پرکاری تیروئید در کودکان؛ علائم، علل و روش‌های درمان

پرکاری تیروئید در کودکان چیست؟

پرکاری تیروئید در کودکان اختلالی است که در آن غده تیروئید بیش از مقدار مورد نیاز بدن هورمون ترشح می‌کند و تعادل طبیعی سوخت‌وساز را بر هم می‌زند. پرکاری تیروئید در کودک باعث می‌شود بدن کودک با سرعت بیش‌ازحد فعالیت کند و نشانه‌هایی مانند افزایش اشتها همراه با کاهش وزن، تپش قلب، تحریک‌پذیری و ناتوانی در تحمل گرما ظاهر شود.

این اختلال، ریشه خودایمنی دارد و بیشترین علت آن بیماری گریوز است. تشخیص با آزمایش خون و بررسی سطح هورمون‌های تیروئیدی انجام می‌شود و درمان زیر نظر متخصص غدد کودک صورت می‌گیرد. مدیریت صحیح بیماری برای حفظ رشد، تمرکز و سلامت عمومی کودک ضروری است.

علائم و نشانه‌های پرکاری تیروئید در کودکان چیست؟

غده تیروئید نقش مهمی در رشد کودکان دارند. اگر والدین کودک مشکوک هستند که فرزندشان ممکن است دچار اختلالات تیروئیدی باشد، حتما باید با یک پزشک متخصص غدد کودکان صحبت کنند تا بتوانند هر چه سریع‌تر برای درمان قدم بردارند. اما والدین با وجود چه علائمی باید مشکوک به وجود پرکاری تیروئید در کودک باشند.

پرکاری تیروئید کودک با مجموعه‌ای از نشانه‌ها بروز می‌کند، اگرچه ممکن است نشانه‌های زیر فقط مربوط به پرکاری تیروئید نباشد، اما جدی گرفتن آنها و مراجعه به پزشک ضرری ندارد.

برخی از شایع‌ترین علائم این بیماری در کودکان عبارتند از:

• کاهش وزن غیرعادی و دور از انتظار؛ برخی اوقات ممکن است کودک شما مثل همیشه غذا بخورد و حتی اشتهای بیش از حد داشته باشد، اما در مقابل دچار کاهش وزن شدید شود.
• افزایش ضربان قلب یا تپش قلب مکرر؛ کودک ضربان قلبش بسیار سریع‌تر از حد طبیعی می زند، یعنی بیش از 100 ضربه دقیقه.
• اضطراب، تحریک‌پذیری و تغییرات خلقی؛ کودک دچار اختلالات خلقی می شود که ممکن است در مدرسه یا خانه این اختلال بروز کند.
• بروز اختلال خواب؛ پرکاری تیروئید در کودکان روی خواب آنها اثر دارد، مثلا به سختی می خوابند و یا در طول شب مدام بیدار می شوند.
• افزایش تعریق و عدم تحمل گرما؛ کودکان همانند بزرگسالان با اختلالات تیروئیدی ممکن است مدام عرق کنند و یا تحمل گرما را نداشته باشند.
• لرزش دست‌ها؛ از دیگر علائم پرکاری تیروئید در کودکان لرزش دست است به‌ویژه هنگام نگه داشتن اشیای کوچک.
• بزرگی غده تیروئید؛ غده تیروئید آنها بزرگ می شود طوری که این تورم در ناحیه جلوی گردن ظاهر می‌شود.
• اختلالات رشد و بلوغ؛ رشد استخوانی سریع اولیه و بلوغ زودرس که می‌تواند به قد نهایی کوتاه‌تر منجر شود و یا در چرخه قاعدگی در دختران اختلال ایجاد می شود.
• بروز مشکلات بینایی؛ اگر کودکی بخاطر این اختلال دچار بیماری گریوز شود، چشم هایش دچار بیرون زدگی می شود..

در برخی کودکان، علائم خفیف بوده و به‌تدریج شدید می شود، در حالی که در برخی دیگر، شروع علائم ناگهانی و شدید است. همچنین علائم و نشانه‌های پرکاری تیروئید در نوزادان کمی متفاوت‌تر و البته حساس‌تر است.

برای آگاهی از پرکاری تیروئید و رشد قد، مطلب زیر می‌تواند برایتان مفید باشد:

علت پرکاری تیروئید در کودکان چیست؟

دلایل زیادی برای پرکاری تیروئید در مردان و کودکان وجود دارد، اما شایع‌ترین علت بیماری گریوز است. این بیماری یک اختلال خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی بدن غده تیروئید را تحریک کرده و باعث ترشح بیش ‌ازحد هورمون تیروئید می‌شود.

دیگر علل عبارت‌اند از:

• ندول‌های تیروئیدی؛ به ندول‌های تیروئیدی گره‌های پرکار هم می‌گویند که روی غده تیروئید با اندازه مختلف ظاهر می‌شوند، که ممکن است در مواردی هورمون اضافی ترشح کنند و باعث پرکاری تیروئید شوند.
• تیروئیدیت: تیروئیدیت همان التهاب تیروئید است در تیروئیدیت نشت موقت هورمون‌ها باعث پرکاری گذرا می‌شود و بعد کم‌کاری رخ می‌دهد.
• مصرف بیش‌ازحد هورمون تیروئید؛ مصرف برخی داروهای تیروئیدی در شرایطی که کودک تحت درمان کم‌کاری تیروئید بوده است، باعث افزایش غیرطبیعی هورمون‌های تیروئیدی در بدن و پرکاری تیروئید می‌شود.
• ابتلا به بیماری گریوز نوزادی؛ اگر مادر مبتلا به بیماری گریوز که یک نوع بیماری خودایمنی تیروئید است، باشد، آنتی ‌بادی‌های تحریک‌کننده تیروئید او می‌توانند از طریق جفت وارد بدن جنین شوند و غده تیروئید نوزاد را تحریک کنند و نوزاد دچار پرکاری تیروئید می ‌شود.
• تغییر ژن گیرنده TSH؛ گیرنده TSH روی سلول‌های تیروئید مثل کلید است که با تحریک هورمون TSH فعال می‌شود. اگر ژن آن تغییر کند، ممکن است این کلید همیشه فعال بماند و تیروئید بدون نیاز به TSH زیاد کار کند.
• تومور هیپوفیز؛ هیپوفیز غده‌ای در مغز است که TSH ترشح می‌کند. اگر تومور هیپوفیز به طور غیرعادی TSH زیادی بسازد، تیروئید بیش ‌فعال می‌شود.

هرچند بیماری گریوز بیشترین سهم را در پرکاری تیروئید دارد، اما پزشک متخصص غدد در فرایند تشخیص، همه علت‌های احتمالی را مدنظر قرار می‌دهد.

برای آگاهی از عوامل پرکاری تیروئید، مطلب زیر می‌تواند برایتان مفید باشد:

عوارض پرکاری تیروئید در کودکان چیست؟

تیروئید پرکار در کودکان اگر به‌موقع درمان نشود، می‌تواند باعث بروز مشکلات جسمی و روانی شود. از مهم‌ترین عوارض پرکاری تیروئید می‌توان به تپش قلب، کاهش وزن، اضطراب، لرزش دست، اختلال خواب و مشکلات تمرکز اشاره کرد.

در موارد شدید، این وضعیت ممکن است بر عملکرد قلب اثر بگذارد یا باعث مشکلات چشمی شود که معمولا در بیماری گریوز دیده می‌شود. به همین دلیل شناسایی علائم پرکاری تیروئید و انجام آزمایش تیروئید در کودکان بسیار مهم است.

تاثیر پرکاری تیروئید بر رشد کودکان چیست؟

تیروئید پرکار در کودکان می‌تواند الگوی رشد را مختل کند. این اختلال در ابتدا ممکن است باعث رشد سریع‌تر از حد معمول شود، اما ادامه‌دار بودن بیماری می‌تواند موجب بلوغ زودرس و کوتاهی قد نهایی گردد.

همچنین اختلال در تمرکز و بی‌قراری ناشی از پرکاری تیروئید ممکن است بر روند یادگیری و عملکرد تحصیلی کودک تأثیر بگذارد. کنترل به‌موقع بیماری، از این اثرات طولانی‌مدت جلوگیری می‌کند.

پرکاری تیروئید در کودکان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

پرکاری تیروئید در کودکان همچون دیگر سنین، با بررسی‌های بالینی و آزمایشگاهی قابل تشخیص است. پزشک ابتدا علائم بالینی همچون ضربان قلب، فشار خون، وضعیت رشد، تنگی نفس بر اثر پرکاری تیروئید و گردن را بررسی می‌کند و سپس برای اندازه‌گیری هورمون‌های تیروئید آزمایش‌های خونی تجویز می‌کند.

این آزمایش‌ها شامل موارد زیر هستند:

• اندازه گیری سطح هورمون‌های T4 و TSH و T3
• آزمایش آنتی‌بادی تیروئید برای بررسی وجود بیماری گریوز
• اسکن غده تیروئید برای مشاهده ندول های تیروئیدی و عملکرد غده
• سونوگرافی از غده تیروئید برای بررسی سطح غده

برای آگاهی از پرکاری تیروئید در بارداری، مطلب زیر می‌تواند برایتان مفید باشد:

چگونه بفهمم فرزندم پرکاری تیروئید دارد؟

والدین باید حواسشان به تغییرات ناگهانی در رفتار، خلق ‌و خو، وزن و انرژی کودک باشد. اگر کودک دچار بی‌قراری شد و یا کاهش وزن شدید داشت، تپش قلب داشت و یا درگیر مشکلات خواب و تمرکز بود، لازم است به پزشک متخصص مراجعه نمایند.

اغلب بزرگسالان هستند که درگیر مشکلات تیروئیدی هستند، اما بسیاری از والدین از شنیدن اینکه که اختلالات تیروئید شایع‌ترین بیماری غدد درون‌ریز در کودکان در دوران سنین مدرسه اسیت، تعجب می‌کنند.

متن انگلیسی:

It’s estimated that nearly 37 out of 1,000 children have thyroid disease

ترجمه متن:

برآورد می‌شود که حدود ۳۷ نفر از هر ۱۰۰۰ کودک به به بیماری‌های تیروئید مبتلا می شوند. (منبع)

مشکوک به بیماری تیروئید در فرزندم هستم، چکار باید انجام دهم؟

اگر بیش از یک مورد از علائم پرکاری تیروئید را در فرزندتان متوجه شدید، اولین اقدام مراجعه به پزشک کودکان یا متخصص غدد کودکان است. خود درمانی یا بی‌ توجهی به علائم می‌تواند باعث بروز عوارضی همچون مشکلات قلبی یا اختلال رشد شود. پزشک بعد از بررسی شرح حال کامل بیمار، انجام معاینه بالینی و همینطور تجویز آزمایش‌های لازم مثل خون، می‌تواند تشخیص قطعی را اعلام کند.

پرکاری تیروئید در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

درمان پرکاری تیروئید در کودکان به عوامل زیادی مانند علت بیماری، شدت علائم و وضعیت سلامت عمومی کودک بستگی دارد. گزینه‌های درمانی این بیماری در کودکان، شامل موارد زیر می‌شود:

• استفاده از داروهای بتابلوکرها برای کنترل علائمی چون تپش قلب و لرزش دست‌ها
• استفاده از داروهای ضد تیروئید مانند متی‌مازول که باعث کاهش تولید هورمون تیروئید می شود.
• استفاده از ید رادیواکتیو یا جراحی تیروئید در موارد خاص، هرچند این روش‌ها در سنین پایین کمتر به کار می‌روند و بیشتر برای نوجوانان یا در موارد مقاوم به دارو تجویز می شوند.

نکته‌ای که باید والدین به آن توجه کنند، پیگیری منظم معاینات پزشکی، انجام آزمایش‌های دوره‌ای و تنظیم دوز دارو است، زیرا تغییرات هورمونی می‌تواند بر رشد و تکامل کودک تأثیرگذار باشد.

برای آگاهی از علائم پرکاری تیروئید در زنان، مطلب زیر می‌تواند برایتان مفید باشد:

داروهای درمان پرکاری تیروئید در کودکان

رایج‌ترین داروهایی که برای تیروئید پرکار در کودکان تجویز می‌شوند شامل داروهای ضدتیروئید مانند متی‌مازول هستند. این داروها تولید هورمون تیروئید را کاهش می‌دهند و به‌عنوان خط اول درمان استفاده می‌شوند.

در برخی موارد، بسته به پاسخ کودک به دارو، از ید رادیواکتیو یا جراحی نیز استفاده می‌شود. انتخاب روش مناسب، کاملاً به شدت علائم و نتایج آزمایش‌ها بستگی دارد.

درمان خانگی پرکاری تیروئید

درمان قطعی این بیماری فقط با کمک پزشک ممکن است، اما برخی روش‌های مراقبتی در خانه می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند. تغذیه کم‌ید، مصرف کافی مایعات، استراحت مناسب، کاهش مصرف محرک‌ها مانند کافئین و ایجاد محیط آرام می‌تواند شدت علائم را کنترل کند. البته این موارد جایگزین درمان پرکاری تیروئید تخصصی نیستند و فقط نقش حمایتی دارند.

استفاده از این روش‌ها می‌تواند به کودک کمک کند تا در کنار درمان پزشکی، علائم را بهتر تحمل کند؛ خصوصاً در شرایطی که بیماری مانند پرکاری تیروئید در نوزادان، پرکاری تیروئید در بارداری یا در بزرگسالان مانند پرکاری تیروئید در زنان و پرکاری تیروئید در مردان نیاز به مراقبت دقیق‌تری دارد.

مراقبت‌های لازم برای کودکان مبتلا به پرکاری تیروئید

کودکانی که دچار تیروئید پرکار در کودکان هستند، علاوه بر درمان پزشکی به مراقبت‌های روزمره در خانه نیز نیاز دارند. توجه والدین به وضعیت جسمی و روحی کودک می‌تواند به کنترل بهتر بیماری کمک کند و از بروز عوارض پرکاری تیروئید جلوگیری کند. پیگیری منظم وضعیت کودک و همکاری با پزشک متخصص بخش مهمی از مدیریت این بیماری است.

برخی از مهم‌ترین مراقبت‌هایی که باید در خانه رعایت شوند عبارتند از:

• مصرف منظم داروهای تجویز شده توسط پزشک و خودداری از قطع یا تغییر دارو بدون مشورت با پزشک
• انجام دوره‌ای آزمایش تیروئید برای بررسی سطح هورمون‌ها و ارزیابی روند درمان
• توجه به بروز یا تشدید علائم پرکاری تیروئید مانند تپش قلب، بی‌قراری، کاهش وزن یا اختلال خواب
• فراهم کردن خواب کافی و محیطی آرام برای کاهش اضطراب و تحریک‌پذیری کودک
• رعایت تغذیه متعادل و پرهیز از مصرف بیش از حد مواد غذایی پر ید بدون توصیه پزشک
• تشویق کودک به فعالیت بدنی سبک و منظم، متناسب با وضعیت جسمی او
• مراجعه منظم به پزشک متخصص برای ارزیابی روند درمان پرکاری تیروئید و بررسی احتمال بروز مشکلاتی مانند بیماری گریوز

رعایت این نکات به والدین کمک می‌کند تا وضعیت کودک را بهتر مدیریت کنند و از تأثیرات منفی بیماری بر رشد و سلامت عمومی او جلوگیری شود.

توصیه‌ای تیم دارو دات کام به شما

پرکاری تیروئید در کودکان گرچه بیماری کمتر شایع است، اما در صورت تشخیص به‌ موقع و درمان اصولی می‌تواند به‌ خوبی کنترل شود. والدین باید با مشاهده کوچک‌ترین تغییر در رفتار یا وضعیت جسمانی فرزندشان به پزشک مراجعه کنند.

همچنین به والدین توصیه می‌شود از مراجعه منظم به متخصص غدد کودکان غافل نشوند و هیچ‌گاه داروها را خودسرانه قطع یا تغییر ندهند. آگاهی، پیگیری و همکاری والدین با تیم پزشکی، مهم‌ترین قدم برای درمان این بیماری است.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

برای پایین آوردن تیروئید کودکان چه باید خورد؟

رژیم غذایی به‌تنهایی پرکاری تیروئید را درمان نمی‌کند، اما غذاهای حاوی ید کم، پروتئین کافی، میوه‌ها، سبزی‌ها و منابع کلسیم می‌توانند به حفظ سلامت کودک کمک کنند. درمان اصلی همچنان دارویی یا تخصصی است.

آیا پرکاری تیروئید بر رشد قد کودک تأثیر می‌گذارد؟

بله، پرکاری تیروئید می‌تواند رشد را موقتا سریع‌تر نشان دهد، اما در صورت درمان نشدن ممکن است باعث بلوغ زودرس و کوتاهی قد نهایی شود.

آیا پرکاری تیروئید در عملکرد تحصیلی کودک تأثیر دارد؟

بله، این بیماری می‌تواند باعث کاهش تمرکز، اضطراب، بی‌قراری و خستگی شود و در نتیجه عملکرد تحصیلی کودک را تحت تأثیر قرار دهد. با درمان مناسب این مشکلات معمولا برطرف می‌شوند.

غربالگری تیروئید نوزادان چه زمانی انجام می‌شود؟

غربالگری تیروئید نوزادان در روزهای ابتدایی پس از تولد انجام می‌شود و هدف آن تشخیص زودهنگام کم‌کاری مادرزادی تیروئید است.