عوارض تزریق اشتباه انسولین چیست؟
در افراد مبتلا به دیابت، انسولین درمانی حیاتی است اما تزریق اشتباه آن میتواند عوارض جدی و تهدیدکنندهزندگی ایجاد کند. خطا در دوز، زمان یا تکنیک تزریق ممکن است باعث کاهش شدید قند خون شود؛ وضعیتی که سلولها انرژی کافی ندارند و میتواند لرزش، تعریق، سردرگمی، تشنج یا بیهوشی و حتی مرگ ایجاد کند.
تزریق کمتر از مقدار لازم یا در زمان نامناسب نیز ممکن است قند خون را افزایش دهد و در موارد شدید به کتواسیدوز دیابتی که یک وضعیت اورژانسی خطرناک است، منجر شود. اشتباه در انتخاب سرنگ یا چرخش نامناسب محل تزریق نیز جذب انسولین را مختل میکند و نوسانات قند خون ایجاد میکند.
به همین دلیل، آموزش دقیق، پایش مداوم قند خون و بررسی تکنیک تزریق توسط تیم درمانی ضروری است تا این عوارض کاهش یابند.
تا انتهای این مطلب از دارو دات کام همراه ما باشید تا با هر یک از عوارض تزریق اشتباه انسولین، شیوه تشخیص و اقدامات لازم هنگام بروز هر یک از آنها آشنا شوید.
تزریق اشتباه انسولین چه عوارضی را میتواند به دنبال داشته باشد؟
عوارض تزریق انسولین در بیماران دیابتی بسته به نوع اشتباه متفاوت است؛ به عبارت دیگر عوارض تزریق دوز نادرست انسولین با عوارض تزریق اشتباه فرق دارد و از این رو در ادامه بهطور مجزا راجع به این عوارض صحبت میکنیم:
عوارض ناشی از اشتباه در دوز یا زمان تزریق
تزریق انسولین در زمان نادرست یا به میزان نادرست ممکن است خطر نوسان قند خون را در بیماران مبتلا به دیابت بهشدت افزایش دهد. درصورتیکه فرد دوز کمتر از میزان لازم دریافت کند، ممکن است قند خون او بالا برود و درصورتیکه انسولین دریافتی بیش از دوز مشخص شده باشد، احتمالا فرد دچار افت شدید قند خون خواهد شد.
از سوی دیگر تزریق دوز اشتباه انسولین یا تزریق آن در زمان اشتباه ممکن است باعث کتواسیدوز دیابتی شود. این شرایط بسیار خطرناک با علائم زیر همراه است:
- تهوع و استفراغ
- درد شکم
- از دست دادن هوشیاری
- تنفس سریع و عمیق
- احساس بوی میوه در دهان
این وضعیت در بلندمدت نیز میتواند منجر به آسیب به اعصاب، مشکلات قلبی، آسیب به چشم و کلیه شود. اوردوز انسولین نیز افت شدید قند خون، تشنج، کما، ایست قلبی و حتی مرگ را به دنبال دارد.
عوارض ناشی از تکنیک نادرست تزریق و محل تزریق
تزریق نادرست انسولین ممکن است منجر به عفونت، آسیب عصبی و جذب نامناسب دارو شود. آبسه، سلولیت و عفونتهای خونی مانند HIV و هپاتیت از جمله عوارض استفاده از تکنیکهای نادرست تزریق یا استفاده چندباره از سوزن تزریق هستند.
انتخاب محل اشتباه برای تزریق نیز میتواند به اعصاب، بهویژه عصب سیاتیک یا رادیال آسیب بزند یا منجر به تجمع غیرطبیعی چربی زیر پوست شود. این شرایط علاوه بر آسیبهای عضلانی و عصبی، میتواند بر جذب انسولین نیز تاثیر بگذارد و باعث افزایش قند خون شود.
عوارض تزریق انسولین به فرد سالم چیست؟
تزریق انسولین در افراد سالم که دیابت ندارند، کاملا خطرناک و غیر ضروری است و میتواند عوارض جدی ایجاد کند، زیرا بدن آنها نیازی به انسولین اضافی ندارد. عوارض اصلی شامل موارد زیر است:
- انسولین افت قند خون ایجاد میکند؛ باعث سرگیجه، تعریق، لرزش و ضعف میشود.
- بدن وارد حالت اضطراری متابولیک میشود؛ سلولها بیش از حد گلوکز جذب میکنند و خطر جدی ایجاد میشود.
- هیپوگلیسمی شدید مغز و قلب را تهدید میکند؛ میتواند تشنج، کما یا مرگ ایجاد کند.
- تزریق نادرست عفونت ایجاد میکند؛ استفاده از سوزن غیر استریل یا محل اشتباه باعث آبسه و آسیب عصبی میشود.
- انسولین مکرر آسیب طولانیمدت ایجاد میکند؛ مغز، قلب و سیستم عصبی دچار مشکل میشوند.
عوارض تزریق انسولین در شکم
تزریق انسولین در شکم ایمن است اما اگر تکنیک یا محل درست رعایت نشود، میتواند مشکلاتی ایجاد کند:
- اختلال در جذب انسولین؛ باعث نوسان قند خون میشود.
- تجمع چربی زیر پوست (لیپوهایپرتروفی)؛ تغییر شکل ناحیه تزریق.
- عفونت موضعی؛ آبسه یا سلولیت در اثر سوزن غیر استریل.
- درد و التهاب؛ تزریق سطحی یا عمیق نامناسب.
- آسیب عصبی موضعی؛ در صورت تزریق نزدیک اعصاب شکم.
عوارض انسولین بر کلیه
انسولین بهخودیخود کلیه را آسیب نمیزند، اما کنترل نادرست قند خون ناشی از انسولین نامناسب میتواند مشکلات کلیوی ایجاد کند:
- قند خون بالا آسیب عروقی ایجاد میکند؛ باعث نفروپاتی دیابتی میشود.
- نوسان شدید قند خون فشار روی کلیه میآورد؛ عملکرد کلیوی کاهش مییابد.
- احتباس مایعات ممکن است رخ دهد؛ ورم و فشار خون افزایش مییابد.
عوارض انسولین بر قلب
انسولین مستقیم قلب را آسیب نمیزند، اما اشتباه در دوز یا زمان تزریق و نوسانات قند خون میتواند خطرات قلبی ایجاد کند:
- هیپوگلیسمی شدید ریتم قلب را مختل میکند؛ باعث تاکیکاردی یا آریتمی میشود.
- قند خون بالا فشار روی عروق ایجاد میکند؛ خطر بیماریهای قلبی افزایش مییابد.
- احتباس مایعات و نوسان فشار خون؛ احتمال نارسایی قلبی را بالا میبرد.
عوارض تزریق انسولین در دراز مدت
تزریق طولانیمدت انسولین معمولاً ایمن است، اما اگر کنترل قند خون دقیق انجام نشود یا تکنیک تزریق نادرست باشد، ممکن است مشکلاتی ایجاد شود:
- نوسان مکرر قند خون آسیب اندامها ایجاد میکند؛ مغز، قلب، کلیه و چشم تحت تاثیر قرار میگیرند.
- تزریق مکرر باعث تجمع چربی زیر پوست میشود؛ لیپوهایپرتروفی در ناحیه تزریق ظاهر میشود.
- تزریق نادرست عفونت ایجاد میکند؛ آبسه، سلولیت یا آسیب عصبی ممکن است رخ دهد.
عوارض انسولین قلمی
انسولین قلمی راحت و قابل حمل است، اما در صورت استفاده نادرست میتواند عوارضی ایجاد کند:
- تزریق در محل اشتباه یا تکنیک نادرست جذب انسولین را مختل میکند؛ نوسان قند خون ایجاد میشود.
- استفاده مکرر از سوزن باعث آسیب بافتی میشود؛ درد، التهاب و لیپوهایپرتروفی ظاهر میشود.
- عدم رعایت بهداشت سوزن عفونت ایجاد میکند؛ آبسه یا سلولیت ممکن است رخ دهد.
در صورت تزریق اشتباه انسولین، چه باید کرد؟
اگر دوز اشتباه یا تزریق در زمان نامناسب رخ داد، ابتدا قند خون خود را اندازهگیری کنید. در صورت افت قند خون، مصرف سریع خوراکیهای حاوی قند ساده مانند آبمیوه یا قرص گلوکز توصیه میشود. اگر توانایی کنترل وضعیت را ندارید یا علائم شدید مانند سرگیجه، تعریق شدید، تشنج یا بیهوشی ظاهر شد، فورا با اورژانس تماس بگیرید یا به نزدیکترین مرکز درمانی مراجعه کنید.
همچنین، در همه موارد، پزشک خود را مطلع کنید تا دوز بعدی انسولین و برنامه درمانی شما بر اساس وضعیت فعلی تنظیم شود و از بروز عوارض جدی جلوگیری شود.
در صورت تزریق بیشازحد انسولین چه کنیم؟
تزریق بیشازحد انسولین میتواند باعث افت شدید قند خون شود و در موارد شدید به گیجی، تشنج یا حتی مرگ منجر شود. در این شرایط ابتدا قند خون خود را مرتب اندازهگیری کنید زیرا ممکن است ساعتها در معرض افت شدید قرار داشته باشید.
خوراکیهایی مثل قند، آبمیوه، قرص گلوکز و کربوهیدراتهای نشاستهای را در دسترس داشته باشید تا در صورت نیاز از آنها استفاده کنید.
اگر احساس کردید قادر به کنترل وضعیت نیستید یا دوز تزریق بسیار زیاد بوده، فورا به اورژانس مراجعه کنید و تیم درمانی خود را مطلع کنید تا اقدامات لازم انجام شود.
اگر نوع انسولین تزریقشده اشتباه بود چه کنیم؟
اگر بهطور تصادفی انسولین بیسال یا بولوس در زمان اشتباه تزریق شد، ابتدا قند خون خود را بهدقت کنترل کنید و در صورت نیاز، کربوهیدرات اضافی مصرف کنید تا از افت قند خون جلوگیری شود.
انسولین بیسال اثر طولانی دارد و کاهش قند خون ممکن است با تاخیر اتفاق بیفتد، اما خطر هیپوگلیسمی تا ۱۲ تا ۱۸ ساعت باقی میماند. انسولین بولوس سریع عمل میکند و کاهش قند خون ممکن است ۳ تا ۵ ساعت بعد از تزریق رخ دهد.
اگر احساس کردید قادر به کنترل وضعیت نیستید یا علائم شدید ظاهر شد، فورا با اورژانس تماس بگیرید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنیم؟
درصورتیکه مقدار انسولین مورد استفاده بسیار بیشتر یا کمتر از دوز تجویز شده بود، سریعا به اورژانس مراجعه کنید. در غیر این صورت، با پزشک معالج خود صحبت کرده و دائما قند خون خود را اندازهگیری کنید.
شیوه تزریق انسولین را بهطور منظم با پزشک چک کنید تا از درست بودن تکنیک تزریق مطمئن شوید. برای تزریق انسولین حتما به توصیههای پزشک خود توجه کنید.
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
هرچند که مصرف انسولین یک روتین روزمره برای بیماران دیابتی است، اما هرگز نباید ساده از کنار آن عبور کرد. تزریق اشتباه انسولین خطرات زیادی با خود به همراه دارد، به همین دلیل لازم است که همواره نسبت به دوز مورد استفاده، زمان تزریق و همینطور تکنیکهای تزریق دارو دقت کنید.
اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.
سؤالات متداول
در صورت بروز هیپوگلیسمی شدید بعد از تزریق اشتباه چه باید کرد؟
در این شرایط باید خوراکیهایی مانند آبمیوه یا قرص گلوکز مصرف کنید. در صورت عدم بهبود وضعیت یا کاهش سطح هوشیاری، باید فوراً به اورژانس مراجعه کنید.
آیا تغییر مداوم محل تزریق ضروری است؟
بله، چرخش منظم محل تزریق از ایجاد لیپوهیپرتروفی جلوگیری کرده و به جذب بهتر و یکنواختتر انسولین کمک میکند.
آیا اشتباه گرفتن انسولین بیسال و بولوس خطرناک است؟
بله، این اشتباه میتواند باعث افت ناگهانی یا دیرهنگام قند خون شود و به همین دلیل در برخی موارد حتی نیاز است که فوری به اورژانس مراجعه کنید.
علائم مصرف بیش از حد انسولین چیست؟
مصرف بیش از حد انسولین باعث افت شدید قند خون میشود و بدن را با لرزش، تعریق، سرگیجه و ضعف مواجه میکند.
در موارد شدید، سردرگمی، تشنج یا بیهوشی رخ میدهد و ممکن است منجر به کما یا مرگ شود.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات