تفسیر آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) برای دیابتیها؛ محدوده نرمال و غیرنرمال
آزمایش تحمل گلوکز یا OGTT، یکی از دقیقترین روشها برای بررسی نحوه واکنش بدن به قند است. تفسیر آزمایش تحمل گلوکز به این سؤال پاسخ میدهد که آیا بدن شما میتواند پس از دریافت گلوکز، قند خون را بهدرستی تنظیم کند یا نه.
در این آزمایش، تغییرات قند خون در بازههای زمانی مشخص اندازهگیری شده و از آن برای تشخیص پیشدیابت، دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری استفاده میشود.
در این مطلب از دارو دات کام، به بررسی نتایج گوناگون، اهمیت، مراحل و نتایج این آزمایش پرداختهایم.
- آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) چیست؟
- تفسیر آزمایش تحمل گلوکز خوارکی OGTT
- در طول آزمایش تحمل گلوکز چه اتفاقی میافتد؟
- چه زمانی به آزمایش تحمل گلوکز نیاز دارم؟ (بیماریهای ناشی از OGTT بالا)
- تستهای مرتبط با آزمایش OGTT کدامند؟
- چگونه برای آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) آماده شوم؟
- اگر جواب آزمایش قند خون نرمال نباشند، مراحل بعدی چیست؟
- چه عواملی بر نتایج آزمایش تحمل گلوکز تاثیر میگذارند؟
- عوارض جانبی احتمالی آزمایش تحمل گلوکز (OGTT)
- چه زمانی باید به دکتر مراجعه کرد؟
- توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) چیست؟
آزمایش تحمل گلوکز نشان میدهد بدن شما بعد از مصرف مقدار مشخصی از گلوکز، چقدر سریع و موثر قند خون را کنترل میکند. پزشکان از تست OGTT برای تشخیص پیشدیابت، دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری استفاده کرده و نتایج آن نشان میدهد که بدن چقدر در مدیریت قند خون موثر عمل میکند.
تفسیر آزمایش تحمل گلوکز خوارکی OGTT
نتایج آزمایش تحمل گلوکز، شامل مقدار سطح گلوکز خون برای هر یک از نمونههای خونگیری خواهد بود. محدودهها و نمودار نوسان قند خون در OGTT که آزمایشگاهها و مراکز درمانی برای تشخیص بیماریهای مرتبط با مشکلات قند خون (مانند دیابت) استفاده میکنند، ممکن است کمی متفاوت باشند. بنابراین همیشه به محدوده مرجعی که در برگه آزمایش ارائه شده مراجعه کنید.
به طور کلی، مراکز درمانی از محدودههای موجود در جدول تفسیر آزمایش قند خون زیر، برای تفسیر آزمایش OGTT استفاده میکنند:
| زمان سطح قند خون | طبیعی و نرمال | پیش دیابت | دیابت |
| سطح قند خون در حالت ناشتا | کمتر از 100 میلی گرم در دسی لیتر | 100-125 میلی گرم در دسی لیتر | 126 میلی گرم در دسی لیتر یا بالاتر |
| سطح قند خون 1 ساعته | کمتر از 180 میلی گرم در دسی لیتر | 180-199 میلی گرم در دسی لیتر | 200 میلی گرم در دسی لیتر یا بالاتر |
| سطح قند خون 2 ساعته | کمتر از 140 میلی گرم در دسی لیتر | 140-199 میلی گرم در دسی لیتر | 200 میلی گرم در دسی لیتر یا بالاتر |
در طول آزمایش تحمل گلوکز چه اتفاقی میافتد؟
مراحل دقیق آزمایش تحمل گلوکز بسته به نوع آن، میتوانند متفاوت باشند. در بیشتر موارد، آزمایش را صبح زود معمولا بین ساعات ۷ تا ۹ صبح انجام خواهید داد. تا پایان آزمایش باید در بیمارستان یا مرکز درمانی بمانید. این آزمایش معمولا شامل مراحل زیر است:
- در مرکز درمانی، از شما نمونه خون وریدی (یک رگ سیاهرگ) گرفته میشود. این کار برای اندازهگیری قند خون ناشتا انجام میشود.
- سپس یک مایع حاوی گلوکز به شما داده میشود که حاوی ۷۵ گرم گلوکز حلشده در ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیلیتر آب است. از شما خواسته میشود تمام آن را در مدت پنج دقیقه بنوشید. دوز مصرفی برای کودکان و زنان باردار متفاوت است. طعم این نوشیدنی شبیه به نوشیدنی ورزشی بسیار شیرین یا نوشابه بدون گاز است که ممکن است برای برخی افراد ناخوشایند باشد.
- در فواصل منظمی پس از نوشیدن محلول گلوکز، حدود 30 دقیقه، 1 ساعت، 2 ساعت و گاهی 3 ساعت، دوباره نمونه خون از ورید شما گرفته میشود تا چگونگی تغییر سطح قند خون شما در طول زمان بررسی شود.
- در طول انجام آزمایش برای بروز هرگونه علائم و عوارض جانبی تحت نظارت کارد پزشکی قرار خواهید داشت. بسته به تعداد دفعات خونگیری این آزمایش ممکن است 2 تا 3 ساعت طول بکشد.
چه زمانی به آزمایش تحمل گلوکز نیاز دارم؟ (بیماریهای ناشی از OGTT بالا)
پزشک متخصص برای تشخیص دقیق بیماریها و موارد زیر، ممکن است تست تحمل گلوکز خوراکی تجویز کند:
- پیش دیابت
- دیابت نوع ١
- دیابت نوع ٢
- دیابت بارداری
- مقاومت به انسولین
- افت قند خون واکنشی (Reactive Hypoglycemia)
- آکرومگالی
- اختلالات نادر متابولیسم کربوهیدرات
اما آزمایشهای تشخیصی دیگری نیز برای تشخیص دیابت و سایر شرایط همچون آزمایش هموگلوبین A1C و آزمایش قند خون ناشتا وجود دارند.
برای آشنایی با مفهوم تست انسولین و شیوه تفسیر نتایج آن، میتوانید مطلب زیر را مطالعه کنید:
تستهای مرتبط با آزمایش OGTT کدامند؟
آزمایشهای زیر، تستهای مرتبط و تکمیلی با آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) هستند که در تشخیص پیشدیابت، اختلالات قند خون و دیابت کاربرد دارند:
- آزمایش قند خون ناشتا؛ اندازهگیری و تفسیر آزمایش قند خون ناشتا قبل از OGTT که برای تعیین قند پایه و ارزیابی دیابت یا پیشدیابت انجام میشود.
- HbA1c (هموگلوبین A1c)؛ نشاندهنده میانگین قند خون ۲–۳ ماه اخیر که برای تشخیص یا پایش دیابت انجام میشود.
- آزمایش GCT (تست چالش گلوکز)؛ تست غربالگری قند (بهویژه در بارداری) که معمولا قبل از انجام OGTT استفاده میشود.
- آزمایش قند خون تصادفی پلاسما؛ اندازهگیری قند خون تصادفی برای تشخیص سریع دیابت زمانی که علائم وجود دارد.
- آزمایش قند خون دو ساعت بعد از غذا؛ سنجش قند خون بعد از غذا برای بررسی پاسخ به مصرف کربوهیدرات و بهعنوان تکمیل OGTT یا پایش درمان انجام میشود.
این تستها معمولا در کنار OGTT برای تشخیص دقیقتر دیابت، پیشدیابت و مقاومت به انسولین و ارزیابی کنترل قند خون در طول زمان تجویز میشوند.
تفاوت آزمایش تحمل گلوکز با آزمایش HbA1c در چیست؟
تفاوت آزمایش تحمل گلوکز با آزمایش HbA1c در این است که آزمایش OGTT، توانایی بدن در کنترل قند خون پس از مصرف گلوکز را در کوتاهمدت بررسی میکند، اما HbA1c میانگین قند خون دو تا سه ماه گذشته را نشان میدهد و وضعیت بلندمدت کنترل قند را ارزیابی خواهد کرد.
آزمایش قند خون دو ساعته (2hpp) چیست؟
آزمایش قند خون دو ساعته یا 2hpp، میزان قند خون را دو ساعت پس از شروع غذا اندازهگیری میکند. این تست نشان میدهد بدن تا چه حد میتواند قند دریافتی از غذا را با کمک انسولین کنترل کند.
آزمایش 2hpp برای تشخیص دیابت، پیشدیابت و ارزیابی کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت تجویز میشود. بالا ماندن قند خون پس از دو ساعت، میتواند نشانه اختلال در عملکرد انسولین یا مقاومت به انسولین باشد.
آزمایش قند خون بعد از صبحانه چیست؟
آزمایش قند خون بعد از صبحانه، نوعی تست قند خون است که معمولا 2 ساعت پس از شروع صبحانه انجام میشود. این آزمایش نشان میدهد بدن چگونه قند حاصل از غذا را با کمک انسولین کنترل میکند.
پزشکان از این تست برای تشخیص دیابت، پیشدیابت و ارزیابی اثربخشی درمان دیابت استفاده میکنند. اگر قند خون دو ساعت بعد از صبحانه بالا بماند، میتواند نشانه اختلال در ترشح یا عملکرد انسولین باشد.
چگونه برای آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) آماده شوم؟
برای اینکه نتایج آزمایش تحمل گلوکز (OGTT) دقیق و قابلاعتماد باشند، لازم است چند نکته ساده اما مهم را رعایت کنید:
- تمام داروها و مکملهای مصرفی خود را به پزشک خود اطلاع دهید. برخی داروها میتوانند بر نتایج آزمایش تاثیر بگذارند؛ بنابراین ممکن است پزشک از شما بخواهد مصرف برخی داروها را قبل از آزمایش متوقف کنید.
- حداقل به مدت سه روز قبل از آزمایش، مطابق روال عادی خود غذا بخورید و روزانه حداقل ۱۵۰ گرم کربوهیدرات مصرف کنید.
- سطح فعالیت معمول خود را حداقل به مدت 3 روز قبل از آزمایش حفظ کنید. قبل از آزمایش بیش از حد ورزش نکنید.
- شرایط ناشتایی برای تست تحمل گلوکز بهگونهای است که باید قبل از آزمایش حداقل به مدت 8 تا 12 ساعت ناشتا باشید. (یعنی چیزی به جز آب نخورید و ننوشید)
- در طول آزمایش از خوردن خوراکی و کشیدن سیگار خودداری کنید.
- چون آزمایش چند ساعت طول میکشد، زمان و شیوه رفتوآمد خود را از قبل مشخص کنید؛ چراکه ممکن است پس از نوشیدن محلول گلوکز کمی سرگیجه یا ضعف احساس شود.
در ادامه پزشک با توجه به شرایط خاص شما و نوع تست قند خون ۲ ساعته و ۳ ساعته که انجام میدهید، دستورالعملهای دقیقتر را در اختیارتان قرار خواهد داد.
اگر جواب آزمایش قند خون نرمال نباشند، مراحل بعدی چیست؟
در صورت مشاهده نتایج غیر نرمال تحمل گلوکز (OGTT)، پزشک مراحل بعدی را به شما توضیح خواهد داد. مشاهده نتیجه غیرطبیعی میتواند استرسزا باشد. اما بدانید که پزشکان معمولا پس از یک آزمایش تحمل گلوکز غیر طبیعی، تشخیص پیشدیابت یا دیابت نمیدهند و احتمالا لازم است آزمایش را کمی بعد در روز دیگری تکرار کنید یا پزشک از آزمایش تشخیصی دیگری مانند A1C استفاده خواهد کرد. در هر صورت، پزشک در طول فرآیند تشخیص در کنار شما خواهد بود بنابراین از پرسیدن سوال یا ابراز نگرانیهای خود به متخصص، دریغ نکنید.
برای آشنایی بیشتر از چگونگی انجام آزمایش دیابت بارداری، مطلب زیر را مطالعه کنید:
علائم نرمال نبودن میزان OGTT
اگر نتیجه آزمایش OGTT نرمال نباشد (یعنی قند خون بعد از مصرف گلوکز بالا بماند)، ممکن است این علائم ساده دیده شود:
- تشنگی بیشتر از حد معمول
- ادرار کردن زیاد
- خستگی و بیحالی
- تاری دید
- احساس ضعف یا خوابآلودگی بعد از غذا
- گرسنگی زودهنگام
- کاهش تمرکز
گاهی فرد هیچ علامتی ندارد و فقط در آزمایش مشخص میشود؛ بهویژه در پیشدیابت. اگر این علائم تکرار شوند یا شدید باشند، معمولا نشاندهنده اختلال تحمل گلوکز، پیشدیابت یا دیابت هستند و نیاز به بررسی پزشکی دارند.
چه عواملی بر نتایج آزمایش تحمل گلوکز تاثیر میگذارند؟
عوامل زیر، میتوانند نتیجه تست تحمل گلوکز را تحتتاثیر قرار دهند:
- ناشتا نبودن کافی
- رژیم غذایی نامناسب در روزهای قبل از آزمایش، بهویژه رژیم کمکربوهیدرات یا پرقند
- فعالیت بدنی شدید یا غیرمعمول در روزهای منتهی به آزمایش
- مصرف برخی داروها مانند کورتونها، دیورتیکها، قرصهای ضدبارداری، بتابلوکرها و برخی داروهای روانپزشکی
- استرس شدید، اضطراب یا کمخوابی قبل از آزمایش
- اختلالات هورمونی مانند سندرم تخمدان پلی کیستیک یا سندرم کوشینگ
- سیگار کشیدن قبل یا حین انجام تست
- مصرف قهوه، چای پررنگ یا نوشابههای انرژیزا
- کمآبی بدن
- تهوع، استفراغ یا جذب ناقص محلول گلوکز
- عدم تحرک طولانیمدت مانند استراحت مطلق یا بستری بودن
عوارض جانبی احتمالی آزمایش تحمل گلوکز (OGTT)
آزمایش تحمل گلوکز معمولا بیخطر است و بیشتر افراد، هیچ عارضه جانبی در اثر نوشیدن محلول گلوکز حس نمیکنند. برخی افراد ممکن است احساس تهوع یا سرگیجه داشته باشند ولی بروز عوارض جانبی جدی، بسیار نادر است.
چه زمانی باید به دکتر مراجعه کرد؟
در شرایط زیر باید حتما و بدون تاخیر به پزشک مراجعه کنید:
- تداوم قند خون بالا در چند نوبت اندازهگیری متوالی
- وجود علائمی مانند تشنگی شدید، تکرر ادرار، کاهش وزن غیرعمدی
- بروز تاری دید، خستگی شدید یا خوابآلودگی غیرطبیعی
- علائم هشداردهنده مانند تهوع، استفراغ، درد شکم، بوی میوهای دهان یا تنفس تند
- بالا بودن قند خون در دوران بارداری
- عدم پاسخ قند خون به رژیم، ورزش یا داروهای تجویزی
در صورت بروز علائم شدید یا ناگهانی، مراجعه فوری به اورژانس ضروری است.
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
دیدن نتیجه غیرطبیعی آزمایش میتواند استرسزا باشد ولی به خاطر داشته باشید که نتیجه غیرطبیعی آزمایش تحمل گلوکز، لزوما به معنای ابتلا به دیابت نیست.
اگر نتایج آزمایش نشان دهد که سطح قند خونتان بالا است، احتمالا پزشک شما، آزمایشات بیشتری را برای تشخیص دقیق درخواست خواهد کرد. شما میتوانید تمام نگرانیهای خود را با پزشک متخصص خود در میان بگذارید و با اعتماد به علم و تجربه پزشک، مسیر درمان را در آرامش سپری کنید.
در انتها اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا پزشک پاسخ دهد.
سوالات متداول
OGTT در آزمایش خون به چه معناست؟
OGTT مخفف آزمایش تحمل قند بوده که نشاندهنده توانایی بدن در پردازش و استفاده از قند است.
آزمایش OGTT برای چه افرادی بیشتر تجویز میشود؟
این تست معمولا برای افراد مشکوک به پیشدیابت، دیابت نوع ۲، دیابت بارداری، مقاومت به انسولین یا افت قند خون واکنشی درخواست میشود.
آیا آزمایش تحمل گلوکز با آزمایش قند خون ناشتا فرق دارد؟
بله. قند خون ناشتا فقط یک عدد در حالت ناشتا را نشان میدهد، اما OGTT واکنش بدن به قند در طول چند ساعت را بررسی میکند و دقیقتر است.
آیا نوشیدن محلول گلوکز خطرناک یا دردناک است؟
خیر. این آزمایش معمولا بیخطر است؛ گاهی ممکن است برخی افراد دچار تهوع، سرگیجه یا ضعف خفیف شوند که موقتی است.
اگر نتیجه آزمایش غیرطبیعی باشد، یعنی حتما دیابت دارم؟
خیر. نتیجه غیرطبیعی OGTT بهتنهایی تشخیص قطعی نیست و معمولا پزشک برای تایید، آزمایش را تکرار میکند یا تستهایی مثل HbA1C درخواست میدهد.
آزمایش خون سه مرحلهای بارداری چیست؟
آزمایش OGTT سهساعته با ۱۰۰ گرم گلوکز است که قند خون را در حالت ناشتا، ۱، ۲ و ۳ ساعت بعد اندازهگیری میکند و برای تشخیص دیابت بارداری استفاده میشود.
رنج نرمال آزمایش گلوکز در بارداری چقدر است؟
در غربالگری اولیه، قند خون یک ساعت پس از محلول گلوکز باید کمتر از ۱۴۰ میلیگرم بر دسیلیتر باشد؛ مقادیر بالاتر نیاز به بررسی تکمیلی دارند.
آزمایش قند خون ناشتا باید چند باشد؟
قند خون ناشتا بهطور طبیعی باید کمتر از 100 میلیگرم بر دسیلیتر باشد؛ مقادیر بالاتر میتواند نشانه اختلال در تنظیم قند خون باشد.
اعداد نرمال در آزمایش OGTT برای دیابت بارداری چیست؟
برای آزمایش OGTT در بارداری، عدد نرمال زیر ۱۴۰ میلیگرم در دسیلیتر در نمونه ۲ ساعته است؛ بین ۱۴۰ تا ۱۹۹ به معنای پیشدیابت و ۲۰۰ یا بالاتر نشاندهنده دیابت بارداری است که معمولا به دو نوبت یا بیشتر برای تشخیص قطعی نیاز دارد.
آیا میتوان محلول گلوکز را با آبلیمو مصرف کرد؟
خیر، افزودن آبلیمو یا هر ماده دیگر به محلول گلوکز مجاز نیست، چون میتواند جذب گلوکز و نتیجه آزمایش را تغییر دهد.
در زمان انتظار بین خونگیریها، فعالیت بدنی مجاز است؟
خیر، در طول انجام OGTT باید استراحت کنید؛ راه رفتن یا فعالیت بدنی میتواند باعث کاهش کاذب قند خون شود و نتیجه آزمایش را تحت تاثیر قرار دهد.
چه کسانی باید آزمایش OGTT سه ساعته (۱۰۰ گرمی) انجام دهند؟
زنانی که نتیجه تست غربالگری یکساعته بارداری آنها غیرطبیعی باشد، برای تشخیص قطعی دیابت بارداری باید OGTT سهساعته انجام دهند.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات