معده درد و انواع آن؛ بررسی شایع‌ترین علل ایجاد آن در افراد

علت درد معده چیست؟

ما اغلب درد ناحیه بالای شکم را به عنوان درد معده یا معده درد می‌شناسیم، اما این درد می‌تواند از اندام‌های مختلف علاوه بر معده نیز ناشی شود. در ادامه، دلایل معده درد را به اختصار بررسی می‌کنیم:

علل مرتبط با سیستم گوارش

درد بالای شکم اغلب از مشکلات دستگاه گوارش نشأت می‌گیرد که می‌تواند شامل التهاب، زخم، رفلاکس یا سنگ‌های کیسه صفرا باشد:

• گاستروانتریت یا مسمومیت غذایی: التهاب معده و روده که اغلب با تهوع، استفراغ و اسهال همراه است. این دلایل، علت معده درد و حالت تهوع هستند.
• بیماری رفلاکس معده به مری (GORD) یا فتق هیاتوس: برگشت اسید معده به مری باعث سوزش سر دل و درد بالای شکم و علت معده درد شبانه می‌شود.
• زخم معده: آسیب یا التهاب پوشش داخلی معده که درد سوزشی ایجاد می‌کند.
• سنگ کیسه صفرا: می‌تواند درد شدید و ناگهانی در ناحیه بالای شکم ایجاد کند و یکی از دلایل علت معده درد در بارداری باشد.
• پانکراتیت: التهاب لوزالمعده که درد آن معمولاً به پشت منتشر می‌شود و با تهوع و استفراغ همراه است.
• آپاندیسیت: التهاب آپاندیس که معمولاً درد از اطراف ناف شروع و به پایین سمت راست شکم منتقل می‌شود.

علل مرتبط با روده

برخی مشکلات روده نیز می‌توانند باعث درد معده شوند و با علائم گوارشی مثل نفخ، تغییر در اجابت مزاج یا التهاب همراه باشند:

• سندرم روده تحریک‌پذیر (IBS): این سندروم، علت معده درد در پریودی است و درد متناوب و تغییرات در عادات دفع ایجاد می‌کند.
• عدم تحمل لاکتوز: مشکلات گوارشی پس از مصرف لبنیات
• بیماری‌های التهابی روده: مانند کرون یا کولیت اولسراتیو که باعث درد مزمن و تغییرات مدفوع می‌شوند.
• دیورتیکولیت و بیماری دیورتیکولار: التهاب کیسه‌های کوچک در دیواره روده که می‌تواند درد و تب ایجاد کند.
• انسداد روده: درد شدید، نفخ و استفراغ که نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

علل دیگر درد معده

درد بالای شکم ممکن است از سایر اندام‌ها ناشی شود:

• درد قاعدگی
• سنگ کلیه
• عفونت دستگاه ادراری
• حمله قلبی؛ به ویژه اگر درد با تنگی نفس، تعریق یا انتشار به بازو و فک همراه باشد.

نکته! تشخیص دقیق علت معده درد نیازمند بررسی پزشکی است، زیرا علل آن می‌تواند از مشکلات خفیف گوارشی تا شرایط اورژانسی متفاوت باشد.

داروهایی که می‌توانند باعث معده درد شوند

بسیاری از داروها می‌توانند به‌عنوان عارضه جانبی باعث درد معده شوند.

متن انگلیسی:

You should not use aspirin or anti-inflammatory medicines, such as ibuprofen, to treat abdominal pain other than period pain. These medicines may cause or irritate a stomach or bowel problem.

ترجمه متن:

شما نباید از آسپرین یا داروهای ضد التهابی غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن برای درمان درد شکم به غیر از درد قاعدگی استفاده کنید. این داروها ممکن است باعث ایجاد یا تحریک مشکل معده یا روده شوند. (منبع)

برخی از این داروها عبارتند از:

• داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)
• آسپرین
• برخی داروها برای کنترل علائم زوال عقل

برای آشنایی با داروهای معده درد ایمن در بارداری، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

علت معده درد مداوم چیست؟

معده درد مداوم معمولا نشانه یک مشکل مزمن یا طولانی‌مدت گوارشی است. علل شایع آن شامل زخم معده یا دوازدهه، التهاب معده (گاستریت)، رفلاکس مزمن اسید معده (GERD)، سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS)، بیماری‌های التهابی روده، کیسه صفرا یا پانکراتیت مزمن می‌شوند. همچنین، برخی مشکلات غیرگوارشی مانند مشکلات کبدی، کلیوی یا قلبی نیز می‌توانند درد طولانی‌مدت ایجاد کنند.

تشخیص دقیق معمولا نیازمند معاینه پزشک، شرح حال کامل و آزمایش‌های تصویربرداری یا آزمایش خون و مدفوع است.

علت معده درد شدید و ناگهانی چیست؟

درد شدید و ناگهانی معده اغلب نشانه یک وضعیت حاد و اورژانسی است که نیاز به مراجعه فوری پزشکی دارد. شایع‌ترین علت معده درد شدید آپاندیسیت، پانکراتیت حاد، سنگ کیسه صفرا، پارگی زخم معده، انسداد روده، عفونت حاد معده یا روده (گاستروانتریت شدید) و مشکلات قلبی یا عروقی مانند حمله قلبی است.

این نوع درد معمولاً شدید، ناگهانی و اغلب با علائم همراه مانند تهوع، استفراغ، تب یا تغییر رنگ مدفوع است و نباید نادیده گرفته شود.

علت درد وسط پشت معده چیست؟

دردی که در ناحیه وسط پشت، بین شانه‌ها یا اطراف ستون فقرات احساس می‌شود، می‌تواند به مشکلات پانکراس، کیسه صفرا یا حتی مشکلات قلبی و ریوی مرتبط باشد:

• پانکراتیت حاد یا مزمن می‌تواند درد شدیدی ایجاد کند که به پشت تیر می‌کشد.
• سنگ کیسه صفرا نیز گاهی درد را به پشت منتقل می‌کند.
• دردهای گوارشی ناشی از زخم یا رفلاکس شدید ممکن است به پشت کشیده شوند.
• در موارد کمتر، درد قلبی یا ریوی نیز می‌تواند مشابه درد وسط پشت معده باشد.

درد معده کجاست؟

درد معده معمولاً در ناحیه بالای شکم، درست زیر دنده‌ها و سمت چپ یا وسط بالای شکم احساس می‌شود، اما بسته به علت می‌تواند به اطراف شکم، پشت یا قفسه سینه هم انتشار یابد. پزشکان شکم را به چهار ربع تقسیم می‌کنند و محل دقیق درد می‌تواند به شناسایی اندام درگیر کمک کند.

علائم معده درد

علائم معده درد می‌توانند متنوع باشند و بسته به علت، شدت و محل درد، تجربه افراد متفاوت است. برخی علائم شایع راحت‌تر قابل مدیریت هستند، در حالی که برخی دیگر می‌توانند نشانه مشکلات جدی‌تر باشند و نیاز به مراجعه فوری به پزشک دارند.

علائم رایج

علائم رایج معده درد معمولاً خفیف تا متوسط هستند و اغلب قابل مدیریت خانگی‌اند. این علائم شامل موارد زیر می‌شوند:

• درد: احساس سوزش یا درد مبهم در بالای شکم، زیر دنده‌ها
• نفخ و گاز: احساس پر بودن شکم و آروغ مکرر
• تهوع و استفراغ: احساس ناخوشی و بالا آوردن محتویات معده
• تغییرات اشتها و سیری: سیری زودرس یا کاهش اشتها
• تغییرات روده: اسهال یا یبوست
• اضطراب: دلشوره، نگرانی و ناراحتی معده

علائم خطرناک (نیاز به مراجعه فوری)

علائم زیر ممکن است نشانه مشکلات جدی باشند و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارند:

• درد بسیار شدید: ایجاد دردی غیرقابل تحمل
• استفراغ خونی: استفراغ شبیه تفاله قهوه یا خونی
• مدفوع با رنگ غیرطبیعی: سیاه، قیری، چسبناک یا خونی
• کاهش وزن ناگهانی: بدون دلیل مشخص
• علائم دیگر: تب بالا، لرز، تعریق، ضعف عمومی، تنگی نفس یا تورم شکم

علائم مشکلات خاص‌تر (مانند رفلاکس یا زخم معده)

برخی علائم به بیماری‌های خاص‌تر معده اشاره دارند و شناسایی آن‌ها به تشخیص کمک می‌کند:

• رفلاکس: سوزش قفسه سینه، سرفه مداوم، گلودرد و احساس توده در گلو.
• زخم معده: درد شدیدتر هنگام خالی بودن معده که با خوردن غذا ممکن است کاهش یابد.

انواع درد معده

معده درد انواع مختلفی دارد که بسته به علت، شدت و محل درد متفاوت است. شناسایی نوع درد بر اساس محل، شدت و علائم جانبی به تشخیص درست و مراجعه به پزشک برای درمان کمک می‌کند.

در ادامه، انواع درد معده را براساس شدت علائم آورده‌ایم:

انواع معده درد بر اساس علائم

معده درد اشکال مختلفی دارد و با توجه به شدت، محل و علائم همراه، می‌توان نوع آن را تشخیص داد:

• درد سوزشی یا تیز در بالای شکم: معمولاً ناشی از زخم معده یا دوازدهه و التهاب معده (گاستریت) است.
• درد همراه با نفخ و گاز: اغلب به سندروم روده تحریک‌پذیر (IBS) یا سوءهاضمه مربوط می‌شود.
• درد همراه با اسهال: می‌تواند نشانه گاستروانتریت (عفونت ویروسی یا باکتریایی معده و روده) باشد.
• درد ضربان‌دار یا گرفتگی: معمولاً ناشی از اسپاسم عضلات شکم است.
• درد مزمن و طولانی‌مدت: ممکن است با بیماری‌های مزمن گوارشی مانند رفلاکس یا IBS مرتبط باشد.
• درد عصبی معده: با اضطراب، تهوع، تغییر اشتها، نفخ و تغییرات در دفع (اسهال یا یبوست) همراه است.

چه زمانی باید برای معده درد به پزشک مراجعه کرد؟

در هر کدام از شرایط زیر لازم است به پزشک مراجعه کنید:

• درد معده به سرعت بدتر می‌شود.
• درد یا نفخ معده از بین نمی‌رود یا دوباره برمی‌گردد.
• درد معده و مشکل در بلع غذا دارید.
• بدون تلاش وزن کم می‌کنید.
• ناگهان تعداد دفعات ادرار تان بیشتر یا کمتر می‌شود.
• ادرار کردن ناگهان دردناک می‌شود.
• از مقعد یا واژن خونریزی می‌کنید، یا ترشحات غیرطبیعی از واژن دارید.
• اسهال دارید که پس از چند روز از بین نمی‌رود.

تشخیص درد معده

تشخیص معده درد بر اساس معاینه فیزیکی، شرح حال دقیق علائم و آزمایش‌های تشخیصی انجام می‌شود تا علت اصلی مانند عفونت، زخم، التهاب یا مشکلات قلبی مشخص شود. روش‌های تشخیص معده درد عبارتند از:

• معاینه پزشکی؛ پزشک با معاینه فیزیکی شکم، نقاط حساس یا متورم را بررسی می‌کند.
• گرفتن شرح حال دقیق بیمار توسط پزشک؛ شرح حال دقیق شامل محل، شدت، زمان و نوع درد و علائم همراه مثل تهوع، نفخ، استفراغ و تغییرات روده است.
• آزمایش‌های خون؛ بررسی آنزیم‌های کبد و پانکراس، آنتی‌بادی‌ها یا تست هلیکوباکتر پیلوری و در صورت شک به مشکل قلبی و بررسی آنزیم‌های قلبی با آزمایش خون
• آزمایش مدفوع؛ بررسی هلیکوباکتر پیلوری یا خون مخفی در مدفوع
• آزمایش‌های تصویربرداری؛ سونوگرافی، CT یا MRI برای مشاهده ساختار داخلی شکم، تشخیص زخم، تومور یا التهاب؛ سری GI فوقانی (اشعه ایکس) برای بررسی مری، معده و دوازدهه
• آندوسکوپی؛ وارد کردن لوله باریک مجهز به دوربین به معده و دوازدهه برای مشاهده مستقیم التهاب، زخم یا ناهنجاری‌ها
• تست‌های قلبی؛ نوار قلب (ECG)، الکتروکاردیوگرام (ECG) و تست ورزش و تست استرس در صورت مشکوک بودن به علت قلبی درد

محل درد معده چه چیزی را نشان می‌دهد؟

محل درد می‌تواند سرنخ مهمی درباره علت معده درد باشد. هرچند تنها عامل تشخیص نیست، اما می‌تواند نشان دهد کدام اندام‌ها ممکن است درگیر باشند.

پزشکان برای بررسی درد، شکم را به چهار بخش اصلی تقسیم می‌کنند:

• ربع بالای راست: مشکلات مرتبط با معده، کبد، کیسه صفرا، روده بزرگ، کلیه راست و بخش تحتانی ریه راست
• ربع بالای چپ: مشکلات مرتبط با طحال، معده، کلیه چپ، روده بزرگ و بخش تحتانی ریه چپ
• ربع پایین چپ: مشکلات مرتبط با کلیه چپ، روده بزرگ و تخمدان چپ
• ربع پایین راست: مشکلات مرتبط با کلیه راست، روده بزرگ، آپاندیس و تخمدان راست

همچنین اگر درد از قفسه سینه شروع شود، می‌تواند به مشکلات قلبی یا ریوی نیز اشاره داشته باشد.

درمان معده درد

برای کاهش معده درد و درمان معده درد، ابتدا می‌توانید از روش‌های خانگی و سبک زندگی سالم استفاده کنید. اگر درد شدید، مداوم یا همراه با علائم خطرناک مانند تب، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه باشد، فوراً به پزشک مراجعه کنید.

درمان‌های خانگی و طبیعی

برای کاهش درد معده، بسیاری از روش‌های درمان خانگی معده درد و تغییر سبک زندگی می‌توانند کمک‌کننده باشند. این روش‌ها به کاهش التهاب، تنظیم عملکرد معده و کاهش علائم ناخوشایند کمک می‌کنند و اغلب به‌عنوان مرحله اول درمان توصیه می‌شوند:

• مصرف غذاهای سبک مانند برنج سفید، سیب‌زمینی پخته، موز، مرغ بدون چربی و سوپ رقیق به کاهش درد معده کمک می‌کند.
• نوشیدن دمنوش‌های گیاهی مانند بابونه، نعناع و زنجبیل و همچنین آب ولرم می‌تواند اسید معده را کاهش دهد.
• بعد از خوردن غذا بلافاصله دراز نکشید و اجازه دهید معده هضم خود را کامل انجام دهد.
• از خوردن غذاهای چرب، تند، اسیدی و دیر هضم خودداری کنید تا التهاب معده تشدید نشود.
• دوری از سیگار و الکل می‌تواند به کاهش تحریک و التهاب معده کمک کند.
• قرار دادن کمپرس آب گرم روی شکم می‌تواند گرفتگی و درد معده را تسکین دهد.
• مدیریت استرس با یوگا، مدیتیشن و خواب کافی اثرات منفی استرس بر معده را کاهش می‌دهد.

اگر می‌خواهید بدانید برای کاهش درد معده باید چی بخورید، مقاله زیر را بخوانید:

درمان‌های دارویی (با مشورت پزشک)

اگر درمان خانگی معده درد و تغییر سبک زندگی کافی نباشند یا درد معده شدید و مزمن باشد، داروی معده درد که توسط پزشک تجویز میشوند می‌توانند به تسکین سریع‌تر علائم و درمان علت اصلی کمک کنند. این داروها باید دقیقاً طبق دستور پزشک مصرف شوند تا اثر بخشی و ایمنی تضمین شود.

• داروهای ضد اسید تولید اسید معده را کاهش می‌دهند و به کاهش سوزش سر دل کمک می‌کنند.
• داروهای محافظ معده مانند سوکرالفیت یا میزوپروستول به درمان زخم معده کمک می‌کنند.
• بیسموت ساب سیترات و شربت‌های حاوی آلژینات و سیمیتیکون، التهاب معده را کاهش داده و پوشش داخلی آن را محافظت می‌کنند.
• آنتی‌بیوتیک‌ها در صورت تشخیص عفونت هلیکوباکتر پیلوری با تجویز پزشک مصرف می‌شوند.
• داروهای تسکین‌دهنده اسپاسم روده درد ناشی از اسپاسم‌های معده یا روده را کاهش می‌دهند.

نکته! مصرف هر دارو باید تحت نظر پزشک باشد و از خوددرمانی پرهیز شود، زیرا برخی داروها می‌توانند علائم را تشدید کنند یا عوارض جانبی داشته باشند.

اگر می‌خواهید بدانید بهترین دارو برای کاهش درد معده چیست، مقاله زیر را بخوانید:

درمان درد معده در شب

درمان درد معده در شب با ترکیبی از روش‌های خانگی و در صورت نیاز مصرف دارو انجام می‌شود. هدف از انجام این کارها، باعث کاهش اسید معده، آرام‌ کردن دستگاه گوارش و جلوگیری از تشدید علائم درد معده در هنگام خواب است. در ادامه، روش‌های درمانی برای معده درد در شب را بررسی خواهیم کرد:

• نوشیدن نوشیدنی‌های گرم مثل چای زنجبیل، بابونه یا رازیانه
• بالا نگه داشتن سر هنگام خواب
• پرهیز از غذاهای چرب، تند و سنگین قبل از خواب
• مصرف عسل یا آب گرم و عسل برای کاهش تحریک معده
• تنفس عمیق، مدیتیشن یا ورزش سبک
• مصرف داروهای بدون نسخه برای کاهش فوری اسید معده
• مصرف داروهایی مانند امپرازول برای کاهش تولید اسید

چه غذایی برای معده درد خوب است؟

اگر معده درد دارید این غذاها را بخورید تا به کاهش التهاب معده، تسکین درد و بهبود روند هضم کمک کنند:

• برنج سفید، نان تست، سیب‌زمینی پخته، کراکر و بلغور جو دوسر ساده
• مرغ آب‌پز یا کبابی، ماهی، تخم‌مرغ آب‌پز، بوقلمون و ماست کم‌چرب
• موز به دلیل خاصیت ملایم و سیب پخته یا پوره‌شده
• هویج، کدو و سبزیجات بخارپز

اگر می‌خواهید بدانید شیر چقدر در کاهش درد معده موثر است، مقاله زیر را بخوانید:

برای معده درد صبح ناشتا چی بخوریم؟

برای معده‌درد صبح ناشتا باید غذای سبک و زودهضم میل کنید. مصرف مواد غذایی ملایم می‌تواند درد و سوزش صبحگاهی را کاهش دهد. نان تست یا نان سبوس‌گرفته، موز، برنج ساده یا فرنی کم‌چرب، به جذب اسید اضافی کمک می‌کنند و جو دوسر ساده، سیب پخته و ماست کم‌چرب نیز برای آرام کردن معده کمک می‌کنند.

بادتان باشد که بهتر است از خوردن قهوه، چای پررنگ، غذاهای چرب و تند در صبح ناشتا بپرهیزید تا معده فرصت آرام شدن داشته باشد.

شام مناسب برای معده درد

شام مناسب برای معده‌درد باید سبک، کم‌چرب و زودهضم باشد. سوپ ساده و کم‌چرب، برنج سفید با مرغ آب‌پز یا بخارپز، سیب‌زمینی آب‌پز و سبزیجات پخته مانند هویج یا کدو و ماست کم‌چرب و بدون افزودنی، بهترین مواد غذایی برای شام هستند.

شام را حداقل دو تا سه ساعت قبل از خواب مصرف کنید و غذاهای تند، سرخ‌کرده، سس‌دار و نوشیدنی‌های کافئین‌دار را میل نکنید.

دمنوش برای معده درد

برای تسکین معده درد، نوشیدن دمنوش‌های زیر برای کاهش التهاب، اسپاسم و ناراحتی‌های خفیف گوارشی مفید است:

• دمنوش بابونه
• دمنوش زنجبیل
• دمنوش نعناع
• دمنوش رازیانه
• دمنوش بومادران

میوه های مفید برای معده درد

میوه‌های مفید برای معده‌درد هضم آسانی دارند، اسیدی نیستند و به کاهش التهاب و تحریک معده کمک می‌کنند. بهترین میوه‌ها برای معده درد عبارتند از:

• موز
• سیب پخته یا پوره سیب
• گلابی
• خربزه
• توت‌ها به مقدار کم

در زمان معده‌درد، میوه‌های بسیار ترش، نارس یا پر فیبر خام مثل پرتقال، گریپ‌فروت و آناناس نخورید.

پیشگیری از درد معده چگونه ممکن است؟

نکات زیر ممکن است به جلوگیری از درد معده کمک کنند:

• مصرف وعده‌های غذایی کوچک‌تر و مکرر به جای سه وعده سنگین می‌تواند فشار روی معده را کاهش دهد.
• محدود کردن غذاهای چرب، تند، سرخ‌شده، شکلات، قهوه و نوشیدنی‌های گازدار به پیشگیری از تحریک معده کمک می‌کند.
• نوشیدن آب کافی هضم غذا را بهبود می‌بخشد و بدن را هیدراته نگه می‌دارد.
• کاهش وزن اضافی فشار روی معده را کم کرده و احتمال درد معده را کاهش می‌دهد.
• مصرف میوه‌هایی مانند موز می‌تواند رفلاکس معده را کاهش داده و مواد مغذی لازم را تامین کند.
• ورزش منظم عملکرد هضم را بهبود می‌بخشد و به کنترل وزن کمک می‌کند.
• مدیریت استرس با یوگا، مدیتیشن و روش‌های آرام‌سازی می‌تواند درد معده عصبی را کاهش دهد.
• ترک سیگار و پرهیز از الکل از تحریک و التهاب معده جلوگیری می‌کند.
• پس از خوردن غذا حداقل ۲ تا ۳ ساعت صبر کنید و سپس دراز بکشید تا برگشت اسید کاهش یابد.
• قرار دادن سر بالاتر از بدن با استفاده از بالش اضافه هنگام خواب از بازگشت اسید جلوگیری می‌کند.
• پوشیدن لباس‌های گشاد و راحت فشار اضافی روی شکم را کاهش می‌دهد.
• پیاده‌روی بعد از غذا حرکات روده را تحریک کرده و هضم غذا را بهبود می‌بخشد.
• مدیریت بیماری‌های زمینه‌ای مانند یبوست و رفلاکس معده می‌تواند از دردهای مزمن جلوگیری کند.

توصیه‌ای تیم دارو دات کام به شما

عوامل زیادی می‌توانند باعث معده درد شوند که اجتناب‌ناپذیر است و همه ما هر از گاهی آن را تجربه خواهیم کرد. علل شایع، مانند نفخ و سوء هاضمه، مسمومیت غذایی یا اسهال ممکن است فوراً قابل تشخیص یا قابل درمان باشند.

اما گاهی اوقات معده درد نشانه یک بیماری ناشناخته یا جدی است که نباید در پیگیری آن کوتاهی کرد. حتی اگر درد معده شما خفیف باشد، اگر از بین نرفت، دوباره عود کرد یا بدتر شد، حتماً به پزشک مراجعه کنید.

سوالات متداول

درد معده از چیست؟

درد معده می‌تواند به علت مشکلات گوارشی، عفونت‌ها، زخم، رفلاکس، داروها، استرس یا مشکلات قلبی و کلیوی ایجاد شود.

درد بالای معده نشانه چیست؟

درد بالای معده می‌تواند ناشی از سوء‌هاضمه، رفلاکس، زخم معده، التهاب معده، سنگ کیسه صفرا یا مشکلات پانکراس باشد.

برای معده درد چی خوبه؟

استراحت، وعده‌های غذایی کوچک، پرهیز از غذاهای سنگین و چرب، مصرف مایعات کافی و در صورت نیاز استفاده از آنتی‌اسیدهای بدون نسخه می‌تواند کمک‌کننده باشد.

چگونه از معده درد پیشگیری کنیم؟

غذای سبک و آهسته بخورید، از غذاهای محرک پرهیز کنید، آب کافی بنوشید، ورزش و خواب منظم داشته باشید و استرس را مدیریت کنید.