بالاخره میدانیم چرا انسانها توانایی تولید ویتامین C را از دست دادند
بیشتر پستانداران بهطور طبیعی در بدن خود آنزیمی به نام ال-گلونولاکتون اکسیداز (GULO) دارند که به آنها اجازه میدهد ویتامین C تولید کنند. اما انسانها، برخی پستانداران مانند خفاشهای میوهخوار و تعدادی از پرندگان، این توانایی را در طول تکامل از دست دادهاند. با ما در ادامه این مطلب از دارو دات کام همراه باشید تا با جزئیات این خبر آشنا شویم.
چرا انسانها برخلاف اکثر حیوانات نمیتوانند ویتامین C بسازند؟
در دهههای ۶۰ و ۷۰ میلادی، لینوس پاولینگ، برنده دو جایزه نوبل، با مقایسه توانایی تولید ویتامین C در بزها و نیاز انسان، معتقد بود ما باید دوزهای بسیار بالایی از این ویتامین را مصرف کنیم. اگرچه ادعای او درباره دوزهای بالا بعداً رد شد، اما یک سوال بزرگ باقی ماند: چرا طبیعت اجازه داد چنین قابلیت حیاتیای در انسان از بین برود و ما را در خطر بیماریهایی مثل اسکوروی (ناشی از کمبود ویتامین C) قرار دهد؟
نقش انگل شیستوزوما در تغییر مسیر تکامل انسان
مطالعهای جدید از دانشگاه فودان نشان میدهد که از دست رفتن توانایی تولید ویتامین C احتمالاً یک سپر دفاعی در برابر انگلهای خطرناک بوده است. تحقیقات روی انگل شیستوزوما مانسونی (عامل بیماری کشنده شیستوزومیازیس) نشان داد که این موجودات برای تولیدمثل و تخمگذاری، به شدت به ویتامین C موجود در بدن میزبان وابسته هستند.
در واقع، حیواناتی که بدنشان ویتامین C تولید نمیکرد، سطح پایینتری از این ماده را داشتند و همین موضوع باعث میشد کرمهای انگلی نتوانند به راحتی تخمگذاری کنند. در دوران باستان و پیش از کشف داروها، تحمل یک کمبود خفیف ویتامین C بسیار بهصرفهتر از دستوپنجه نرم کردن با عفونتهای شدید انگلی بود.
وقتی فقدان ویتامین C به نجات جان منجر میشود
محققان برای اثبات این فرضیه، موشهایی را که بهطور ژنتیکی توانایی تولید ویتامین C نداشتند (مشابه انسان) با موشهای معمولی مقایسه کردند. نتایج شگفتانگیز بود:
انگلها در بدن موشهایی که ویتامین C نمیساختند، قادر به تولید نسل جدید نبودند.
وقتی سطح ویتامین C در رژیم غذایی این موشها پایین نگه داشته شد، انگلها عملاً فلج شدند.
در این آزمایش، ۹۵ درصد موشهایی که ویتامین C تولید نمیکردند زنده ماندند، در حالی که بیشتر موشهای گروه مقابل توسط انگل کشته شدند.
این یافته تایید میکند که انگلها برای زنده ماندن به ویتامین C نیاز ندارند، اما بدون آن نمیتوانند تخمگذاری کنند و چرخه بیماری را ادامه دهند.
رژیمهای غذایی فصلی؛ استراتژی هوشمندانه طبیعت
محققان دریافتند که تغییرات فصلی در رژیم غذایی اجداد ما میتوانست یک راهبرد دفاعی باشد. زمانی که میوه و سبزی فراوان بود، بدن ویتامین C دریافت میکرد و تقویت میشد. در فصلهایی که این منابع کمیاب بودند، سطح ویتامین C در بدن افت میکرد؛ این افت موقت اگرچه برای بدن سخت بود، اما همزمان باعث میشد تولیدمثل انگلها در بدن متوقف شود.
این استراتژی اگرچه پرخطر بود (چرا که کمبود بیش از حد منجر به مرگ بر اثر اسکوروی میشد)، اما تعادلی میان «مرگ بر اثر انگل» و «بیماری ناشی از کمبود ویتامین» ایجاد میکرد که در نهایت به بقای نسل انسان کمک کرد.
توازن میان اسکوروی و عفونتهای انگلی
تاریخ نشان میدهد که انسانها بهای سنگینی برای این تغییر تکاملی پرداختهاند. در دوران دریانوردیهای طولانی، بیماری اسکوروی جان هزاران ملوان را گرفت. با این حال، اگر اجداد ما همچنان توانایی تولید ویتامین C را داشتند، احتمالاً بیماریهای انگلی مانند شیستوزومیازیس بسیار ویرانگرتر از امروز ظاهر میشدند.
امروزه با وجود داروهای پیشرفته ضدانگل، ما دیگر نیازی به محدود کردن ویتامین C برای مبارزه با انگلها نداریم، اما این مطالعه به ما یادآوری میکند که حتی نقصهای بیولوژیکی ما (مثل ناتوانی در ساخت یک ویتامین)، گاهی پاسخهای هوشمندانه تکامل برای بقا در برابر تهدیدات بزرگتر بودهاند.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
منابع مقاله:
PNAS
نظرات