علائم خونریزی معده؛ از درد تا تغییر رنگ مدفوع و استفراغ‌

علائم خونریزی معده چیست؟

خون‌ریزی معده و بخش فوقانی دستگاه گوارش شامل سه دسته از علائم است؛ علائم آشکار که به‌راحتی قابل مشاهده هستند، علائمی که نشان از خون‌ر‌یزی پنهان دارند و علائم هشداردهنده. بروز هر کدام از این علائم به میزان خون‌ریزی و محل آن بستگی دارد. در ادامه به توضیح هر کدام از علائم خونریزی معده و مری می‌پردازیم:

علائم ظاهری خونریزی معده

علائم اولیه خون‌ریزی معده ممکن است به شکل‌های زیر خود را نشان دهند:

• بالا آوردن خون به رنگ قرمز یا قهوه‌ای تیره
• مدفوع سیاه
• خون‌ریزی از مقعد

برای شناخت روش‌های درمان و مدیریت زخم معده، مطالعه مطلب زیر توصیه می‌شود:

علائم پنهان خونریزی معده

از آنجا که این علائم در بسیاری از بیماری‌های گوارشی دیده می‌شوند، ممکن است در مراحل اولیه به خون‌ریزی معده نسبت داده نشوند:

• غش کردن
• سرگیجه و سبکی سر
• گرفتگی و درد شکمی
• مشکل در تنفس
• درد قفسه سینه
• رنگ‌پریدگی و سفید شدن رنگ پوست
• ضعف و خستگی

علائم هشداردهنده و اورژانسی (شوک)

علائم هشداردهنده به شکل خون‌ریزی ناگهانی بروز می‌یابد و به سرعت بدتر می‌‌شود. در صورتی که فرد به این علائم رسیدگی نکند، ممکن است دچار شوک شود. این علائم را در فهرست زیر مشاهده می‌کنید:

• ضعف و خستگی
• سرگیجه
• پوست سرد، رنگ‌پریده یا مرطوب
• بیهوشی
• کاهش محسوس یا کامل دفع ادرار
• حالت تهوع و استفراغ
• آشکار شدن رنگ خاکستری یا آبی روی لب و ناخن‌ها
• اضطراب و آشفتگی ذهنی
• ضربان قلب و تنفس سریع
• افت فشار خون
• بزرگ شدن مردمک چشم
• دست و پای سرد
• تعریق

برای آشنایی با انواع مختلف زخم معده و ویژگی‌های هر کدام، می‌توانید مقاله زیر را بخوانید:

علائم خونریزی معده در مدفوع

اگر خونریزی شدید باشد، مدفوع به رنگ قرمز روشن دیده می‌شود. اما در خونریزی‌های مزمن یا خفیف، اسید معده خون را هضم کرده و مدفوع رنگ سیاه و قیری و بوی بسیار بد خواهد داشت. همچنین ممکن است مدفوع به رنگ قهوه‌ای تیره باشد. همراه با این تغییر رنگ، علائمی مانند ضعف شدید، سرگیجه، تنگی نفس و رنگ‌پریدگی پوست نیز ظاهر می‌شود که نیازمند مراجعه فوری به پزشک است.

علائم خونریزی معده در کودکان و نوجوانان

علائم خونریزی معده در نوجوانان و کودکان اغلب با علائم خونریزی معده در بزرگسالان مشابه باشد و بسته به سن کودک و شدت خونریزی تغییر می‌کند. مهم‌ترین این علائم عبارتند از:

• مدفوع سیاه و قیری (ملنا): وجود مدفوع بسیار سیاه، بدبو و چسبناک
• استفراغ خونی: استفراغ کردن خون قرمز روشن یا موادی به رنگ قهوه‌ای
• خون قرمز روشن در مدفوع: در صورت خونریزی بسیار شدید و سریع
• ضعف و بی‌حالی: احساس خستگی، بازی نکردن و انرژی نداشتن کودک
• رنگ‌پریدگی شدید: رنگ‌پریدگی پوست داخل پلک‌ها یا لب‌ها
• سرگیجه و غش: شکایت کودک از سرگیجه یا سیاهی رفتن چشم هنگام بلند شدن
• درد شکم: گریه کردن ناشی از درد در ناحیه شکم یا بالای ناف
• کاهش اشتها و بی‌اشتهایی: امتناع از خوردن غذا
• تعریق سرد: پوست سرد و مرطوب در اثر شوک ناشی از خونریزی
• تنگی نفس و تپش قلب: تنفس سریع و نامنظم

اگر کودک هر یک از این علائم، به خصوص استفراغ خونی یا مدفوع سیاه را داشته باشد، یک اورژانس پزشکی محسوب می‌شود و باید فوراً به بیمارستان منتقل شود.

علائم خونریزی معده در نوزادان

تشخیص خونریزی معده در نوزادان دشوارتر است، زیرا آن‌ها نمی‌توانند درد خود را بیان کنند. والدین باید به تغییرات ظاهری و رفتاری نوزاد توجه کنند. مهم‌ترین این علائم مشابه با علائم خونریزی معده در بزرگسالان است. با این حال، چنانچه در کنار این علائم، کودکی با علائم زیر هم مواجه شد، والدین باید او را نزد پزشک برده تا بررسی‌های تخصصی لازم انجام شود:

• بی‌حالی و خواب‌آلودگی شدید: نوزاد بیش از حد می‌خوابد و بیدار شدن یا شیر خوردن برایش دشوار است.
• امتناع از شیر خوردن: نوزاد از مکیدن و شیر خوردن خودداری می‌کند.
• گریه‌های ناگهانی و مداوم: گریه کردن به دلیل درد شدید شکمی که به سختی کودک آرام می‌شود.
• برآمدگی یا سفتی شکم: شکم نوزاد سفت و متورم به نظر می‌رسد.
• کاهش ادرار: دلیل کم‌آبی بدن ناشی از خونریزی پوشک نوزاد خشک است.

علائم خونریزی معده در بارداری

علائم خونریزی معده در بارداری مشابه سایر افراد است. مادر بارداری علائمی مانند ملنا، استفراغ خونی، درد شدید در ناحیه شکم، رنگ‌پریدگی پوست و ضعف را تجربه خواهد کرد. همچنین، در کنار این علائم، گاهی برخی مادران کاهش حرکات جنین را هم تجربه می‌کنند. در موارد شدید خونریزی، جنین ممکن است کمتر تکان بخورد. در این شرایط، فرد باید حتما به اورژانس مراجعه کرده تا ارزیابی‌های لازم انجام گیرد.

چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد؟

در صورت مشاهده علائم زیر، با اورژانس (115) تماس بگیرید:

علت خونریزی معده چیست؟

افراد به دلیل هر یک از موارد زیر ممکن است خونریزی معده را تجربه کنند:

• زخم معده و اثنی‌عشر
• وریدهای واریسی مری به‌ویژه در بیماران کبدی
• التهاب معده ناشی از عفونت، داروها یا الکل
• مصرف داروها به خصوص آسپرین و داروهای ضدالتهابی
• عفونت باکتریایی مانند هلیکوباکتر پیلوری
• پارگی مری به دلیل استفراغ شدید
• سرطان معده یا مری
• آسیب فیزیکی همچون بلع اجسام تیز یا ضربه به شکم
• بیماری‌های انعقادی هموفیلی یا کمبود پلاکت

علت خونریزی معده بعد از شیمی درمانی می‌تواند آسیب به مخاط دستگاه گوارش باشد که در اثر کاهش پلاکت‌ها، انواع عفونت، استرس، تهوع شدید و از بین رفتن تومور طی شیمی درمانی رخ می‌دهد.

انواع آزمایش خونریزی معده

برای تشخیص خونریزی معده، پزشکان معمولا ترکیبی از آزمایش‌های خونی، بررسی مدفوع و روش‌های تصویربرداری را به کار می‌برند. مهم‌ترین این آزمایش‌ها عبارتند از:

• آزمایش خون کامل: این آزمایش برای بررسی سطح هموگلوبین و هماتوکریت انجام می‌شود. کاهش این دو نشان‌دهنده کم‌خونی ناشی از خونریزی مزمن است. همچنین تعداد پلاکت‌ها و گلبول‌های سفید نیز بررسی می‌شوند.
• تست خون مخفی در مدفوع: برای تشخیص خونریزی‌های پنهانی که با چشم غیرمسلح در مدفوع دیده نمی‌شوند، از این تست استفاده می‌شود.
• آزمایش‌های انعقادی: برای بررسی سرعت لخته شدن خون و اطمینان از اینکه خونریزی به دلیل مشکلات انعقادی نیست.
• آندوسکوپی فوقانی: دقیق‌ترین روش تشخیصی است که در آن یک لوله انعطاف‌پذیر با دوربین وارد مری و معده می‌شود تا محل زخم یا پارگی رگ را پیدا کنند.
• کولونوسکوپی: اگر منشا خونریزی مشخص نباشد، ممکن است روده بزرگ نیز بررسی شود تا مطمئن شوند خون از معده نیست.
• آنژیوگرافی: اگر خونریزی شدید باشد، تزریق رنگ در رگ‌ها برای پیدا کردن محل دقیق خونریزی انجام می‌شود.

چگونه می‌توان علائم ناشی از خونریزی معده را درمان کرد؟

درمان علائم خونریزی معده بسته به شدت خونریزی متفاوت است و باید حتما تحت نظر پزشک انجام شود. روش‌های درمانی خونریزی معده عبارتند از:

• تزریق مایعات و خون: برای جایگزین کردن حجم از دست رفته خون و درمان شوک و کم‌آبی بدن
• آندوسکوپی درمانی: استفاده از آندوسکوپ برای تزریق دارو، بستن رگ‌های خونی‌ریز، قرار دادن کلیپس یا استفاده از لیزر برای توقف خونریزی
• داروهای کاهش‌دهنده اسید: تجویز داروهای مهارکننده پمپ پروتون (PPIs) داخل وریدی برای کاهش ترشح اسید و کمک به بهبود زخم‌ها
• آنژیوگرافی: تزریق مواد خاصی برای بستن رگ خونی‌ریز از طریق عروق
• جراحی: در مواردی که روش‌های دیگر موثر نباشند، برای بستن زخم یا برداشتن بخشی از معده
• مصرف آنتی‌بیوتیک: در صورت وجود عفونت باکتریایی مانند هلیکوباکتر پیلوری

برای آشنایی با روش‌های خانگی مؤثر در درمان زخم معده، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

آیا می‌توان از خونریزی معده جلوگیری کرد؟

برای پیشگیری از خونریزی معده، رعایت نکات زیر و تغییر سبک زندگی بسیار موثر است:

•  مصرف بااحتیاط داروها: از مصرف خودسرانه و طولانی‌مدت داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی مانند آسپرین، ایبوپروفن، دیکلوفناک خودداری کنید. اگر مجبور به مصرف این داروها هستید، حتما با نظر پزشک و همراه با داروهای محافظ معده مصرف شوند.
• درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری: اگر آزمایش هلیوکوباکتر مثبت باشد، حتما دوره درمان آنتی‌بیوتیکی خود را کامل کنید تا از زخم معده جلوگیری شود.
• ترک سیگار و الکل: سیگار و الکل مخاط معده را ضعیف کرده و خطر زخم و خونریزی را به شدت افزایش می‌دهند.
• کنترل استرس: استرس و اضطراب ترشح اسید معده را افزایش می‌دهند؛ از روش‌های آرام‌سازی مانند مدیتیشن و یوگا استفاده کنید.
• تغذیه سالم: از غذاهای چرب، تند و اسیدی پرهیز کنید و وعده‌های غذایی سبک و متعدد بخورید.
• محافظت در برابر واریس مری: اگر بیماری کبدی دارید، طبق دستور پزشک داروهای تجویزشده را مصرف کنید و معاینات منظم انجام دهید.
• معاینات دوره‌ای: اگر سابقه خانوادگی زخم معده دارید یا بالای ۵۰ سال سن دارید، چکاپ‌های منظم انجام دهید.

برای شناخت داروهای مؤثر و رایج در بهبود زخم معده، مطالعه مطلب زیر توصیه می‌شود:

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

اگر فقط علائم اولیه در فرد ظاهر شده باشد، لازم است در اولین فرصت به پزشک مراجعه کند تا با درمان سریع خونریزی معده از بدتر شدن علائم پیشگیری شود.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

خونریزی معده یک عارضه خطرناک است که به توجه فوری نیاز دارد. علائم آن مانند مدفوع سیاه و قیری، استفراغ خونی یا ضعف و سرگیجه شدید، هشدارهایی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. برای پیشگیری از این وضعیت، مصرف خودسرانه داروهای مسکن، سیگار و الکل را ترک کرده و با رعایت رژیم غذایی سالم و کنترل استرس، سلامت دستگاه گوارش خود را حفظ کنید. درمان خانگی راه حل کافی برای درمان این مشکل نیست؛ بنابراین در صورت بروز هر یک از این علائم، بدون اتلاف وقت به اورژانس مراجعه کنید تا با دریافت درمان تخصصی، از عوارض جبران‌ناپذیر آن پیشگیری شود. سوالات خود را درباره علائم و درمان خونریزی معده در قسمت نظرات بنویسید.

سوالات متداول

علائم خونریزی معده در زنان و مردان متفاوت است؟

خیر. علائم خونریزی معده در مردان و زنان تفاوت چندانی نداشته و شامل مدفوع قیری، استفراغ خونی، ضعف، سرگیجه، درد شکمی و مشکلات تنفسی می‌‌شود.

از کجا بفهمیم خونریزی معده داریم؟

وجود مدفوع سیاه و قیری، استفراغ خون یا مواد قهوه‌ای‌رنگ، ضعف شدید، سرگیجه، تنگی نفس و درد شکم از نشانه‌های اصلی خونریزی معده هستند که نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.

علائم خونریزی معده بعد از اسلیو چیست؟

درد شدید شکم، استفراغ خون یا مواد قهوه‌ای، مدفوع سیاه و قیری، ضعف، سرگیجه و تپش قلب از علائم خطرناکی هستند که علائم اورژانسی محسوب می‌شوند.