عفونت معده؛ علائم، علت‌ها و روش‌های درمان موثر

عفونت معده چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟

عفونت معده که در اصطلاح پزشکی «گاستروانتریت» نامیده می‌شود، به التهاب دیواره معده و روده‌ها اشاره دارد و اغلب با علائمی آزاردهنده مانند اسهال، استفراغ، تهوع و درد شکمی خود را نشان می‌دهد. شایع‌ترین عامل این بیماری، ویروس‌ها مانند نوروویروس و روتاویروس هستند، اما باکتری‌ها و انگل‌ها نیز می‌توانند موجب بروز آن شوند.

ویروس یا میکروب معده با حمله به دستگاه گوارش، التهاب شدیدی ایجاد کرده و عملکرد سیستم گوارش را مختل می‌کند که منجر به تهوع، استفراغ و گرفتگی عضلات شکم می‌شود. روش اصلی انتقال این میکروب‌ها دهانی-مدفوعی است؛ یعنی از طریق دست‌های آلوده، غذای ناسالم یا تماس با سطوح آلوده وارد بدن می‌شوند.

سرعت شیوع گاستروانتریت بالاست و در موارد شدید ممکن است به اسهال خونی و تب بالا منجر شود. خوشبختانه در افراد سالم، سیستم ایمنی بدن معمولا طی چند روز بر ویروس غلبه می‌کند و نیازی به درمان دارویی پیچیده نیست.

علائم عفونت معده چیست؟

نشانه‌های عفونت معده بسته به عامل بیماری‌زا متفاوت است، اما علائم کلاسیک آن شامل اسهال آبکی، تهوع مداوم، استفراغ و دردهای شکمی (دل‌پیچه) است. علاوه بر مشکلات گوارشی، علائم سیستمیک زیر نیز ممکن است ظاهر شوند:

• تب خفیف تا شدید
• سردرد و سرگیجه
• دردهای عضلانی و بدن‌درد
• لرز و تعریق سرد
• احساس ضعف و بی‌حالی عمومی

این علائم معمولا ۱۲ تا ۴۸ ساعت پس از ورود میکروب به بدن آغاز می‌شوند. طول دوره بیماری از یک روز تا دو هفته متغیر است.

عفونت معده و خشکی دهان

هلیکوباکتر پیلوری یا سایر عفونت‌های معده باعث سوءهاضمه، تهوع، استفراغ و رفلاکس می‌شوند که با از دست دادن مایعات بدن و خشکی دهان همراه هستند. همچنین داروهایی که برای درمان عفونت معده مصرف می‌شوند، مانند آنتی‌بیوتیک‌ها یا داروهای کاهنده اسید، گاهی خشکی دهان ایجاد می‌کنند. بنابراین، ارتباط عفونت معده و خشکی دهان به اثر عفونت‌ها یا درمان عفونت معده برمی‌گردد.

چه کسانی بیشتر در خطر عفونت میکروبی معده و روده قرار دارند؟

هرچند همه افراد ممکن است دچار این بیماری شوند، اما گروه‌های زیر آسیب‌پذیرتر هستند:

• کودکان زیر ۵ سال: به دلیل کامل نشدن سیستم ایمنی و رعایت کمتر بهداشت احتمال ابتلا بیشتر است.
• سالمندان: سیستم ایمنی با افزایش سن ضعیف‌تر می‌شود.
• افراد با ایمنی پایین: مبتلایان به بیماری‌های خودایمنی، سرطان یا ایدز بیشتر در معرض خطر هستند.
• ساکنان خوابگاه‌ها و پادگان‌ها: زندگی در محیط‌های شلوغ و بسته، سرعت انتقال ویروس را چند برابر می‌کند.
• مسافران: سفر به مناطقی با سطح بهداشت پایین و مصرف غذاهای خیابانی خطر ابتلا را افزایش می‌دهد.

عفونت معده در زنان

تغییرات هورمونی، استرس، کم‌خونی و بارداری ممکن است علائم عفونت معده در زنان را شدیدتر نشان دهد. برخی زنان درد را بیشتر به صورت سوزش یا فشار در قسمت بالای شکم تجربه می‌کنند. اگر عفونت معده در زنان درمان نشود، ممکن است به زخم معده یا التهاب مزمن منجر شود.

عفونت معده در مردان

مصرف بیشتر سیگار، الکل، غذای پرچرب و استرس شغلی علائم و عوارض عفونت معده در مردان را تشدید خواهد کرد. بی‌توجهی به علائم این عارضه در مردان شایع‌تر است و ممکن است بیماری دیرتر تشخیص داده شود. در صورت تداوم علائم عفونت معده در مردان، احتمال ابتلا به زخم معده بیشتر می‌شود.

عفونت معده در بارداری

عفونت معده در بارداری می‌تواند با علائم مشابه افراد غیر باردار، اما گاهی شدیدتر یا متفاوت بروز کند. شایع‌ترین این علائم عبارت‌اند از:

• سوزش و درد بالای شکم
• تهوع و گاهی استفراغ
• نفخ و احساس پری معده
• کاهش اشتها یا حساسیت به بعضی غذاها
• ریفلاکس یا برگشت اسید به مری

تغییرات هورمونی بارداری، فشار رحم روی معده و کند شدن هضم غذا می‌تواند علائم را تشدید کند. در صورت تکرار، درد شدید یا کاهش وزن، نیاز به بررسی پزشک وجود دارد تا درمان ایمن برای مادر و جنین تجویز شود.

عفونت معده در کودکان

کودکان در صورت ابتلا به عفونت معده ممکن است بیشتر از درد شکم، بی‌قراری، کاهش اشتها، تهوع و نفخ شکایت کنند و گاهی تب یا اسهال هم داشته باشند. این بیماری در کودکان ممکن است با سوءهاضمه یا حساسیت غذایی اشتباه گرفته شود. بنابراین تشخیص دقیق توسط پزشک و انجام آزمایش هلیکوباکتر پیلوری یا سایر عفونت‌ها ضروری است.

تفاوت بین آنفولانزای معده و مسمومیت غذایی چیست؟

تشخیص تفاوت این دو کمی دشوار است؛ زیرا علائم ظاهری آن‌ها (اسهال، تهوع و استفراغ) بسیار شبیه‌ هستند، اما منشا و زمان بروز آن‌ها متفاوت است. آنفولانزای معده معمولا ناشی از ویروس‌هایی مثل نوروویروس است. علائم آن به تدریج ظاهر می‌شوند و دوره بیماری ممکن است چندین روز طول بکشد.

در مقابل، مسمومیت غذایی نتیجه مستقیم خوردن غذا یا آب آلوده به باکتری، انگل یا سموم آن‌هاست. ویژگی بارز مسمومیت، شروع ناگهانی و طوفانی علائم است؛ معمولا چند ساعت پس از صرف غذای آلوده حال فرد بد می‌شود اما اغلب سریع‌تر هم بهبود می‌یابد.

انواع عفونت معده

عوامل بیماری‌زا در دستگاه گوارش به سه دسته اصلی تقسیم می‌شوند:

عفونت‌های ویروسی

شایع‌ترین نوع هستند که توسط نوروویروس (در بزرگسالان) و روتاویروس (در کودکان) ایجاد می‌شوند. انتقال از طریق تماس فردبه‌فرد یا غذای آلوده است و معمولا بدون نیاز به آنتی‌بیوتیک و با استراحت درمان می‌شوند.

عفونت‌های باکتریایی

این نوع عفونت‌ها معمولا خطرناک‌ترند. باکتری‌هایی مثل سالمونلا، اشریشیا کلی و کمپیلوباکتر از طریق گوشت نیم‌پز، تخم‌مرغ خام یا لبنیات غیرپاستوریزه وارد بدن می‌شوند. علائم آن شدیدتر است و ممکن است شامل اسهال خونی، تب بالا و دردهای شکمی شدید باشد.

عفونت‌های انگلی

انگل‌هایی مانند ژیاردیا و کریپتوسپوریدیوم عامل این عفونت‌ها هستند. این نوع بیشتر در مناطقی با آب آشامیدنی ناسالم یا استخرهای آلوده دیده می‌شود. برخلاف ویروس‌ها، انگل‌ها می‌توانند مشکلات گوارشی طولانی‌مدت و مزمن ایجاد کنند.

علل ایجاد عفونت معده

ریشه اصلی عفونت معده، ورود پاتوژن‌ها و عوامل بیماری‌زا به دستگاه گوارش است:

• ویروس‌ها مقصر اصلی در فصول سرد سال و اماکن عمومی هستند. آن‌ها با ایجاد التهاب در دیواره روده، توانایی جذب آب و مواد غذایی را از بین می‌برند.
• باکتری‌ها (سالمونلا و شیگلا) اغلب از طریق «زنجیره غذایی» منتقل می‌شوند؛ یعنی غذایی که درست پخته نشده یا در دمای نامناسب نگهداری شده است.
• انگل‌ها نیز اغلب از طریق منابع آبی تصفیه نشده (مانند آب رودخانه یا چاه) یا تماس با مدفوع حیوانات آلوده وارد بدن انسان می‌شوند.

عدم رعایت بهداشت فردی، به ویژه نشستن دست‌ها پس از دستشویی، مهم‌ترین عامل گسترش تمام این عفونت‌هاست.

عوارض عفونت معده

مهم‌ترین و خطرناک‌ترین عارضه عفونت معده، کم‌آبی بدن است. اسهال و استفراغ مداوم باعث از دست رفتن شدید آب و الکترولیت‌های حیاتی (مثل سدیم و پتاسیم) می‌شود. اگر این کم‌آبی جبران نشود، می‌تواند منجر به شوک، نارسایی کلیه و حتی مرگ شود. سایر عوارض احتمالی عبارتند از:

• خونریزی در دستگاه گوارش (ناشی از عفونت‌های باکتریایی شدید).
• التهاب مزمن روده و سندرم روده تحریک‌پذیر پس از عفونت.
• عدم تحمل لاکتوز موقت.
• در افراد ضعیف، عفونت ممکن است وارد جریان خون شده و سایر اندام‌ها را درگیر کند.

تشخیص عفونت معده

تشخیص این بیماری معمولا بالینی است؛ یعنی پزشک با معاینه و پرسیدن سوالات کلیدی به نتیجه می‌رسد. پزشک درباره سابقه سفر اخیر، غذاهایی که خورده‌اید و تماس با افراد بیمار سوال می‌کند. لمس شکم برای بررسی میزان درد و تورم نیز بخشی از معاینه است.

اگر علائم مبهم یا شدید باشند، روش‌های تخصصی تجویز می‌شوند:

• آزمایش مدفوع: برای شناسایی نوع دقیق باکتری، ویروس یا انگل.
• آزمایش خون: آزمایش خون برای بررسی میزان عفونت در بدن و وضعیت کم‌آبی.
• آندوسکوپی: در موارد نادر و مزمن، پزشک با فرستادن لوله دوربین‌دار به داخل معده، وضعیت بافت‌ها را بررسی می‌کند.

درمان عفونت معده

در بیشتر موارد، عفونت معده یا گاستروانتریت بدون درمان دارویی خاص و به‌صورت خودبه‌خود بهبود پیدا می‌کند. درمان عفونت معده اغلب حمایتی است؛ یعنی تمرکز اصلی بر کمک به بدن برای عبور از دوره بیماری، کاهش علائم و پیشگیری از عوارضی مانند کم‌آبی بدن است. استراحت کافی، مصرف مایعات و غذاهای سبک و قابل‌هضم، مهم‌ترین پایه‌های درمان محسوب می‌شوند.

در مواردی که اسهال و استفراغ شدید باشد یا بیمار دچار کم‌آبی شود، ممکن است تزریق مایعات و الکترولیت‌ها به‌صورت وریدی (IV) تجویز شود. همچنین داروهای ضد تهوع یا ضد اسهال فقط در موارد خاص و با نظر پزشک برای کنترل علائم استفاده می‌شوند.

درمان دارویی عفونت معده

در برخی انواع گاستروانتریت، به‌ویژه عفونت‌های باکتریایی یا انگلی، درمان دارویی ضروری است. در این شرایط، پزشک بر اساس عامل بیماری‌زا بهترین دارو عفونت معده و روده را تجویز می‌کند:

• آنتی‌بیوتیک‌ها: فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی تجویز می‌شوند. برای مثال، در عفونت ناشی از هلیکوباکتر پیلوری ممکن است داروهایی مانند آموکسی‌سیلین، مترونیدازول یا کلاریترومایسین به‌همراه داروهای کاهش‌دهنده اسید معده مانند اومپرازول یا پانتوپرازول استفاده شوند.
• داروهای ضد انگل: در صورت تشخیص عفونت‌های انگلی مانند ژیاردیا تجویز می‌شوند.
• مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPI): مانند امپرازول، لانسوپرازول، برای کاهش اسید معده و تسریع بهبود مخاط معده تجویز می‌شوند.
• داروهای ضد اسید یا آنتاگونیست H2: مانند فاموتیدین برای کاهش سوزش و رفلاکس معده موثر هستند.
• پروبیوتیک‌ها: با هدف بازگرداندن تعادل میکروبی روده و کاهش عوارض ناشی از آنتی‌بیوتیک مصرف می‌شوند.

مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک‌ها به‌ویژه در عفونت‌های ویروسی نه‌تنها کمکی به بهبود نمی‌کند، بلکه می‌تواند باعث عوارض جانبی و مقاومت دارویی شود.

در مقاله زیر با بهترین دارو برای عفونت روده و معده، آشنا خواهید شد.

شربت‌های درمان عفونت معده

شربت‌ها نقش تسکینی و حمایتی دارند و برای کاهش علائم به کار می‌روند، از جمله:

• شربت‌های هیدراتاسیون خوراکی برای جبران آب و الکترولیت‌ها مثل ORS
• شربت‌های ضد تهوع (فقط با تجویز پزشک) مثل دیمن‌هیدرینات
• شربت‌های پروبیوتیک برای کمک به تعادل فلور روده
• شربت‌های ضد اسید در صورت وجود سوزش معده مثل منیزیم هیدروکساید یا آلومینیوم هیدروکساید

در کودکان، استفاده از هر نوع شربت یا دارو باید حتما تحت نظر پزشک انجام شود، زیرا مصرف نادرست برخی داروها می‌تواند خطرناک باشد.

کپسول انتریک کوتد پنتوپرازول 40 mg خرید

کپسول انتریک کوتد پنتوپرازول 20 mg خرید

کپسول پیوسته رهش مبورین 200 mg خرید

شربت دیاستاپ ایران داروک 140 ml خرید

قرص ونوپرازان 20 mg خرید

قرص ونوپرازان 10 mg خرید

درمان خانگی عفونت معده

در عفونت‌های ویروسی خفیف، درمان خانگی معمولا کافی است. روش‌های درمان خانگی عفونت معده شامل موارد زیر هستند:

• مصرف مایعات کافی مانند آب، محلول ORS و دمنوش‌های ملایم
• رژیم غذایی ساده شامل برنج، موز، سیب‌زمینی آب‌پز و نان تست
• مصرف ماست یا فرآورده‌های حاوی پروبیوتیک
• دمنوش زنجبیل یا نعناع برای کاهش تهوع و درد شکم
• استراحت کافی

در صورتی که علائم بیش از چند روز ادامه پیدا کند، شدت یابد یا نشانه‌هایی مانند تب بالا، اسهال خونی یا علائم کم‌آبی ظاهر شود، مراجعه به پزشک ضروری است. درمان خانگی جایگزین مراقبت پزشکی در موارد شدید یا مزمن نیست.

عفونت معده تا چه مدت ادامه پیدا می‌کند؟

دوره نقاهت بر اساس نوع میکروب متفاوت است:

• ویروس‌ها: عفونت‌های ویروسی کوتاه‌مدت هستند و معمولا ۱ تا ۳ روزه رفع می‌شوند.
• باکتری‌ها: باکتری‌ها مقاوم‌تر هستند و علائم آن‌ها ممکن است یک هفته یا بیشتر طول بکشد.
• انگل‌ها: عفونت‌های انگلی اگر درمان نشوند، می‌توانند ۲ تا ۶ هفته یا حتی ماه‌ها در بدن باقی بمانند و باعث ضعف طولانی‌مدت شوند.

راه های پیشگیری از عفونت معده

پیشگیری از این بیماری ساده و وابسته به بهداشت فردی است:

• شستشوی دست‌ها: مهم‌ترین سپر دفاعی شماست. دست‌ها را حداقل ۲۰ ثانیه با آب و صابون بشویید، مخصوصا بعد از توالت و قبل از غذا.
• ایمنی غذایی: گوشت، مرغ و تخم‌مرغ را کامل بپزید. از مصرف لبنیات غیر پاستوریزه جدا خودداری کنید.
• آب سالم: در سفرها یا مناطق مشکوک، فقط از آب بطری پلمپ‌شده استفاده کنید و حتی برای مسواک زدن هم از آب شیر استفاده نکنید.
• ضدعفونی: میوه‌ها و سبزیجات را پیش از مصرف کاملا انگل‌زدایی کنید.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر اسهال و استفراغ بیش از ۴۸ ساعت طول کشید و بهبودی حاصل نشد، باید به پزشک مراجعه کنید. همچنین دیدن خون در مدفوع یا تب بالای ۳۸ درجه زنگ خطری است که نباید نادیده گرفته شود. گروه‌های حساس مثل نوزادان، زنان باردار و افراد دارای بیماری نقص ایمنی باید با مشاهده اولین علائم تحت نظر پزشک قرار گیرند.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

عادت ساده شستن دست‌ها می‌تواند زنجیره انتقال بسیاری از بیماری‌های گوارشی را قطع کند. در انتخاب مواد غذایی، به‌ویژه در فصل گرما و هنگام سفر، وسواس به خرج دهید. غذای سالم و آب تصفیه‌شده، سلامت معده شما را تضمین خواهد کرد.

اگر با وجود مراقبت‌ها بیمار شدید، در اکثر موارد، بدن شما با مراقبت از خود عامل بیماری را از بین می‌برد. اما اگر علائم طولانی شد یا نشانه‌هایی مانند کم‌آبی و خونریزی دیدید، زمان را از دست ندهید و فورا به متخصص داخلی یا گوارش مراجعه کنید. تشخیص درست و به موقع، از عوارض طولانی‌مدت جلوگیری می‌کند.

سوالات متداول

ایا عفونت معده خطرناک است؟

اگر عفونت معده درمان نشود، می‌تواند باعث زخم معده، التهاب مزمن و در موارد نادر سرطان معده شود، اما با تشخیص به موقع معمولا قابل کنترل است.

عفونت معده باعث چه میشود؟

این بیماری معمولا سوءهاضمه، سوزش و درد معده، تهوع، نفخ، کاهش اشتها، بی‌حالی و گاهی اسهال یا استفراغ ایجاد می‌کند.

عفونت معده چه علائمی دارد؟

درد یا سوزش بالای شکم، تهوع، استفراغ، نفخ، کاهش اشتها، بی‌قراری در کودکان و در موارد شدید کاهش وزن یا تب از مهم‌ترین علائم عفونت معده هستند.

آیا روزه گرفتن برای عفونت معده ضرر دارد؟

روزه گرفتن می‌تواند علائم عفونت معده به‌ویژه سوزش، رفلاکس و تهوع را تشدید کند.

چگونه بفهمیم معده عفونت دارد؟

تشخیص این بیماری با آزمایش خون، مدفوع، تنفس و گاهی آندوسکوپی و بررسی هلیکوباکتر پیلوری انجام می‌شود.