آیا روزه‌داری در ماه‌های اول بارداری ضرر دارد؟

مریم عشوری مقدم متخصص زنان و زایمان در گفتگو با خبرنگار مهر در رابطه با روزه‌داری زنان باردار توضیحاتی دادو گفت: روزه یک مبحث الهی و از عبادت‌های خاص معنوی است که افزون بر آثار روحی، منافع جسمی نیز برای فرد به همراه دارد. با این حال، همین عبادت با وجود فواید متعدد، در برخی شرایط خاص ممکن است محدودیت‌هایی داشته باشد و در مواردی انجام آن منع شود. یکی از مهم‌ترین این شرایط، روزه‌داری در دوران بارداری است که نیازمند بررسی دقیق و توجه به اصول علمی و پزشکی است.

روزه‌داری زنان باردار

وی ادامه داد: در بحث روزه‌داری زنان باردار هیچ دستورالعمل واحدی برای همه افراد وجود ندارد. هر زن باردار با توجه به شرایط جسمی، وضعیت جنین و سوابق پزشکی خود باید با پزشک معالج مشورت کند. بارداری به سه بخش اصلی تقسیم می‌شود: سه‌ماهه اول، سه‌ماهه دوم و سه‌ماهه سوم. هر یک از این مراحل ویژگی‌های خاص خود را دارد و شرایط مادر در هر دوره متفاوت است.

وی افزود: در سه‌ماهه اول بارداری، بسیاری از زنان با علائمی مانند تهوع، استفراغ بارداری و احساس ضعف مواجه می‌شوند. این علائم معمولاً تا پایان بارداری ادامه پیدا نمی‌کند و شرایط مادر از ابتدای حاملگی تا ماه‌های پایانی یکسان نیست.

این متخصص زنان و زایمان بیان کرد: سه‌ماهه اول از حساس‌ترین مراحل بارداری محسوب می‌شود؛ زیرا در این دوره، تمامی اندام‌ها و اجزای اصلی جنین شکل می‌گیرد. تقسیمات سلولی و فرآیند شکل‌گیری اندام‌های مختلف در همین بازه زمانی رخ می‌دهد. پس از آن، اندام‌های شکل‌گرفته به‌تدریج رشد می‌کنند.

نقش تغذیه در سه‌ماهه اول بارداری

عشوری مقدم اظهار داشت: تغذیه مناسب در سه‌ماهه اول بارداری اهمیت ویژه‌ای دارد. دریافت مواد غذایی باید به اندازه و متعادل باشد؛ نه بیش از حد و نه کمتر از نیاز بدن. برخی دیدگاه‌ها حتی تهوع و استفراغ این دوره را عاملی می‌دانند که مانع مصرف مواد غذایی مضر یا اضافی توسط مادر می‌شود.

وی توضیح داد: با توجه به حساسیت این مرحله، ضروری است که مادر باردار تغذیه کافی و مناسب دریافت کند تا سلامت خود و روند طبیعی رشد جنین حفظ شود. از همین رو، موضوع روزه‌داری در این دوره باید با دقت، بررسی شرایط فردی و مشورت تخصصی همراه باشد.

خطر تولید «کتون» در سه‌ماهه اول

عشوری مقدم تصریح کرد: روزه‌داری در بارداری از موضوعات مهم سلامت مادر و جنین است که به‌ویژه در ماه‌های مختلف حاملگی شرایط متفاوتی دارد. گرسنگی طولانی‌مدت می‌تواند بر وضعیت جسمی مادر و روند رشد جنین اثر بگذارد؛ بنابراین تصمیم‌گیری درباره روزه‌داری زنان باردار باید با مشورت پزشک انجام شود.

تأثیر کتون بر مغز جنین

وی تاکید کرد: در سه‌ماهه اول بارداری که مرحله شکل‌گیری اندام‌های اصلی جنین به‌ویژه مغز است، گرسنگی‌های طولانی می‌تواند باعث تولید ماده‌ای به نام «کتون» در بدن مادر شود. بر اساس توصیه‌های مطرح‌شده، مادر باردار نباید بیش از ۱۰ تا ۱۲ ساعت در این دوره دچار گرسنگی شود.

این متخصص زنان و زایمان اظهار داشت: افزایش کتون و مواد مضر مشابه آن ممکن است بر مغز جنین که تازه در حال شکل‌گیری است اثر بگذارد. به همین دلیل، در سه‌ماهه اول معمولاً توصیه به روزه‌داری نمی‌شود. با این حال، شرایط هر فرد متفاوت است و مادران باردار باید پیش از هر اقدامی با پزشک خود مشورت کنند.

وی در ادامه گفت: مدت زمان روزه‌داری نیز اهمیت دارد. طولانی بودن روزها در تابستان و کوتاه‌تر بودن آن‌ها در زمستان می‌تواند شرایط متفاوتی ایجاد کند. از این رو، فصل و ساعات روزه‌داری نیز در ارزیابی وضعیت مادر نقش دارد.

سه‌ماهه دوم بارداری

عشوری مقدم توصیه کرد: سه‌ماهه دوم معمولاً دوره‌ای با آرامش نسبی است. در این بازه، مادر مشکلات حساس سه‌ماهه اول را ندارد و جنین نیز هنوز وارد مرحله نیاز شدید سه‌ماهه سوم نشده است. روند رشد در این مرحله با ثبات بیشتری ادامه پیدا می‌کند.

وی هشدار داد: در صورت تأیید پزشک، اگر مادر بتواند دریافت انرژی خود را به‌درستی مدیریت کند و در فاصله افطار تا سحر مواد غذایی لازم و مایعات کافی مصرف کند، در سه‌ماهه دوم معمولاً مشکلات کمتری گزارش می‌شود. در این شرایط، مادر می‌تواند از آثار جسمی و معنوی روزه‌داری بهره‌مند شود.

سه‌ماهه سوم بارداری

این متخصص زنان و زایمان افزود: در سه‌ماهه سوم بارداری جنین وارد مرحله اصلی افزایش وزن و رشد نهایی می‌شود. در این مقطع، سلامت جنین بیش از هر زمان دیگر به تغذیه سالم و دریافت انرژی کافی از سوی مادر وابسته است.

وی مطرح کرد: هرچند شرایط مادران با یکدیگر تفاوت دارد و ممکن است برخی بتوانند روزه بگیرند، اما تأکید می‌شود که در سه‌ماهه سوم الزام و توصیه عمومی برای روزه‌داری وجود ندارد. تصمیم نهایی باید بر اساس وضعیت جسمی مادر و نظر پزشک اتخاذ شود.

تغذیه مناسب در سحر و افطار برای مادران باردار

عشوری مقدم افزود: در صورتی که مادر باردار با بنیه مناسب و تأیید پزشک تصمیم به روزه‌داری بگیرد، رعایت اصول تغذیه‌ای در فاصله افطار تا سحر ضروری است. مهم‌ترین توصیه‌ها عبارت‌اند از مصرف پروتئین کافی برای حمایت از رشد جنین، دریافت مایعات کافی برای پیشگیری از کم‌آبی، تأمین انرژی مورد نیاز بدن از طریق وعده‌های غذایی متعادل و پرهیز از گرسنگی طولانی و مدیریت صحیح وعده سحری

وی خاطر نشان کرد: همچنین مدیریت صحیح تغذیه در زمان افطار تا سحر می‌تواند به حفظ انرژی مادران باردار کمک کند. با این حال، اصل اساسی در موضوع روزه‌داری در بارداری، بررسی شرایط فردی و مشورت با پزشک است تا سلامت مادر و جنین در اولویت قرار گیرد.