نقش میتوکندری در دردهای مزمن و شیوه‌های مدیریت آن
تحقیقات جدید نشان می‌دهند که منشأ دردهای مزمن و عصبی می‌تواند ناشی از آسیب به «میتوکندری‌ها» یا همان موتورهای سوخت سلولی باشد. برای شناخت راهکارهای علمی ترمیم اعصاب و پیشگیری از درد، جزئیات را در این مطلب از دارو دات کام بخوانید.
پژوهش‌ها نشان می‌دهند که آسیب‌دیدگی میتوکندری‌ها در سلول‌های عصبی می‌تواند باعث درد مزمن شود.
وقتی عصب‌ها آسیب می‌بینند، عملکردشان مختل شده و حتی یک لمس کوچک هم می‌تواند درد طاقت‌فرسایی ایجاد کند. پژوهشگران سال‌ها تلاش کرده‌اند که به علت این پدیده پی ببرند.
پژوهشگران ممکن است قطعه گمشده این پازل را یافته باشند: میتوکندری‌های آسیب‌دیده، که وظیفه تأمین انرژی سلول‌ها را برعهده دارند، عصب‌ها را به فعالیت بیش‌ازحد وامی‌دارند.
مطالعه جدیدی که در مجله نیچر انتشار یافته است، نشان می‌دهد که انتقال میتوکندری‌های سالم به عصب‌های آسیب‌دیده در برخی از موارد تا ۴۸ ساعت باعث کاهش درد می‌شود.
رو-رونگ جی، نویسنده ارشد این مطالعه و استاد بیهوشی و علوم اعصاب در دانشگاه دوک، به اپک تایمز گفت: «این فرایند فیزیولوژیکی [انتقال میتوکندری] در بیماری‌هایی مانند دیابت، شیمی‌درمانی و آسیب‌های عصبی مختل شده و به نوروپاتی محیطی منجر می‌شود.»
نورون‌های حسی که سیگنال‌های مرتبط با لمس، دما و درد را از بدن به مغز ارسال می‌کنند، به انرژی بسیار زیادی نیاز دارند. آکسون‌های این نورون‌ها از نخاع تا سطح پوست- حدود ۶۰ تا ۱۲۰ سانتی‌متری انگشتان دست و پا- امتداد دارند که تأمین انرژی نقاط دورافتاده از عصب‌ها را دشوارتر میکند.
وقتی میتوکندری‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند، انرژی کمتری تولید کرده و ترکیبات جانبی مضر بیشتری آزاد می‌کنند که باعث واکنش‌پذیری بیش‌ازحد عصب‌ها و عملکرد نادرست آن‌ها می‌شوند؛ روندی که به بروز درد نوروپاتیک می‌انجامد. تنش اکسایشی به مرور زمان می‌تواند سیستم عصبی را دچار درد مزمن کند.
رنه یانگ، طبیعت‌درمانگر و متخصص طب تلفیقی، به اپک تایمز گفت: «از این‌رو، درد ممکن است حتی بعد از بهبود قند خون یا پایان شیمی‌درمانی ادامه پیدا کند.»
سلول‌های پشتیبان فراتر از یک پشتیبان ساده هستند
سلول‌های گلیال ماهواره‌ای، که پیش‌تر به‌عنوان پشتیبان نورون‌های حسی شناخته می‌شدند، میتوکندری‌های سالم را از طریق پل‌های موقت میان‌سلولی به نورون‌های مجاور انتقال می‌دهند و به بازسازی منابع انرژی کمک می‌کنند.
پژوهشگران در این مطالعه متوجه شدند که بالغ بر ۸۰ درصد از نورون‌های حسی به‌رغم موقتی‌بودن پل‌های میان‌سلولی در عرض ۲۴ ساعت به میتوکندری‌ها دسترسی پیدا کردند که از سرعت و پویایی این فرایند حکایت دارد.
بیماری سیستم ترمیم‌کننده داخلی بدن را مختل میکند
پژوهشگران موتورپروتئین MYO10 را شناسایی کرده‌اند که در شکل‌گیری پل‌های میان‌سلولی نقش داشته و شرایط را برای انتقال میتوکندری‌ها فراهم میکند. مسدود کردن MYO10 حجم انتقال میتوکندری‌ها را کاهش داده و میزان حساسیت به درد را افزایش می‌دهد.
سلول‌های گلیال ترجیحاً از نورون‌های الکتریکی فعال حمایت می‌کردند. وقتی فعالیت نورونی متوقف می‌شود، انتقال میتوکندری‌ها به‌رغم تشکیل پل‌های میان‌سلولی کاهش پیدا میکند. جی گفت: «در شرایط عادی هرچه فعالیت نورون‌ها بیشتر باشد، دامنه حمایت میتوکندریایی هم بیشتر می‌شود.»
این سامانه انرژی به احیای عملکرد میتوکندری و کاهش تنش اکسایشی کمک میکند، اما نسبت به تنش متابولیکی آسیب‌پذیر است. پل‌های میان‌سلولی در نمونه‌های مربوط به نوروپاتی ناشی از دیابت و شیمی‌درمانی کمتر و بدشکل‌تر بودند. شیمی‌درمانی همچنین به میتوکندری‌های سلول‌های گلیال آسیب وارد کرد و سطح حمایت از نورون‌ها را به حداقل رساند. التهاب کوتاه‌مدت تأثیری در انتقال میتوکندری‌ها نداشت.
فیبرهای کوچک رهاشده
وقتی انتقال میتوکندری در عصب‌های آسیب‌دیده با اختلال مواجه شد، حساسیت به درد افزایش پیدا کرد و فیبرهای عصبی حامل درد تحلیل رفتند. فیبرهای حسی کوچک متحمل بیشترین آسیب شدند، اما نورون‌های بزرگ‌تر نسبتاً پایدار ماندند، زیرا همچنان از حمایت میتوکندری‌ها برخوردار بودند.
کاهش هدفمند منابع انرژی توضیح می‌دهد که چرا فیبرهای کوچک در حالت درد نوروپاتیک آسیب‌پذیر هستند. آسیب‌پذیری آن‌ها به لطمهای که دیده‌اند محدود نمی‌شود و با ازدست‌دادن حمایت متابولیکی حیاتی بدن هم ارتباط دارد.
چگونه می‌توانیم از میتوکندری‌های خود مراقبت کنیم؟
آسیب اولیه میتوکندری‌ها در افرادی که با دیابت، استرس مزمن یا تغییرات مرتبط با سن دست‌به‌گریبان هستند، ممکن است مدت‌ها قبل از بروز علائم نوروپاتی آغاز شود. پشتیبانی زودهنگام از سلامت میتوکندری‌ها از نوروپاتی جلوگیری میکند.
آسیب اولیه میتوکندری‌ها اغلب با نشانه‌های ظریفی همراه است که از جمله می‌توان به افزایش تنش اکسایشی، کاهش سطح مولکول NAD+ (یا «نیکوتین‌آمید آدنین دی‌نوکلئوتید» که تمام سلول‌ها برای تولید انرژی به آن نیاز دارند)، ترمیم آسیب‌دیدگی، محافظت از بدن در برابر تنش اکسایشی و تغییرات حسی خفیفی اشاره کرد که گاهی پنهان می‌مانند. یانگ گفت: «اگر در این بازه زمانی مداخله کنیم، می‌توانیم ثبات دستگاه عصبی را حفظ کرده و از ماندگاری درد جلوگیری کنیم.»
احساس سوزش، سوزن‌سوزن شدن، بی‌حسی موقت انگشت‌های دست و پا و حس خواب‌رفتن از جمله علائمی هستند که به‌طور موقت ظاهر شده و به‌سرعت برطرف می‌شوند. بیماران معمولاً با شروع برانگیختگی یا آسیب‌دیدگی فیبرهای حسی کوچک و پیش از بروز نوروپاتی پایدار با احساسات متناوب مواجه می‌شوند.
بسیاری از راهکارهای مؤثر بر کاهش تنش اکسایشی تمرکز دارند. یانگ گفت: «میتوکندری در محیط کم‌اکسیژن، پرقند و ملتهب دوام نمی‌آورد. افت‌و‌خیز مکرر قند خون به تنش اکسایشی دامن می‌زند و انتقال اکسیژن به عصب‌ها را محدود میکند، فشار قابل‌توجهی به میتوکندری‌ها وارد کرده و احتمال آسیب عصبی را چندبرابر میکند.
احیای مولکول NAD+ هم حائز اهمیت است. وقتی سطح NAD+به واسطه افزایش سن، استرس یا درد مزمن کاهش پیدا میکند، میتوکندری‌ها برای بازسازی و عملکرد صحیح به مشکل می‌خورند.
یانگ به بیماران خود پیشنهاد میکند که اقدامات علمی و ساده زیر را در خانه برای حمایت از سلامت میتوکندری‌ها در دستور کار قرار دهند:
۱. تثبیت قند خون
یانگ گفت: «افزایش مکرر قند خون به‌طور مستقیم به افزایش تنش اکسایشی در عصب‌ها منجر می‌شود. قند مازاد سلول‌ها را از سوخت اشباع میکند. وقتی میتوکندری‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند، فرایند تولید انرژی ناکارآمد شده و ترکیبات جانبی مضری آزاد می‌شوند که به میتوکندری و دی‌ان‌ای آسیب می‌زنند.»
توصیه یانگ برای تثبیت قند خون این است که وعده‌های غذایی حاوی فیبر و پروتئین باشند و از مصرف تنقلات شیرین یا الکل در ساعات پایانی شب اجتناب شود. یانگ افزود که حتی اگر استرس یا کم‌خوابی دارید، وعده‌های غذایی را حذف نکنید.
۲. مراقبت از خواب
نورون‌ها در طول روز به‌شدت فعال هستند و میتوکندری‌ها سخت کار می‌کنند که باعث تجمع ضایعات متابولیکی می‌شود. خواب فرصت لازم را برای بازسازی و فعالیت آنتی‌اکسیدانی فراهم میکند تا ضایعات پاکسازی شده و میتوکندری‌ها بازیابی شوند.
توصیه یانگ این است که شب‌ها ۷ تا ۹ ساعت بخوابید. «میتوکندری‌ها خود را در حین خواب عمیق ترمیم می‌کنند و بدون ترمیم آن‌ها مسیرهای درد همچنان فعال می‌مانند.»
۳. تحرک متعادل در طول روز
اعتدال و تداوم در ورزش اهمیت دارد. دکتر جی‌پی صلیبی، متخصص طب تلفیقی و طب کل‌نگرانه، به اپک تایمز گفت که تمرینات هوازی سنگین به تنش اکسایشی دامن می‌زنند. او تمرینات مقاومتی را برای سلامت میتوکندری‌ها ترجیح می‌دهد.
یانگ گفت: «ورزش کردن تا حد خستگی، به‌ویژه در مواقعی که بدن درگیر التهاب است، باعث تشدید درد می‌شود. سلول‌ها در این حالت ترکیبات جانبی بیشتری تولید می‌کنند که درصورت بالارفتن حجم آنتی‌اکسیدان‌ها به بافت‌ها آسیب می‌رساند.»
انجام دو تا سه جلسه تمرین مقاومتی یا تناوبی در هفته به همراه پیاده‌روی روزانه برای حمایت از عملکرد میتوکندری‌ها کفایت میکند.
۴. استفاده از ابزارهای ساده ریکاوری
عادت‌های سلامت‌محور به پشتیبانی از میتوکندری‌ها کمک می‌کنند.
توصیه صلیبی این است که در معرض نور خورشید بمانید تا ریتم شبانه‌روزی بدن تنظیم شود؛ امری که براساس تحقیقات باعث هماهنگی تولید انرژی و ترمیم میتوکندری‌ها می‌شود.
رژیم غذایی هم نقش بسزایی دارد. برنامه غذایی باید شخصی باشد، اما صلیبی رژیم مدیترانه‌ای سبز را پیشنهاد میکند که کربوهیدرات‌های تصفیه‌شده کمتر و پروتئین و چربی‌های سالم بیشتری دارد. مطالعات نشان می‌دهند که این رژیم غذایی باعث کاهش تنش اکسایشی و کاهش آسیب احتمالی به میتوکندری‌ها می‌شود.
قرار گرفتن در معرض گرمای ملایم مانند حمام آب داغ یا سونا می‌تواند فعالیت و تولید انرژی میتوکندریایی را تقویت کند و مثل ورزش مفید واقع شود.
مصرف امگا-۳ هم مفید است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مکمل‌ها می‌توانند عملکرد میتوکندری‌ها در تأمین انرژی را تقویت کنند. مطالعه دیگری نشان داده که روغن ماهی ساختار غشای سلولی را به‌نحوی تغییر می‌دهد که باعث تقویت عملکرد میتوکندری‌ها می‌شود.
صلیبی همچنین بر نقش مهم نگرش مثبت تأکید دارد: «داشتن نگرش مثبت در مواجهه با بیماری‌های مزمن، درد و سرطان سودمند است.»
چرا زمان حائز اهمیت است
یانگ پشتیبانی زودهنگام از میتوکندری‌ها را توصیه میکند که با تثبیت قند خون، کاهش تنش اکسایشی و بهبود انتقال اکسیژن به عصب‌ها انجام می‌گیرد. این راهکارها همگی در خانه قابل انجام هستند.
رمز موفقیت این است که قبل از تثبیت نوروپاتی وارد عمل شوید. اگر آسیب‌دیدگی میتوکندری‌ها و فعالیت بیش‌ازحد عصب‌ها به ثبات برسد، مقابله با آسیب دشوارتر می‌شود.
یانگ گفت: «میتوکندری‌ها مثل یک نگهبان عمل می‌کنند. اگر در پشتیبانی از آن‌ها دست بجنبانید، ممکن است هرگز دچار درد مزمن نشوید.»
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاع‌رسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمی‌شود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات