هورمون گلوکاگون چیست و چه تاثیری روی قند خون دارد؟

گلوکاگون چیست؟

گلوکاگون یک هورمون حیاتی است که توسط سلول‌های آلفای پانکراس تولید می‌شود و وظیفه اصلی آن افزایش قند خون هنگام افت آن است. وقتی بدن بین وعده‌های غذایی یا در زمان گرسنگی قرار می‌گیرد، گلوکاگون وارد عمل می‌شود و باعث آزادسازی گلوکز از ذخایر کبدی و تولید قند جدید می‌شود.

این هورمون نقش متعادل‌کننده دارد و همراه با انسولین کمک می‌کند قند خون در محدوده طبیعی باقی بماند. در افراد مبتلا به دیابت، عملکرد گلوکاگون اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند، زیرا کمبود یا اختلال در آن می‌تواند منجر به افت شدید قند خون شود.

به‌طور خلاصه، گلوکاگون محافظ بدن در برابر هیپوگلیسمی است و انرژی لازم سلول‌ها را تامین می‌کند.

هورمون گلوکاگون در کجا ساخته می‌شود؟

هورمون گلوکاگون توسط سلول‌های آلفای جزایر لانگرهانس در پانکراس تولید می‌شود. این سلول‌ها در بافت غده پانکراس پراکنده هستند و وظیفه آن‌ها ترشح هورمون‌هایی است که سطح قند خون را تنظیم می‌کنند.

گلوکاگون پس از تولید وارد خون می‌شود و با فعال کردن کبد باعث آزادسازی گلوکز از ذخایر گلیکوژن و تولید گلوکز جدید می‌گردد، تا بدن همیشه انرژی کافی داشته باشد.

نام سلول‌های ترشح‌کننده گلوکاگون

هورمون گلوکاگون توسط سلول‌های آلفای جزایر لانگرهانس (Alpha cells of the islets of Langerhans) در پانکراس ترشح می‌شود.

این سلول‌ها، نقش کلیدی در تنظیم سطح قند خون دارند و هنگام کاهش گلوکز، با تولید گلوکاگون به کبد پیام می‌دهند تا گلیکوژن ذخیره‌شده را به گلوکز تبدیل و وارد خون کند.

وظیفه گلوکاگون در بدن چیست؟

گلوکاگون یک هورمون حیاتی است که توسط پانکراس ترشح می‌شود و نقش اصلی آن جلوگیری از افت خطرناک قند خون است. این هورمون با کبد همکاری می‌کند تا گلیکوژن ذخیره‌شده را به گلوکز تبدیل و وارد خون کند و از هیپوگلیسمی یا افت شدید قندخون جلوگیری نماید.

علاوه بر این، گلوکاگون کبد را تحریک می‌کند تا از اسیدهای آمینه گلوکز بسازد و قند بیشتری در اختیار بدن قرار دهد. همچنین باعث می‌شود کبد گلوکز کمتری برای مصرف خود نگه دارد و انرژی بیشتری به سایر سلول‌ها برسد.

گلوکاگون روی بافت چربی هم تاثیر می‌گذارد و در مواقع کمبود انرژی، چربی‌های ذخیره‌شده را آزاد می‌کند. به این ترتیب، گلوکاگون مثل یک سیستم پشتیبان عمل می‌کند تا بدن همیشه انرژی کافی داشته باشد.

وظیفه گلوکاگون در حالت ناشتایی چیست؟

در زمان روزه‌داری یا نخوردن طولانی‌مدت غذا، هورمون گلوکاگون نقش حیاتی در حفظ قند خون ایفا می‌کند. وقتی غذا وارد بدن نمی‌شود، سطح گلوکز خون کاهش می‌یابد و بدن دیگر نمی‌تواند انرژی مورد نیاز سلول‌ها را از قند غذایی تامین کند.

در این شرایط، گلوکاگون ترشح می‌شود و به کبد دستور می‌دهد گلیکوژن ذخیره‌شده را به گلوکز تبدیل کند و آن را وارد خون نماید. همچنین گلوکاگون فرآیندی به نام گلوکونئوژنز را فعال می‌کند تا بدن از منابع دیگر مانند اسیدهای آمینه و چربی‌ها، گلوکز بسازد و انرژی لازم را تامین کند.

تفاوت گلوکاگون و گلیکوژن چیست؟

گلیکوژن شکل ذخیره‌شده قند در بدن است و عمدتا در کبد و عضلات نگهداری می‌شود تا در مواقع نیاز به انرژی سریع آزاد شود. در مقابل، گلوکاگون یک هورمون حیاتی است که وقتی سطح قند خون پایین می‌آید، وارد عمل می‌شود.
این هورمون به کبد پیام می‌دهد تا گلیکوژن ذخیره‌شده را به گلوکز تبدیل کرده و به خون آزاد کند. نتیجه این فرآیند افزایش قند خون و تامین انرژی لازم برای سلول‌ها است. به‌طور خلاصه، گلیکوژن ذخیره قند و گلوکاگون پیام‌آور شیمیایی برای آزادسازی آن است.

تفاوت عملکرد انسولین و گلوکاگون چیست؟

انسولین و گلوکاگون دو هورمون کلیدی پانکراس هستند که وظیفه تنظیم قند خون را بر عهده دارند اما عملکرد آن‌ها کاملا مخالف یکدیگر است.

انسولین، که توسط سلول‌های بتای جزایر لانگرهانس تولید می‌شود، باعث کاهش سطح گلوکز خون می‌شود و گلوکز را به سلول‌ها منتقل کرده و مازاد آن را به صورت گلیکوژن در کبد و عضلات ذخیره می‌کند.

در مقابل، گلوکاگون که توسط سلول‌های آلفای همان جزایر ترشح می‌شود، هنگام افت قند خون وارد عمل می‌شود و با تجزیه گلیکوژن و تولید گلوکز جدید در کبد سطح گلوکز خون را افزایش می‌دهد. به این ترتیب، انسولین و گلوکاگون با عملکرد متضاد خود، تعادل انرژی و قند خون بدن را حفظ می‌کنند.

تاثیر ورزش بر ترشح گلوکاگون

ورزش و فعالیت بدنی باعث افزایش نیاز بدن به انرژی می‌شوند و در نتیجه سطح گلوکز خون کاهش می‌یابد. در این شرایط، هورمون گلوکاگون وارد عمل می‌شود و به کبد پیام می‌دهد تا گلیکوژن ذخیره‌شده را به گلوکز تبدیل و وارد خون کند.

همچنین، هورمون گلوکاگون با تحریک گلوکونئوژنز کمک می‌کند تا بدن از منابع دیگر مانند اسیدهای آمینه و چربی‌ها، گلوکز مورد نیاز خود را تامین کند. به این ترتیب، ورزش باعث می‌شود ترشح گلوکاگون افزایش یابد تا سطح انرژی بدن حفظ شده و افت قند خون جلوگیری شود. این مکانیسم به ویژه برای ورزش طولانی‌مدت یا تمرینات شدید اهمیت دارد.

چه آزمایش‌هایی سطح گلوکاگون را بررسی می‌کنند؟

سطح گلوکاگون در بدن می‌تواند اطلاعات مهمی درباره عملکرد پانکراس و تعادل قند خون ارائه دهد. وقتی پزشک شک دارد که ترشح گلوکاگون طبیعی نیست یا فرد دچار مشکلات قند خون شده، آزمایش خون گلوکاگون انجام می‌شود. در این آزمایش، نمونه خون گرفته شده و سطح هورمون در آزمایشگاه اندازه‌گیری می‌شود تا اختلالات احتمالی تشخیص داده شود.

آزمایش‌های رایج برای بررسی گلوکاگون عبارتند از:

• آزمایش خون گلوکاگون؛ اندازه‌گیری مستقیم سطح هورمون در پلاسمای خون
• آزمایش گلوکز همزمان؛ بررسی همزمان سطح قند خون برای تحلیل اثر گلوکاگون
• آزمایش تحریک یا سرکوب؛ سنجش پاسخ پانکراس به شرایط خاص برای بررسی ترشح گلوکاگون
• آزمایش پس از جراحی پانکراس؛ ارزیابی عملکرد هورمونی بعد از برداشتن جزئی یا کامل پانکراس

سطوح طبیعی گلوکاگون چقدر است؟

محدوده طبیعی گلوکاگون در خون بین ۵۰ تا ۱۰۰ پیکوگرم در میلی‌لیتر (pg/mL) است. این مقدار ممکن است بسته به آزمایشگاه، مدت زمان ناشتایی و سطح قند خون فرد در زمان آزمایش کمی متفاوت باشد.

بنابراین، همیشه باید نتیجه آزمایش خود را با محدوده مرجع درج‌شده در برگه آزمایش مقایسه کنید و در صورت هر ابهام یا سوال، از پزشک راهنمایی بگیرید.

عوارض آمپول گلوکاگون در دیابت چیست؟

اختلال در ترشح یا عملکرد هورمون گلوکاگون می‌تواند تعادل قند خون را به‌شدت تحت تاثیر قرار دهد. در افراد مبتلا به دیابت نوع 1 یا 2، ممکن است بدن هنگام افت قند خون نتواند گلوکاگون کافی ترشح کند که این وضعیت خطر هیپوگلیسمی شدید را افزایش می‌دهد، به‌ویژه اگر بیمار انسولین یا داروهای سولفونیل‌اوره مصرف کند.

در برخی بیماران دیابت نوع 2، سطح گلوکاگون ممکن است بیش از حد بالا باشد و باعث افزایش طولانی‌مدت قند خون شود.

سایر شرایط نادر که عملکرد گلوکاگون را مختل می‌کنند شامل موارد زیر هستند:

• پانکراتیت؛ التهاب پانکراس که در صورت نیاز به انسولین، ترشح هورمون گلوکاگون را نیز کاهش می‌دهد.
• گلوکاگونوما؛ تومور نادر پانکراس که هورمون گلوکاگون بیش از حد تولید می‌کند و باعث هیپرگلیسمی و کاهش وزن می‌شود.
• نئوپلازی غدد درون‌ریز چندگانه؛ اختلال ژنتیکی که منجر به ایجاد تومور در چند غده و اختلال هورمونی می‌شود.
• برداشتن پانکراس؛ کاهش یا حذف سلول‌های تولیدکننده انسولین و گلوکاگون و به‌هم‌خوردن تعادل قند خون.

به طور خلاصه، تعادل درست بین انسولین و گلوکاگون برای حفظ قند خون سالم ضروری است و هر اختلالی در این دو هورمون می‌تواند باعث بالا یا پایین رفتن خطرناک قند خون شود.

علائم بیماری‌های مرتبط با گلوکاگون چیست؟

بسته به شرایط بدن و وضعیت سلامتی فرد، اختلال در هورمون گلوکاگون باعث افزایش یا کاهش بیش از حد قند خون خواهد شد.

به عبارت ساده‌تر، اگر هورمون گلوکاگون به اندازه کافی ترشح نشود، بدن نمی‌تواند قند خون پایین را جبران کند و احتمال افت قند خون افزایش می‌یابد و اگر هورمون گلوکاگون بیش از حد ترشح شود، قند خون بالا می‌رود.

علائم قند خون پایین

اگر علائم زیر را دارید، احتمالا  دچار هیپوگلیسمی شده‌اید:

• سرگیجه
• مشکل در گفتار
• سردرد
• گرسنگی
• سبکی سر
• تهوع
• دمدمی مزاج بودن
• ضربان قلب سریع
• پوست رنگ پریده و عرق کرده
• تاری دید
• خستگی
• کابوس

علائم قند خون بالا

قند خون بالا معمولاً به دلیل کمبود انسولین یا کاهش اثر آن ایجاد می‌شود و فقط به گلوکاگون مربوط نیست. با این حال، در موارد نادر، اختلال در ترشح هورمون گلوکاگون نیز می‌تواند باعث افزایش قند خون شود. علائم و نشانه‌های اولیه قند خون بالا معمولا به‌تدریج ظاهر می‌شوند و شامل موارد زیر هستند:

• افزایش تشنگی یا گرسنگی
• تاری دید
• تکرر ادرار
• سردرد

چه زمانی باید برای سطح گلوکاگون به پزشک مراجعه کنم؟

در حالت معمول، افراد دیابتی نیازی به آزمایش مستقیم هورمون گلوکاگون ندارند. با این حال، اگر دچار افت یا افزایش مکرر قند خون هستید، مراجعه به پزشک ضروری است تا داروها، دوز انسولین و برنامه تغذیه شما بازبینی شود و قند خون بهتر کنترل گردد.

مواردی که باید فورا با پزشک مطرح شوند شامل موارد زیر هستند:

• بالا رفتن مداوم قند خون با وجود رعایت رژیم و داروها
• علائم غیر معمول یا مداوم که ممکن است نشانه اختلالات نادر گلوکاگون باشند، مانند خستگی شدید، کاهش وزن غیر منتظره یا بثورات پوستی
• افت شدید قند خون که با خوردن یا نوشیدن قابل رفع نیست.

در این شرایط، پزشک می‌تواند علت مشکل را بررسی کرده و درمان مناسب را پیشنهاد دهد.

آمپول و اسپری بینی گلوکاگون چیست؟

داروی گلوکاگون در دو شکل آمپول و اسپری بینی موجود است و معمولا زمانی استفاده می‌شود که فرد دیابتی، به‌ویژه مبتلایان به دیابت نوع ۱، دچار افت شدید قند خون شده و قادر به خوردن یا نوشیدن نیست.

این هورمون با ارسال پیام به کبد، گلیکوژن ذخیره‌شده را آزاد می‌کند تا قند خون به‌سرعت افزایش یابد و از بروز خطرات جدی هیپوگلیسمی جلوگیری شود.

قیمت آمپول گلوکاگون در ایران چقدر است؟

در حال حاضر اطلاعات رسمی و به‌روز از قیمت دقیق آمپول گلوکاگون در ایران وجود ندارد و بهتر است برای استعلام قیمت این دارو، به داروخانه‌ها مراجعه کنید.

توصیه ای از تیم دارو دات کام به شما

گلوکاگون هورمونی است که در پشت‌صحنه بدن عمل می‌کند و به حفظ تعادل قند خون کمک می‌کند. مشکلات مربوط به این هورمون معمولا نادر هستند، مگر در افراد مبتلا به دیابت. اگر مرتب دچار قند خون بالا یا پایین می‌شوید، حتماً با پزشک خود مشورت کنید تا علت مشخص و درمان مناسب برای شما در نظر گرفته شود.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

هورمون گلوکاگون چگونه باعث افزایش قند خون می‌شود؟

هورمون گلوکاگون به کبد پیام می‌دهد تا گلیکوژن ذخیره‌شده را به گلوکز تبدیل کرده و وارد خون کند و همچنین با تحریک گلوکونئوژنز از منابع دیگر، قند خون را افزایش می‌دهد.

نقش هورمون گلوکاگون چیست؟

هورمون گلوکاگون سطح قند خون را هنگام افت آن تنظیم کرده و انرژی بدن را به‌ویژه در زمان گرسنگی یا بین وعده‌های غذایی تامین می‌کند.

هورمون گلوکاگون از کجا ترشح می‌شود؟

این هورمون توسط سلول‌های آلفای جزایر لانگرهانس پانکراس تولید و ترشح می‌شود.

تفاوت هورمون انسولین و گلوکاگون چیست؟

انسولین قند خون را کاهش می‌دهد و آن را به سلول‌ها منتقل می‌کند، در حالی که گلوکاگون قند خون را افزایش داده و انرژی لازم بدن را تأمین می‌کند.

اندام هدف هورمون گلوکاگون کجاست؟

اندام اصلی هدف گلوکاگون کبد است، جایی که با تجزیه گلیکوژن و تولید گلوکز جدید سطح قند خون را تنظیم می‌کند. همچنین گلوکاگون روی بافت چربی اثر می‌گذارد و در مواقع کمبود انرژی، چربی‌های ذخیره‌شده را آزاد می‌کند.

محل ترشح هورمون گلوکاگون کجاست؟

گلوکاگون توسط سلول‌های آلفای جزایر لانگرهانس پانکراس تولید و ترشح می‌شود.