آریتمی قلبی یا ضربان نامنظم قلب؛ از تشخیص تا راه‌های درمان

آریتمی قلبی چیست؟

آریتمی به هرگونه مشکل در سرعت یا ریتم ضربان قلب گفته می‌شود. در آریتمی، پیام‌های الکتریکی قلب ممکن است خیلی سریع، خیلی کند یا نامنظم شوند و در نتیجه ضربان قلب از حالت طبیعی خارج شود.

وقتی قلب به‌درستی نمی‌تپد، پمپاژ خون ناکارآمد می‌شود و عملکرد ریه، مغز و سایر اندام‌ها مختل می‌شود، زیرا سلول‌ها اکسیژن و مواد مغذی کافی دریافت نمی‌کنند.

برخی از انواع آریتمی ها بی‌خطر بوده و نیازی به درمان ندارند. در مقابل، برخی دیگر از آن ها می‌ توانند خطر ایست قلبی را به همراه داشته باشند.

بسیاری از انواع آریتمی ها نیز بین این دو حالت قرار می‌ گیرند. در نتیجه ریسک خطرات در طیفی از بی خطر بودن تا تهدیدکننده حیات قرار می گیرند.

برآورد می‌‌شود که حدود ۱.۵٪ تا ۵٪ از افراد در دنیا دچار آریتمی باشند. با این حال، برخی افراد هیچ علامتی ندارند و همین موضوع تخمین دقیق تعداد مبتلایان به آریتمی را دشوار می‌ کند.

آمار دقیق از شیوع این بیماری در ایران در دسترس نیست اما به نظر می رسد مانند بسیاری دیگر از کشورها در دنیا شایع ترین نوع آریتمی، فیبریلاسیون دهلیزی باشد.

آریتمی قلبی خطرناک است؟

آریتمی قلبی همیشه خطرناک نیست، اما برخی انواع آن می‌توانند تهدید جدی برای زندگی باشند. به‌طور مثال، فیبریلاسیون بطنی یا تاکی‌کاردی بطنی شدید ممکن است باعث ایست قلبی ناگهانی شوند.

در مقابل، ضربان‌های زودرس یا برخی تاکی‌کاردی‌های دهلیزی معمولا بی‌خطر هستند و نیاز به درمان فوری ندارند. بنابراین تشخیص نوع آریتمی توسط متخصص قلب اهمیت بالایی دارد تا میزان خطر و نیاز به درمان مشخص شود.

علائم آریتمی چیست؟

علائم آریتمی و نشانه‌های ضربان قلب نامنظم، شامل موارد زیر است:

• تپش قلب
• تنگی نفس
• سرگیجه یا احساس سبکی سر
• غش یا از دست دادن هوشیاری
• تنگی نفس
• احساس ناراحتی در قفسه سینه
• ضعف یا خستگی

گاهی آریتمی قلبی می‌ تواند خاموش باشد و هیچ علامتی ایجاد نکند.

علائم آریتمی قلبی در زنان و مردان

علائم آریتمی در زنان و مردان معمولا مشابه است و تفاوت قابل توجهی بین آن‌ها وجود ندارد. از جمله علائم شایع می‌توان به تپش قلب، سرگیجه، تعریق، خستگی و بی‌انرژی بودن اشاره کرد. افراد مبتلا به این علائم باید برای ارزیابی و درمان به پزشک مراجعه کنند.

علائم آریتمی قلبی در کودکان

ضربان نامنظم قلب می‌تواند کودکان را نیز تحت تاثیر قرار دهد. در کودکان بزرگ‌تر و نوجوانان، علائم شامل تپش قلب نامنظم، احساس سبکی سر یا بال‌زدن قلب در قفسه سینه است.

در نوزادان و کودکان خردسال، رنگ‌پریدگی پوست، تحریک‌پذیری و کاهش اشتها از علائم هشداردهنده محسوب می‌شوند.

علائم آریتمی قلبی در دوران بارداری

در بارداری، ضربان نامنظم قلب ممکن است باعث تپش قلب، سرگیجه، سبکی سر، تنگی نفس، ناراحتی یا درد قفسه سینه، خستگی و غش شود. در صورت بروز آریتمی، مخصوصا PVC، پیگیری مراقبت پزشکی برای ایمنی مادر و جنین ضروری است.

ارتباط آریتمی با ضخیم شدن دیواره قلب

در برخی موارد، آریتمی می‌تواند با ضخیم شدن دیواره قلب مرتبط باشد. افزایش ضخامت عضله قلب یا کاردیومیوپاتی می‌تواند مسیر سیگنال‌های الکتریکی قلب را مختل کرده و باعث ریتم نامنظم شود.

ضربان قلب نامنظم و بزرگ شدن قلب

گاهی آریتمی با بزرگ شدن قلب همراه است. علل شایع بزرگ شدن قلب شامل فشار خون بالا، مشکلات دریچه‌ای و کاردیومیوپاتی است. در صورت مشاهده ضربان نامنظم یا علائم مشکوک، برای بررسی علت زمینه‌ای به متخصص قلب مراجعه کنید.

انواع آریتمی یا ریتم قلب چیست؟

آریتمی‌های قلبی یک گروه واحد نیستند و بر اساس معیارهای مختلفی دسته‌بندی می‌شوند. این دسته‌بندی‌ها می‌توانند بر پایه سرعت ضربان قلب، محل شروع سیگنال‌های الکتریکی در قلب و منظم یا نامنظم بودن ریتم قلب انجام شوند.
در ادامه، انواع آریتمی قلبی را به‌تفکیک معرفی می‌کنیم تا تفاوت آن‌ها از نظر منش، شدت و تأثیر بر عملکرد قلب بهتر مشخص شود:

ضربان قلب سریع (تاکی‌کاردی)

در تاکی‌کاردی، ضربان قلب بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه است. انواع شایع آن عبارتند از:

فیبریلاسیون دهلیزی (AFib)

فیبریلاسیون دهلیزی یکی از شایع‌ترین انواع آریتمی قلبی است که می‌تواند جدی باشد. خطرات فیبریلاسیون دهلیزی شامل افزایش احتمال سکته مغزی، تشکیل لخته‌های خونی و نارسایی قلبی است.

این وضعیت باعث می‌شود دهلیزها به جای انقباض منظم، سریع و غیرهماهنگ تپش کنند و خون به‌طور کامل به بطن‌ها منتقل نشود. افراد مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی باید تحت نظر پزشک باشند و در صورت لزوم داروهای رقیق‌کننده خون یا درمان‌های کنترل ریتم قلب دریافت کنند تا ریسک این خطرات کاهش یابد.

تاکیکاردی در دهلیزها

تاکیکاردی فوق‌بطنی یا دهلیزی نوعی ضربان قلب سریع است که منشا آن در دهلیزها یا گره‌های بالای بطن‌هاست. در این حالت، سیگنال‌های الکتریکی قلب غیرطبیعی و سریع ایجاد می‌شوند و باعث می‌شوند قلب با سرعت بیش از ۱۰۰ ضربه در دقیقه بزند.

علائم شایع آن شامل تپش قلب ناگهانی، سرگیجه، تنگی نفس و گاهی ضعف یا خستگی است. این نوع آریتمی معمولاً در افرادی که قلب سالم دارند تهدیدکننده حیات نیست، اما می‌تواند کیفیت زندگی را کاهش دهد و در صورت درمان نشدن طولانی‌مدت، احتمال پیشرفت به فیبریلاسیون دهلیزی وجود دارد.

درمان این نوع تاکیکاردی می‌تواند شامل داروهای ضد آریتمی، کاردیوورژن یا روش‌های تهاجمی‌تر مانند ابلیشن با کاتتر باشد.

تاکی‌کاردی فوق‌بطنی

از نواحی بالای بطن‌ها شروع می‌شود و معمولاً به‌صورت حملات ناگهانی تپش قلب بروز می‌کند که شروع و پایان مشخصی دارند.

فیبریلاسیون بطنی

سیگنال‌های سریع و کاملا نامنظم باعث لرزش بطن‌ها می‌شوند و انقباض مؤثر قلب را مختل می‌کنند. این وضعیت بسیار خطرناک است و در صورت عدم درمان فوری می‌تواند منجر به مرگ شود.

تاکی‌کاردی در بطن‌ها

تاکیکاردی بطنی ضربان سریع قلب است که منشا آن بطن‌هاست و اغلب خطرناک‌تر از نوع دهلیزی است. در این حالت، بطن‌ها فرصت کافی برای پر شدن از خون ندارند و در نتیجه قلب نمی‌تواند خون کافی به بدن پمپاژ کند.

تاکیکاردی بطنی می‌تواند به صورت گذرا یا طولانی‌مدت باشد و در موارد شدید، مانند فیبریلاسیون بطنی، تهدید مستقیم حیات محسوب می‌شود.

علائم آن شامل تپش قلب شدید، غش، سرگیجه و در موارد حاد مرگ ناگهانی قلبی است. درمان این نوع آریتمی معمولاً اورژانسی است و ممکن است شامل داروهای ضد آریتمی، دفیبریلاتور قابل کاشت (ICD) یا ابلیشن با کاتتر باشد.

ضربان قلب کند (برادی‌کاردی)

برادی‌کاردی به ضربان قلب کمتر از ۶۰ ضربه در دقیقه گفته می‌شود. در برخی افراد سالم یا ورزشکاران، ضربان پایین در حالت استراحت طبیعی است. اما اگر قلب نتواند خون کافی پمپاژ کند، این وضعیت می‌تواند مشکل‌ساز شود. انواع مهم برادی‌کاردی شامل موارد زیر است:

سندروم سینوس بیمار

اختلال در عملکرد گره سینوسی باعث کند شدن، تند شدن یا نامنظم شدن ضربان قلب می‌شود. این وضعیت اغلب در سالمندان دیده می‌شود.

بلوک‌های هدایتی قلب

انسداد در مسیرهای الکتریکی قلب می‌تواند انتقال سیگنال‌ها را کند یا متوقف کند. برخی بلوک‌ها بدون علامت هستند، اما برخی دیگر باعث اختلال قابل توجه در ریتم قلب می‌شوند.

گره سینوسی دهلیزی

گره سینوسی دهلیزی، مرکز کنترل ضربان قلب در دهلیز راست است که ریتم طبیعی قلب را تنظیم می‌کند. اختلال در عملکرد این گره می‌تواند باعث برادی‌کاردی، تاکی‌کاردی یا ضربان نامنظم شود.

مشکلات گره سینوسی معمولا در سالمندان یا افرادی با بیماری‌های قلبی دیده می‌شوند و در برخی موارد نصب ضربان‌ساز یا داروهای ضد آریتمی برای حفظ ریتم منظم قلب لازم است.

آریتمی‌های خطرناک قلبی

برخی از انواع آریتمی قلبی می‌توانند تهدیدکننده زندگی باشند. فیبریلاسیون بطنی یکی از جدی‌ترین اختلالات ریتم قلب است که در آن بطن‌ها به‌جای انقباض منظم، دچار لرزش‌های سریع و ناهماهنگ می‌شوند.

این وضعیت با بیماری‌های زمینه‌ای قلب همراه است و در بسیاری از موارد پس از حمله قلبی رخ می‌دهد. در صورت عدم مداخله فوری، فیبریلاسیون بطنی می‌تواند کشنده باشد.
سندرم QT طولانی نیز از دیگر آریتمی‌های خطرناک محسوب می‌شود که می‌تواند منجر به اختلالات شدید ریتم قلب و عوارض جدی شود.

از دیگر آریتمی‌های مهم می‌توان به فلاتر دهلیزی اشاره کرد. این اختلال در صورت درمان نشدن ممکن است به فیبریلاسیون دهلیزی تبدیل شود و خطر بروز عوارض قلبی را افزایش دهد.

ضربان‌های زودرس

ضربان‌های زودرس (Premature beats) زمانی رخ می‌دهند که یک سیگنال الکتریکی اضافی قبل از ضربان طبیعی قلب ایجاد شود. این ضربان‌ها می‌توانند در دهلیز (PAC) یا بطن‌ها (PVC) ایجاد شوند و معمولاً احساس لرزش یا پریدن ضربان در قفسه سینه ایجاد می‌کنند.

اکثر ضربان‌های زودرس بی‌خطر هستند و در افراد سالم اتفاق می‌افتند، اما در صورت تکرار زیاد یا در افراد دارای بیماری قلبی، ممکن است خطر آریتمی جدی‌تر را افزایش دهند.

تشخیص این نوع آریتمی با نوار قلب یا مانیتور هولتر امکان‌پذیر است و درمان بسته به شدت و علائم می‌تواند شامل دارو یا تغییر سبک زندگی باشد.

آریتمی قلبی و معده

برخی مشکلات گوارشی می‌توانند به طور غیرمستقیم باعث تحریک ریتم قلب شوند. سوء هاضمه، رفلاکس معده، مصرف زیاد کافئین یا غذاهای سنگین و پرچرب ممکن است علائم آریتمی را در افراد مستعد تشدید کنند.

همچنین، درد و استرس ناشی از مشکلات معده می‌تواند سیستم عصبی سمپاتیک را فعال کرده و باعث افزایش ضربان قلب یا تپش نامنظم شود. بنابراین کنترل مشکلات گوارشی و رعایت رژیم غذایی مناسب می‌تواند به کاهش بروز یا شدت آریتمی کمک کند.

آریتمی قلبی در کودکان

آریتمی در کودکان معمولاً کمتر شایع است، اما می‌تواند در نوزادان، خردسالان و نوجوانان رخ دهد. در کودکان بزرگ‌تر و نوجوان، علائم شایع شامل تپش قلب، احساس سبکی سر و بال‌زدن قلب در قفسه سینه است.

در نوزادان و کودکان خردسال، علائم هشداردهنده می‌تواند شامل رنگ‌پریدگی پوست، تحریک‌پذیری و کاهش اشتها باشد. برخی از آریتمی‌ها در کودکان بی‌خطر هستند و نیاز به درمان ندارند، اما مواردی که باعث تپش شدید یا اختلال در پمپاژ خون می‌شوند باید تحت نظر متخصص قلب بررسی و درمان شوند.

آریتمی قلبی در خواب

آریتمی در خواب ممکن است بدون علائم محسوس رخ دهد و تنها با مانیتورینگ طولانی مدت یا هولتر تشخیص داده شود. اختلالات خواب، از جمله آپنه انسدادی خواب، می‌توانند باعث وقفه‌های تنفسی و کاهش اکسیژن خون شوند و به نوبه خود ریتم قلب را مختل کنند.

افراد مبتلا به آریتمی در خواب ممکن است در طول روز احساس خستگی، سرگیجه یا تپش قلب داشته باشند. درمان شامل کنترل اختلالات خواب، استفاده از دستگاه CPAP در موارد آپنه و در صورت نیاز داروهای ضد آریتمی است.

تیروئید پرکار و تپش قلب

پرکاری تیروئید می‌تواند ضربان قلب را افزایش داده و باعث تپش قلب یا آریتمی شود. افزایش هورمون‌های تیروئیدی بر سیستم الکتریکی قلب تأثیر گذاشته و منجر به تاکی‌کاردی، فیبریلاسیون دهلیزی یا احساس لرزش قلب می‌شود.

کنترل سطح تیروئید و درمان پزشکی مناسب می‌تواند شدت این علائم را کاهش دهد و خطر بروز مشکلات جدی قلبی را کم کند.

دلایل ابتلا به آریتمی قلبی چیست؟

• بیماری عروق کرونر
• تحریک‌ پذیری بافت قلب به دلیل علل ژنتیکی یا اکتسابی
• فشار خون بالا
• تغییرات در عضله قلب (کاردیومیوپاتی)
• اختلالات دریچه‌ ای قلب
• عدم تعادل الکترولیت‌ ها در خون
• آسیب ناشی از سکته قلبی
• روند ترمیم پس از جراحی قلب
• دیابت
• برخی عفونت‌ها مثل کووید ۱۹
• آپنه خواب
• برخی داروها
• مصرف بیش از اندازه قهوه یا چای
• مصرف سیگار
• استرس و اضطراب

اصلی‌ترین علت ابتلا به آریتمی چیست؟

آریتمی قلبی می‌تواند ناشی از مشکلات ساختاری، متابولیکی یا غددی باشد. یکی از زیرمجموعه‌های مهم آن، تنگی نفس ناشی از آریتمی در بیماران تیروئیدی است. با این حال، بیشتر آریتمی‌ ها به‌ دلیل مشکلی در عروق، دریچه‌ ها یا عضلات قلب و اختلال در سیستم الکتریکی آن رخ می‌ دهند.

آیا استرس با آریتمی قلبی ارتباط دارد؟

بله، استرس می‌تواند یکی از عوامل بروز آریتمی قلبی باشد. در شرایط استرس‌زا، ترشح ناگهانی هورمون آدرنالین افزایش پیدا می‌کند و این تغییر می‌تواند ریتم طبیعی قلب را تحت تأثیر قرار دهد. علاوه بر آریتمی، استرس ممکن است باعث تند شدن تنفس، انقباض عضلات و بروز علائم جسمی دیگر شود.

علت تپش قلب ناگهانی در استراحت

تپش قلب ناگهانی در استراحت می‌تواند ناشی از عوامل مختلفی باشد. گاهی علت تپش قلب ناگهانی در استراحت تحریک سیستم عصبی، استرس، اضطراب یا مصرف محرک‌هایی مانند کافئین و نیکوتین است.

در موارد دیگر، مشکلات قلبی مانند آریتمی‌های فوق‌بطنی یا بطنی می‌توانند باعث بروز تپش ناگهانی شوند. تشخیص دقیق نیازمند بررسی پزشکی، نوار قلب یا مانیتور هولتر است تا مشخص شود آیا ضربان قلب غیرطبیعی مربوط به بیماری زمینه‌ای قلبی است یا تنها یک واکنش گذرا به عوامل محیطی و سبک زندگی است.

چه افرادی بیشتر در معرض ابتلا به آریتمی هستند؟

آریتمی قلبی دلایل متعددی دارد و ممکن است مادرزادی باشد یا در اثر عوامل محیطی ایجاد شود. سبک زندگی نامناسب مانند مصرف سیگار و الکل، نوشیدن زیاد قهوه، استرس مزمن و سوء‌ مصرف مواد خطر بروز آریتمی را افزایش می‌دهد.
همچنین بیماری‌هایی مانند بیماری عروق کرونر، اختلالات دریچه‌ای قلب، عدم تعادل الکترولیت‌ها، تغییرات عضله قلب، آسیب ناشی از سکته قلبی، نارسایی قلبی، فشار خون بالا، پرکاری تیروئید و دیابت کنترل‌نشده می‌توانند زمینه‌ساز آریتمی باشند.

افراد بالای ۶۵ سال، افراد دارای زمینه ژنتیکی و افراد دارای اضافه وزن نیز در گروه‌های پرخطر قرار می‌گیرند. با این حال، آریتمی می‌تواند حتی در قلب‌های ظاهرا سالم هم رخ دهد.

آیا آریتمی قلبی در جوانان هم دیده می‌شود؟

اگرچه آریتمی، به‌ویژه فیبریلاسیون دهلیزی، بیشتر در سنین بالا دیده می‌شود، اما بروز آن در جوانان نیز امکان‌پذیر است و در سال‌های اخیر شیوع آن در گروه‌های سنی پایین‌تر افزایش یافته است.

متخصصان تأکید می‌کنند که آریتمی می‌تواند در افزایش خطر مرگ نقش داشته باشد، اما به‌تنهایی همیشه علت مستقیم فوت محسوب نمی‌شود.

عوامل خطر آریتمی چیست؟

عوامل افزایش‌ دهنده خطر ابتلا به آریتمی قلبی، شامل موارد زیر می‌شوند:

• بیماری عروق کرونر، سایر مشکلات قلبی و جراحی قبلی قلبی؛ تنگ شدن عروق قلب، سکته قلبی، بیماری دریچه قلب، جراحی قلب قبلی، نارسایی قلبی، کاردیومیوپاتی و سایر آسیب‌های قلبی از عوامل خطر تقریبا همه انواع آریتمی‌ ها هستند.
• فشار خون بالا؛ این وضعیت، خطر ابتلا به بیماری عروق کرونر را افزایش داده و همچنین می‌ تواند باعث سفت و ضخیم شدن دیواره بطن چپ شود که نحوه انتقال سیگنال‌های الکتریکی در قلب را تغییر می‌ دهد.
• مشکلات قلبی مادرزادی؛ برخی از این مشکلات می‌ توانند ریتم و ضربان قلب را تحت تاثیر قرار دهند.
• بیماری تیروئید؛ پرکاری یا کم‌ کاری تیروئید می‌ تواند خطر ضربان قلب نامنظم را افزایش دهد.
• آپنه انسدادی خواب؛ این وضعیت باعث وقفه در تنفس حین خواب شده و می‌ تواند به ضربان کند و نامنظم قلب، از جمله فیبریلاسیون دهلیزی منجر شود.
• عدم تعادل الکترولیت‌ها؛ الکترولیت‌هایی مانند پتاسیم، سدیم، کلسیم و منیزیم به انتقال سیگنال‌های الکتریکی در قلب کمک می کنند. اگر سطح این مواد در بدن خیلی بالا یا پایین باشد، می‌ تواند باعث ایجاد آریتمی ها شود.
• مصرف برخی داروها و مکمل‌ها؛ برخی داروهای نسخه‌ شده و حتی برخی داروهای سرماخوردگی و سرفه می‌ توانند باعث وقوع آریتمی شوند.
• مصرف بیش از حد الکل؛ نوشیدن الکل زیاد می‌ تواند سیگنال‌های الکتریکی قلب را تحت تاثیر قرار داده و احتمال فیبریلاسیون دهلیزی را افزایش دهد.
• کافئین، نیکوتین یا استفاده از مواد غیرقانونی؛ محرک‌ ها می‌ توانند ضربان قلب را سریع‌ تر کرده و احتمال ایجاد آریتم ی‌های شدیدتر را افزایش دهند. داروهای غیرقانونی مانند آمفتامین و کوکائین می‌توانند تاثیر شدیدی بر قلب داشته داشته و برخی باعث مرگ ناگهانی به دلیل فیبریلاسیون بطنی شوند.

عوارض آریتمی چیست؟

عوارض آریتمی قلبی به نوع آن بستگی دارد. عوارض احتمالی شامل موارد زیر است:

• نارسایی قلبی
• مرگ ناگهانی قلبی
• ایجاد لخته‌ های خونی که می‌‌توانند منجر به سکته مغزی شوند.

داروهای رقیق‌ کننده خون، می‌‌توانند خطر سکته مغزی مرتبط با فیبریلاسیون دهلیزی و سایر آریتمی‌‌های قلبی را کاهش دهند.

برای درمان آریتمی قلبی به چه پزشکی مراجعه کنیم؟

در صورت مشاهده علائم آریتمی قلبی در خود یا اطرافیان، مراجعه به متخصص قلب و عروق ضروری است. پزشک قلب با انجام معاینات و آزمایش‌های لازم، وضعیت ریتم قلب را بررسی کرده و بر اساس علت زمینه‌ای، درمان مناسب یا داروهای لازم را تجویز می‌کند. تشخیص و پیگیری به‌موقع نقش مهمی در کنترل آریتمی و پیشگیری از عوارض آن دارد.

آریتمی چگونه تشخیص داده می‌شود؟

برای تشخیص آریتمی قلبی و بررسی علت آن، مجموعه‌ای از معاینات و آزمایش‌ها انجام می‌شود. در ابتدا پزشک معاینه فیزیکی انجام می‌دهد و درباره سابقه پزشکی، علائم و شرایط فرد اطلاعات کامل دریافت می‌کند. سپس برای بررسی ضربان قلب نامنظم و شناسایی عواملی مانند بیماری‌های قلبی یا اختلالات تیروئیدی، آزمایش‌های تشخیصی تجویز می‌شود.

آزمایش‌های تشخیص آریتمی قلبی ممکن است شامل موارد زیر باشند:

• نوار قلب (ECG)؛ در این روش، حسگرهایی به قفسه سینه و گاهی دست‌ها و پاها متصل می‌شوند تا فعالیت الکتریکی قلب ثبت و ریتم ضربان بررسی شود.
• مانیتور هولتر؛ دستگاهی کوچک و قابل‌حمل است که معمولاً به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت فعالیت قلب را در طول انجام کارهای روزمره ثبت می‌کند.
• اکوکاردیوگرافی (اکو قلب)؛ یک روش غیرتهاجمی که با استفاده از امواج صوتی، تصویری از ساختار و عملکرد قلب ایجاد می‌کند و امکان بررسی اندازه، حرکت و قدرت پمپاژ قلب را فراهم می‌سازد.
• آزمایش فاکتورهای قلبی؛ برای بررسی آسیب عضله قلب یا سایر اختلالات مرتبط انجام می‌شود.

اگر با این روش‌ها تشخیص قطعی حاصل نشود، پزشک از آزمایش‌های تکمیلی استفاده می‌کند، از جمله:

• تست ورزش؛ از آنجا که برخی آریتمی‌ها هنگام فعالیت بدنی تشدید می‌شوند، عملکرد قلب حین راه رفتن روی تردمیل یا کار با دوچرخه ثابت بررسی می‌شود.
• تست میز شیب؛ این آزمایش معمولاً برای بررسی علت غش انجام می‌شود. در آن، ضربان قلب و فشار خون فرد در وضعیت‌های مختلف بدن اندازه‌گیری شده و واکنش قلب به تغییر وضعیت ارزیابی می‌شود.

برخی علائم هشداردهنده ممکن است نشان‌دهنده گرفتگی رگ‌های قلب باشند؛ مقاله زیر به ۷ نشانه مهم اشاره می‌کند که نباید نادیده بگیرید.

تست ورزش و هولتر قلب

برای تشخیص دقیق آریتمی و بررسی علل ضربان نامنظم قلب، پزشکان از روش‌های مختلفی استفاده می‌کنند. تست ورزش و هولتر قلب از جمله این روش‌ها هستند.

در تست ورزش و هولتر قلب، عملکرد قلب هنگام فعالیت بدنی و در طول روز اندازه‌گیری می‌شود. تست ورزش به پزشک کمک می‌کند ریتم قلب حین فعالیت را بررسی کند و آریتمی‌هایی که در حالت استراحت دیده نمی‌شوند، شناسایی شوند.

هولتر قلب نیز یک دستگاه قابل حمل است که معمولا ۲۴ تا ۴۸ ساعت فعالیت قلب را ثبت می‌کند تا نوسانات ضربان قلب در طول روز و شب مشخص شود. این دو روش مکمل هم بوده و در تشخیص دقیق و برنامه‌ریزی درمان آریتمی بسیار مؤثر هستند.

روش‌های درمان آریتمی چیست؟

درمان آریتمی قلبی معمولا به نوع آن بستگی دارد و این‌که ضربان قلب سریع است یا کند، یعنی فرد دچار تاکی‌کاردی یا برادی‌کاردی شده باشد. برخی آریتمی‌ها خفیف هستند و نیازی به درمان خاص ندارند و تنها با معاینات دوره‌ای تحت نظر قرار می‌گیرند.
درمان معمولا زمانی آغاز می‌شود که ضربان نامنظم قلب باعث بروز علائم قابل توجه شود یا خطر بروز عوارض جدی قلبی وجود داشته باشد.

رویکردهای مختلف درمان آریتمی قلبی، شامل موارد زیر می‌شوند:

داروهای آریتمی قلبی

داروهای متعددی برای درمان انواع آریتمی و کنترل ضربان قلب وجود دارند. یکی از این داروها، رانولازین ۵۰۰ میلی‌گرم است. مصرف هر داروی ضدآریتمی باید دقیقا مطابق دستور پزشک باشد تا اثربخشی آن افزایش یافته و عوارض کاهش یابد.

از جمله داروهای مورد استفاده می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• داروهای ضد آریتمی؛ برای کنترل ضربان قلب و کاهش کژآهنگی قلب استفاده می‌شوند.
• داروهای ضدانعقاد و ضدپلاکت؛ این داروها خطر تشکیل لخته خون و سکته مغزی را کاهش می‌دهند و شامل وارفارین و آسپرین می‌شوند، که معمولا در بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی تجویز می‌شوند.

شوک قلبی یا کاردیوورژن

اگر داروها نتوانند ریتم قلب را کنترل کنند، مانند فیبریلاسیون دهلیزی، ممکن است لازم شود کاردیوورژن انجام شود. در این روش، پس از بیهوشی کوتاه‌مدت، شوک الکتریکی به قلب داده می‌شود تا ضربان نامنظم اصلاح شده و ریتم طبیعی قلب بازگردد.

ضربان‌ساز (Pacemaker)

ضربان‌ساز وسیله‌ای است که با ارسال ضربان‌های الکتریکی کوچک به عضله قلب، ضربان منظم را حفظ می‌کند و از کاهش شدید ضربان جلوگیری می‌کند. این دستگاه شامل یک مولد پالس که یک باتری و پردازنده کوچک است و تکانه‌های تولیدی از طریق سیم به قلب منتقل می‌شوند.

دفیبریلاتور قابل کاشت قلبی (ICD)

دفیبریلاتور قابل کاشت قلبی یک دستگاه پیشرفته است که برای درمان تاکی‌کاردی بطنی و فیبریلاسیون بطنی خطرناک استفاده می‌شود. این دستگاه به طور مداوم ریتم قلب را کنترل می‌کند و در صورت بروز ضربان سریع و غیرطبیعی، انرژی الکتریکی به قلب می‌فرستد تا ریتم طبیعی بازیابی شود.

ابلیشن با کاتتر (Catheter Ablation)

در این روش، با استفاده از انرژی الکتریکی با فرکانس بالا، ناحیه‌ای از بافت قلب که باعث ایجاد ریتم غیرطبیعی می‌شود، تخریب می‌شود. ابلیشن می‌تواند به تنهایی یا همراه با دیگر روش‌های درمانی برای بهبود ریتم قلب استفاده شود.

جراحی قلب و اصلاح ضربان قلب

جراحی قلب باز گاهی برای اصلاح بیماری‌های قلبی که منجر به آریتمی می‌شوند انجام می‌شود. روش Maze یکی از این جراحی‌هاست که برای اصلاح فیبریلاسیون دهلیزی به کار می‌رود.

در این روش، مسیرهای الکتریکی غیرطبیعی در دهلیزها محدود شده و جریان ضربان قلب منظم می‌شود. در برخی بیماران پس از جراحی، نصب ضربان‌ساز لازم است.

درمان خانگی آریتمی قلبی

علاوه بر دارو و روش‌های پزشکی، سبک زندگی سالم نقش مهمی در مدیریت آریتمی دارد:

• رژیم غذایی سالم؛ مصرف میوه، سبزیجات و غلات کامل، کاهش نمک و چربی‌های مضر
• فعالیت بدنی منظم؛ حداقل ۳۰ دقیقه ورزش روزانه
• ترک سیگار؛ در صورت دشواری، مشاوره پزشکی و استفاده از روش‌های موثر
• حفظ تناسب اندام؛ کنترل وزن برای کاهش خطر بیماری‌های قلبی

درمان گیاهی آریتمی قلبی

برخی گیاهان برای سلامت قلب مفیدند. زالزالک از قدیم برای درمان تپش قلب و برخی اختلالات قلبی استفاده شده و مطالعات جدید نیز اثرات مثبت آن در بهبود نارسایی‌های قلبی را نشان داده‌اند.

درمان‌های خانگی تپش قلب عصبی

در بسیاری از افراد، تپش قلب ناشی از استرس یا اضطراب رخ می‌دهد. درمان‌های خانگی تپش قلب عصبی می‌تواند به کاهش دفعات و شدت این ضربان‌های نامنظم کمک کند.

از جمله روش‌های موثر در درمان‌های خانگی تپش قلب عصبی می‌توان به تکنیک‌های تنفس عمیق، مدیتیشن، ورزش منظم، کاهش مصرف کافئین و الکل و حفظ رژیم غذایی سالم اشاره کرد.

این اقدامات ساده می‌توانند ضربان قلب را تنظیم کرده و از ایجاد استرس اضافی برای قلب جلوگیری کنند، بدون آنکه نیاز به داروی خاصی باشد.

آیا جراحی برای درمان آریتمی عوارض دارد؟

خطراتی از جمله خونریزی، عفونت، سکته مغزی و سکته قلبی، می‌توانند از عوارض جراحی برای درمان آریتمی باشند.

درمان قطعی آریتمی قلبی چیست؟

درمان قطعی آریتمی قلبی به نوع اختلال و شرایط فرد بستگی دارد. برخی آریتمی‌ها با داروهای ضد آریتمی، کاردیوورژن یا روش‌های پیشرفته مانند ابلیشن با کاتتر قابل کنترل هستند و می‌توانند ریتم قلب را به حالت طبیعی بازگردانند.

با این حال، هیچ روش درمانی برای همه انواع آریتمی‌ها به‌طور قطعی جواب نمی‌دهد و در بسیاری از موارد مدیریت طولانی‌مدت و پایش منظم قلب ضروری است.

چه مدت پس از درمان احساس بهتری خواهم داشت؟

به طور کلی، پیدا کردن داروی مناسب و دوز مؤثر برای درمان آریتمی ممکن است مدتی طول بکشد. بسته به نوع درمان انتخابی، روند بهبودی می‌تواند هفته‌ها یا حتی ماه‌ها زمان ببرد.

در افرادی که روش‌هایی مانند ابلیشن کاتتری یا ایزولاسیون ورید ریوی انجام داده‌اند، ممکن است طی چند هفته همچنان آریتمی مشاهده شود تا فرآیند بهبودی کامل شود. پزشک متخصص می‌تواند با توجه به شرایط خاص شما، مدت زمان تقریبی بهبودی را تعیین کند.

اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از آریتمی قلبی

عوامل مختلفی می‌توانند قلب را تحریک کرده و باعث اختلال در ریتم آن شوند. یکی از موثرترین راه‌ها، اجتناب از این عوامل محرک و تشدیدکننده است:

• اجتناب از محرک‌ها؛ نیکوتین، کافئین، الکل و برخی داروهای بدون نسخه می‌توانند ضربان قلب را افزایش داده و آریتمی ایجاد کنند. برخی داروهای ضدسرفه و سرماخوردگی نیز ممکن است باعث نامنظمی ضربان شوند. برچسب داروها را با دقت بخوانید و در صورت شک با پزشک یا داروساز مشورت کنید.
• ترک سیگار؛ اگر سیگار می‌کشید، سریعا مصرف آن را متوقف کنید.
• فعالیت بدنی منظم؛ ورزش هفتگی کمک می‌کند فشار خون و سطح کلسترول در محدوده سالم باقی بماند.
• رژیم غذایی سالم؛ مصرف زیاد سبزیجات، میوه‌ها و منابع پروتئین گیاهی و پرهیز از چربی‌های اشباع و ترانس، سلامت قلب را حفظ می‌کند.
• مصرف امگا ۳؛ اسیدهای چرب امگا ۳ می‌توانند خطر مرگ ناگهانی قلبی را کاهش دهند. منابع آن شامل ماهی‌های چرب آب‌های سرد مانند سالمون، ساردین و شاه‌ماهی هستند. انجمن قلب آمریکا توصیه می‌کند حداقل دو بار در هفته از این ماهی‌ها استفاده کنید.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

زندگی با آریتمی قلبی ممکن است در ابتدا کمی نگران‌ کننده و گیج‌ کننده به نظر برسد. مهم است آگاه باشید که بیشتر این اختلالات قابل کنترل و مدیریت هستند. با همکاری پزشک و پیروی از برنامه درمانی انتخابی می‌ توانید سلامت قلب خود را حفظ کرده و کیفیت زندگی خود را ارتقا دهید.

به یاد داشته باشید که با آگاهی، حمایت خانواده و مراجعه به موقع به پزشک، می‌توان از عوارض جدی پیشگیری کرد و زندگی فعال و با آرامش‌ بیشتری را ادامه داد.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام به آن پاسخ دهد.

سوالات متداول

آیا آریتمی قلبی همیشه خطرناک است؟

خیر، بعضی آریتمی‌ها خفیف هستند و علامتی ایجاد نمی‌کنند، اما برخی می‌توانند تهدیدکننده زندگی باشند.

تفاوت تاکی‌کاردی با برادی‌کاردی چیست؟

تاکی‌کاردی ضربان قلب سریع‌تر از حد طبیعی است، برادی‌کاردی ضربان قلب کندتر از حد طبیعی است.

روش ابلیشن (Ablation) برای درمان آریتمی چگونه است؟

در این روش با استفاده از انرژی حرارتی یا سرما، بخش‌های ایجادکننده ریتم غیرطبیعی قلب تخریب می‌شوند تا ضربان قلب اصلاح شود.

آیا استرس باعث آریتمی می‌شود؟

استرس می‌تواند محرک آریتمی در افراد مستعد باشد و دفعات یا شدت آن را افزایش دهد.

آریتمی بطنی چیست؟

آریتمی بطنی ریتم غیرطبیعی قلب است که از بطن‌ها منشا می‌گیرد و می‌تواند شدید و تهدیدکننده زندگی باشد.

ورزش باعث آریتمی قلبی می شود؟

ورزش منظم معمولاً مفید است، اما ورزش شدید یا ناگهانی می‌تواند در افراد مستعد آریتمی ایجاد کند.

ارتباط آلزایمر با آریتمی قلبی چیست؟

آریتمی، به‌ویژه فیبریلاسیون دهلیزی، می‌تواند با کاهش جریان خون مغز ریسک زوال عقل و آلزایمر را افزایش دهد.

آیا با درمان گیاهی آریتمی قلبی برطرف می‌شود؟

درمان گیاهی به تنهایی قادر به درمان قطعی آریتمی نیست و فقط ممکن است برخی علائم را کاهش دهد.

آیا کنترل استرس به درمان آریتمی کمک می‌کند؟

بله، مدیریت استرس می‌تواند دفعات و شدت آریتمی را کاهش دهد و کیفیت زندگی بیمار را بهبود بخشد.