اختلال پانیک یا حمله عصبی چیست؟ روش‌های مقابله با آن

حملات پانیک و اختلال پانیک چیست؟

حمله پانیک (Panic Attack)، یک دوره ناگهانی و موقتی از ترس شدید است که باعث واکنش‌های فیزیکی بسیار قوی در بدن می‌شود. این واکنش‌ها در پاسخ به یک موقعیت عادی و غیرتهدیدآمیز ایجاد می‌شوند و می‌توانند شامل تعریق شدید، مشکل در تنفس و تپش قلب باشند، به طوری که فرد ممکن است احساس کند در حال تجربه یک حمله قلبی است.

حمله پانیک می‌تواند یک تجربه یک‌باره یا گاه‌به‌گاه باشد و به خودی خود به عنوان یک اختلال روانی شناخته نمی‌شود.

در مقابل، اختلال پانیک (Panic Disorder) نوعی از اختلالات اضطرابی است که با حملات پانیک مکرر و غیرمنتظره مشخص می‌شود که بدون هیچ محرک یا هشدار مشخصی رخ می‌دهند.

برای اینکه یک فرد مبتلا به اختلال پانیک تشخیص داده شود، علاوه بر تجربه حملات مکرر و غیرمنتظره، باید حداقل به مدت یک ماه به طور مداوم در مورد وقوع حملات بیشتر یا عواقب آن‌ها نگران باشد، یا رفتارهای خود را برای اجتناب از موقعیت‌هایی که فکر می‌کند ممکن است حمله را تحریک کنند، تغییر دهد.

این حملات نباید به دلیل مصرف یک ماده، یک بیماری پزشکی یا یک وضعیت سلامت روانی دیگر مانند فوبیا یا اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) باشند.

متن انگلیسی:

A panic attack is a sudden, temporary feeling of fear that causes intense physical reactions in response to ordinary, nonthreatening situations. These can include profuse sweating, difficulty breathing, and a racing heart, which may make it feel like you are having a heart attack.

ترجمه متن:

حمله پانیک یک دوره ناگهانی و موقت از ترس است که باعث واکنش‌های فیزیکی شدید در پاسخ به شرایط عادی و غیرتهدیدآمیز می‌شود. این واکنش‌ها می‌توانند شامل تعریق شدید، مشکل در تنفس و تپش قلب شدید باشند که ممکن است این احساس را به وجود آورند که شما در حال تجربه حمله قلبی هستید. (منبع)

حمله پانیک چه علائم و نشانه‌هایی دارد؟

علائم حمله پانیک معمولاً به طور ناگهانی و بدون هشدار شروع می‌شوند و شدت آن‌ها در عرض چند دقیقه به اوج می‌رسد.

با فروکش کردن حمله، فرد ممکن است احساس خستگی و کوفتگی کند.

علائم حمله پانیک به 2 دسته فیزیکی و روانی تقسیم می‌شوند که عبارتند از:

علائم فیزیکی:

• تپش قلب یا ضربان قلب شدید و کوبنده
• تعریق شدید
• لرزش یا تکان خوردن بدن
• تنگی نفس یا احساس خفگی و فشردگی در گلو
• درد یا ناراحتی در قفسه سینه
• تهوع یا گرفتگی شکم
• لرز یا گر گرفتگی
• سرگیجه، احساس سبکی سر یا غش
• بی‌حسی یا مور مور شدن

علائم روانی:

• احساس خطر یا فاجعه قریب‌الوقوع
• ترس از دست دادن کنترل یا دیوانه شدن
• ترس از مرگ
• احساس غیرواقعی بودن (Derealization) یا جدا شدن از خود (Depersonalization)

تفاوت علائم حمله قلبی و حمله پانیک در چه چیزی است؟

یکی از بزرگ‌ترین نگرانی‌های افراد هنگام تجربه حمله پانیک، ترس از این است که علائم فیزیکی مشابه با حمله قلبی، نشان‌دهنده یک مشکل قلبی جدی باشند. این نگرانی کاملاً قابل درک است، زیرا علائمی مانند درد قفسه سینه، تنگی نفس و تعریق در هر دو وضعیت مشترک هستند.

با این حال، تفاوت‌های کلیدی در نحوه بروز و ماهیت علائم وجود دارد که می‌تواند به تمایز آن‌ها کمک کند. اما باید همیشه به خاطر داشت که تنها یک متخصص پزشکی می‌تواند تشخیص قطعی را ارائه دهد و در صورت بروز هرگونه علائم نگران‌کننده، بهترین اقدام، دریافت مراقبت‌های اورژانسی است.

در نهایت، اگر شک دارید یا برای اولین بار چنین علائمی را تجربه می‌کنید، به ویژه اگر سابقه بیماری قلبی دارید، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید. این اقدام احتیاطی به شما کمک می‌کند تا هرگونه شرایط پزشکی خطرناک را رد کرده و به آرامش خاطر برسید.

حمله پانیک در مقابل حمله اضطرابی

اصطلاحات «حمله پانیک» و «حمله اضطرابی» اغلب به جای یکدیگر استفاده می‌شوند، اما تفاوت‌های مهمی دارند. این تفاوت‌ها به درک بهتر وضعیت فرد و انتخاب رویکرد مناسب برای مقابله با آن کمک می‌کند. حمله اضطرابی معمولاً یک اوج‌گیری تدریجی اضطراب مزمن در پاسخ به یک محرک استرس‌زا است.

در مقابل، یک حمله پانیک رویدادی ناگهانی و اوج‌گرفته است که معمولاً بدون هیچ محرک مشخصی رخ می‌دهد و به سرعت به اوج شدت خود می‌رسد. در حمله پانیک، علائم فیزیکی بسیار بارز و غالب هستند، در حالی که در حمله اضطرابی، علائم روانی مانند نگرانی و تنش برجسته‌تر هستند.

جدول مقایسه حمله پانیک و حمله اضطرابی

حملات پانیک شبانه چیست و چگونه اتفاق می‌افتد؟

حملات پانیک شبانه، دوره‌هایی از ترس شدید هستند که فرد را در هنگام خواب، به صورت ناگهانی از خواب بیدار می‌کنند. این حملات می‌توانند در هر مرحله‌ای از خواب رخ دهند و فرد را در یک وضعیت اضطراب و وحشت شدید قرار دهند.

یکی از جنبه‌هایی که حملات شبانه را به ویژه ترسناک می‌کند، این است که اغلب بدون هیچ محرک یا دلیل مشخصی اتفاق می‌افتند و فرد پس از بیدار شدن در یک وضعیت سردرگمی و ترس قرار می‌گیرد.

ترس از وقوع مجدد این حملات می‌تواند به اضطراب مداوم، از دست دادن خواب و خستگی در طول روز منجر شود.

اگرچه علت دقیق حملات پانیک شبانه به طور کامل شناخته شده نیست، اما برخی عوامل ممکن است در بروز آن‌ها نقش داشته باشند.

از جمله این عوامل می‌توان به سابقه خانوادگی اختلالات اضطرابی، استرس و اضطراب انباشته شده در طول روز، و همچنین اختلالات خواب مانند آپنه خواب که باعث اختلال در تنفس می‌شوند، اشاره کرد. این ارتباط با عوامل زمینه‌ای نشان می‌دهد که یک حمله شبانه ممکن است نشانه یک مشکل عمیق‌تر باشد که نیاز به بررسی دارد.

برای آشنایی با علائم اضطراب مقاله زیر را بخوانید:

حملات پانیک شبانه در مقابل کابوس و وحشت شبانه

تمایز بین حملات پانیک شبانه، کابوس‌ها و وحشت‌های شبانه برای درک و مدیریت بهتر این تجربیات ترسناک در خواب بسیار مهم است. تفاوت اصلی بین این سه پدیده در میزان هوشیاری فرد در حین وقوع و پس از آن، و همچنین توانایی او در به خاطر آوردن رویداد است.
در یک حمله پانیک شبانه، فرد کاملاً بیدار و آگاه می‌شود.

در مقابل، در یک کابوس، فرد بیدار شده و رؤیای خود را به خاطر می‌آورد، در حالی که در وحشت شبانه، فرد در حالت نیمه‌هوشیار است و معمولاً رویداد را به خاطر نمی‌آورد.

علل حملات پانیک و اختلال پانیک چیست؟

علت دقیق حملات پانیک و اختلال پانیک به طور کامل مشخص نیست، اما اعتقاد بر این است که ترکیبی از عوامل مختلف در ایجاد آن‌ها نقش دارند. یکی از نظریه‌ها این است که حملات پانیک به عنوان «هشدارهای کاذب» توسط سیستم بقای بدن شناخته می‌شوند.

این سیستم که به طور غریزی برای پاسخ به خطر واقعی (جنگ یا گریز) طراحی شده است، ممکن است به اشتباه یک موقعیت عادی را به عنوان تهدید در نظر بگیرد و فعال شود. این اشتباه بیولوژیکی، علائم ترسناک فیزیکی را ایجاد می‌کند که می‌تواند منجر به یک چرخه معیوب از ترس و علائم فیزیکی شود.

عوامل دخیل در این وضعیت عبارتند از:

• ژنتیک: سابقه خانوادگی حملات پانیک یا اختلال پانیک می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
• استرس و رویدادهای آسیب‌زا: استرس‌های شدید زندگی، مانند بیماری شدید، مرگ یک عزیز یا تجربه رویدادهای آسیب‌زا (تروما) مانند یک تصادف جدی، می‌توانند در بروز حملات پانیک نقش داشته باشند.
• عملکرد مغز: تحقیقات نشان می‌دهد که تغییرات در عملکرد بخش‌های خاصی از مغز و همچنین واکنش غریزی «جنگ یا گریز» ممکن است در بروز حملات پانیک دخیل باشند.
• تغییرات مهم در زندگی: تغییرات بزرگ در زندگی مانند طلاق یا بچه‌دار شدن نیز ممکن است احتمال ابتلا را افزایش دهند.
• مصرف مواد: مصرف بیش از حد کافئین یا سیگار کشیدن نیز از عوامل خطر محسوب می‌شوند.

درمان حملات پانیک و اختلال پانیک چگونه است؟

گزینه‌های درمانی اصلی برای حملات پانیک و اختلال پانیک شامل روان‌درمانی و دارودرمانی هستند و بسته به ترجیح فرد، شدت وضعیت و دسترسی به متخصص، یک یا هر دو ممکن است توصیه شوند.

روان‌درمانی (Psychotherapy)

درمان شناختی-رفتاری (CBT) به عنوان یک انتخاب اول مؤثر در درمان این اختلال شناخته شده است. CBT به فرد می‌آموزد که علائم پانیک خطرناک نیستند و از طریق مواجهه تدریجی و کنترل‌شده با این علائم، به کاهش ترس و علائم کمک می‌کند. درمان موفق می‌تواند به فرد کمک کند تا بر ترس از موقعیت‌هایی که به دلیل حملات پانیک از آن‌ها اجتناب کرده است، غلبه کند.

در مطلب زیر می‌توانید با مؤثرترین تکنیک‌های CBT برای درمان و کنترل اضطراب آشنا شوید:

دارودرمانی (Medications)

• مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs) و مهارکننده‌های بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین (SNRIs): این داروها معمولاً ایمن و مؤثر در کاهش علائم پانیک هستند و اغلب به عنوان اولین انتخاب دارویی تجویز می‌شوند. مثال‌هایی از این داروها شامل فلوکستین (Prozac)، پاروکستین (Paxil) و سرترالین (Zoloft) از دسته SSRIs و ونلافاکسین (Effexor XR) از دسته SNRIs هستند.
• بنزودیازپین‌ها (Benzodiazepines): این داروها به دلیل احتمال اعتیاد، فقط برای مدت کوتاه و در موارد خاص استفاده می‌شوند. استفاده از آن‌ها با الکل یا سایر داروها می‌تواند عوارض جانبی خطرناکی داشته باشد.

برای آشنایی بیشتر با انواع داروهای اضطرابی که برای علائم اضطرابی مثل حملات پانیک مناسب هستند، مقاله زیر مطالعه کنید:

نکات کاربردی برای مقابله با حملات پانیک

• تشخیص وضعیت: در حین حمله، به خود یادآوری کنید که در حال تجربه یک حمله پانیک هستید و این احساسات موقتی و غیرخطرناک هستند.
• تکنیک‌های تنفسی: تمرکز بر تنفس عمیق و آرام می‌تواند به کاهش علائم تنفس سریع (هایپروینتیلاسیون) کمک کند.
• تمرکز بر یک شیء: تمرکز حواس بر روی یک شیء فیزیکی و توصیف جزئیات آن به خود، می‌تواند به شما کمک کند تا تمرکز خود را از علائم ترسناک منحرف کنید.
• آرام‌سازی عضلانی: با آگاهی کامل، به آرام‌سازی عضلات بدن خود، از پاها شروع کرده و به سمت بالا حرکت کنید.

چگونه به کسی که دچار حمله پانیک می‌شود کمک کنیم؟

دیدن یک فرد نزدیک در حال تجربه حمله پانیک می‌تواند بسیار ترسناک باشد، اما اقدامات ساده و آرامش‌بخش می‌توانند به او کمک کنند.

• حفظ آرامش: مهم‌ترین کار، حفظ آرامش و ماندن در کنار فرد است. آرامش شما می‌تواند به او نیز منتقل شود.
• انتقال به محیط آرام: در صورت امکان، فرد را به یک مکان آرام و ساکت منتقل کنید تا محرک‌های محیطی کاهش یابند.
• صحبت کردن با جملات ساده: با جملات کوتاه، ساده و آرام صحبت کنید. جملاتی مانند: “تو می‌تونی از پسش بربیای” یا “من همین‌جا کنارتم” می‌توانند بسیار مفید باشند.
• کمک به تمرکز: به فرد کمک کنید تا روی یک کار فیزیکی ساده و تکراری (مانند بالا و پایین بردن دست) یا تنفس تمرکز کند. می‌توانید با او همراهی کنید و با هم به آرامی تنفس کنید.
• درک و پذیرش: به فرد نشان دهید که احساسات او را درک می‌کنید. به او اطمینان دهید که وضعیت فعلی موقتی است و به زودی تمام خواهد شد.

چه زمانی باید به روانپزشک مراجعه کنیم؟

با توجه به ماهیت فیزیکی و ترسناک حملات پانیک، تعیین زمان مناسب برای دریافت کمک حرفه‌ای بسیار حیاتی است. این تصمیم به جلوگیری از تشدید وضعیت و دریافت درمان به‌موقع کمک می‌کند.

موارد اورژانسی

اگر علائم حمله پانیک شامل موارد زیر هستند را داشتید، باید فوراً با اورژانس (شماره ۱۱۵) تماس بگیرید. این یک اقدام احتیاطی برای رد کردن هرگونه مشکل پزشکی جدی و اطمینان از سلامت شما است.

موارد غیر اورژانسی

در شرایط زیر، مراجعه به پزشک یا روان‌پزشک ضروری است:

• اگر حملات پانیک مکرر و غیرمنتظره هستند.
• اگر اضطراب مزمن زندگی روزمره شما را مختل کرده و مانع از انجام فعالیت‌های عادی می‌شود.
• اگر به دلیل ترس از حملات، از ترک خانه یا حضور در موقعیت‌های خاصی اجتناب می‌کنید (آگورافوبیا).
• اگر علائم حمله پانیک بیش از ۱۵ دقیقه طول می‌کشد.
• اگر مشکلات خواب دارید.

در نهایت، هر فردی که علائم حمله پانیک را تجربه می‌کند، باید برای تشخیص رسمی و اطمینان از عدم وجود یک علت فیزیکی زمینه‌ای، به یک پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کند.

در مقاله زیر می‌توانید با مهم‌ترین علائم و نشانه‌های اولیه حمله قلبی آشنا شوید:

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

ما درک می‌کنیم که حملات پانیک تجربه‌ای بسیار ترسناک و طاقت‌فرسا هستند و ممکن است شما را دچار احساس درماندگی کنند. اما می‌خواهیم به شما اطمینان دهیم که در این مسیر تنها نیستید و این شرایط کاملاً قابل مدیریت و درمان است.

تشخیص و درمان صحیح، می‌تواند زندگی شما را متحول کند و به شما کمک کند تا کنترل زندگی‌تان را دوباره به دست بگیرید. هر قدم کوچکی که برای درک وضعیت خود و جست‌وجوی کمک برمی‌دارید، یک قدم بزرگ به سمت بهبودی است.

بهترین راه برای آغاز این مسیر، مشورت با یک پزشک یا متخصص سلامت روان است. به یاد داشته باشید که سلامت روانی شما به اندازه سلامت جسمی‌تان اهمیت دارد و هیچ دلیلی برای تحمل این سختی‌ها به تنهایی وجود ندارد.