تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی؛ چگونه تشخیص داده میشوند؟
تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی همواره یکی از پیچیدهترین مباحث در سلامت روان محسوب میشود، چرا که برخی علائم مانند نوسانات خلق، تکانشگری و احساسات شدید میتوانند در هر دو اختلال ظاهر شوند و باعث سردرگمی فرد یا اطرافیانش شوند.
در حالی که اختلال دوقطبی بیشتر شامل دورههای مشخص مانیا یا افسردگی است که روزها تا هفتهها طول میکشند و مستقل از موقعیتهای اجتماعی رخ میدهند، اختلال شخصیت مرزی با بیثباتی سریع خلق و واکنش به روابط بینفردی شناخته میشود.
شناخت دقیق این تفاوتها به شما کمک میکند تا الگوهای رفتاری و احساسی خود یا عزیزانتان را بهتر درک کنید و مسیر درمانی مناسب را انتخاب کنید.
در ادامه این مقاله از دارو دات کام، به بررسی علائم، چرخههای خلقی، و راهکارهای درمانی هر اختلال میپردازیم؛ با ما همراه باشید.
- چه تفاوتهایی بین اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی وجود دارد؟
- علائم اختلال شخصیت مرزی در مقابل علائم اختلال دوقطبی
- علل اختلال شخصیت مرزی در مقابل علل اختلال دوقطبی
- تشخیص شخصیت مرزی در مقابل اختلال دوقطبی
- درمان اختلال شخصیت مرزی در مقابل اختلال دوقطبی
- آیا میتوان از بروز اختلال شخصیت مرزی یا اختلال دوقطبی جلوگیری کرد؟
- چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
- سوالات متداول
چه تفاوتهایی بین اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی وجود دارد؟
مهمترین تفاوت اختلال شخصیت مرزی و دوقطبی در نوع، شدت و مدت تغییرات خلقی فرد است.
اختلال دوقطبی یک اختلال خلقی است که در آن فرد نوسانات شدید در خلق، انرژی و فعالیت خود تجربه میکند؛ این تغییرات معمولا شدیدتر از احساسات معمولی غم یا شادی هستند و دورههای آن چند روز تا چند هفته طول میکشند و اغلب چندین علامت همزمان بروز میکند.
در مقابل، اختلال شخصیت مرزی یک اختلال شخصیتی است که عمدتا روی نحوه ارتباط فرد با دیگران و مدیریت احساسات تاثیر میگذارد. افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی تغییرات خلقی شدید و کوتاهمدت را چند بار در روز همراه با مشکلات در حفظ روابط و ترس مداوم از رها شدن تجربه میکنند.
به عبارت دیگر، نوسانات خلقی در اختلال شخصیت مرزی سریع و واکنشی به روابط است اما در اختلال دوقطبی، طولانیتر و مستقل از موقعیتهای اجتماعی رخ میدهد.
علائم اختلال شخصیت مرزی در مقابل علائم اختلال دوقطبی
با وجود برخی شباهتها، تفاوتهای واضح و گاهی ظریف بین اختلال شخصیت مرزی و شخصیت دو قطبی در بین انواع اختلال شخصیت وجود دارد.
هر دو اختلال بر خلق و خوی فرد تاثیر میگذارند اما نحوه و شدت تغییرات متفاوت است؛ یکی باعث تغییرات سریع و کوتاهمدت میشود و دیگری باعث نوسانات شدید و طولانیتر میشود.
در جدول زیر، این تفاوتها در حوزههای مختلف بررسی شدهاند تا درک دقیقتری از علائم هر اختلال و نحوه تمایز آنها به دست آورید:
| اختلال شخصیت مرزی | اختلال دوقطبی |
| تغییرات سریع در خلق و خو | تغییرات شدید خلق و خو |
| دورههای خلقی که ساعتها یا روزها طول میکشند | دورههای خلقی که یک هفته یا بیشتر طول میکشد |
| اختلال در تنظیم احساسات | بیقراری |
| ترس از رها شدن | افکار پریشان |
| تصویر ذهنی ناپایدار از خود | افزایش سطح انرژی و فعالیت |
| روابط شدید و ناپایدار | کاهش نیاز به خواب |
| مشکلات خشم | خودبزرگبینی |
| احساس بیارزشی | رفتارهای بیپروا و پرخطر |
| تفکر پارانوئید | تکانشگری |
| تکانشگری | روانپریشی در طول دورههای شدید مانیک |
آیا علائم اختلال دوقطبی و شخصیت مرزی همپوشانی دارند؟
بله، همپوشانیهای قابل توجهی بین علائم اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی وجود دارد. برخی از این علائم مشترک شامل بیثباتی خلقی، رفتارهای تکانشی، افسردگی و تأثیر بر عملکرد روزانه است.
این همپوشانیها به ویژه در اوایل شروع بیماری و زمانی که این شرایط در جوانان در حال شکلگیری است، بیشتر دیده میشود و میتواند تشخیص دقیق را دشوار کند.
کدام یک از این اختلالات از دیگری «بدتر» یا شدیدتر است؟
هیچیک از اختلال شخصیت مرزی یا اختلال دوقطبی به تنهایی «بدتر» یا شدیدتر از دیگری نیست؛ هر دو با چالشهای منحصر به فرد خود همراه هستند و میتوانند زندگی فرد را تحت تاثیر قرار دهند.
هر دو اختلال مادامالعمر هستند و به درمان تخصصی و در برخی موارد دارو درمانی نیاز دارند. همچنین ممکن است فرد به همزمان هر دو اختلال مبتلا شود که در این صورت، مدیریت درمان پیچیدهتر میشود زیرا این اختلالها میتوانند یکدیگر را تشدید کنند و نیاز به مراقبت روانشناختی دقیقتر ایجاد کنند.
علل اختلال شخصیت مرزی در مقابل علل اختلال دوقطبی
تحقیقات نشان میدهد که اگرچه اختلال دوقطبی و اختلال شخصیت مرزی ممکن است همزمان رخ دهند، اما به نظر میرسد که شرایط جداگانهای با علل مختلف هستند. عوامل متعددی در افزایش حساسیت فرد به ابتلا به هر یک از این شرایط نقش دارند.
علل اختلال دوقطبی
این اختلال ریشههای زیستی و ژنتیکی دارد و ترکیبی از عوامل ژنتیکی، مغزی و محیطی در شکلگیری آن نقش دارند.
- ژنتیک؛ اختلال دوقطبی یکی از ارثیترین بیماریهای سلامت روان محسوب میشود و سابقه خانوادگی میتواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
- تروما و استرس؛ تجربه رویدادهای استرسزا یا تروما در دوران کودکی ممکن است حساسیت فرد را نسبت به اختلال دوقطبی بالا ببرد.
- تفاوتهای مغزی؛ برخی مطالعات نشان دادهاند که ساختار و شیمی مغز در افراد مبتلا به اختلال دوقطبی ممکن است متفاوت باشد، هرچند تحقیقات بیشتری برای درک کامل این ارتباط نیاز است.
علل اختلال شخصیت مرزی
اختلال شخصیت مرزی بیشتر با تجربههای اولیه زندگی و نحوه شکلگیری ارتباطات عاطفی مرتبط است، هرچند عوامل ژنتیک و مغز نیز نقش دارند.
- سوءاستفاده و آسیبهای روحی؛ تجربه سوء استفاده جسمی، عاطفی یا جنسی، دلبستگی ضعیف والدین و مصرف مواد توسط والدین با اختلال شخصیت مرزی مرتبط هستند.
- تفاوتهای مغزی؛ در مناطقی از مغز که با کنترل عاطفی و واکنشهای هیجانی مرتبط هستند، ممکن است تفاوتهایی دیده شود.
- ژنتیک؛ اختلال شخصیت مرزی میتواند در خانوادهها ارثی باشد و داشتن یک خویشاوند نزدیک مبتلا، خطر ابتلا را افزایش میدهد.
آیا اختلال دوقطبی و شخصیت مرزی به هم مرتبط هستند؟
اگرچه هنوز رابطه دقیق و قطعی بین اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی مشخص نشده است اما تحقیقات شواهد محکمی برای ارتباط مستقیم بین این دو ارائه نکردهاند. تنها یافتهها نشان میدهند که افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی نسبت به سایر اختلالات شخصیتی بیشتر در معرض ابتلا به اختلال دوقطبی قرار دارند. این موضوع به پزشکان کمک میکند تا در ارزیابی و تشخیص، حساسیت بیشتری به همپوشانی احتمالی علائم نشان دهند.
تشخیص شخصیت مرزی در مقابل اختلال دوقطبی
هنگام تشخیص، روانپزشکان یا روان درمانگران عوامل مختلفی را برای کمک به تمایز بین اختلال دوقطبی و اختلال شخصیت مرزی بررسی میکنند. مهمترین مولفههایی که این دو اختلال را جدا میکنند، شامل موارد زیر میشوند:
- کیفیت تغییرات خلقی؛ هر دو اختلال با نوسانات خلقی همراه هستند اما نوع آن متفاوت است. افراد مبتلا به اختلال دوقطبی معمولا دورههای شیدایی و افسردگی را تجربه میکنند، در حالی که افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی احساس درد عاطفی شدید، پوچی، ناامیدی، خشم و تنهایی را تجربه میکنند.
- زمان تغییرات خلقی؛ تغییرات خلقی در اختلال شخصیت مرزی اغلب کوتاهمدت است و ممکن است تنها چند ساعت طول بکشد، اما در اختلال دوقطبی این تغییرات چند روز تا چند هفته ادامه پیدا میکند.
- عامل ایجاد تغییرات؛ در اختلال شخصیت مرزی، تغییرات خلقی با عامل استرسزای محیطی مانند مشاجره یا تنش بینفردی همراه است، در حالی که در اختلال دوقطبی، نوسانات خلقی میتوانند به طور ناگهانی و بدون محرک مشخص رخ دهند.
- درجه تغییرات خلقی؛ تغییرات خلقی در اختلال شخصیت مرزی به ندرت شامل سرخوشی شدید میشود و بیشتر از احساس ناراحتی به احساس بهتر تغییر میکنند، در حالی که در اختلال دوقطبی، تغییر از خلق پایین به سرخوشی یا حالت خلق بالا شایع است.
آیا ممکن است یک فرد به طور همزمان به هر دو اختلال مبتلا باشد؟
بله، همزمانی این دو اختلال امکانپذیر است. تحقیقات نشان میدهند که حدود ۲۰٪ از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی نوع ۲ و ۱۰٪ از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی نوع ۱ همچنین اختلال شخصیت مرزی دارند. همچنین، مطالعات کمیسیون دوقطبی نشان داد که ۸.۹٪ از پاسخدهندگان علاوه بر تشخیص دوقطبی، تشخیص اختلال شخصیت مرزی را نیز دریافت کردهاند.
افرادی که به هر دو اختلال مبتلا هستند، معمولا مشکلات شدیدتری در تنظیم احساسات، کنترل تکانشها و تمرکز تجربه میکنند. این وضعیت میتواند خطر خودآزاری و رفتارهای خودکشی را نسبت به زمانی که فقط یکی از این اختلالها وجود دارد، افزایش دهد.
آیا ممکن است افرادی که اختلال دوقطبی دارند با کسانی که اختلال شخصیتی دارند، اشتباه تشخیص داده شوند؟
بله، بین اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی همپوشانی قابل توجهی وجود دارد، به طوری که گاهی علائم فرد میتواند هر دو اختلال را تداعی کند. تحقیقات نشان میدهند که تقریبا ۴۰٪ از افراد مبتلا به اختلال شخصیت مرزی در ابتدا به اشتباه به عنوان اختلال دوقطبی تشخیص داده شدهاند.
دلایل این اشتباه تشخیص شامل موارد زیر است:
- علائم مشابه؛ رفتارهای تکانشی، نوسانات خلقی و افکار خودکشی در هر دو اختلال مشاهده میشوند، بنابراین متخصصان ممکن است به طور تصادفی تشخیص اشتباه دهند.
- سن بروز علائم؛ اختلال شخصیت مرزی در نوجوانی یا اوایل جوانی ظاهر میشود، در حالی که اختلال دوقطبی اغلب در سنین پایینتر شروع میشود، بنابراین علائم اولیه ممکن است به اشتباه به اختلال دوقطبی نسبت داده شوند.
- همپوشانی گسترده علائم؛ وجود نشانههای مشابه در هر دو اختلال باعث میشود خطر تشخیص همزمان یا اشتباه افزایش یابد.
درمان اختلال شخصیت مرزی در مقابل اختلال دوقطبی
از آنجا که اختلال دوقطبی و اختلال شخصیت مرزی شرایط متمایزی دارند، درمان هر اختلال به صورت جداگانه ضروری است تا بهترین نتیجه در کاهش علائم حاصل شود.
درمان اختلال دوقطبی
دارو درمانی اصلیترین روش کنترل و مدیریت اختلال دوقطبی است. داروهای تثبیتکننده خلق میتوانند به تعادل خلق و جلوگیری از نوسانات شدید کمک کنند. علاوه بر دارو، رواندرمانی مانند درمان شناختی رفتاری (CBT) نیز میتواند در مدیریت علائم مفید باشد.
درمان اختلال شخصیت مرزی
در گذشته درمان اختلال شخصیت مرزی چالشبرانگیز تلقی میشد، اما شواهد جدید نشان میدهند که رواندرمانی میتواند بسیار موثر باشد. این اختلال اغلب با رفتاردرمانی دیالکتیک (DBT) درمان میشود، اما در برخی موارد، داروها برای مدیریت علائم خاص تجویز میشوند. سایر روشهای درمانی مفید شامل درمان شناختی رفتاری (CBT)، درمان مبتنی بر ذهنیسازی (MBT) و گروه درمانی هستند.
آیا میتوان از بروز اختلال شخصیت مرزی یا اختلال دوقطبی جلوگیری کرد؟
متاسفانه، پیشگیری از اختلال دوقطبی یا اختلال شخصیت مرزی امکانپذیر نیست. علل دقیق هر یک از این بیماریها مشخص نیست و اعتقاد بر این است که هر دو تا حدودی تحت تاثیر ژنتیک قرار دارند.
با این حال، کارهایی وجود دارد که میتوانید انجام دهید تا از پیامدهای جدی مرتبط با هر دوی این اختلالها جلوگیری کنید از جمله:
- از مواد مخدر و الکل دوری کنید.
- به اندازه کافی بخوابید.
- برنامه ورزشی منظم داشته باشید.
- به محض مشاهده اولین علائم به دنبال درمان باشید.
- استرس را به حداقل برسانید یا از استراتژیهای کنترل و مدیریت استرس استفاده کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر فکر میکنید که شما یا یکی از نزدیکانتان با علائم اختلال شخصیت مرزی یا اختلال دوقطبی دست و پنجه نرم میکند، مهم است که با یک یا حتی چند روان درمانگر و روانپزشک صحبت کنید. چندین جلسه مشاوره میتواند به شما کمک کند تا تشخیصی را که دریافت میکنید، مقایسه و از صحت آنچه به شما گفته میشود اطمینان حاصل کنید.
درمان زود و به موقع در روند بهبودی علائم و مدیریت هر دو اختلال، بسیار مهم است. از طرفی تشخیص اشتباه میتواند منجر به مشکلات قابل توجهی در دریافت درمان مناسب و کنترل علائم شما شود. پس به محض دیدن علائم هر کدام از این دو اختلال، به دنبال درمان حرفهای باشید.
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
بخاطر داشته باشید که تشخیص هیچ بیماری یا اختلال بالینی نباید توسط فرد غیر متخصص و از روی خواندن منابع یا شنیدن حرفهای متفرقه باشد. برای تشخیص یک اختلال حتما به روان درمانگر و روانپزشک مراجعه کنید. گاهی بعضی اختلالها بسیار شبیه هم هستند اما تفاوتهای ظریف و زیادی بین آنها وجود دارد. از طرفی هر اختلال درمان خاص خود را میخواهد. قبل از اطمینان از تشخیص توسط یک متخصص، خودتان یا عزیزانتان را با فکر داشتن یک اختلال تحت فشار نگذارید و از یک متخصص با تجربه کمک بگیرید.
اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.
سوالات متداول
اختلال شخصیت مرزی خطرناک است یا اختلال دوقطبی؟
هیچیک از این اختلالات به تنهایی «خطرناک» تلقی نمیشوند، اما هر دو میتوانند مشکلات قابل توجهی در زندگی روزمره ایجاد کنند و در صورت عدم درمان، احتمال بروز خودآزاری یا رفتارهای مخاطرهآمیز افزایش مییابد.
آیا اختلال شخصیت مرزی و اختلال دوقطبی قابل درمان هستند؟
بله، هر دو اختلال قابل مدیریت و درمان هستند. اختلال دوقطبی معمولاً با داروهای تثبیتکننده خلق و رواندرمانی کنترل میشود و اختلال شخصیت مرزی عمدتاً با رواندرمانی تخصصی مانند رفتاردرمانی دیالکتیک و سایر روشهای حمایتی بهبود مییابد.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات