آزمایش تیروئید TSH چیست؟ نحوه خواندن و بررسی جواب آزمایش

آزمایش تیروئید TSH چیست و انواع آزمایش تیروئید کدامند؟

آزمایش تیروئید، یک آزمایش خون است که سطح هورمون‌های مختلف را در خون شما اندازه‌گیری می‌کند تا بررسی کند غده تیروئید شما چقدر خوب کار می‌کند.

درحالی‌که آزمایش TSH متداول‌ترین و اغلب اولین آزمایشی است که پزشک تجویز می‌کند، اما تنها آزمایش موجود در این زمینه نیست. در حقیقت، TSH تنها یک بخش از یک گروه بزرگ‌تر از آزمایش‌هاست که تصویر کامل‌تری از سلامت تیروئید شما ارائه می‌دهد. در ادامه به بررسی انواع این آزمایش‌ها می‌پردازیم:

آزمایش هورمون محرک تیروئید (TSH)

این آزمایش محور اصلی موضوع این مقاله است و اغلب به‌عنوان اولین و اصلی‌ترین آزمایش برای ارزیابی عملکرد غده تیروئید و تشخیص علائم تیروئید کم‌کار (هیپوتیروئیدیسم) یا علائم تیروئید پرکار (هیپرتیروئیدیسم) استفاده می‌شود. این آزمایش همچنین می‌تواند برای غربالگری نوزادان از نظر کم‌کاری تیروئید مادرزادی، بررسی اثربخشی درمان جایگزینی هورمون برای بیماران مبتلا به کم کاری تیروئید یا ارزیابی عملکرد غده هیپوفیز مورداستفاده قرار گیرد.

آزمایش تیروئید tsh t3 t4

آزمایش تیروکسین (T4) و تری‌یدوتیرونین (T3) هورمون‌های واقعی تولید شده توسط غده تیروئید شما را اندازه‌گیری می‌کنند. این آزمایش‌ها اغلب به‌صورت آزاد (Free T4 و Free T3) اندازه‌گیری می‌شوند تا تنها بخش فعال و غیر متصل به پروتئین هورمون در خون را نمایش دهند. اگر نتیجه آزمایش TSH شما غیرطبیعی باشد، پزشک برای به‌دست‌آوردن یک تصویر کامل و تشخیص دقیق‌تر، به احتمال زیاد این آزمایش‌ها را در کنار TSH تجویز خواهد کرد. نتایج این آزمایش‌ها در کنار هم به پزشک کمک می‌کند تا علت اصلی مشکل را تشخیص دهد.

آزمایش آنتی‌بادی‌های تیروئید

در برخی موارد، پزشک ممکن است به یک بیماری خودایمنی که بر غده تیروئید تأثیر می‌گذارد، مانند بیماری هاشیموتو (که باعث تیروئید کم‌کار می‌شود) یا بیماری گریوز (که باعث تیروئید پرکار می‌شود) مشکوک شود. در این شرایط، ممکن است آزمایش آنتی‌بادی‌های تیروئید نیز تجویز شود. این آزمایش‌ها به شناسایی دلیل زمینه‌ای اختلال در عملکرد تیروئید کمک می‌کنند.

علاوه بر این آزمایش‌ها، ممکن است پزشک غده تیروئید شما را به‌صورت فیزیکی نیز معاینه کند. در نهایت، همه این اطلاعات در کنار علائم و سابقه پزشکی شما، به پزشک کمک می‌کند تا یک تشخیص دقیق و برنامه درمانی مناسب برای شما تجویز کند.

آزمایش تیروئید TSH باید چند باشد؟

اگر بخواهیم به ساده‌ترین شکل ممکن، معنی TSH را توضیح دهیم، می‌توان این‌طور گفت که TSH یک سیگنال است. سطح TSH شما به پزشکتان می‌گوید که غده هیپوفیز شما چقدر سخت کار می‌کند تا غده تیروئیدتان هورمون تولید کند.

در آزمایش تیروئید TSH بالا نشانه چیست؟

این به این معنی است که غده هیپوفیز شما مقدار زیادی TSH آزاد می‌کند. TSH بالا یک نشانه قوی برای تیروئید کم‌کار (هیپوتیروئیدیسم) است. در این حالت، تیروئید شما به‌اندازه کافی هورمون تولید نمی‌کند و بدن شما با افزایش TSH سعی در تحریک آن دارد. در موارد بسیار نادر، TSH بالا ممکن است به یک مشکل در خود غده هیپوفیز اشاره داشته باشد، مانند یک تومور که باعث تولید کنترل‌نشده TSH می‌شود. در بیمارانی که تحت درمان برای تیروئید کم‌کار هستند، TSH بالا می‌تواند نشان‌دهنده این باشد که دوز داروی جایگزینی هورمون آن‌ها کافی نیست. بهترین دارو برای کم کاری تیروئید لووتیرکسین است که دوز آن باید توسط پزشک و پس از انجام آزمایشات لازم تعیین شود.

آزمایش تیروئید TSH پایین

آزمایش تیروئید TSH بالا به این معنی است که غده هیپوفیز شما مقدار بسیار کمی TSH آزاد می‌کند. این وضعیت معمولا به این دلیل است که غده تیروئید شما به‌خودی‌خود بیش از حد هورمون تولید می‌کند و هیپوفیز سعی دارد با کاهش TSH، آن را آرام کند. این شرایط یک نشانه قوی برای تیروئید پرکار (هیپرتیروئیدیسم) است. TSH پایین همچنین می‌تواند نشان‌دهنده آسیب به غده هیپوفیز باشد که مانع از تولید TSH می‌شود. در بیمارانی که تحت درمان برای تیروئید کم‌کار هستند، TSH پایین ممکن است به این معنی باشد که دوز داروی آن‌ها بیش از حد نیاز است. بهترین دارو برای پرکاری تیروئید با توجه به علت و شرایط هر بیمار متفاوت خواهد بود. رایج‌ترین داروها متیمازول و پروپیل‌تیواوراسیل هستند که تولید هورمون را کاهش می‌دهند. گاهی از ید رادیواکتیو یا جراحی نیز استفاده می‌شود.

آزمایش تیروئید TSH نرمال چند است؟

مقدار طبیعی TSH برای همه یک عدد ثابت نیست. این مقدار بر اساس سن، وضعیت سلامتی و حتی دوران بارداری می‌تواند متفاوت باشد.

برای اکثر بزرگسالان سالم، محدوده طبیعی TSH عموما بین 0.4 تا 4.0 mU/L (میکرو واحد در لیتر) است. بااین‌حال، بسیار مهم است که بدانید این محدوده ممکن است در آزمایشگاه‌های مختلف متفاوت باشد.

برای همین، در گزارش آزمایشگاهی که دریافت می‌کنید، یک محدوده مرجع خاص برای همان آزمایشگاه چاپ شده است و این همان محدوده‌ای است که پزشک شما برای تفسیر نتایج از آن استفاده خواهد کرد.

فراتر از محدوده کلی بزرگسالان، سطح TSH در طول زندگی یک فرد تغییر می‌کند. به‌عنوان‌مثال، سطح TSH در نوزادان و کودکان نسبت به بزرگسالان بسیار بالاتر است؛ زیرا بدن آن‌ها به‌سرعت درحال‌رشد است و نیاز به متابولیسم بالاتری دارد.

در افراد مسن‌تر، به‌ویژه بالای هشتاد سال، سطح TSH تمایل به بالاتر بودن دارد، حتی اگر هیچ مشکل سلامتی مرتبط با تیروئید نداشته باشند.

جدول تفسیر آزمایش تیروئید TSH

قبل از هر چیز، به یاد داشته باشید که فقط یک پزشک متخصص می‌تواند نتایج و جواب آزمایش تیروئید TSH را به طور کامل و در چارچوب علائم، سابقه پزشکی و سایر آزمایش‌های شما تفسیر کند. تفسیر صرف یک عدد به‌تنهایی می‌تواند گمراه‌کننده باشد.

تیروئید کم کار در آزمایش چگونه مشخص می‌شود؟

شایع‌ترین نشانه تیروئید کم‌کار (هیپوتیروئیدیسم) سطح TSH بالا به همراه سطح T4 آزاد (FT4) پایین است. این به این معنی است که غده هیپوفیز شما برای تولید هورمون‌های بیشتر فریاد می‌زند، اما تیروئید شما به‌اندازه کافی پاسخ نمی‌دهد.

یک سناریوی دیگر نیز وجود دارد که به آن هیپوتیروئیدیسم ساب کلینیکال یا نارسایی خفیف تیروئید گفته می‌شود. در این حالت، ممکن است سطح TSH شما کمی بالا باشد، اما سطح FT4 شما همچنان در محدوده طبیعی قرار دارد.

این نشان می‌دهد که بدن شما همچنان قادر به حفظ سطح T4 در محدوده طبیعی است، اما باید برای انجام این کار کمی سخت‌تر تلاش کند.

تیروئید پر کار در آزمایش چگونه مشخص می‌شود؟

تیروئید پرکار (هیپرتیروئیدیسم) معمولا زمانی تشخیص داده می‌شود که سطح TSH شما پایین باشد، اما سطح T4 آزاد (FT4) و یا T3 آزاد (FT3) شما بالا باشد.

این نشان می‌دهد که غده تیروئید شما به‌خودی‌خود هورمون‌های زیادی تولید می‌کند و غده هیپوفیز تولید TSH خود را به‌شدت کاهش داده است تا آن را متوقف کند.

تفسیر آزمایش تیروئید در بارداری چگونه است؟

داشتن سطح سالم TSH و هورمون‌های تیروئید در دوران بارداری برای رشد مناسب نوزاد و همچنین سلامت مادر بسیار مهم است. به همین دلیل، پزشکان به‌صورت منظم عملکرد تیروئید مادران باردار را تحت‌نظر می‌گیرند. سطح TSH به طور طبیعی در طول بارداری نوسان می‌کند و به همین دلیل، محدوده طبیعی برای هر سه ماهه بارداری متفاوت است.

• در سه ماهه اول، سطح TSH معمولا کمی پایین‌تر از حد طبیعی است و محدوده طبیعی آن بین ۰.۱۸ تا ۲.۹۹ میکرو واحد در میلی‌لیتر قرار دارد.
• در سه ماهه دوم، این محدوده به ۰.۱۱ تا 3.98 uIU/mL تغییر می‌کند.
• در سه ماهه سوم، محدوده طبیعی ۰.۴۸ تا 4.71 uIU/mL است.

توجه به این نوسانات بسیار مهم است، چرا که یک عدد TSH که در یک فرد عادی پایین تلقی می‌شود، ممکن است برای یک زن باردار در سه ماهه اول طبیعی باشد.

عدد tsh آزمایش تیروئید نوزادان باید چند باشد؟

نوزادان در بسیاری از کشورها به‌صورت معمول برای یک وضعیت به نام هیپوتیروئیدیسم مادرزادی (کم‌کاری تیروئید از بدو تولد) با آزمایش TSH غربالگری می‌شوند. انجام این غربالگری بسیار مهم است؛ زیرا کم‌کاری تیروئید از بدو تولد می‌تواند بر رشد و تکامل نوزاد تاثیر بگذارد، مگر اینکه به‌موقع تشخیص داده و درمان شود.

همانطور که پیشتر اشاره شد، سطح TSH یک نوزاد به طور طبیعی بسیار بالاتر از یک بزرگسال است. برای نوزاد یک تا پنج روزه، محدوده طبیعی بین 0.7 تا 15.2 uIU/mL است.

این محدوده به تدریج با بزرگ‌تر شدن نوزاد کاهش می‌یابد؛ به عنوان مثال، برای یک نوزاد شش تا نود روزه، محدوده طبیعی 0.72 تا 11 uIU/mL است.

آزمایش تیروئید چگونه انجام می‌شود؟

آزمایش TSH یک آزمایش خون بسیار ساده و سریع است و شرایط خاصی برای انجام آن وجود ندارد. برای انجام این آزمایش، از یک سوزن کوچک برای گرفتن نمونه خون کمی از رگ بازوی شما استفاده می‌شود.

ممکن است هنگام فرو رفتن یا بیرون آمدن سوزن احساس کمی سوزش یا فشار کنید، اما کل این فرایند معمولا کمتر از ۵ دقیقه طول می‌کشد. پس از گرفتن خون، یک گاز استریل یا باند روی محل قرار داده می‌شود و شما می‌توانید بلافاصله به فعالیت‌های روزانه خود بازگردید.

نکات و شرایط آزمایش تیروئید TSH

آماده شدن برای آزمایش TSH معمولا بسیار ساده است. نکته کلیدی این است که به‌صورت شفاف با پزشک خود صحبت کنید و تمام اطلاعات لازم را در اختیار او قرار دهید.

آیا برای آزمایش تیروئید باید ناشتا باشم؟

برای آزمایش TSH، عموما نیازی به ناشتا بودن ندارید. بااین‌حال، گاهی اوقات پزشکان آزمایش‌های خون دیگری را هم‌زمان با آزمایش TSH تجویز می‌کنند و آن آزمایش‌های دیگر ممکن است به ناشتا بودن نیاز داشته باشند؛ بنابراین، بهترین و مطمئن‌ترین کار این است که همیشه از پزشک یا آزمایشگاه بپرسید که آیا باید ناشتا باشید یا خیر تا از هرگونه سردرگمی جلوگیری شود.

چه چیزی نباید قبل آزمایش تیروئید خورد؟

ازآنجایی‌که معمولا برای آزمایش TSH ناشتا بودن لازم نیست، هیچ غذای خاصی وجود ندارد که لازم باشد از خوردن آن اجتناب کنید. اگر پزشک شما به دلیل آزمایش‌های دیگری به شما گفته است که ناشتا باشید، باید برای چند ساعت (معمولا ۸ ساعت) قبل از گرفتن خون از خوردن و آشامیدن هرگونه نوشیدنی به جز آب خودداری کنید.

چه داروهایی را باید قبل از انجام آزمایش تیروئید قطع کنم؟

هیچ دارویی را بدون مشورت و دستور مستقیم پزشک خود قطع نکنید. بسیار مهم است که به پزشک خود در مورد تمام داروها، مکمل‌ها و ویتامین‌هایی که مصرف می‌کنید، اطلاع دهید. برخی از این داروها و مکمل‌ها می‌توانند بر عملکرد تیروئید و در نتیجه بر نتایج آزمایش شما تأثیر بگذارند.

به عنوان مثال، داروهایی مانند استروئیدها، دوپامین و مسکن‌های افیونی می‌توانند باعث کاهش غیرطبیعی TSH شوند. همچنین، مکمل بیوتین (ویتامین B7) نیز می‌تواند با نتایج آزمایش تیروئید تداخل داشته باشد.

آیا نتایج آزمایش تیروئید به‌تنهایی کافی است؟

سطح TSH طبیعی نشان‌دهنده این است که تیروئید شما به‌درستی کار می‌کند، اما TSH غیرطبیعی نشاندهنده وجود کم یا بیش از حد هورمون تیروئید است، اما همیشه علت دقیق آن را فاش نمی‌کند. به همین دلیل است که پزشک شما ممکن است آزمایش‌های دیگری مانند T4 آزاد یا آنتی‌بادی‌های تیروئید را تجویز کند تا ذهنیت کامل‌تری از سلامت شما به دست آورد.

بسیاری از آزمایشگاه‌ها از یک سیستم آبشاری استفاده می‌کنند. این به این معنی است که اگر TSH شما غیرطبیعی باشد، آن‌ها به طور خودکار آزمایش‌های دیگر مانند T4 آزاد را انجام می‌دهند تا بدون نیاز به نمونه‌گیری دوم، یک ذهنیت کامل به پزشک شما ارائه دهند.

برای مثال، اگر TSH بالا باشد، معمولا آزمایش T4 آزاد برای تایید هیپوتیروئیدیسم انجام می‌شود. در موارد خاص، مانند کودکان یا زمانی که پزشک به یک مشکل در غده هیپوفیز مشکوک است، پزشکان T4 را از همان ابتدا در کنار TSH اندازه‌گیری می‌کنند، زیرا T4 برای رشد مغز در کودکان بسیار حیاتی است.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

بررسی سطح هورمون‌های تیروئید، به‌ویژه TSH، نقشی حیاتی در حفظ سلامت متابولیسم بدن ایفا می‌کند. همان‌طور که گفته شد، تفسیر دقیق نتایج نیازمند توجه به محدوده‌های نرمال، شرایط سنی و بارداری است. توصیه می‌شود برای اطمینان از صحت نتایج، قبل از آزمایش مصرف داروها و مکمل‌هایی مانند بیوتین را با پزشک مطرح کنید و در صورت مصرف لووتیروکسین، دارو را پس از نمونه‌گیری بخورید. به یاد داشته باشید که خوددرمانی یا تغییر دوز دارو بدون مشورت متخصص می‌تواند عوارض جدی داشته باشد. همواره تفسیر نتایج آزمایش را به پزشک بسپارید تا با توجه به وضعیت کلی شما، بهترین راهکار درمانی را اتخاذ کند. در ادامه اگر سوالی در این مورد دارید، در قسمت نظرات بنویسید تا پزشکان ما به آن پاسخ دهند.

سوالات متداول

آزمایش تیروئید چگونه است؟

آزمایش تیروئید با نمونه‌گیری خون از ورید بازو انجام می‌شود. سپس سطح هورمون‌های TSH، T3 و T4 در آزمایشگاه اندازه‌گیری می‌شود.

علامت اختصاری تیروئید در آزمایش خون چیست؟

مهم‌ترین علامت اختصاری TSH است که هورمون محرک تیروئید را نشان می‌دهد. همچنین T3 و T4 برای بررسی عملکرد تیروئید اندازه‌گیری می‌شوند.

آزمایش تیروئید چند وقت یکبار باید انجام شود؟

برای افراد سالم هر ۵ سال یکبار توصیه می‌شود. در صورت بیماری تیروئید یا مصرف دارو، معمولا هر ۶ تا ۱۲ ماه باید آزمایش دهید.

نحوه انجام آزمایش تیروئید با خون است یا ادرار؟

برای انجام آزمایش تیروئید از ورید بازو خون گرفته می‌شود.

برای آزمایش تیروئید چند ساعت ناشتا باشیم؟

آزمایش تیروئید به تنهایی نیاز به ناشتایی ندارد. اما در صورت همزمان بودن با آزمایش‌های دیگر حدود 8 تا 12 ساعت ناشتایی کامل نیاز است.

آزمایش تیروئید نوزاد باید در چه زمانی انجام شود؟

آزمایش تیروئید نوزاد معمولا بین ۳ تا ۵ روزگی پس از تولد، از طریق نمونه‌گیری از پاشنه پا انجام می‌شود.

آیا بالا بودن TSH خطرناک است؟

بالا بودن TSH معمولا نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید است. اگر درمان نشود می‌تواند باعث مشکلات قلبی، ناباروری و افزایش کلسترول خطرناک شود.

آزمایش تیروئید برای ریزش مو انجام می‌ شود؟

بله، اختلالات تیروئید از جمله کم‌کاری یا پرکاری می‌تواند باعث ریزش مو شود. پزشکان برای بررسی علت، آزمایش تیروئید را تجویز می‌کنند.

چه داروهایی می‌ توانند در نتیجه آزمایش تیروئید اختلال ایجاد کنند؟

داروهای ضد بارداری، لیتیوم، آمیودارون و مکمل‌های بیوتین می‌توانند در نتایج آزمایش تیروئید اختلال ایجاد کنند.

آیا کافئین می‌ تواند سطح TSH را تغییر دهد؟

کافئین معمولا تاثیر قابل توجهی بر سطح TSH ندارد، اما مصرف بیش از حد ممکن است به طور غیرمستقیم بر عملکرد تیروئید اثر بگذارد.

به‌غیر از آزمایش خون، از چه روش‌ دیگری برای بررسی عملکرد تیروئید استفاده می‌ شود؟

سونوگرافی تیروئید برای بررسی اندازه، ساختار و گره‌ها استفاده می‌شود. همچنین اسکن تیروئید و بیوپسی سوزنی روش‌های تشخیصی دیگر هستند.

آیا قبل از آزمایش تیروئید قرص لووتیروکسین بخوریم؟

خیر، روز آزمایش قبل از نمونه‌گیری خون قرص لووتیروکسین نخورید. معمولا توصیه می‌شود دارو را بلافاصله پس از آزمایش مصرف کنید.

در آزمایش تیروئید چه چیزهایی مشخص می‌ شود؟

سطح هورمون‌های TSH، T3 و T4 مشخص می‌شود. این آزمایش کم‌کاری، پرکاری، التهاب تیروئید و وجود گره‌ها را تشخیص می‌دهد.