باد معده؛ علتها، علائم و راههای سریع خلاص شدن از آن
نفخ یا باد معده زمانی رخ میدهد که گاز بیش از حد معمول در دستگاه گوارش تجمع پیدا کند. این گاز اغلب بهدلیل بلعیدن هوا هنگام خوردن یا در اثر فعالیت باکتریهای روده در فرایند هضم غذا ایجاد میشود. برخی مواد غذایی مانند حبوبات، سبزیجات خاص، لبنیات، نوشیدنیهای گازدار و شیرینکنندههای مصنوعی تولید گاز را افزایش میدهند.
در بعضی موارد، نفخ نشانه بیماریهایی مانند عدم تحمل لاکتوز، سندرم روده تحریکپذیر، عفونتهای گوارشی یا مشکلات التهابی روده است. تغییر رژیم غذایی، اصلاح سبک زندگی و در صورت لزوم درمان دارویی با سایمتیکون، مهمترین راههای کنترل این مشکل محسوب میشوند. در این مقاله از دارو دات کام گفتهایم باد معده از چیست و چگونه درمان می شود.
باد معده چیست؟
باد معده همان جمع شدن گاز در دستگاه گوارش است که با نفخ، آروغ، درد یا احساس پری شکم همراه خواهد بود. باد معده معمولا بیخطر است، اما اگر شدید یا مداوم باشد، میتواند نشانه مشکلات گوارشی باشد.
چه چیزی باعث باد معده میشود؟
به دو دلیل ممکن است گاز در دستگاه گوارش تجمع کند. یکی به علت بلعیدن هوا هنگام خوردن یا نوشیدن و دیگری به علت گازی که باکتریهای روده هنگام هضم غذا تولید میکنند.
بدن باید این گاز را از طریق دهان با آروغ زدن یا از طریق مقعد دفع کند. این فرایند بیشتر اوقات بدون آگاهی فرد صورت میگیرد. هر فرد بهطور متوسط 8 تا 14 بار در روز این گاز را از بدن دفع میکند.
بلعیدن هوا
ما هنگام خوردن، نوشیدن و قورت دادن آب دهان، مقداری هوا هم میبلعیم. بهویژه وقتی بدن در شرایط بیماری مثل تهوع یا رفلاکس معده قرار دارد، بزاق بیشتری تولید میشود. در این حالت مجبوریم دفعات بیشتری آب دهان را قورت دهیم. با هر بار قورت دادن، هوا نیز وارد دستگاه گوارش میشود و این هوا میتواند باعث ایجاد گاز و احساس نفخ شود.
انتخابهای غذایی
بعضی از غذاها قند، نشاسته و فیبرهایی دارند که بدن قادر به هضم کردن آنها نیست. وقتی این مواد به روده میرسند، باکتریها برای هضم آنها وارد عمل میشوند و در روند هضم، گاز تولید میکنند.
غذاهایی که نفخ را تشدید میکنند عبارتند از:
- سبزیجات: مانند کلم، پیاز و بروکلی
- غلات: مانند گندم و جو دوسر
- حبوبات: مانند نخود و عدس
- محصولات لبنی: مانند شیر، پنیر و ماست
- مخمر: در محصولات پختنی مانند نان
- کربوهیدرات مرکب: این نوع کربوهیدرات در بعضی مواد غذایی مانند لوبیا یافت میشود. روند هضم این کربوهیدرات در روده بزرگ توسط باکتریها گاز زیادی تولید میکند.
- لاکتوز: بدن بعضیها آنزیمهای لازم برای تجزیه لاکتوز را ندارند. ضمن اینکه باکتریها از لاکتوز تغذیه کرده و گاز زیادی تولید میکنند. لاکتوز در شیر و دیگر مواد لبنی وجود دارد.
- گلوتن: بدن افراد مبتلا به این بیماری پروتئین گلوتن موجود در گندم و جو را تحمل نمیکند و در صورت مصرف، گاز زیادی تولید میکند.
- شیرینکنندههای مصنوعی: آدامس، آبنبات و غذاهای شیرین بدون قند نوعی شیرینکننده به نام سوربیتول و مانیتول دارند. بدن برخی افراد به این شیرینکنندهها حساس است و باعث اسهال و نفخ در آنها میشود.
- مکمل فیبر: فیبر زیاد در رژیم غذایی باعث نفخ میشود. مخصوصا اگر آن فیبر پسیلیوم داشته باشد.
- نوشیدنیهای گازدار: نوشابه، دوغ گازدار و دلستر باعث تجمع گاز در دستگاه گوارش میشود.
برای دانستن آنکه هر یک را به چه میزان باید مصرف کنید و کدام را باید حذف کنید حتما به متخصص تغذیه مراجعه کنید.
برای آشنایی با مواد غذایی مؤثر در کاهش نفخ شکم، میتوانید مطلب زیر را مطالعه کنید:
ابتلا به بیماریهای خاص
برخی بیماریها نیز باعث نفخ یا تشدید آن میشود:
- سوءهاضمه: هضم آهسته غذا باعث تجمع گاز و نفخ میشود.
- یبوست مزمن: در این عارضه مواد غذایی طولانیتر در روده باقی میمانند و باکتریها گاز بیشتری تولید میکنند.
- سندروم روده تحریکپذیر: اختلال در حرکت روده و حساسیت مخاطی ایجاد شده در این بیماری باعث نفخ، درد و باد معده میشود.
- بیماری سلیاک: عدم تحمل گلوتن باعث التهاب روده و تولید گاز زیاد میشود.
- عدم تحمل لاکتوز: کمبود آنزیم لاکتاز موجب تخمیر لاکتوز در روده و تولید گاز میشود.
- رشد بیشازحد باکتریهای روده کوچک (SIBO): باکتریها کربوهیدراتها را بیش از حد تخمیر کرده و نفخ ایجاد میکنند.
- انسداد جزئی روده یا مشکلات صفراوی: در اثر اختلال در عبور طبیعی غذا و گاز، نفخ ایجاد میشود.
- بیماریهای زمینهای؛ کرون، کولیت اولسراتیو، دیورتیکولیت و برخی از سرطانها به نفخ و انسداد روده منجر میشوند.
- گاستروانتریت و دیگر عفونتهای روده؛ عفونت ویروسی، باکتریایی و انگلی دستگاه گوارش باعث تجمع گاز میشود. برخی مسمومیتهای غذایی نیز همین اثر را دارد. عفونت اشریشیا کلی، آمیبیازیس و ژیاردیازیس نمونههایی از این دست است.
فتق، پانکراتیت، هیرشپرونگ، سندرم پیش از قاعدگی (PMS) و اندومتریوز نیز میتواند باعث نفخ و جمع شدن گاز اضافی در دستگاه گوارش شود.
علت باد معده در بارداری
باد معده خانم ها در بارداری بسیار شایع بوده و اغلب بهعلت تغییرات هورمونی رخ میدهد. افزایش هورمون پروژسترون حرکات دستگاه گوارش را کند میکند، در نتیجه غذا دیرتر هضم شده و گاز بیشتری تولید میشود. همچنین بزرگشدن رحم به معده و روده فشار میآورد و باعث خارج نشدن باد معده و ایجاد نفخ میشود. بلع هوا هنگام غذا خوردن، مصرف غذاهای نفاخ و یبوست نیز در ایجاد باد معده در بارداری نقش دارند.
علت باد معده بد بو
باد معده بدبو معمولا در اثر تولید گازهای گوگردی توسط باکتریهای روده ایجاد میشود. وقتی مواد غذایی مثل گوشت، تخممرغ، حبوبات یا سبزیجات نفاخ بهطور کامل هضم نمیشوند، باکتریهای روده آنها را تخمیر کرده و گازهای بدبو مانند هیدروژن سولفید تولید میکنند. همچنین اختلالات گوارشی مثل یبوست، سوءهاضمه، رشد بیش از حد باکتریها (SIBO) یا بیماریهای روده میتوانند شدت بوی گاز را افزایش دهند.
علائم باد معده چیست؟
باد معده زیاد میتواند با علائم زیر همراه باشد:
- نفخ و بزرگ شدن شکم
- احساس پری یا فشار در شکم
- آروغ زدن زیاد
- دفع گاز از روده
- درد یا دلپیچه خفیف تا متوسط
- احساس ناراحتی بعد از غذا خوردن
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده موارد زیر فورا به دکتر گوارش مراجعه کنید:
- مختل شدن روند زندگی طبیعی به خاطر نفخ مداوم
- یبوست و اسهال مکرر
- کاهش وزن غیر عادی
- مشاهده خون در مدفوع
- بیحسی
- مشاهده جوشهای پوستی
پزشک، علائم و عادات غذایی شما را بررسی کرده و برایتان آزمایش خون و مدفوع تجویز میکند. سپس میتواند روند درمان را آغاز کند.
باد معده چه عوارضی را میتواند به همراه داشته باشد؟
شرم، استرس و درد مداوم از عوارض اصلی باد معده هستند. موارد زیر میتواند عوارض دیگری مانند بیماریهای گوارشی داشته باشد:
- تجمع بیش از حد گاز
- نفخ مکرر
- بدتر شدن علائم
- بوی بد مداوم
نفخ مکرر میتواند نشانه بیماری سندرم روده تحریکپذیر (IBS) باشد. در صورت مشاهده درد، گرفتگی و سوزنسوزن شدن در ناحیه شکم و تغییر مداوم محل درد، احتمال ابتلا به بیماریهای زمینهای گوارش وجود دارد.
علت ایجاد باد معده چگونه تشخیص داده میشود؟
تشخیص با پزشک متخصص است. او درباره سوابق بیماری شما سوال کرده و عادات غذاییتان را بررسی میکند. سپس با لمس و ماساژ نواحی شکم، احتمال وجود تومور را بررسی میکند و با چند ضربه از وجود یا عدم وجود گاز در معده مطمئن میشود.
همچنین، درباره دفعات مدفوع کردن در روز و مدت نفخ سوال میکند. در نهایت نیز میپرسد که آیا در مدفوع خود خون مشاهده کردهاید یا خیر. ممکن است بعد از آن برایتان آزمایش خون و مدفوع تجویز کند.
در هر صورت بهتر است پیش از مراجعه به پزشک از عادات غذایی روزانهتان گزارش تهیه کنید تا در تشخیص بهتر به پزشک کمک کرده باشید.
درمان باد معده (دارو برای باد معده)
ابتدا درمان خانگی را امتحان کنید و در صورت نیاز، از داروهای بدون نسخه استفاده کنید. گاهی مکملها نیز کارساز هستند، اما برای استفاده از داروهای تجویزی باید به پزشک مراجعه کنید. بهطور کلی سه درمان دارویی برای علاج باد معده وجود دارد.
- داروهای بدون نسخه: داروخانهها داروهایی مانند دایمتیکون و سایمکتون را بدون نسخه ارائه میدهند. میتوانید علائمتان را با پزشک داروخانه در میان بگذارید و با مشورت او، داروهای بدون نسخه تهیه کنید.
- داروهای تجویزی: داروهای درمان IBS و SIBO همچون ریفاکسیمین، مترونیدازول، دیسیکلومین، دومپریدون و لیناکلوتاید با تجویز پزشک ارائه میشود.
- مکملها: اگر معدهتان به لاکتوز حساس است، میتوانید مکمل لاکتاز را بدون نسخه تهیه کنید. این مکمل هنگام مصرف لبنیات درد را کاهش میدهد و به تسکین نفخ کمک میکند. برای تجزیه بهتر حبوبات و سبزیجات نیز میتوانید از مکمل آلفا گالاکتوزیداز استفاده کنید.
نکته مهم! پیش از مصرف هرگونه دارو، حتی داروهای بدون نسخه، بهتر است با پزشک متخصص مشورت کنید.
بهترین قرص برای باد معده
برای کاهش باد معده معمولا از داروهایی استفاده میشود که به دفع گاز کمک میکنند. یکی از بهترین و رایجترین آنها سایمیتیکون است. سایمیتیکون با شکستن حبابهای ریز گاز در معده و روده باعث میشود گازها راحتتر به هم بپیوندند و از بدن خارج شوند. این دارو معمولا بیخطر است و برای نفخ، آروغ، احساس پری شکم و درمان سریع باد معده شدید استفاده میشود.
درمان باد معده خانگی
تغییر در سبک زندگی و عادات غذایی میتواند به تسکین درد و کاهش نفخ کمک کند. در واقع در بیشتر موارد، درمانهای خانگی کارساز هستند. راهکارهای زیر را برای بهبود علائم باد معده امتحان کنید:
- غذاهای محرک نفخ را حذف و جایگزین کنید؛
- حجم وعدههای غذایی را کم و تعداد آن را بیشتر کنید؛
- نوشیدنیهای گازدار را از رژیم غذایی حذف کنید؛
- غذا را با دهان بسته بجوید تا حجم هوای کمتری را هنگام خوردن ببلعید؛
- سیگار نکشید، الکل ننوشید، آدامس نجوید و برای نوشیدن از نی استفاده نکنید؛
- آب زیاد بنوشید. به صورت جرعهجرعه و مداوم در روز؛
- مکملهای پروبیوتیک مصرف کنید؛
- به صورت منظم ورزش کنید.
داروهای گیاهی برای درمان باد معده
داروی گیاهی و دمنوشهای موثر برای کاهش باد معده و نفخ شامل موارد زیر هستند:
- نعناع: این گیاه حاوی منتول بوده که اسپاسم روده را کاهش میدهد و هضم را آسان میکند. آن مصرف بهصورت دمنوش یا روغن نعناع رایج است.
- زنجبیل: زنجبیل باعث تحریک حرکات روده و کاهش تجمع گاز میشود. مصرف دمنوش زنجبیل یا اضافه کردن آن به غذا برای درمان نفخ و باد معده موثر است.
- رازیانه: دانههای رازیانه خاصیت ضد نفخ و گاز دارند و اسپاسم روده را کاهش میدهند. دمنوش رازیانه را قبل یا بعد غذا میل کنید.
- بابونه: این گیاه آرامبخش روده بوده، التهاب را کاهش داده و خروج گاز روده را تسهیل میکند. نوشیدن دمنوش بابونه قبل از خواب یا بعد از غذا میتواند مفید باشد.
نکته مهم: در بارداری یا بیماریهای خاص، برخی گیاهان را باید با احتیاط مصرف کرد. بهخصوص نعناع و رازیانه که مصرف طولانیمدت آنها در مقادیر زیاد و بدون نظر پزشک توصیه نمیشود.
درمان باد معده مردان
درمان باد معده در مردان بیشتر به اصلاح سبک زندگی و علت ایجاد نفخ بستگی دارد. معمولا با آهسته غذا خوردن و کمتر بلعیدن هوا، کاهش مصرف نوشابههای گازدار و غذاهای نفاخ مثل حبوبات و ترک سیگار و آدامس میتوان باد معده در مردان را درمان کرد. استفاده از داروهایی مثل سایمیتیکون، ورزش منظم، درمان یبوست و کاهش استرس هم نقش مهمی دارند.
درمان باد معده زنان
درمان باد معده در زنان هم مثل مردان به علت آن بستگی دارد، اما گاهی تغییرات هورمونی نقش مهمی در ایجاد آن دارد. در دوران قاعدگی یا بارداری، نفخ شایعتر است و معمولا با استراحت، مصرف مایعات کافی و کاهش نمک بهتر میشود. اگر نفخ شدید یا مداوم باشد، باید به پزشک مراجعه کرد.
چگونه میتوان باد معده را در سالمندان کنترل کرد؟
افراد مسن بهطور معمول نفخ بیشتری را تجربه میکنند. راهکارهای زیر برای کاهش نفخ در سالمندان موثر است.
- کم کردن حجم غذا و بیشتر کردن وعدهها
- آرام نوشیدن و آرام جویدن
- ورزش منظم برای بهبود فرایند هضم
- نوشیدن دمنوش نعنا
- جایگزین کردن دندان مصنوعی که به درستی قالبگیری نشده و در دهان میلغزد با دندان مصنوعی مناسب
- حذف شراب، آبجو و آبمیوه
- نوشیدن مداوم و جرعهجرعه آب در روز
برای شناخت قرصهای مناسب در کاهش علائم سندرم روده تحریکپذیر، مطالعه مطلب زیر توصیه میشود:
جلوگیری و کنترل باد معده
در ادامه، تمامی راههایی را که منجر به جلوگیری یا کنترل باد معده میشوند، آوردهایم:
- خارج کردن بهموقع گاز: نگه داشتن گاز باعث نفخ و درد میشود؛ در صورت امکان اجازه دهید گاز از بدن خارج شود.
- تنظیم اجابت مزاج: دفع منظم مدفوع به آزاد شدن گازهای محبوس در روده کمک میکند.
- آهسته غذا خوردن: تند غذا خوردن باعث بلع هوا و افزایش گاز معده میشود.
- خوب جویدن غذا: جویدن کامل، هضم را آسانتر میکند و نفخ را کاهش میدهد.
- پرهیز از جویدن آدامس: آدامس باعث بلع هوا و افزایش گاز روده میشود.
- ننوشیدن مایعات با نی: نی باعث ورود هوای اضافی به دستگاه گوارش میشود.
- کاهش یا ترک سیگار: سیگار هم باعث بلع هوا میشود و هم نفخ را تشدید میکند.
- حذف نوشیدنیهای گازدار: نوشابه و آب گازدار منبع مستقیم تولید گاز هستند.
- شناسایی غذاهای محرک: برخی غذاها در بعضی افراد گاز بیشتری تولید میکنند؛ کاهش مصرف معمولا کافی است.
- فعالیت بدنی منظم: پیادهروی و تحرک ملایم به حرکت گاز در روده کمک میکند.
- تنفس کنترلشده: تنفس آرام میتواند مفید باشد، اما بلع هوا را باید کنترل کرد.
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
باد معده، عارضهای طبیعی است که اغلب با تغییر سبک زندگی و اصلاح عادات غذایی کنترل میشود. برای کاهش نفخ، بهتر است غذا را آهسته بجوید، وعدههای کوچکتر مصرف کنید، نوشیدنیهای گازدار و غذاهای نفاخ را محدود کنید و فعالیت بدنی منظم داشته باشید. دمنوشهای گیاهی مانند نعناع، زنجبیل، رازیانه و بابونه میتوانند به تسکین علائم کمک کنند. با این حال، در صورت تکرار شدید، درد مداوم، خون در مدفوع یا کاهش وزن غیرمنتظره حتما به پزشک مراجعه کنید تا علت آن بررسی شده و درمان مناسب آغاز شود. اگر سوالی درباره این عارضه و راههای درمان آن دارید، با ما در میان بگذارید.
سوالات متداول
علل اصلی ایجاد باد معده کدامند؟
بلعیدن هوا هنگام غذا خوردن و آب نوشیدن از علل اصلیست. بعضی غذاها نیز باعث فعالیت بیشتر باکتریهای روده بزرگ برای هضم میشود.
تفاوت بین گاز و باد معده چیست؟
باد معده در واقع تجمع بیش از گاز معده در دستگاه گوارش است. این گاز میتواند از طریق دهان (آروغ زدن) و مقعد از بدن خارج شود. گاهی این فرایند با شدت بیشتری انجام میشود که با صدا همراه است.
چه غذاهایی باعث افزایش باد معده میشوند؟
غذاهای نفاخ شامل حبوبات، کلم، گلکلم، بروکلی، نوشابه و نوشیدنیهای گازدار، غذاهای چرب و پرادویه و غلات کامل میتوانند باد معده را افزایش دهند.
آیا باد معده نشانه بیماری است؟
معمولا باد معده طبیعی است و نشانه بیماری نیست، اما اگر با درد شدید، خون در مدفوع، کاهش وزن یا استفراغ همراه باشد، باید برای بررسی به پزشک مراجعه کرد.
استرس چه تأثیری بر باد معده دارد؟
استرس میتواند با تحریک سیستم عصبی روده، باعث افزایش تولید گاز، اختلال در هضم و تندتر یا کندتر شدن حرکات روده شود. در نتیجه باد معده بیشتر شده و ممکن است با نفخ و درد همراه باشد.
باد معده در شب چرا بیشتر میشود؟
زیرا فعالیت روده کاهش مییابد و غذاها دیرتر هضم میشوند. همچنین در حالت درازکش، گازها راحتتر جمع میشوند.
آیا دمنوشهای گیاهی برای باد معده مفیدند؟
بله، دمنوشهای گیاهی مانند نعناع، زنجبیل، رازیانه و بابونه میتوانند با کاهش اسپاسم روده و تحریک هضم، نفخ و باد معده را تسکین دهند.
باد معده زیاد نشانه چیست؟
باد معده زیاد معمولا به دلیل بلع هوا، یبوست، رژیم غذایی نفاخ یا هضم ضعیف رخ میدهد.
برای باد معده چی خوبه؟
برای کاهش باد معده، مصرف وعدههای کوچک و آهسته، نوشیدن دمنوشهای گیاهی مانند نعناع یا زنجبیل، ورزش سبک، اجتناب از غذاهای نفاخ و گازدار و درمان یبوست مفید است.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات