سرطان معده؛ علائم، پیشگیری و نحوه تشخیص در چند دقیقه

سرطان معده چیست؟

سرطان معده رشد غیرطبیعی سلول‌ها در معده است. این سرطان می‌تواند در هر قسمتی از معده ایجاد شود.

متن انگلیسی:

“Stomach cancer treatment is most likely to be successful if the cancer is only in the stomach. The prognosis for people with small stomach cancers is quite good. Many can expect to be cured”

ترجمه متن:

«درمان سرطان معده زمانی بیشترین احتمال موفقیت را دارد که سرطان تنها محدود به معده باشد. پیش‌آگهی برای افرادی که سرطان معده کوچک دارند بسیار خوب است و بسیاری از آنها می‌توانند انتظار بهبودی کامل داشته باشند.» منبع

در حدود ۹۵ درصد از موارد ابتلا، سرطان معده از لایه داخلی آن آغاز شده و به‌صورت تدریجی پیشرفت می‌کند. در صورت عدم درمان، این بیماری می‌تواند توموری ایجاد کرده و به لایه‌های عمیق‌تر معده نفوذ کند. همچنین، ممکن است به اندام‌های مجاور مانند کبد و لوزالمعده سرایت کند.

سرطان معده چقدر شایع است؟

سرطان معده یکی از شایع‌ترین سرطان‌هاست و در ایران، شایع‌ترین سرطان در مردان و چهارمین در زنان است. بیشترین شیوع در شمال غرب کشور است که با عفونت هلیکوباکتر پیلوری، استفاده از زیست‌توده، مصرف زیاد نمک و گوشت قرمز و تنباکو مرتبط است. پژوهش‌ها نشان می‌دهند هورمون استروژن در زنان ممکن است اثر محافظتی در برابر این سرطان داشته باشد.

علائم و نشانه‌های سرطان معده چیست؟

سرطان معده در مراحل اولیه معمولا علائمی ایجاد نمی‌کند. حتی شایع‌ترین علائم اولیه مانند کاهش وزن بدون دلیل و درد معده تا زمانی که سرطان پیشرفته‌تر نشود، ظاهر نمی‌شوند. به‌طور کلی، علائم سرطان معده ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• کاهش اشتها
• مشکل در بلع
• خستگی یا ضعف
• تهوع و استفراغ
• کاهش وزن بدون دلیل
• سوزش سر دل و سوءهاضمه
• مدفوع سیاه یا استفراغ خونی
• احساس نفخ یا گاز پس از غذا خوردن
• درد معده، اغلب بالای ناف
• احساس سیری حتی پس از خوردن مقدار کمی غذا یا میان‌وعده

بسیاری از این علائم، در بیماری‌های دیگر نیز دیده می‌شوند. بنابراین به جای اینکه نگران شوید، به پزشک مراجعه کنید تا مشخص شود آیا علائم شما نشانه سرطان معده است یا بیماری دیگری دارید.

علل ابتلا به سرطان معده

علت دقیق سرطان معده هنوز به‌طور کامل مشخص نیست، اما محققان می‌دانند که بیشتر موارد وقتی آغاز می‌شوند که لایه داخلی معده آسیب ببیند. عواملی مانند عفونت معده، رفلاکس اسید طولانی‌مدت و مصرف زیاد غذاهای شور می‌توانند در این آسیب نقش داشته باشند. با این حال، داشتن این عوامل لزوماً به معنای ابتلا به سرطان نیست و تحقیقات بیشتری برای درک کامل علت‌ها لازم است.

وقتی سلول‌های لایه داخلی معده آسیب می‌بینند، DNA آن‌ها دچار تغییراتی می‌شود. DNA مثل دستورالعمل سلول است و به آن می‌گوید چه کاری انجام دهد. این تغییرات باعث می‌شوند سلول‌ها به‌طور غیرطبیعی تکثیر شوند و برخلاف سلول‌های سالم، عمر طولانی‌تری پیدا کنند. این روند باعث انباشته شدن سلول‌های اضافی و تشکیل توده‌ای به نام تومور در معده می‌شود.

سلول‌های سرطانی می‌توانند به بافت‌های سالم حمله کنند و آن‌ها را تخریب کنند. با گذشت زمان، این سلول‌ها ممکن است به دیواره‌های عمیق‌تر معده نفوذ کنند و حتی از معده جدا شده و به سایر قسمت‌های بدن گسترش یابند.

کدام عوامل احتمال و ریسک ابتلا به سرطان معده را بالا می‌برند؟

همان‌طور که گفتیم محققان هنوز نمی‌دانند چه چیزی باعث جهش ژنتیکی و سرطانی شدن سلول‌های معده می‌شود. با وجود این، برخی عوامل خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌دهند، از جمله:

• سابقه خانوادگی سرطان معده
• عفونت هلیکوباکتر پیلوری (H. pylori)
• بیماری رفلاکس معده به مری (GERD)
• گاستریت مزمن (التهاب معده)
• عفونت ویروس اپشتین-بار
• سابقه زخم معده یا پولیپ معده
• رژیم غذایی سرشار از غذاهای دودی، ترشی و شور و کمبود میوه و سبزیجات تازه
• قرار گرفتن مکرر در معرض موادی مانند زغال‌سنگ، فلز و لاستیک
• سیگار کشیدن، ویپ یا جویدن تنباکو
• مصرف بیش از حد الکل
• اضافه‌وزن یا چاقی
• گاستریت آتروفیک خودایمنی
• سن بالای ۶۰ سال
• کم‌خونی پرنیشیوز (کاهش گلبول‌های قرمز)
• گاسترکتومی جزئی برای بیماری زخم معده (پس از حدود ۲۰ سال)

برخی از سندروم‌ها و بیماری‌های خاص مرتبط با ژنتیک نیز خطر ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌دهند، از جمله:

• سندرم لینچ
• سندرم پوتز-جگرز
• سندرم لی-فرومنی
• پولیپوز آدنوماتوز خانوادگی
• سرطان معده منتشر ارثی
• نقص ایمنی متغیر شایع (CVID)

متن انگلیسی:

“Stomach cancer is more common in people with Type A blood, although researchers aren’t sure why.”

ترجمه متن:

«سرطان معده در افراد با گروه خونی A شایع‌تر است، اگرچه محققان دلیل آن را نمی‌دانند.» منبع

انواع سرطان معده

نوع سرطان معده بر اساس نوع سلولی که سرطان از آن شروع شده است، تعیین می‌شود. انواع سرطان معده شامل موارد زیر است:

آدنوکارسینوما

این سرطان شایع‌ترین نوع سرطان معده است و در سلول‌هایی که مخاط تولید می‌کنند، آغاز می‌شود. تقریبا همه سرطان‌های معده از نوع آدنوکارسینوما هستند.

تومورهای استرومایی گوارشی (GIST)

این سرطان در سلول‌های عصبی خاصی شروع می‌شود که در دیواره معده و سایر اندام‌های گوارشی یافت می‌شوند. تومور استرومایی نوعی سارکوم بافت نرم است.

تومورهای کارسینوئید

این سرطان‌ها در سلول‌های نورواندوکرین آغاز می‌شوند. سلول‌های نورواندوکرین در بسیاری از نقاط بدن یافت می‌شوند و برخی عملکردهای سلول‌های عصبی و برخی کارهای سلول‌های تولیدکننده هورمون را انجام می‌دهند. تومورهای کارسینوئید نوعی تومور نورواندوکرین هستند.

لنفوم

لنفوم سرطانی است که در سلول‌های سیستم ایمنی آغاز می‌شود. اگر بدن برای مبارزه با عفونت سلول‌های ایمنی را به معده بفرستد، لنفوم ممکن است در معده شروع شود. بیشتر لنفوم‌هایی که در معده آغاز می‌شوند، از نوع لنفوم غیرهوچکین هستند.

چه زمانی و به پزشکان چه تخصصی باید مراجعه کرد؟

برای سرطان معده، بسیاری از علائم ممکن است به دلیل بیماری‌های دیگر باشند و تنها متخصص گوارش می‌تواند تشخیص قطعی بدهد. اگر درد معده، سوزش سر دل یا کاهش وزن بدون دلیل دارید و همراه با یکی از علائم زیر است، باید به دکتر گوارش یا  مراجعه کنید:

• مشکل در غذا خوردن
• اسهال
• تهوع
• مدفوع خونی یا سیاه
• احساس توده در شکم
• علائم گوارشی که بدتر شده یا پس از ۳ هفته بهبود نیافته

نکته! در صورت داشتن استفراغ بیش از ۲ روز، فورا با 115 تماس بگیرید یا به اورژانس مراجعه کنید.

چه روش‌هایی برای تشخیص سرطان معده وجود دارد؟

برای تشخیص سرطان معده، پزشک ابتدا سابقه پزشکی شما را بررسی کرده، درباره علائم سؤال می‌کند و معاینه فیزیکی انجام می‌دهد. در این معاینه ممکن است معده لمس شود تا توده‌ای شناسایی شود.

سپس پزشک ممکن است آزمایش‌های بیشتری برای تشخیص دقیق و تعیین مرحله سرطان تجویز کند. یکی از رایج‌ترین این روش‌ها آندوسکوپی فوقانی است. در این روش، یک لوله باریک مجهز به دوربین از گلو وارد معده می‌شود تا داخل آن دیده شود. در صورت مشاهده ناحیه مشکوک، پزشک می‌تواند نمونه‌ای از بافت (بیوپسی) بردارد و به آزمایشگاه بفرستد تا بررسی شود که آیا سرطان وجود دارد یا خیر.

بعد از تشخیص سرطان، باید مرحله آن مشخص شود تا درمان مناسب تعیین گردد. سرطان معده به 4 مرحله تقسیم می‌شود:

• مرحله صفر: سرطان هنوز فراتر از لایه داخلی معده گسترش نیافته است.
• مرحله چهار: سرطان به سایر اندام‌ها گسترش یافته است.

آزمایش‌های لازم برای تشخیص سرطان معده

پزشک برای تشخیص دقیق، انجام آزمایش‌های زیر را درخواست می‌کند:

• آزمایش خون: آزمایش خون سرطان معده را مستقیما تشخیص نمی‌دهد، اما وضعیت کلی سلامتی شما را نشان می‌دهد. گاهی اوقات، قطعات DNA تومور در خون جستجو می‌شود، مخصوصا اگر سرطان پیشرفته باشد و نمونه‌برداری ممکن نباشد.
• سونوگرافی معده: این تست با استفاده از امواج صوتی، عمق نفوذ سرطان در دیواره معده را نشان می‌دهد. همچنین، ممکن است برای نمونه‌برداری از غدد لنفاوی نزدیک معده نیز استفاده شود.
• تست‌های تصویربرداری: تست‌هایی مانند سی‌تی‌اسکن و پت‌اسکن برای دیدن گسترش سرطان به غدد لنفاوی یا قسمت‌های دیگر بدن به کار می‌روند.
• جراحی: گاهی اوقات برای مشاهده دقیق‌تر داخل بدن و اطمینان از عدم گسترش سرطان به سایر اندام‌ها، جراحی لازم است.

آیا می‌توان تومور معده را با لمس احساس کرد؟

پزشک ممکن است در معاینه فیزیکی، بسته به میزان پیشرفت سرطان، توده‌ای را در معده شما احساس کند. اما نشانه‌های این بیماری اغلب شامل احساس علائم غیرعادی در معده است. ممکن است گاهی احساس ورم معده، سیری یا درد معده داشته باشید. گاهی درد در ابتدا خفیف است و با پیشرفت بیماری شدیدتر می‌شود.

درمان سرطان معده چگونه انجام می‌شود؟

روش درمان سرطان معده به میزان گسترش سرطان، وضعیت کلی سلامت شما و ترجیح شما در درمان بستگی دارد. تیمی از متخصصان شامل متخصص گوارش، انکولوژیست و جراح می‌توانند گزینه‌های درمانی مناسب را به شما معرفی کنند.

در بسیاری از موارد، جراحی برای برداشتن سلول‌های پیش‌سرطانی، تومور یا بخشی از معده و حتی تمام معده توصیه می‌شود این مورد بستگی به طول عمر سرطان معده بدخیم دارد.

در ادامه، تمام رویکردهای درمان این بیماری را بررسی خواهیم کرد:

جراحی

درمان اصلی سرطان معده، شامل گاسترکتومی کامل (برداشتن کل معده) یا گاسترکتومی جزئی (برداشتن بخشی از معده) است.

• در گاسترکتومی جزئی، بخشی از معده که تحت تاثیر سرطان است برداشته می‌شود.
• در گاسترکتومی کامل، کل معده خارج می‌شود. پزشک مری شما را به روده کوچک متصل می‌کند تا بتوانید پس از گاسترکتومی غذا بخورید.

شیمی‌درمانی ممکن است قبل از جراحی برای کوچک کردن تومورهای بزرگ یا پس از جراحی برای کاهش خطر بازگشت سرطان استفاده شود.

شیمی‌درمانی

در شیمی‌درمانی از داروها برای کوچک کردن سلول‌های سرطانی استفاده می‌شود تا برداشتن آنها قبل از جراحی آسان‌تر شود. همچنین، شیمی‌درمانی می‌تواند سلول‌های سرطانی باقی‌مانده پس از جراحی را از بین ببرد. این درمان معمولا همراه با پرتودرمانی انجام می‌شود و ممکن است با درمان دارویی هدفمند نیز ترکیب شود.

پرتودرمانی

در پرتودرمانی، پزشک از پرتوهای انرژی هدفمند مانند اشعه ایکس برای نابودی سلول‌های سرطانی استفاده می‌کند. پرتودرمانی به‌تنهایی برای درمان سرطان معده موثر نیست، اما ممکن است قبل و بعد از جراحی همراه با شیمی‌درمانی استفاده شود. همچنین می‌تواند علائم را تسکین دهد.

درمان دارویی هدفمند

دارودرمانی روی نقاط ضعف سلول‌های سرطانی تمرکز می‌کند و باعث مرگ آنها می‌شود. درمان دارویی اغلب در سرطان‌های بازگشتی یا پیشرفته همراه با شیمی‌درمانی استفاده می‌شود.

ایمونوتراپی

ایمونوتراپی به سیستم ایمنی شما کمک می‌کند تا سلول‌های سرطانی را که تشخیص آنها دشوار است شناسایی و نابود کند. این روش معمولا در سرطان‌های بازگشتی یا پیشرفته استفاده می‌شود.

مراقبت تسکینی

مراقبت تسکینی کیفیت زندگی افراد مبتلا به سرطان را بهبود می‌بخشد. این مراقبت تخصصی شامل حضور پزشکان، پرستاران و سایر متخصصانی است که می‌توانند در تسکین علائم کمک کنند و حمایت بیشتری ارائه دهند. می‌توانید مراقبت تسکینی را همزمان با سایر درمان‌ها دریافت کنید.

آیا سرطان معده درمان قطعی دارد؟

اگر سرطان در مراحل اولیه تشخیص داده شود و قبل از گسترش برداشته شود، درمان بسیار مؤثر است و می‌تواند منجر به بهبودی کامل شود.

اما گاهی اوقات به دلیل نبود علائم یا مبهم بودن علائم در مراحل اولیه، سرطان معده در مراحل پیشرفته‌تر شناسایی می‌شود؛ اما هنوز راه‌های مختلفی برای درمان و کنترل بیماری وجود دارد.

با پزشک خود درباره عواملی که می‌توانند بر روند و نتیجه درمان شما تاثیر بگذارند گفت‌وگو کنید تا بهترین تصمیم را با آگاهی و آرامش بگیرید.

روش‌های پیشگیری از ابتلا به سرطان معده کدامند؟

شما نمی‌توانید به‌طور کامل از سرطان معده پیشگیری کنید، اما می‌توانید خطر را کاهش دهید اگر:

• عفونت هلیکوباکتر پیلوری را در صورت مثبت بودن آزمایش درمان کنید. این عفونت عامل خطر مهمی برای سرطان معده است.
• زخم معده، گاستریت و سایر بیماری‌های معده را سریعا درمان کنید. بیماری‌های معده درمان‌نشده، به‌ویژه آنهایی که توسط هلیکوباکتر پیلوری ایجاد شده‌اند، خطر سرطان معده را افزایش می‌دهند.
• رژیم غذایی سالم داشته باشید. رژیم غذایی سرشار از میوه‌ها و سبزیجات می‌تواند خطر را کاهش دهد. غذاهای غنی از ویتامین C، بتاکاروتن و کاروتنوئیدها، مانند مرکبات، سبزیجات برگ‌دار و هویج، منابع خوبی از مواد مغذی کلیدی هستند.
• از سیگار و محصولات تنباکو پرهیز کنید. مصرف تنباکو خطر سرطان معده و بسیاری از سرطان‌های دیگر را افزایش می‌دهد.
• وزن سالم را حفظ کنید. وزن سالم برای هر فرد متفاوت است. از پزشک خود بپرسید وزن سالم برای شما در چه محدوده‌ای است.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

علائمی که می‌توانند نشانه سرطان معده در نظر گرفته شوند، بسیار شایع هستند و می‌توانند ناشی از بیماری‌های مختلفی باشند. داشتن این علائم به‌معنای قطعی ابتلا به سرطان معده نیست. اما بررسی آنها توسط پزشک عمومی یا متخصص گوارش ضروری است؛ زیرا تشخیص زودهنگام سرطان معده می‌تواند درمان را آسان‌تر و موثرتر کند.

بنابراین، آگاهی از عوامل خطر و مشورت به‌موقع با پزشک بسیار مهم است. در صورت تشخیص سرطان معده، با تیم درمانی خود درباره گزینه‌های درمانی، از جراحی تا روش‌های ترکیبی، مشورت کنید و هر سوالی دارید بدون تردید بپرسید. با امید و انگیزه مسیر درمان را ادامه دهید.

سوالات متداول

علائم اولیه سرطان معده چیست؟

در مراحل اولیه، سرطان معده اغلب بدون علامت است یا علائم مبهمی مانند کاهش وزن بدون دلیل، درد معده و سوزش سر دل دارد که ممکن است نادیده گرفته شوند.

چه عواملی ریسک ابتلا به سرطان معده را افزایش می‌دهند؟

عوامل خطر شامل عفونت هلیکوباکتر پیلوری، رژیم غذایی پرنمک و کم میوه، سیگار کشیدن، سابقه خانوادگی و برخی بیماری‌های مزمن معده است.

آیا تغییر در سبک زندگی می‌تواند خطر ابتلا به سرطان معده را کاهش دهد؟

بله، ترک سیگار، رعایت رژیم غذایی سالم و درمان عفونت‌های معده می‌تواند ریسک ابتلا را کاهش دهد.

چگونه سرطان معده تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص معمولا با آندوسکوپی فوقانی همراه با نمونه‌برداری انجام می‌شود. آزمایش‌های تصویربرداری مانند سی‌تی‌اسکن و پت‌اسکن نیز برای تعیین میزان گسترش سرطان به کار می‌روند.

چطور می‌توان سرطان معده را مدیریت کرد؟

اطلاعات کافی درباره نوع و مرحله سرطان و گزینه‌های درمانی کسب کنید، از گروه‌های حمایتی و انجمن‌های بازماندگان کمک بگیرید و تا حد امکان به فعالیت‌های روزمره و مورد علاقه‌تان ادامه دهید.