قرص متفورمین برای دیابت؛ راهنمای کامل کاربرد، عوارض جانبی و تداخلات دارویی

قرص متفورمین چیست؟

متفورمین با نام تجاری گلیکوفاژ، یک داروی ضد هیپرگلیسمی از گروه بیگوانیدهاست که برای کنترل قند خون در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ تجویز می‌شود.

این دارو معمولا همراه با اصلاح رژیم غذایی و فعالیت بدنی مصرف می‌شود و علاوه بر دیابت، در بهبود مقاومت به انسولین در سندروم تخمدان پلی‌کیستیک نیز کاربرد دارد.

مصرف متفورمین در کنار برنامه غذایی مناسب، ورزش و در صورت نیاز مصرف سایر داروها، به کنترل قند خون بالا کمک می‌کند و خطر عوارضی مانند آسیب کلیوی، اختلالات بینایی، مشکلات عصبی، قطع اندام و اختلال عملکرد جنسی را کاهش می‌دهد. همچنین شواهد نشان می‌دهد این دارو می‌تواند ریسک بروز حمله قلبی و سکته مغزی را نیز کمتر کند.

در جدول زیر، برخی از اطلاعات عمومی با این دارو را با شما به اشتراک می‌گذاریبم:

چه کسانی می‌توانند قرص متفورمین مصرف کنند؟

بزرگسالان و کودکان بالای ۱۰ سال مبتلا به دیابت نوع ۲، می‌توانند قرص متفورمین را مصرف کنند. گاهی اوقات قرص متفورمین برای کیست تخمدان و سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) تجویز می‌شود.

موارد مصرف متفورمین در زنان و مردان

متفورمین در زنان و مردان، کاربردهای مشترک و همچنین موارد مصرف اختصاصی دارد که بر اساس شرایط بالینی تجویز می‌شود. در ادامه هر کدام را به تفکیک، مورد بررسی قرار خواهیم داد:

موارد مصرف متفورمین در زنان

• کاهش مقاومت به انسولین، کمک به تنظیم چرخه قاعدگی و بهبود تخمک‌گذاری در مبتلایان به سندروم تخمدان پلی‌کیستیک
• اختلالات قاعدگی ناشی از مقاومت به انسولین
• کاهش ریسک دیابت بارداری با نظر پزشک
• کمک به کنترل وزن در زنان دارای اضافه‌وزن مرتبط با مقاومت به انسولین

موارد مصرف متفورمین در مردان

• کنترل و درمان کمکی چاقی متابولیک در برخی بیماران
• کاهش ریسک عوارض قلبی و عروقی در مردان مبتلا به دیابت نوع ۲

موارد مصرف مشترک در زنان و مردان

• کنترل قند خون بالا
• کاهش مقاومت به انسولین
• پیشگیری از عوارض دیابت مانند آسیب کلیوی، عصبی و قلبی
• استفاده هم‌زمان با رژیم غذایی و فعالیت بدنی به‌عنوان پایه درمان

آیا قرص متفورمین برای تنبلی تخمدان خوب است؟

بله، قرص متفورمین می‌تواند در درمان تنبلی تخمدان (PCOS) موثر باشد. این دارو با بهبود مقاومت به انسولین که یکی از عوامل اصلی بیماری است، به تنظیم قند خون و کاهش سطح انسولین کمک می‌کند و تعادل هورمونی بدن را بهبود می‌بخشد.

استفاده از متفورمین می‌تواند تخمک‌گذاری را تحریک کرده، چرخه‌های قاعدگی را منظم‌تر کند و در برخی موارد شانس بارداری را افزایش دهد. به همین دلیل، این دارو به ویژه در زنانی که اضافه وزن دارند یا مقاومت به انسولین دارند، بخشی از برنامه درمانی تنبلی تخمدان محسوب می‌شود.

اَشکال دارویی و دوزهای مصرفی متفورمین

این قرص در دوزهای زیر در بازار موجود است:

• قرص 500 میلی‌گرمی
• قرص 850 میلی‌گرمی
• قرص 1000 میلی‌گرمی
• قرص پیوسته رهش 500 میلی‌گرمی
• قرص پیوسته رهش 750 میلی‌گرمی
• قرص پیوسته رهش 1000 میلی‌گرمی
• محلول خوراکی 500 میلی‌گرم در 5 سی‌سی

متفورمین قرص پیوسته رهش خوراکی 500 mg خرید

قرص پیوسته رهش متفورمین 1000 mg خرید

متفورمین قرص خوراکی 1000 mg خرید

متفورمین قرص خوراکی 500 mg خرید

مقدار مصرف قرص متفورمین

این دارو معمولاً به صورت خوراکی و روزانه ۱ تا ۳ بار همراه با غذا مصرف می‌شود. دوز دقیق متفورمین به پاسخ بدن شما به درمان و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد و پزشک میزان آن را تعیین می‌کند.

برای قرص‌های معمولی، دوز اولیه معمولا ۵۰۰ میلی‌گرم یک یا دو بار در روز است و ممکن است به‌تدریج تا حداکثر تا ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز در دوزهای منقسم افزایش یابد.

برای قرص‌های آهسته‌رهش (XR)، دوز اولیه معمولا ۵۰۰ میلی‌گرم یک بار در روز همراه با شام است و ممکن است به‌تدریج تا حداکثر ۷۵۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز افزایش یابد.

نحوه مصرف متفورمین برای قند خون

قرص‌های آهسته‌رهش را به‌طور کامل با یک لیوان آب ببلعید. آن‌ها را نجوید، خرد نکنید یا نشکنید. قرص‌های استاندارد معمولا دو یا سه بار در روز همراه با وعده‌های غذایی مصرف می‌شوند.

نحوه مصرف قرص متفورمین برای بارداری

کنترل قند خون در بارداری با استفاده از متفورمین به کاهش خطر زایمان زودرس، تولد نوزاد با وزن کم و سایر عوارض دیابت بارداری کمک خواهد کرد. قبل از شروع مصرف متفورمین در دوران بارداری، حتما با پزشک یا داروساز مشورت کنید.

در این شرایط، دوز و نحوه مصرف دارو ممکن است متفاوت باشد و پزشک دستورالعمل خاصی برای شما تعیین خواهد کرد. هنگام مصرف دارو، مایعات کافی بنوشید تا دارو بهتر اثر کند و عوارض گوارشی کاهش یابد.

نحوه مصرف متفورمین برای تنظیم پریودی و بهبود فیبروم

برای تنظیم پریودی و بهبود اختلالات مرتبط با کیست تخمدان و فیبروم، متفورمین معمولا تحت نظر پزشک زنان تجویز می‌شود. دوز مصرفی این دارو بسته به وضعیت فرد و پاسخ بدن به درمان متفاوت است، اما معمولا از ۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌گرم در روز شروع شده و در صورت نیاز به تدریج افزایش می‌یابد.

این دارو باید همراه با غذا و با مصرف کافی مایعات استفاده شود تا عوارض گوارشی کاهش یابد. برای اثرگذاری بهتر و ایمنی بیشتر، دارو باید طبق دستور پزشک و با پیگیری منظم مصرف شود.

نحوه مصرف متفورمین برای کبد چرب (متفورمین و کبد چرب)

برای کبد چرب، متفورمین به‌طور مستقیم درمان اصلی محسوب نمی‌شود، اما می‌تواند به کاهش برخی علائم و بهبود مقاومت به انسولین کمک کند.

مصرف متفورمین معمولا تحت نظر پزشک و همراه با اصلاح سبک زندگی، شامل رژیم غذایی سالم و ورزش منظم انجام می‌شود. دوز دارو و زمان مصرف بسته به وضعیت بیمار و پاسخ بدن تعیین می‌شود، اما هدف اصلی کنترل قند خون و بهبود حساسیت به انسولین است.

لازم به ذکر است که شواهد علمی کافی وجود ندارد که متفورمین بتواند آسیب بافتی کبد را به طور کامل درمان کند، بنابراین دارو بیشتر به‌عنوان مکمل در کنترل علائم و پیشگیری از پیشرفت بیماری استفاده می‌شود.

آیا ایجاد تغییرات در دوز مصرفی قرص متفورمین مجاز است؟

ایجاد تغییرات در دوز مصرفی قرص متفورمین تنها با دستور پزشک مجاز است. دوز این دارو به پاسخ بدن شما به درمان، سطح قند خون، نتیجه آزمایش خون و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد و تغییر خودسرانه آن می‌تواند اثربخشی دارو را کاهش دهد یا عوارض جانبی مانند تهوع، اسهال، افت قند خون یا مشکلات کلیوی ایجاد کند.

معمولا پزشک برای کاهش عوارض، مصرف را از دوز پایین شروع کرده و به تدریج افزایش می‌دهد و دوزهای منظم طبق برنامه درمانی تعیین می‌شود.

متفورمین را کی بخوریم؟

متفورمین را به صورت منظم و در ساعات مشخص و ثابتی از شبانه‌روز مصرف کنید. مصرف این دارو همراه با وعده‌های اصلی غذایی یا پس از یک میان‌وعده به اثرگذاری بهتر و کاهش عوارض گوارشی آن کمک خواهد کرد.

مدت زمان مصرف قرص متفورمین

درمان با متفورمین معمولا طولانی‌مدت یا مادام‌العمر است. تا زمانی که پزشک توصیه می‌کند، به مصرف آن ادامه دهید.

داروهای مرتبط/مشابه متفورمین

داروهایی که عملکردی مشابه با انسولین دارند، شامل موارد زیر هستند:

• سیتاگلیپتین لیناگلیپتین
• گلی‌بن‌کلامید و گلی‌کلازید 
• پیوگلیتازون
• آکاربوز
• رپاگلینید
• امپاگلیفلوزین و داپاگلیفلوزین
• لیراگلوتاید

نکات کلیدی و مهم درباره قرص متفورمین که باید بدانید

در ادامه، به نکات مهم و کلیدی درباره مصرف قرص متفورمین اشاره کرده‌ایم:

• برخلاف بسیاری از داروهای دیابت، متفورمین به‌تنهایی باعث افت قند خون نمی‌شود.
• این دارو باعث افزایش وزن نمی‌شود و حتی ممکن است در برخی افراد به کاهش وزن خفیف کمک کند.
• برای کاهش عوارض گوارشی مانند تهوع و اسهال، متفورمین باید همراه با وعده غذایی یا بلافاصله پس از آن مصرف شود.
• قبل از شروع و در طول درمان با متفورمین، پزشک باید عملکرد کلیه شما را به‌طور منظم بررسی کند.
• متفورمین ممکن است به‌ندرت باعث یک عارضه جانبی جدی به نام اسیدوز لاکتیک شود. خطر آن در افراد مبتلا به بیماری کلیوی یا کبدی، نارسایی قلبی یا کسانی که مقادیر زیادی الکل مصرف می‌کنند، بیشتر است.

نکات مهم درباره قرص متفورمین که حین مصرف باید آنها را رعایت کنید

هنگام استفاده از متفورمین، موارد زیر را رعایت کنید:

• از مصرف الکل خودداری کنید؛
• در طول درمان با دارو از مصرف مکمل‌های گلوکزامین، کروم (3+Cr) و کوآنزیم Q10 خودداری کنید؛
• مصرف غذاهای حاوی ویتامین B12 و اسید فولیک را افزایش دهید و در صورت نیاز از مکمل ها استفاده کنید؛
• در افرادی که دچار مشکلات قلبی، کبدی یا کلیوی هستند، ممکن است با تشخیص پزشک، مصرف متفورمین از 2 روز قبل تا 2 روز بعد از جراحی یا استفاده از مواد حاجب وریدی متوقف شود.

آیا مصرف قرص متفورمین در دوران بارداری مجاز است؟

متفورمین به‌طور کلی در دوران بارداری ایمن در نظر گرفته می‌شود. این دارو اغلب برای مدیریت دیابت نوع ۲ و دیابت بارداری تجویز می‌شود. اگر در حین مصرف متفورمین باردار شدید، با پزشک خود صحبت کنید، اما مصرف دارو را قطع نکنید.

آیا مصرف قرص متفورمین در دوران شیردهی مجاز است؟

متفورمین برای استفاده در دوران شیردهی ایمن در نظر گرفته می‌شود و مقادیر کمی از آن به شیر منتقل می‌شود که به نظر نمی‌رسد اثرات نامطلوبی بر نوزاد داشته باشد. با این حال، مصرف فرم‌های استاندارد متفورمین نسبت به اشکال پیوسته رهش برای مادر ارجحیت دارد.

همچنین بهتر است مادر قبل از مصرف دارو به کودک خود شیر دهد، یا آن را برای تغذیه کودک در ساعات آینده ذخیره کند.

آیا مصرف قرص متفورمین روی باروری اثر می‌گذارد؟

در زنان، متفورمین می‌تواند باعث تحریک تخمک‌گذاری در مبتلایان به سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) شود و شانس بارداری را افزایش دهد. شواهدی مبنی بر تاثیر متفورمین بر باروری مردان وجود ندارد.

برای آشنایی با رایج‌ترین داروهایی که به مدیریت دیابت کمک می‌کنند، می‌توانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

در صورت فراموشی مصرف قرص متفورمین چه باید کرد؟

به محض یادآوری، دارو را همراه با مقداری غذا مصرف کنید. اما اگر نزدیک به زمان مصرف دوز بعدی است، دوز فراموش‌شده را نادیده بگیرید و به برنامه عادی خود بازگردید. هرگز برای جبران، دو دوز را همزمان مصرف نکنید.

در صورت مصرف بیش از حد قرص متفورمینچه باید کرد؟

مصرف بیش از حد متفورمین می‌تواند خطرناک باشد و منجر به اسیدوز لاکتیک شود. علائم آن شامل درد شدید معده، تهوع، استفراغ، اسهال، تنفس سریع و ضعف شدید است. در صورت مصرف بیش از حد و بروز علائم اسیدوز لاکتیک سریعا با اورژانس (115) تماس بگیرید.

چه کسانی نباید قرص متفورمین مصرف کنند؟

مصرف قرص متفورمین برای افراد زیر مجاز نیست:

• افرادی که به متفورمین یا هر داروی دیگری واکنش آلرژیک داشته‌اند؛
• بیماران مبتلا به بیماری شدید کلیوی؛
• افراد مبتلا به اسیدوز متابولیک حاد یا مزمن، از جمله کتواسیدوز دیابتی؛
• بیماران مبتلا به بیماری شدید کبدی یا نارسایی قلبی حاد؛
• افرادی که به شدت دچار کم‌آبی بدن شده‌اند یا عفونت شدیدی دارند؛
• زنانی که در دوران شیردهی هستند؛
• سالمندانی که سن بالاتر از 80 سال دارند.

عوارض قرص متفورمین

عوارض جانبی رایج و البته جدی قرص متفورمین، شامل موارد زیر است:

• حالت تهوع و استفراغ
• اسهال
• درد معده
• از دست دادن اشتها
• طعم فلزی در دهان
• اسیدوز لاکتیک: یک عارضه نادر اما بسیار جدی. علائم آن شامل درد عضلانی غیرعادی، مشکل در تنفس، درد معده، احساس سرما، سرگیجه و ضربان قلب آهسته یا نامنظم است.
• کمبود ویتامین B12: کمبود ویتامین B12 در اثر متفورمین و مصرف طولانی‌مدت آن منجر به کم‌خونی می‌شود. علائم آن شامل خستگی شدید، زبان دردناک و قرمز، زخم‌های دهانی و احساس گزگز است.

عوارض قرص متفورمین برای قلب چیست؟

قرص متفورمین ممکن است بر تعداد ضربان قلب تاثیر بگذارد. چنانچه در کنار سایر عوارض این دارو، با کاهش یا افزایش ضربان قلب مواجه شدید، حتما به پزشک مراجعه کنید.

عوارض متفورمین روی کلیه

به طور قطعی این دارو باعث آسیب به کلیه‌ها نمی‌شود. اما درصورتی‌که به بیماری‌های کلیوی مبتلا هستید، احتمال ابتلا به اسیدوز لاکتیک در اثر مصرف این دارو افزایش پیدا می‌کند. این عارضه از عوارض بلند مدت مصرف متفورمین محسوب می‌شود.

تداخل متفورمین با سایر  داروها و مکمل‌ها

مصرف متفورمین با برخی داروها ممکن است تداخل ایجاد کند. بنابراین، هنگام مصرف داروهای زیر احتیاط کنید:

• مواد حاجب یددار: قبل از انجام هرگونه اسکن، مانند سی‌تی اسکن، که نیاز به تزریق ماده حاجب دارد، باید مصرف متفورمین را به‌طور موقت قطع کنید. این ترکیب خطر اسیدوز لاکتیک را به شدت افزایش می‌دهد.
• الکل: تداخل متفورمین با الکل باعث اسیدوز لاکتیک می‌شود.
• سایمیتدین
• مکمل های حاوی گلوکزامین، کروم و کوآنزیم Q10

شرایط و نحوه نگهداری قرص متفورمین

برای نگهداری از این دارو، به نکات زیر توجه کنید:

• دارو را در دمای اتاق، در بسته‌بندی اصلی خود و دور از گرما، نور مستقیم و رطوبت نگهداری کنید.
• دارو را دور از دسترس کودکان و حیوانات خانگی قرار دهید.

اسامی تجاری موجود در ایران

اسامی تجاری قرص متفورمین ۵۰۰ و ۱۰۰۰ را می‌توانید در جدول زیر مشاهده کنید:

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

برای بسیاری از مبتلایان به دیابت نوع ۲، مصرف متفورمین اولین و مطمئن‌ترین قدم درمانی است. عوارض جدی این دارو مانند «اسیدوز لاکتیک» نادر است و عمدتا در افرادی رخ می‌دهد که مشکلات شدید کلیوی یا کبدی دارند.

از این رو، پزشک عملکرد کلیه‌ها را پیش از درمان و حین درمان بررسی می‌کند. عوارض شایع‌تر، مثل ناراحتی گوارشی، معمولا با مصرف دارو همراه با غذا و افزایش تدریجی دوز برطرف می‌شوند.

فواید اثبات‌شده متفورمین در پیشگیری از عوارض بلندمدت دیابت، بسیار بیشتر از خطرات نادر آن است. با پایبندی به درمان و مشورت با پزشک، متفورمین می‌تواند دارویی موثر برای حفظ سلامت قلب، کلیه‌ها و چشم‌ها باشد و زندگی راحت‌تر و ایمن‌تری برای شما بسازد.

اگر سوالی درباره مصرف متفورمین دارید، می‌توانید از پزشکان ما بپرسید.

سوالات متداول

تنبلی تخمدان (PCOS) و متفورمین با هم مرتبط هستند؟

متفورمین برای درمان سندرم تخمدان پلی کیستیک هم تجویز می‌شود.

قرص متفورمین برای چیست؟

این قرص برای کنترل دیابت نوع 2 و درمان تخمدان پلی کیستیک تجویز می‌شود.

قرص متفورمین ۵۰۰ برای چیست؟

این قرص برای کاهش تولید و آزادسازی گلوکز از کبد، کاهش جذب گوارشی گلوکز از روده‌ها و کاهش مقاومت به انسولین استفاده می‌شود.

عوارض قرص متفورمین ۵۰۰ چیست؟

عوارض جانبی و شایع‌تر این قرص شامل حالت تهوع، استفراغ، اسهال، درد معده، از دست دادن اشتها و طعم فلزی در دهان هستند.

آیا قرص متفورمین سرطان زاست؟

به‌طور کلی متفورمین باعث سرطان نمی‌شود. تا به حال به جز سرطان کولورکتال، ارتباطی بین این دارو و سایر سرطان‌ها شناخته نشده است.

قرص متفورمین چقدر می‌تواند قندخون را پایین بیاورد؟

در صورت مصرف این دارو به تنهایی، قند خون 1 تا 2 درصد پایین می‌آید.

آیا قرص متفورمین باعث تکرر ادرار می‌شود؟

مصرف‌کنندگان این دارو پس از شروع مصرف آن، افزایش دفع ادرار را تجربه کرده‌اند.

تاثیر متفورمین بر لاغری چیست؟

متفورمین با کاهش اشتها و کاهش تولید قند در کبد باعث لاغری می‌شود.

آیا متفورمین با ویتامین دی تداخل دارد؟

تا به حال تداخلی بین این دارو و ویتامین دی ثبت نشده است. اما در صورت مصرف آن حتما به پزشک خود اطلاع دهید.

آیا قرص متفورمین باعث جلو افتادن پریود میشود؟

مصرف این دارو در بسیاری از زنان مبتلا به اختلالات قاعدگی، با بهبود فیبروم رحم، منظم شدن چرخه قاعدگی و بهبود تخمک‌گذاری همراه بوده است.

آیا قرص متفورمین باعث سردرد میشود؟

درصد بسیار کمی از افراد پس از مصرف متفورمین طولانی رهش سردرد را تجربه کرده‌اند.

چرا متفورمین باعث دل‌درد و اسهال می‌شود و راه حل آن چیست؟

عوارض گوارشی مثل اسهال، استفراغ و دل درد از شایع‌ترین عوارض این دارو هستند که برای درمان آن‌ها بهتر است این دارو همراه با غذا مصرف شود. همچنین نوشیدن مقدار کافی آب برای درمان کم‌ابی ناشی از این شرایط لازم است.

آیا مصرف طولانی‌مدت متفورمین باعث کم‌خونی می‌شود؟

در برخی موارد مصرف طولانی مدت متفورمین منجر به کمبود سطوح سرمی ویتامین B12 و در نهایت کم خونی می‌شود.

تفاوت گلوکوفاژ با متفورمین ایرانی در چیست؟

گلوکوفاژ همان قرص متفورمین است که با نام تجاری متفاوتی به بازار عرضه شده است.

مهم‌ترین تداخل دارویی متفورمین که باید جدی گرفت چیست؟

مواد کنتراست‌زا یددار که هنگام عکسبرداری استفاده می‌شوند و داروهای دیابت بیشترین تداخل را با متفورمین دارند.