پرکاری تیروئید چیست؟ راهنمای جامع علائم، دلایل و روش‌های درمان

پرکاری تیروئید چیست؟

تیروئید پرکار (overactive thyroid) که با نام‌های پرکاری تیروئید (Hyperthyroidism) نیز شناخته می‌شود، یک بیماری شایع است که در آن غده تیروئید، بیش از حد نیاز بدن هورمون تولید و به جریان خون آزاد می‌کند.

غده تیروئید، یک غده کوچک و پروانه‌ای‌شکل است که در جلوی گردن، درست در مقابل نای، قرار دارد و نقش حیاتی در بدن ایفا می‌کند. این غده مانند مرکز فرماندهی اصلی بدن شما عمل می‌کند و سرعت عملکردهای مختلف بدن از جمله ضربان قلب، فشارخون، دمای بدن، نحوه مصرف انرژی و حتی خلق و خو را تنظیم می‌کند.

هورمون‌های اصلی که توسط این غده تولید می‌شوند، تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) نام دارند. این هورمون‌ها مسئول تنظیم متابولیسم بدن هستند؛ به این معنی که تعیین می‌کنند بدن شما با چه سرعتی کالری بسوزاند و انرژی مصرف کند.

وقتی غده تیروئید بیش از حد فعال می‌شود و هورمون‌های زیادی تولید می‌کند، متابولیسم شما به‌شدت سرعت می‌گیرد. پرکاری تیروئید می‌تواند خفیف و بدون علامت باشد یا با حالت‌ها و علائم شدید زندگی فرد مبتلا را تهدید کند.

پرکاری تیروئید چقدر شایع است؟

پرکاری تیروئید یک بیماری نسبتا شایع است که در سطح جهانی افراد زیادی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. البته پرکاری تیروئید در زنان بسیار شایع‌تر از مردان بوده و بر اساس گزارش‌ها، زن‌ها 5 تا 10 برابر بیشتر از مردان به آن مبتلا می‌شوند.

این بیماری می‌تواند در هر سنی رخ دهد، اما در دو گروه سنی شیوع بیشتری دارد. این وضعیت معمولا زنان جوان‌تر، به‌ویژه در سنین ۲۰ تا ۴۰ سالگی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. علاوه بر این، افراد مسن‌تر، به‌خصوص آن‌هایی که بالای ۶۰ سال سن دارند بیشتر در معرض خطر ابتلا به این بیماری هستند.

طبق آخرین آمار منتشر شده از دانشکده بهداشت شیراز، شیوع پرکاری تیروئید در ایران 32/0 درصد است که 44/0 درصد آن در زنان و 2/0 درصد در مردان است.

علائم تیروئید پرکار چیست؟

علائم تیروئید پرکار می‌تواند به‌صورت ناگهانی یا تدریجی بروز کند و شدت و نوع آن‌ها در هر فرد متفاوت است. ممکن است در ابتدا علائم تیروئید پرکار را با استرس، اضطراب یا خستگی معمولی اشتباه بگیرید اما اگر چند مورد از آن‌ها را به‌صورت مداوم تجربه می‌کنید، بهتر است با دکتر غدد مشورت کنید.

علائم شایع پرکاری تیروئید شامل موارد زیر است:

۱. تیروئید پرکار و افزایش اشتها

هورمون‌های تیروئید در تنظیم بسیاری از فعالیت‌های بدن نقش دارند و بر سیگنال‌های گرسنگی در مغز و دستگاه گوارش نیز اثر می‌گذارند. زمانی که تیروئید بیش از حد فعال باشد، بدن سریع‌تر انرژی مصرف می‌کند و در نتیجه فرد ممکن است زودتر و بیشتر از حالت معمول احساس گرسنگی داشته باشد.

برای بررسی ارتباط بین قندخون و پرکاری تیروئید، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

۲. تیروئید پرکار و تعریق بیش از حد

از آنجا که هورمون‌های تیروئید سرعت سوخت‌وساز بدن را افزایش می‌دهند، در پرکاری تیروئید دمای بدن بالاتر می‌رود. به همین دلیل فرد ممکن است بیش از حد عرق کند، احساس گرمای دائمی داشته باشد و تحمل هوای گرم برایش دشوار شود.

۳. تیروئید پرکار و کاهش وزن

با وجود افزایش اشتها، بسیاری از افراد مبتلا به تیروئید پرکار دچار کاهش وزن می‌شوند. دلیل آن این است که متابولیسم بدن بالا می‌رود و بدن سریع‌تر از حالت طبیعی کالری و چربی می‌سوزاند.

برای بررسی ارتباط بین لاغری ناگهانی و پرکاری تیروئید، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

۴. تیروئید پرکار و تپش قلب

هورمون‌های تیروئید بر عملکرد قلب نیز تاثیر می‌گذارند. در پرکاری تیروئید، ضربان قلب ممکن است سریع‌تر یا نامنظم شود و فرد احساس تپش یا کوبیدن قلب در سینه داشته باشد.

اگر دچار پرکاری تیروئید هستید و تپش قلب را تجربه می‌کنید، مطلب زیر می‌تواند برایتان مفید باشد:

۵. تیروئید پرکار و بزرگ شدن غده تیروئید

در برخی افراد، غده تیروئید که به آن گواتر می‌گویند، بزرگ می‌شود. در بعضی موارد این بزرگ شدن با افزایش تولید هورمون‌های تیروئید همراه است.

۶. تیروئید پرکار و خستگی شدید و ضعف عضلانی

با وجود افزایش فعالیت‌های درونی بدن، بسیاری از بیماران احساس خستگی مداوم دارند. همچنین ممکن است ضعف در عضلات، به‌ویژه در بازوها و پاها، ایجاد شود.

برای بررسی اثرات پرکاری تیروئید بر سلامت دهان و دندان، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

۷. تیروئید پرکار و اختلالات روانی

افزایش هورمون‌های تیروئید می‌تواند بر سیستم عصبی اثر بگذارد و باعث علائمی مانند اضطراب، تحریک‌پذیری، بی‌قراری یا زود عصبانی شدن شود.

تیروئید پرکار و افسردگی

تیروئید پرکار می‌تواند با افسردگی ارتباط داشته باشد. علت اصلی این ارتباط، اثر مستقیم افزایش هورمون‌های تیروئید بر مغز و همچنین پیامدهای جسمی بیماری مثل بی‌خوابی، خستگی و کاهش وزن است که می‌توانند خلق را پایین بیاورند.

افسردگی ناشی از تیروئید پرکار، ممکن است با این موارد دیده شود:

• بی‌حوصلگی و کاهش انگیزه
• غمگینی یا احساس پوچی
• خستگی ذهنی و جسمی
• کاهش تمرکز و کندی فکر
• اختلال خواب
• کاهش لذت از کارهای معمول

۸. تیروئید پرکار و ریزش مو

اختلال در تعادل هورمون‌های تیروئید می‌تواند چرخه طبیعی رشد مو را تحت تاثیر قرار دهد و در نتیجه باعث نازک شدن یا ریزش موهای سر و گاهی ابروها شود.

9. تیروئید پرکار و جوش صورت

تیروئید پرکار می‌تواند به طور غیرمستقیم بر سلامت پوست تأثیر بگذارد و در برخی افراد باعث افزایش بروز جوش‌های صورت شود. افزایش سطح هورمون‌های تیروئید باعث بالا رفتن سرعت متابولیسم بدن و تغییر در فعالیت غدد چربی پوست می‌شود. این تغییرات می‌تواند تولید چربی پوست را افزایش دهد و شرایط را برای ایجاد آکنه یا جوش فراهم کند.

همچنین تعریق زیاد، افزایش جریان خون در پوست و تغییرات هورمونی ناشی از تیروئید پرکار ممکن است باعث تحریک پوست و تشدید مشکلات پوستی مانند جوش یا التهاب شود. با این حال، جوش صورت یکی از علائم اصلی تیروئید پرکار محسوب نمی‌شود و ممکن است به عوامل دیگری مانند تغییرات هورمونی، استرس، نوع تغذیه یا مشکلات پوستی مرتبط باشد.

10. تیروئید پرکار و تغییر حالت چشم‌ها

در برخی موارد، به‌ویژه در بیماری گریوز، چشم‌ها ممکن است برجسته‌تر به نظر برسند یا حالت خیره پیدا کنند. بیماری گریوز یک بیماری خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن باعث تحریک بیش‌ازحد غده تیروئید و در نتیجه ایجاد تیروئید پرکار می‌شود. همچنین گاهی خشکی، درد یا محدود شدن حرکت چشم‌ها دیده می‌شود.

11. تیروئید پرکار و ناراحتی های گوارشی

تیروئید پرکار می‌تواند بر عملکرد دستگاه گوارش نیز تأثیر بگذارد. افزایش هورمون‌های تیروئید باعث افزایش سرعت متابولیسم بدن و تحریک حرکات روده می‌شود. به همین دلیل برخی افراد مبتلا به این بیماری ممکن است دچار مشکلات گوارشی شوند.

از جمله ناراحتی‌های گوارشی که ممکن است در افراد مبتلا به تیروئید پرکار دیده شود می‌توان به افزایش دفعات دفع، اسهال خفیف، درد یا ناراحتی شکمی، افزایش اشتها و در برخی موارد کاهش وزن اشاره کرد. افزایش سرعت عبور مواد غذایی در روده‌ها یکی از دلایل اصلی بروز این علائم است.

12. سایر علائم تیروئید پرکار

پرکاری تیروئید می‌تواند علائم دیگری نیز ایجاد کند، از جمله:

• اسهال مکرر
• فشار خون بالا
• لرزش دست‌ها
• بی‌خوابی بر اثر پرکاری تیروئید
• بی‌قراری
• تهوع
• کاهش تمرکز
• خشکی یا خارش پوست

در افراد بالای ۶۰ سال ممکن است علائم متفاوت باشد و گاهی با کاهش اشتها، ضعف یا گوشه‌گیری همراه شود.

در مطلب زیر می‌توانید بخوانید که چرا بیماران پرکاری تیروئید ممکن است دچار سردرد شوند:

علت تیروئید پرکار چیست؟

همانطور که گفتیم، تیروئید پرکار زمانی ایجاد می‌شود که غده تیروئید بیش از حد طبیعی هورمون‌های تیروئیدی تولید و وارد جریان خون کند و در نتیجه سرعت سوخت‌وساز بدن افزایش یابد.

در ادامه، رایج‌ترین دلایل پرکاری تیروئید را به شما معرفی خواهیم کرد:

1. بیماری گریوز

این بیماری شایع‌ترین علت پرکاری تیروئید است و یک اختلال خودایمنی محسوب می‌شود. در بیماری‌های خودایمنی، سیستم ایمنی بدن به‌اشتباه به بافت‌های خود حمله می‌کند. در بیماری گریوز، سیستم ایمنی به غده تیروئید حمله کرده و باعث می‌شود که هورمون‌های تیروئید را به مقدار بیش از حد تولید کند. این بیماری در زنان جوان‌تر و در خانواده‌هایی که سابقه بیماری‌های تیروئیدی دارند، بیشتر دیده می‌شود.

2. ندول‌های تیروئیدی

ندول‌ها یا گره‌های تیروئیدی، توده‌هایی در غده تیروئید هستند که معمولا خوش‌خیم و غیرسرطانی محسوب می‌شوند اما گاهی می‌توانند بیش از حد نیاز بدن هورمون تولید کنند. اگر یک ندول این کار را انجام دهد، به آن ندول سمی می‌گویند و اگر چندین ندول پرکار وجود داشته باشد، به آن گواتر مولتی‌ندولار سمی گفته می‌شود. این وضعیت در افراد مسن‌تر رایج‌تر است.

اگر به دنبال ارتباط سرگیجه و پرکاری تیروئید هستید، مقاله زیر می‌تواند کمک زیادی به شما بکند:

3. تیروئیدیت

تیروئیدیت، التهاب غده تیروئید است که باعث می‌شود هورمون‌های ذخیره‌شده به طور ناگهانی به جریان خون نشت کنند. این وضعیت معمولا موقتی است و می‌تواند پس از یک عفونت ویروسی، پس از زایمان یا در نتیجه مصرف برخی داروها رخ دهد.

پرکاری تیروئید ناشی از تیروئیدیت معمولا چند هفته تا چند ماه طول می‌کشد و ممکن است پس از آن به کم‌کاری تیروئید منجر شود.

4. مصرف بیش از حد یُد

غده تیروئید برای ساخت هورمون‌های خود از ید استفاده می‌کند. بنابراین، مصرف بیش از حد ید از طریق برخی غذاها مانند جلبک دریایی، مکمل‌ها یا داروهایی مانند شربت‌های سینه حاوی یُد، می‌تواند باعث شود تیروئید در برخی افراد هورمون بیشتری تولید کند.

اگر درباره ارتباط پرکاری تیروئید و بدن درد اطلاعات بیشتری نیاز دارید، مطلب زیر را مطالعه کنید:

5. مصرف بیش از حد داروهای تیروئیدی

افرادی که برای درمان کم‌کاری تیروئید دارو مصرف می‌کنند، ممکن است به دلیل مصرف دوز بیش از حد دچار پرکاری تیروئید شوند. به همین دلیل، انجام آزمایش‌های منظم برای تنظیم دوز دارو ضروری است.

برای آشنایی با تاثیر پرکاری تیروئید بر دستگاه گوارش، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

6. تومورهای غده هیپوفیز

در موارد بسیار نادر، یک تومور خوش‌خیم در غده هیپوفیز مغز می‌تواند باعث تولید بیش از حد هورمون TSH یا همان هورمون محرک تیروئید شود که به نوبه خود، تیروئید را برای تولید هورمون بیشتر تحریک می‌کند.

تیروئید پرکار در زنان

تیروئید پرکار در زنان شایع‌تر از مردان است و اغلب در سنین جوانی تا میانسالی مشاهده می‌شود. یکی از مهم‌ترین علل آن بیماری گریوز است که یک اختلال خودایمنی محسوب می‌شود. در زنان، این بیماری می‌تواند علاوه بر علائم عمومی مانند کاهش وزن، تپش قلب، تعریق زیاد و اضطراب، باعث بی‌نظمی در چرخه قاعدگی، کاهش باروری و گاهی نازک شدن استخوان‌ها شود.

تشخیص این بیماری معمولا از طریق آزمایش‌های هورمونی خون انجام می‌شود و درمان آن ممکن است شامل داروهای ضدتیروئید، ید رادیواکتیو یا در برخی موارد جراحی باشد.

تیروئید پرکار در مردان

اگرچه تیروئید پرکار در مردان کمتر از زنان دیده می‌شود، اما می‌تواند تأثیرات قابل‌توجهی بر سلامت آنان داشته باشد. علائم در مردان مشابه علائم عمومی بیماری است و شامل کاهش وزن بدون علت مشخص، تپش قلب، تعریق زیاد، عصبی بودن، ضعف عضلانی و خستگی می‌شود.

در برخی موارد ممکن است کاهش میل جنسی یا اختلال در عملکرد جنسی نیز مشاهده شود. تشخیص این بیماری با آزمایش خون و بررسی سطح هورمون‌های تیروئید انجام می‌شود و درمان آن مشابه درمان در زنان است.

تیروئید پرکار در کودکان

تیروئید پرکار در کودکان نسبتا نادر است اما در صورت بروز می‌تواند بر رشد و تکامل کودک تأثیر بگذارد. شایع‌ترین علت آن در کودکان نیز بیماری گریوز است. علائم ممکن است شامل کاهش وزن با وجود افزایش اشتها، بی‌قراری، تپش قلب، تعریق زیاد، مشکلات تمرکز و گاهی اختلال در خواب باشد.

در برخی موارد نیز رشد قدی کودک ممکن است سریع‌تر از حد طبیعی شود. تشخیص با آزمایش خون و بررسی هورمون‌های تیروئید انجام می‌شود و درمان معمولاً شامل داروهای ضدتیروئید و پیگیری منظم پزشکی است.

تیروئید پرکار در نوزادان

تیروئید پرکار در نوزادان یک وضعیت نادر اما مهم است که اغلب به دلیل انتقال آنتی‌بادی‌های بیماری گریوز از مادر به جنین در دوران بارداری ایجاد می‌شود. این حالت که به آن پرکاری تیروئید نوزادی گفته می‌شود، ممکن است با علائمی مانند تپش قلب سریع، تحریک‌پذیری، کاهش وزن یا رشد ناکافی، تعریق و گاهی بزرگ شدن غده تیروئید همراه باشد.

تیروئید پرکار در زنان باردار

تیروئید پرکار در دوران بارداری باید با دقت بیشتری کنترل شود، زیرا می‌تواند بر سلامت مادر و جنین تأثیر بگذارد. در صورت درمان نشدن، ممکن است خطراتی مانند زایمان زودرس، فشار خون بارداری، کاهش وزن مادر یا رشد ناکافی جنین ایجاد شود.

شایع‌ترین علت این وضعیت در بارداری نیز بیماری گریوز است. تشخیص از طریق آزمایش خون انجام می‌شود و درمان معمولا با داروهای خاصی صورت می‌گیرد که برای دوران بارداری ایمن‌تر هستند. کنترل منظم وضعیت تیروئید در طول بارداری برای پیشگیری از عوارض احتمالی ضروری است.

عوامل خطر پرکاری تیروئید چیست؟

عوامل خطر، مواردی هستند که می‌توانند شانس ابتلا به یک بیماری را افزایش دهند. برخی از این عوامل قابل‌کنترل نیستند اما آگاهی از آن‌ها می‌تواند به شما کمک کند تا با پزشک خود در مورد احتمال ابتلای خود صحبت کنید.

مهم‌ترین عوامل خطر پرکاری تیروئید عبارتند از:

• جنسیت مونث؛ همان‌طور که اشاره شد، پرکاری تیروئید در زنان بسیار شایع‌تر از مردان است.
• سابقه خانوادگی؛ اگر سابقه بیماری‌های تیروئید یا سایر بیماری‌های خودایمنی مانند دیابت نوع ۱ یا کم‌خونی در خانواده شما وجود دارد، خطر ابتلای شما نیز افزایش می‌یابد.
• سن بالا؛ افراد مسن‌تر، به‌ویژه بالای ۶۰ سال، بیشتر در معرض ابتلا به انواع خاصی از پرکاری تیروئید مانند ندول‌های سمی قرار دارند.
• بارداری یا زایمان؛ بارداری و به‌خصوص ماه‌های پس از زایمان، به دلیل تغییرات هورمونی، می‌تواند شانس ابتلا به تیروئیدیت پس از زایمان را افزایش دهد.
• مصرف بیش از حد یُد؛ مصرف زیاد ید از طریق رژیم غذایی یا داروها یکی از عوامل خطر است که می‌توان آن را کنترل کرد.
• سیگار؛ سیگار کشیدن می‌تواند به‌عنوان یک عامل خطر عمل کند و همچنین می‌تواند باعث بدتر شدن علائم چشمی در بیماری گریوز شود.

برای آگاهی بیشتر از طوفان تیروئید، میتوانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

عوارض تیروئید پرکار چیست؟

عوارض تیروئید پرکار در صورت درمان نشدن می‌تواند هم بر قلب، هم بر استخوان‌ها و هم بر عملکرد عمومی بدن اثر بگذارد. مهم‌ترین عوارض این بیماری، شامل موارد زیر است:

• تپش قلب، ضربان نامنظم و افزایش خطر آریتمی
• نارسایی قلبی در موارد شدید
• پوکی استخوان و ضعف استخوان‌ها
• کاهش شدید وزن و ضعف بدنی
• اختلالات خلق‌وخو مثل اضطراب و تحریک‌پذیری
• مشکلات چشمی به‌ویژه در برخی بیماران
• اختلال خواب و خستگی مداوم
• افزایش خطر بحران تیروتوکسیک که یک وضعیت اورژانسی و نادر است.

با تشخیص و درمان به‌موقع، بیشتر این عوارض قابل پیشگیری یا کنترل هستند.

همانطور که گفتیم، پرکاری تیروئید می‌تواند باعث بروز مشکلات چشمی شود. در مطلب زیر می‌توانید با علائم و درمان آن‌ها آشنا شوید:

آیا پرکاری تیروئید باعث افزایش وزن می‌شود؟

خیر، معمولا پرکاری تیروئید باعث کاهش وزن غیرمنتظره می‌شود. این امر به دلیل افزایش سرعت متابولیسم بدن رخ می‌دهد که باعث می‌شود بدن شما کالری بیشتری بسوزاند. یک نکته مهم در مورد این موضوع این است که پس از شروع درمان و کاهش سطح هورمون‌ها، متابولیسم بدن شما به حالت عادی بازمی‌گردد.

در این مرحله، ممکن است مقداری وزن اضافه کنید که این یک نشانه بسیار خوب است و به این معنی است که درمان مؤثر بوده و بدن شما به حالت طبیعی خود بازگشته است.

برای فهم بهتر ارتباط بین پرکاری تیروئید و افزایش وزن، مقاله زیر را مطالعه کنید:

ارتباط تیروئید پرکار و نازایی جیست؟

تیروئید پرکار می‌تواند بر سیستم تولیدمثل تأثیر بگذارد و در برخی موارد باعث کاهش باروری یا نازایی شود. افزایش بیش از حد هورمون‌های تیروئید ممکن است تعادل هورمونی بدن را بر هم بزند و عملکرد طبیعی تخمدان‌ها و چرخه قاعدگی را مختل کند. این اختلال می‌تواند منجر به بی‌نظمی در قاعدگی، کاهش یا توقف تخمک‌گذاری و در نتیجه دشواری در باردار شدن شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر هر یک از علائمی که گفته شد، مانند کاهش وزن بی‌دلیل، تپش قلب، بی‌قراری، لرزش دست‌ها یا تورم در گردن را تجربه می‌کنید، بهتر است به پزشک متخصص غدد مراجعه کنید.

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر که نشان‌دهنده یک وضعیت جدی‌تر هستند، باید فورا به پزشک مراجعه کنید:

• افزایش ناگهانی و شدید علائم
• مشکل در تنفس یا بلع به دلیل تورم در گردن
• ضربان قلب بسیار سریع یا نامنظم
• هرگونه علامت غیرمعمول چشمی، مانند برجستگی یا درد

تشخیص تیروئید پرکار چگونه انجام می‌شود؟

برای تشخیص تیروئید پرکار، در اولین قدم، دکتر غدد با شما صحبت می‌کند و در مورد علائمی که تجربه کرده‌اید، سؤال می‌پرسد. سپس، یک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد که شامل بررسی ضربان قلب، فشارخون، وضعیت پوست و همچنین لمس غده تیروئید برای تشخیص گواتر یا ندول‌ها است.

سپس برای شما آزمایش‌های خون مرتبط را تجویز می‌کند. این آزمایش‌ها مهم‌ترین ابزار برای تشخیص پرکاری تیروئید است. آزمایش خون سطح هورمون‌های اصلی تیروئید در بدن شما را اندازه می‌گیرد.

آزمایش‌هایی که برای تشخیص تیروئید پرکار تجویز می‌شوند عبارتند از:

• آزمایش برای تشخیص هورمون محرک تیروئید (TSH)؛ این هورمون توسط غده هیپوفیز در مغز تولید می‌شود و به تیروئید دستور می‌دهد که هورمون بسازد. در پرکاری تیروئید، چون تیروئید به خودی خود هورمون زیادی تولید می‌کند، مغز سیگنال کمتری می‌فرستد و سطح TSH در خون بسیار پایین می‌آید.
• آزمایش برای تشخیص هورمون‌های تیروئید (T4 و T3)؛ سطح این هورمون‌ها در خون اندازه‌گیری می‌شود. در پرکاری تیروئید، سطح این هورمون‌ها بالاتر از حد طبیعی است.
• آزمایش آنتی‌بادی تیروئید؛ اگر پزشک به بیماری گریوز مشکوک باشد، ممکن است آزمایش خون برای یافتن آنتی‌بادی‌های خاصی که به تیروئید حمله می‌کنند، انجام دهد. وجود این آنتی‌بادی‌ها تشخیص بیماری گریوز را تأیید می‌کند.

گاهی اوقات نیز برای پیدا کردن علت اصلی پرکاری تیروئید، به تست‌های تصویربرداری نیاز است:

• تست جذب ید رادیواکتیو (RAIU)؛ در این تست، شما مقدار بسیار کمی از ید رادیواکتیو را می‌نوشید یا به‌صورت کپسول می‌بلعید. این تست نشان می‌دهد که غده تیروئید شما چقدر ید از خون جذب می‌کند. در بیماری گریوز، تیروئید مقدار زیادی ید جذب می‌کند، درحالی‌که در تیروئیدیت، جذب ید پایین است.
• سونوگرافی تیروئید؛ از امواج صوتی برای ایجاد تصویری از غده تیروئید استفاده می‌کند و می‌تواند وجود ندول‌ها یا توده‌ها را نشان دهد.

اگر می‌خواهید بدانید پرکاری تیروئید چه تأثیری بر بیهوشی در حین جراحی دارد، مطلب زیر را بخوانید:

درمان تیروئید پرکار از طریق چه روش‌هایی انجام می‌شود؟

هدف اصلی از درمان پرکاری تیروئید، بازگرداندن سطح هورمون‌های تیروئید به حالت طبیعی است تا علائم این بیماری در فرد تسکین پیدا کنند و از عوارض جدی این بیماری در آینده نیز جلوگیری شود. پزشک شما با توجه به علت بیماری، شدت آن، سن شما و شرایط عمومی بدنتان تلاش می‌کند تا بهترین روش درمانی را برای شما انتخاب می‌کند.

روش‌های اصلی درمان پرکاری تیروئید عبارتند از:

داروهای درمان تیروئید پرکار

همیشه اولین راه‌حل برای درمان پرکاری تیروئید، استفاده از دارویی‌هایی است که به کنترل آن کمک می‌کنند. در ادامه، هر کدام از روش‌های درمانی دارودرمانی برای تیروئید را به صورت مجزا، بررسی خواهیم کرد:

تجویز داروهای ضد تیروئید

این داروها مانند متی‌مازول (Methimazole) و پروپیل تیواوراسیل (PTU)، با مهار تولید هورمون در غده تیروئید عمل می‌کنند. این داروها اغلب اولین گزینه درمانی هستند و معمولا علائم فرد را در عرض چند هفته بهبود می‌بخشند. درمان با این داروها ممکن است طولانی‌مدت باشد و نیاز به نظارت دقیق پزشک دارد. عوارض جانبی نادر اما مهم آن‌ها می‌تواند شامل بثورات پوستی یا مشکلات کبدی باشد.

پرکاری تیروئید می‌تواند باعث بروز مشکلات رشد قد شود. در مطلب زیر می‌توانید با علائم و درمان آن‌ها آشنا شوید:

درمان با یُد رادیواکتیو (RAI)

این روش که برای بسیاری از بیماران درمان اصلی محسوب می‌شود، شامل مصرف یک دوز خوراکی از ید رادیواکتیو است. این ماده توسط سلول‌های پرکار تیروئید جذب شده و به‌تدریج آن‌ها را در طول چند هفته یا چند ماه از بین می‌برد، درحالی‌که به سایر بافت‌های بدن آسیبی نمی‌رساند.

این روش معمولا یک درمان دائمی برای پرکاری تیروئید است. یک نکته مهم در مورد این درمان این است که اغلب منجر به کم‌کاری تیروئید می‌شود، اما این وضعیت با مصرف روزانه یک قرص جایگزین هورمون، به‌سادگی قابل کنترل است.

برای فهم بهتر ارتباط بین پرکاری تیروئید و فشارخون، مقاله زیر را مطالعه کنید:

تجویز داروهای بتا بلاکر

این داروها مانند پروپرانولول، علائمی مانند تپش قلب، لرزش و بی‌قراری را کاهش می‌دهند و به بیمار کمک می‌کنند تا احساس بهتری داشته باشد. اما باید توجه داشت که این داروها سطح هورمون‌های تیروئید را تغییر نمی‌دهند و فقط علائم او را کنترل می‌کنند.

معمولا پزشک آن‌ها را به‌صورت موقت و در کنار یکی از درمان‌های اصلی تجویز می‌کند تا زمانی که سطح هورمون‌ها به حالت عادی برگردد.

جراحی یا تیروئیدکتومی

در این روش، جراح بخشی یا تمام غده تیروئید را برمی‌دارد. جراحی معمولا زمانی توصیه می‌شود که روش‌های دیگر مناسب نباشند، مثلا در صورت وجود گواترهای بسیار بزرگ یا در برخی از زنان باردار، این روش درمانی مناسب نیست.

با این حال، جراحی تیورئید پرکار یک راه‌حلی دائمی است اما تقریبا همیشه منجر به کم‌کاری تیروئید می‌شود و بیمار باید تا آخر عمر دارو مصرف کند.

درمان خانگی تیروئید پرکار چیست؟

درمان خانگی به‌تنهایی نمی‌تواند تیروئید پرکار را درمان کند و مراجعه به پزشک برای تشخیص و درمان اصلی ضروری است. با این حال، برخی اقدامات می‌توانند به مدیریت علائم کمک کنند، مانند:

• کاهش مصرف کافئین
• مدیریت استرس
• داشتن خواب کافی
• رعایت رژیم غذایی متعادل

همچنین پیگیری منظم وضعیت هورمون‌های تیروئید و مصرف داروهای تجویزشده توسط پزشک نقش مهمی در کنترل بیماری دارد.

رژیم غذایی مناسب برای تیروئید پرکار

رعایت یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند به کاهش برخی علائم تیروئید پرکار و حفظ سلامت عمومی بدن کمک کند. در این نوع رژیم بهتر است مصرف مواد غذایی بسیار غنی از ید مانند جلبک‌های دریایی و مکمل‌های ید محدود شود. در مقابل، دریافت کافی کلسیم، ویتامین D و مواد مغذی ضروری اهمیت دارد تا از ضعف استخوان‌ها و کاهش وزن شدید جلوگیری شود. استفاده از مواد غذایی تازه، کم‌چرب و متنوع نیز توصیه می‌شود.

نمونه‌ای از یک برنامه غذایی روزانه مناسب می‌تواند شامل موارد زیر باشد:

• صبحانه؛ نان سبوس‌دار به همراه پنیر کم‌چرب یا تخم‌مرغ آب‌پز، یک عدد میوه تازه مانند سیب یا موز و یک لیوان شیر کم‌چرب
• میان‌وعده صبح؛ مقداری مغزها مانند بادام یا گردو به همراه یک میوه
• ناهار؛ برنج یا نان سبوس‌دار به همراه مرغ یا ماهی کبابی، در کنار سالاد سبزیجات تازه مانند کاهو، خیار و گوجه‌فرنگی
• میان‌وعده عصر؛ ماست کم‌چرب یا یک لیوان شیر به همراه مقدار کمی مغزها
• شام؛ غذای سبک مانند سوپ سبزیجات، املت با سبزیجات یا مرغ و سبزیجات بخارپز

همچنین توصیه می‌شود مصرف نوشیدنی‌های حاوی کافئین مانند قهوه و چای پررنگ کاهش یابد و نوشیدن آب کافی در طول روز فراموش نشود. رعایت این نکات در کنار درمان پزشکی می‌تواند به کنترل بهتر علائم تیروئید پرکار کمک کند.

با پرکاری تیروئید از مصرف چه غذاهایی باید اجتناب کرد؟

غده تیروئید برای تولید هورمون‌های خود به ید نیاز دارد؛ بنابراین، مصرف زیاد ید در پرکاری تیروئید می‌تواند وضعیت را بدتر کند؛ به‌خصوص در مواردی مانند بیماری گریوز یا ندول‌های سمی که غده تیروئید بیش از حد فعال است. به همین دلیل، پزشک ممکن است به شما توصیه کند که مصرف غذاهای سرشار از ید را محدود کنید. برخی از این مواد غذایی عبارتند از:

• نمک یددار؛ نمک‌های یددار یکی از رایج‌ترین منابع ید هستند و بهتر است در مصرف آن‌ها احتیاط کنید.
• جلبک دریایی؛ محصولات دریایی به‌خصوص جلبک دریایی مانند کلپ، منابع بسیار غنی از ید هستند و مصرف آن‌ها باید محدود شود.
• برخی مکمل‌ها و داروها؛ بعضی از مولتی‌ویتامین‌ها و شربت‌های سینه ممکن است حاوی ید باشند. حتماً برچسب آن‌ها را بررسی کنید و قبل از مصرف با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
• ماهی و غذاهای دریایی؛ بسیاری از غذاهای دریایی منابع غنی از ید هستند و بهتر است در مصرف آن‌ها نیز حد اعتدال را رعایت کنید.
• محصولات لبنی و تخم مرغ؛ این محصولات نیز، هرچند به میزان کمتری، اما حاوی ید هستند.

برای آشنایی با ارتباط پرکاری تیروئید و بی نظمی قاعدگی، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

اگر پرکاری تیروئید درمان نشود چه اتفاقی می‌افتد؟

پرکاری تیروئید نادیده گرفته شده یا به درستی درمان نشود، می‌تواند به مرور زمان عوارض جدی و خطرناکی را به دنبال داشته باشد. مهم‌ترین عوارض عدم درمان این بیماری عبارتند از:

• مشکلات قلبی؛ از آنجایی‌که پرکاری تیروئید باعث افزایش ضربان قلب و فشارخون می‌شود، در درازمدت می‌تواند به قلب فشار آورده و منجر به مشکلاتی مانند ضربان قلب نامنظم، نارسایی قلبی و حتی سکته شود.
• پوکی استخوان؛ پرکاری تیروئید می‌تواند باعث تسریع در روند از دست رفتن کلسیم از استخوان‌ها شود و به مرور زمان آن‌ها را ضعیف و شکننده کند. این وضعیت که به آن پوکی استخوان می‌گویند، خطر شکستگی استخوان را به شدت افزایش می‌دهد.
• بحران تیروئیدی؛ این یک وضعیت نادر اما تهدیدکننده برای زندگی فرد است که در آن علائم به طور ناگهانی و به شدت تشدید می‌شوند. این وضعیت یک اورژانس پزشکی است و به مراقبت فوری نیاز دارد.
• مشکلات بارداری؛ اگر پرکاری تیروئید در دوران بارداری درمان نشود، می‌تواند خطر مشکلاتی مانند سقط جنین، زایمان زودرس و فشارخون بالا در بارداری (پره اکلامپسی) را افزایش دهد.

بعد از شروع درمان چه کارهایی برای بهبودی می‌توان انجام داد؟

پس از شروع درمان، شما می‌توانید با رعایت برخی نکات، نقش فعالی در روند بهبودی خود داشته باشید و کیفیت زندگی‌تان را بهبود بخشید:

• رعایت دقیق برنامه درمانی؛ مصرف داروها را دقیقاً طبق دستور پزشک انجام دهید و به‌هیچ‌وجه دوز را کم یا زیاد نکنید یا دارو را بدون مشورت پزشک قطع نکنید. مراجعه منظم به پزشک برای پیگیری و چکاپ و آزمایش‌های خون منظم برای اطمینان از تعادل هورمون‌ها بسیار حیاتی است.
• مدیریت استرس؛ استرس می‌تواند بر علائم شما تاثیر بگذارد و آن‌ها را تشدید کند. یادگیری تکنیک‌های آرامش مانند مدیتیشن، تنفس عمیق یا یوگا می‌تواند به شما در مدیریت بهتر استرس کمک کند.
• ورزش منظم؛ فعالیت بدنی می‌تواند به بهبود سلامت عمومی، کاهش استرس و بالا بردن روحیه شما کمک کند. البته قبل از شروع هر برنامه ورزشی جدید، با پزشک خود مشورت کنید؛ به‌خصوص اگر همچنان علائم قلبی مانند تپش قلب را تجربه می‌کنید.
• نوشتن و ثبت علائم؛ یک دفترچه یادداشت کوچک داشته باشید و علائم، تغییرات و تأثیرات درمان را در آن ثبت کنید. این کار به شما کمک می‌کند تا الگوی بیماری خود را بهتر بشناسید و اطلاعات ارزشمندی را به پزشک خود ارائه دهید.
• حفظ ارتباط با پزشک؛ در صورت بدتر شدن علائم یا بروز علائم جدید، حتما با پزشک خود تماس بگیرید. همچنین، اگر قصد بارداری دارید، باید حتماً پیش از اقدام به بارداری با پزشک خود مشورت کنید.

برای بررسی تأثیر پرکاری تیروئید بر نازایی و مشکلات مربوط به بارداری، مقاله زیر را بخوانید:

آیا می‌توان از تیروئید پرکار پیشگیری کرد؟

از آنجایی‌که رایج‌ترین علت پرکاری تیروئید، یعنی بیماری گریوز، یک بیماری خودایمنی است، همیشه نمی‌توان از آن پیشگیری کرد. اگر سابقه خانوادگی دارید یا در معرض عوامل خطر دیگری هستید، نمی‌توانید جلوی این بیماری را بگیرید.

بااین‌حال، با کنترل عوامل خطر مانند پرهیز از مصرف بیش از حد ید در صورت حساسیت و سیگار کشیدن، می‌توانید به مدیریت و جلوگیری از وخامت آن کمک کنید.

برای آشنایی با ارتباط پرکاری تیروئید و تنگی نفس، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

تشخیص یک بیماری جدید در بدن مانند پرکاری تیروئید می‌تواند برای هر فردی استرس‌زا باشد. اما خبر خوب این است که پرکاری تیروئید یک بیماری قابل درمان است. اگر علائم پرکاری تیروئید را تجربه می‌کنید؛ مانند این مورد که عملکرد بدن شما سرعت خیلی زیادی پیدا کرده است، به پزشک خود مراجعه کنید. در چنین شرایطی، متخصص می‌توانند آزمایش‌های ساده‌ای را برای شما تجویز کنند و با توجه به نتایج معاینات و این آزمایش‌ها، درمان مناسبی را برای بازگرداندن تعادل بدن شما پیدا کنند.

در انتها اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

آیا تیروئید پرکار خطرناک است؟

بله، اگر این بیماری درمان نشود، می‌تواند باعث عوارضی مانند آریتمی قلبی به‌ویژه فیبریلاسیون دهلیزی، پوکی استخوان، ضعف شدید و در موارد نادر بحران تیروتوکسیک شو اما با تشخیص و درمان مناسب، معمولا قابل کنترل است.

چگونه تیروئید پرکار تشخیص داده می‌شود؟

این بیماری با آزمایش خون برای اندازه‌گیری TSH، Free T4 و گاهی Free T3 معمولا تشخیص داده می‌شود. در صورت نیاز برای تعیین علت از آنتی‌بادی‌های تیروئید مثل TRAb، اسکن یا جذب ید رادیواکتیو و سونوگرافی تیروئید استفاده می‌شود.

بهترین روش درمان تیروئید پرکار چیست؟

بسته به علت و شرایط بیمار متفاوت است و معمولا یکی از داروهای ضدتیروئید مثل Methimazole یا Propylthiouracil، ید رادیواکتیو برای کاهش فعالیت غده یا جراحی تیروئید در برخی موارد برای آن تجویز می‌شود.

آیا رژیم غذایی در کنترل تیروئید پرکار مؤثر است؟

رژیم غذایی به‌تنهایی درمان نیست اما می‌تواند کمک‌کننده باشد. معمولا توصیه می‌شود مصرف ید زیاد محدود شود و رژیم متعادل با کلسیم و ویتامین D کافی برای پیشگیری از پوکی استخوان رعایت شود.