بعد از تغذیه
- رد کردن غذا یا بیاشتهایی خفیف
- کاهش وزن یا رشد ناکافی در موارد شدید
- سرفه یا خفگی در حین تغذیه در موارد رفلاکس شدید
اگر رفلاکس نوزاد همراه با کاهش وزن، استفراغ خونی یا مشکلات تنفسی باشد، نیاز به بررسی و پیگیری پزشکی فوری دارد.
رفلاکس معده در کودکان یک ساله
رفلاکس در کودکان یک ساله معمولا شامل برگشت محتویات معده به دهان بعد از غذا است و در این سن تا حدی طبیعی محسوب میشود. اگرچه بیشتر موارد خودبهخود رفع میشوند، برخی علائم ممکن است نشاندهنده رفلاکس بیماریزا باشند. علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- بالا آوردن شیر یا غذا بعد از تغذیه
- گریه و بیقراری بعد از غذا
- قوس دادن پشت بدن هنگام تغذیه
- رد کردن غذا یا بیاشتهایی
- کاهش وزن یا رشد ناکافی
رفلاکس معده در کودکان دو ساله
در این سن کودک توانایی بیان ناراحتی خود را دارد و علائم میتواند شبیه بزرگسالان باشد. رفلاکس میتواند باعث ناراحتی و اختلال در تغذیه شود.
علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- درد یا سوزش در بالای شکم بعد از غذا
- بالا آوردن محتویات معده
- تهوع یا استفراغهای مکرر
- بیاشتهایی یا رد کردن غذا
- سرفههای مکرر یا تغییر صدا
رفلاکس معده در کودکان سه ساله
رفلاکس در کودکان سه ساله ممکن است با رفتارهای ناخوشایند بعد از خوردن غذا همراه باشد و نیاز به توجه والدین دارد.
علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- برگشت محتویات معده به دهان
- گریه و بیقراری بعد از غذا
- سرفه یا خفگی در حین یا بعد از غذا
- درد شکم یا سوزش سر دل
- کاهش اشتها یا مشکل در خوردن غذا
رفلاکس معده در کودکان چهار ساله
در این سن رفلاکس ممکن است با ناراحتی معده و اختلال در خواب همراه شود. تشخیص به موقع میتواند از پیشرفت علائم جلوگیری کند.
علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- درد بالای شکم یا سوزش سر دل بعد از غذا
- برگشت غذا یا محتویات معده
- تهوع یا استفراغهای گاهبهگاه
- مشکلات بلع
- سرفههای مزمن یا گرفتگی صدا
رفلاکس معده در کودکان شش ساله
رفلاکس در کودکان شش ساله بیشتر به شکل سوزش سر دل و ناراحتی بعد از غذا ظاهر میشود و میتواند روی فعالیتهای روزانه اثر بگذارد.
علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- احساس سوزش یا درد در قفسه سینه یا بالای شکم
- برگشت محتویات معده به دهان
- تهوع و استفراغهای گاهبهگاه
- مشکلات تنفسی خفیف مانند سرفه
- کاهش اشتها یا پرخوری برای جبران ناراحتی
رفلاکس معده در کودکان هفت ساله
رفلاکس در این سن میتواند همراه با ناراحتی مکرر و کاهش کیفیت زندگی باشد و نیازمند کنترل و ارزیابی پزشکی است.
علائم رفلاکس معده در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- درد یا سوزش سر دل بعد از خوردن غذا
- برگشت محتویات معده به دهان
- تهوع یا استفراغهای گاهبهگاه
- سرفه مزمن یا گرفتگی صدا
- بیاشتهایی یا اختلال در تغذیه
رفلاکس معده در کودکان هشت ساله
در این سن کودک میتواند درد و ناراحتی خود را توصیف کند و رفلاکس معمولاً شبیه بزرگسالان است.
علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- سوزش سر دل مکرر
- برگشت غذا به دهان
- درد یا ناراحتی در بالای شکم
- تهوع یا استفراغهای گاهبهگاه
- مشکلات بلع و سرفههای مزمن
علائم خطرناک رفلاکس معده در کودکان
برخی نشانهها میتوانند نشاندهنده رفلاکس شدید یا بیماریزا باشند و نیازمند پیگیری پزشکی فوری هستند.
علائم رفلاکس در این سن، شامل موارد زیر میشود:
- کاهش وزن یا رشد ناکافی
- استفراغ مکرر و شدید
- استفراغ خونی یا محتویات غیرطبیعی
- مشکلات تنفسی شدید
- بیاشتهایی طولانیمدت یا رد مکرر غذا
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟
تشخیص و پیشگیری به موقع رفلاکس معده در نوزادان و کودکان اهمیت زیادی دارد. در صورت مشاهده علائم رفلاکس در نوزاد، مراجعه به پزشک عمومی توصیه میشود تا رشد و تکامل کودک ارزیابی شده و در صورت نیاز به متخصص اطفال ارجاع داده شود. در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایشهای تکمیلی برای بررسی دقیقتر توصیه کند. مواردی که نیاز به مراجعه فوری دارند، عبارتند از:
- مشاهده خون یا صفرا (مایع زرد) در استفراغ
- تب
- شروع ناگهانی استفراغ یا برگشت شیر بدون سابقه قبلی
- امتناع از شیر خوردن
- نگرانیهای دیگر درباره سلامت نوزاد
- سرفه، تنگی نفس یا خفگی
- احساس سیری زودرس هنگام غذا خوردن
- گرفتگی صدا
- کاهش اشتها
- مشکل یا درد هنگام بلع
- کاهش وزن یا عدم وزنگیری مناسب
این علائم میتوانند نشاندهنده عوارض جدی رفلاکس باشند و نیازمند بررسی و مداخله پزشکی فوری هستند.
علت رفلاکس معده در کودکان چیست؟
رفلاکس معده در کودکان زمانی رخ میدهد که دریچه بین مری و معده بهدرستی بسته نشود و محتویات معده به مری بازگردد. در نوزادان، این دریچه هنوز کامل رشد نکرده و برگشت شیر پس از تغذیه شایع است و معمولاً تا حدود یکسالگی با تکامل عضله بهبود مییابد.
با این حال، تداوم یا شدت علائم میتواند نشاندهنده رفلاکس بیماریزا باشد. عوامل متعددی در ایجاد رفلاکس نقش دارند، از جمله نقایص مادرزادی، چاقی، مصرف برخی داروها، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، جراحیهای شکمی، اختلالات عصبی و زمینههای ژنتیکی.
همچنین برخی خوراکیها مانند شکلات، نعناع و غذاهای پرچرب میتوانند عملکرد دریچه را کاهش دهند و گروهی دیگر مانند مرکبات و گوجهفرنگی تولید اسید معده را افزایش میدهند و علل ایجاد رفلاکس معده باشند. کنترل یا کاهش مصرف این مواد میتواند به بهبود وضعیت کمک کند.
درمان رفلاکس معده در کودکان
درمان رفلاکس معده کودکان شامل ترکیبی از تغییر سبک زندگی، رژیم غذایی مناسب و داروهای کاهشدهنده اسید معده است. کودکانی که علائم خفیف دارند ممکن است تنها با تغییر عادات غذایی و خواب بهبود یابند، اما در موارد شدید، داروهایی مانند مهارکنندههای پمپ پروتون یا آنتیاسیدها استفاده میشوند.
در ادامه، هر کدام از روشهای درمان رفلاکس معده را آوردهایم:
بهترین دارو برای رفلاکس معده کودکان
بهترین دارو برای رفلاکس معده در کودکان باید توسط پزشک متخصص اطفال یا گوارش تعیین و تجویز شود. رایجترین داروها شامل مهارکنندههای پمپ پروتون مانند امپرازول و لانسوپرازول برای کاهش اسید معده و دومپریدون برای کمک به تخلیه معده هستند که معمولا به صورت شربت یا ساشه قابل حل در آب یا شیر برای کودکان ارائه میشوند.
همچنین داروهای طبیعیتر مانند آلژیناتها (مانند برنیسکون) به عنوان یک سد محافظ معده مورد استفاده قرار میگیرند. تشخیص نوع دارو و تعیین دوز مناسب کاملاً به سن و وضعیت کودک بستگی دارد، بنابراین مراجعه به پزشک ضروری است.
جراحی برای درمان رفلاکس کودکان
در موارد شدید و مقاوم به درمان، به ویژه زمانی که رفلاکس منجر به عدم وزنگیری، مشکلات تنفسی مکرر یا التهاب شدید مری شود، جراحی فوندوپلیکاسیون (Fundoplication) ممکن است توصیه شود.
در این روش، بخش بالایی معده (فوندوس) به دور مری پیچیده شده و یک باند محکم ایجاد میکند که عملکرد اسفنکتر تحتانی مری (LES) را تقویت کرده و به طور قابل توجهی رفلاکس را کاهش میدهد. این جراحی غالباً به روش لاپاراسکوپی با حداقل تهاجم انجام میشود که با درد کمتر و بهبود سریعتر همراه است.
درمان خانگی رفلاکس معده در کودکان
روشهای خانگی شامل تغییرات ساده در رژیم و رفتار کودک است. بهعنوان مثال، جلوگیری از دراز کشیدن پس از غذا، بالا بردن سر کودک هنگام خواب، مصرف وعدههای کوچک و اجتناب از غذاهای تحریککننده اسید میتواند علائم را کاهش دهد.
درمان گیاهی رفلاکس معده در کودکان
درمانهای گیاهی میتوانند به کاهش علائم رفلاکس کمک کنند، اما باید با احتیاط و تحت نظر پزشک استفاده شوند. مصرف زنجبیل ملایم، شیرینیهای طبیعی مثل عسل برای کودکان بالای یک سال و دمنوشهای آرامبخش معده ممکن است مفید باشد، اما هیچ درمان گیاهی جایگزین ارزیابی پزشکی و درمان استاندارد نیست.
درمان رفلاکس معده کودکان در طب سنتی
در طب سنتی، تمرکز بر تعدیل مزاج و استفاده از داروها و خوراکیهای طبیعی است. برخی توصیهها شامل مصرف دمنوشهای آرامبخش معده، اجتناب از غذاهای سنگین و پرچرب، و تنظیم وعدههای غذایی کوچک و منظم است. این روشها باید همراه با نظارت پزشک انجام شوند تا از بروز عوارض جلوگیری شود.
درمان رفلاکس معده در کودکان بالای دو سال
در کودکان بالای دو سال، درمان معمولاً شامل تغییر رژیم غذایی و سبک زندگی، مانند وعدههای غذایی کوچک و مکرر، خودداری از خوردن غذاهای چرب یا محرک اسید، و خوابیدن با شیب ملایم است. در صورت شدت یافتن علائم، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش اسید معده یا محافظت از مری تجویز کند.
تشخیص رفلاکس معده در کودکان
روش تشخیص رفلاکس معده در کودکان بر اساس تاریخچه پزشکی، مشاهده علائم، و معاینه بالینی مشخص میشود. در موارد مشکوک، دکتر اطفال ممکن است آزمایشهایی مانند آندوسکوپی، مانومتری مری یا تصویربرداری با اشعه ایکس را برای بررسی میزان بازگشت محتویات معده توصیه کند.
روشهای جلوگیری از رفلاکس معده در کودکان
پیشگیری شامل رعایت نکاتی ساده در سبک زندگی و تغذیه است، مانند:
- وعدههای غذایی کوچک و متعدد
- جلوگیری از خوردن غذاهای چرب یا محرک اسید
- اجتناب از دراز کشیدن بلافاصله بعد از غذا
- خوابیدن با سر کمی بالاتر
- کنترل وزن کودک
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
با توجه به اینکه علائم رفلاکس معده در کودکان میتواند مشابه بسیاری از مشکلات دیگر باشد، تشخیص دقیق تنها توسط پزشک متخصص امکانپذیر است. بنابراین در صورت مشاهده استفراغ مکرر، مشکلات تنفسی شبانه، اختلال در رشد یا هرگونه تغییر غیرعادی در تغذیه و رفتار کودک، مراجعه به پزشک اطفال را به هیچ عنوان به تعویق نیندازید. اقدام بهموقع میتواند از بروز عوارض طولانیمدت جلوگیری کند و کیفیت زندگی کودک شما را به شکل چشمگیری بهبود بخشد.
سوالات متداول
رفلاکس معده در کودکان چه علائمی دارد؟
علائم رفلاکس در کودکان بسته به سن و شدت بیماری متفاوت است. در نوزادان شامل بالا آوردن شیر بعد از تغذیه، گریه و بیقراری، قوس دادن پشت بدن و کاهش وزن در موارد شدید است. در کودکان بزرگتر ممکن است با سوزش سر دل، تهوع، استفراغهای مکرر، درد بالای شکم، برگشت محتویات معده به دهان، سرفههای مزمن و مشکلات بلع همراه باشد.
کدام مواد غذایی برای رفلاکس معده کودکان مناسب نیست؟
برخی خوراکیها میتوانند علائم رفلاکس را تشدید کنند. غذاهای چرب، شکلات، نعناع و مواد محرک اسید مانند مرکبات، گوجهفرنگی و فرآوردههای آن میتوانند عملکرد دریچه بین مری و معده را کاهش داده یا اسید معده را افزایش دهند. کنترل یا کاهش مصرف این مواد میتواند به بهبود علائم کمک کند.
رفلاکس معده در کودکان از چیست؟
رفلاکس زمانی رخ میدهد که دریچه بین مری و معده بهدرستی بسته نشود و محتویات معده به مری بازگردد. در نوزادان به دلیل تکاملنیافتگی این دریچه، رفلاکس شایع است. عوامل دیگری مانند نقایص مادرزادی، چاقی، مصرف برخی داروها، قرار گرفتن در معرض دود سیگار، جراحیهای شکمی، اختلالات عصبی و برخی مواد غذایی میتوانند رفلاکس بیماریزا را تشدید کنند.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
منابع مقاله:
medlineplus | nuhs | hopkinsmedicine | badgut | rch | medlineplus | urmc | samitivejhospitals | uvahealth | webmd
نظرات