سندرم DRESS چیست؟ علائم، علت و تفاوت سندروم دِرِس با حساسیت‌های دارویی معمولی

چه تفاوتی بین عوارض جانبی دارو و سندروم DRESS وجود دارد؟

سندرم DRESS که تحت عنوان سندرم ازدیاد حساسیت القا شده به وسیله دارو (DIHS) یا سندرم حساسیت به دارو نیز شناخته می‌شود، یک واکنش شدید به تعدادی از دارو‌های خاص است.

متخصصین سندرم DRESS را در قالب یک واکنش ازدیاد حساسیت نوع ۴ طبقه بندی می‌کنند. این واکنش دارویی جدی، پوست و سایر اندام‌ها را تحت تاثیر قرار می‌دهد و میزان مرگ و میر ناشی از آن، تا ۱۰ ٪ نیز گزارش شده است.

بر اساس گزارش هیئت آمریکایی استئوپاتیک پوست، بروز کلی سندرم DRESS غیرمعمول است و ریسک ابتلا از ۱ در هر ۱۰۰۰ تا ۱ در هر ۱۰۰۰۰ نفر پس از قرار گرفتن در معرض دارو‌های محرک متغیر است.

این بیماری معمولا ظرف ۲ تا ۶ هفته پس از اولین مواجهه فرد با دارو رخ می‌دهد و باعث ایجاد ویژگی‌های مشخص و در عین حال متغیری می‌شود که بر پوست و اندام‌های متعدد تاثیر می‌گذارند.

علائم و نشانه‌های ابتلا به سندروم DRESS

برخی افراد سندرم DRESS را یک واکنش چندسیستمی می‌دانند، زیرا این بیماری می‌تواند چندین سیستم بدن را همزمان درگیر کند. اگرچه شدت و نوع علائم در بیماران متفاوت است، نام DRESS به افزایش تعداد ائوزینوفیل‌ها (نوعی سلول سفید خون هستند که بخشی از سیستم ایمنی بدن محسوب می‌شوند) و سایر نشانه‌های رایج در بدن، اشاره دارد.

علائم معمول سندرم DRESS عبارتند از:

• تب
• بثورات پوستی یا جوش
• ائوزینوفیلی (افزایش سلول‌های سفید خون خاص)
• لنفوسیتوز آتیپیک (لنفوسیت‌های غیرطبیعی در خون)
• تورم غدد لنفاوی
• التهاب اندام‌های داخلی مانند کبد، کلیه یا قلب

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده علائم شدید زیر، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است:

• تب بالا (بیش از ۳۸ درجه سانتی‌گراد)
• بثورات پوستی گسترده یا تورم صورت
• تورم غدد لنفاوی متعدد
• علائم درگیری اندام‌های داخلی مانند:
• درد شدید یا کاهش عملکرد کبد (زردی پوست یا چشم)
• کاهش عملکرد کلیه (کاهش ادرار، تورم بدن)
• درد قفسه سینه یا تنگی نفس (درگیری قلب یا ریه)
• احساس ضعف شدید، سرگیجه یا افت فشار خون

علل بروز سندروم DRESS

عواملی که منجر به بروز سندرم دِرِس می‌شوند، عبارتند از:

• مصرف برخی از داروها
• زمینه ژنتیکی برای واکنش شدید به داروها
• ناتوانی کبد در متابولیسم داروها و تجمع دارو در بدن و افزایش ریسک واکنش
• فعال شدن مجدد برخی ویروس‌ها مانند ویروس اپشتین-بار (EBV) و هرپس ویروس انسانی ۶ (HHV-6)

چه داروهایی بیشترین احتمال ایجاد سندروم دِرِس را دارند؟

داروهای مختلف می‌توانند باعث DRESS شوند و برخی از رایج‌ترین آن‌ها عبارتند از:

• داروهای ضد تشنج
• داروهای ضد ویروس
• آنتی‌بیوتیک‌ها
• آلوپورینول
• مگزیلتین
• تثبیت‌کننده‌های خلق و خو و داروهای ضد افسردگی

سندروم DRESS چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص سندرم DRESS چالش‌برانگیز است، زیرا علائم آن می‌تواند شبیه بیماری‌های دیگری مانند سلولیت، هپاتیت ویروسی، لوپوس سیستمیک یا سایر واکنش‌های دارویی باشد.

بنابراین، پزشک باید به تاریخچه مصرف دارو، نوع علائم و تغییرات آزمایشگاهی توجه ویژه داشته باشد. تشخیص زودهنگام بسیار مهم است، زیرا شروع سریع درمان می‌تواند جلوی پیشرفت بیماری و آسیب اندام‌ها را بگیرد.

برای تشخیص DRESS، معمولا معیارهای زیر در نظر گرفته می‌شوند:

• بررسی اختلالات موجود در آزمایش خون

• بررسی سابقه مصرف داروی محرک: دارویی که احتمالاً باعث واکنش شده است، باید شناسایی شود.
• راش حاد پوستی: بثورات گسترده، جوش، تورم و قرمزی پوست که اغلب صورت، گردن و تنه را درگیر می‌کند.
• تب بالای ۳۸ درجه سانتی‌گراد: یکی از شایع‌ترین علائم سیستمیک.
• بزرگ شدن غدد لنفاوی: حداقل در دو محل از بدن.
• درگیری حداقل یک اندام داخلی: مانند کبد، کلیه، قلب یا ریه‌ها.

تفسیر آزمایش خون برای تشخیص سندروم دِرِس چگونه انجام می‌شود؟

تشخیص این بیماری از طریق آزمایش خون، معمولا بر اساس معیارهایی از جمله سابقه مصرف داروی محرک، راش حاد، تب، بزرگی غدد لنفاوی، درگیری اندام‌ها و ناهنجاری در شمارش سلول‌های خون انجام می‌شود. همچنین محققان ژاپنی، فعال‌سازی HHV-6 (ویروس هرپس انسانی ۶) در انسان را نیز به معیارهای تشخیصی خود اضافه کرده‌اند.

عوارض سندروم DRESS

حتی پس از بهبودی از سندرم DRESS، برخی افراد ممکن است با پیامدهای طولانی‌مدت این بیماری از جمله آسیب دائمی به اندام‌ها و ایجاد اختلالات خودایمنی مواجه شوند.

نتایج یک نظرسنجی در سال ۲۰۱۵ نشان داد که بسیاری از افرادی که بهبود یافته‌اند، به بیماری‌های جدید مبتلا شده‌اند. بر اساس پژوهشی دیگر در سال ۲۰۱۷، اختلالات تیروئید مانند هاشیموتو، گریو و تیروئیدیت بدون درد، از شایع‌ترین عوارض طولانی‌مدت DRESS به شمار می‌روند.

آسیب اندام‌ها نیز یکی دیگر از پیامدهای جدی است؛ برای مثال، افرادی که دچار آسیب شدید کبدی شده‌اند ممکن است نیاز به پیوند کبد پیدا کنند و کسانی که بیماری کلیوی زمینه‌ای دارند، ممکن است به همودیالیز طولانی‌مدت نیاز داشته باشند.

علاوه بر این، بیماری‌های عفونی نیز از عوارض شایع محسوب می‌شوند. مطالعه‌ای در سال ۲۰۱۳ نشان داد افرادی که تحت درمان با کورتیکواستروئید قرار گرفته‌اند، ممکن است در معرض خطر ابتلا به عفونت‌هایی مانند هرپس و ذات‌الریه باشند.

راه‌های درمانی سندروم DRESS

درمان DRESS معمولاً ترکیبی از قطع فوری داروی مشکل‌زا و اقدامات حمایتی و دارویی است:

اولین اقدام؛ قطع فوری داروی مشکوک

تشخیص سریع و توقف داروی مشکل‌زا از مهم‌ترین گام‌ها برای کاهش شدت بیماری و جلوگیری از پیشرفت آن است.

درمان‌های دارویی

گزینه‌های درمانی کورتیکواستروئیدها و داروهای نقص ایمنی، شامل موارد زیر است:

• کورتیکواستروئیدهای سیستمیک برای کاهش التهاب و کنترل علائم
• سرکوب‌کننده‌های سیستم ایمنی مانند سیکلوسپورین
• کورتیکواستروئیدهای موضعی برای تسکین بثورات پوستی
• ایمونوگلوبولین داخل وریدی
• پلاسمافرزیس در موارد شدید

مراقبت‌های پس از بهبودی و دوره نقاهت

پس از بهبودی از سندرم دِرِس، مراقبت‌های دقیق و پیگیری منظم بسیار مهم است تا از بروز عوارض طولانی‌مدت جلوگیری شود و سلامت اندام‌ها حفظ شود. این مراقبت‌ها شامل موارد زیر هستند:

انجام چکاپ‌های دوره‌ای (تیروئید و دیابت پس از DRESS)

پیگیری منظم عملکرد تیروئید، کبد و کلیه‌ها و انجام آزمایش خون دوره‌ای توصیه می‌شود. در جدول زیر، لیست آزمایش‌های مورد نیاز در این زمینه را آورده‌ایم:

احتیاط در مصرف داروهای هم‌خانواده

بیماران باید از مصرف داروهای مشابه داروی محرک اولیه خودداری کنند. قبل از شروع هر داروی جدید، سابقه DRESS خود را به پزشک اطلاع دهند. هر داروی جدید باید با دوز پایین شروع شده و تحت نظر پزشک باشد.

پیروی از سبک زندگی سالم

برای رعایت سبک زندگی سالم پس از  دِرِس، با تغذیه مناسب و مصرف به اندازه آب آشامیدنی، بدن خود را هیدراته نگه دارید. همچنین استرس خود را کنترل کرده و خواب کافی داشته باشید و در صورت بروز هر علامت جدید، به پزشک مراجعه کنید.

چگونه از ابتلا به سندروم DRESS پیشگیری کنیم؟

سندرم دِرِس، یک واکنش شدید و بالقوه تهدیدکننده زندگی است، اما با رعایت برخی اقدامات می‌توان خطر بروز آن را کاهش داد. پیشگیری از ابتلا به این بیماری، با توجه به نکات زیر شدنی است:

• شناسایی داروهای پرخطر؛ از داروهای شناخته شده که بیشتر باعث DRESS می‌شوند، آگاهی داشته باشید، مانند داروهای ضدتشنج، آلوپورینول، برخی آنتی‌بیوتیک‌ها و داروهای ضدویروس.
• مشاوره قبل از مصرف دارو؛ قبل از شروع هر داروی جدید، سابقه آلرژی و حساسیت دارویی خود را با پزشک در میان بگذارید.
• آگاهی از علائم هشداردهنده؛ تب، تورم غدد لنفاوی، بثورات پوستی گسترده و تغییرات در آزمایش خون، از علائم اولیه DRESS هستند که نباید نادیده گرفته شوند.

توصیه ای از تیم دارو دات کام به شما

سندرم DRESS یک واکنش دارویی شدید و بالقوه تهدیدکننده زندگی است که نیازمند اقدام سریع است. هرگونه علائم هشداردهنده مانند تب بالا، بثورات گسترده، تورم غدد لنفاوی یا علائم درگیری اندام‌های داخلی باید فوراً جدی گرفته شود و بیمار به نزدیک‌ترین مرکز درمانی مراجعه کند.

اطلاع کامل از داروهای مصرفی، حتی داروهای گیاهی و مکمل‌ها، برای تشخیص و قطع داروی محرک حیاتی است. همچنین، علائم ممکن است به سرعت پیشرفت کنند یا در ابتدا خفیف به نظر برسند، بنابراین پیگیری مداوم و گزارش تغییرات جدید به پزشک اهمیت زیادی دارد.

پس از درمان اولیه، انجام چک‌آپ‌های دوره‌ای و پرهیز از مصرف داروهای مشابه بدون مشورت پزشک، شانس بهبودی کامل و جلوگیری از عوارض طولانی‌مدت را به شدت افزایش می‌دهد.