زخم معده؛ علائم پنهان، راهنمای کامل علت‌ها و راه‌های درمان‌

زخم معده چیست؟

زخم معده یک ضایعه باز در لایه داخلی معده است که به دلیل عوامل مختلفی مانند عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) ایجاد می‌شود. این بیماری به‌طور شایع در مردان و زنان بالغ مشاهده می‌شود و در صورت عدم درمان به موقع می‌تواند باعث بروز عوارض جدی مانند خونریزی و سوراخ‌شدگی معده شود. طبق آمار جهانی، حدود 10 درصد از مردم در طول زندگی خود به زخم معده مبتلا می‌شوند.

علائم زخم معده

زخم معده می‌تواند علائم مختلفی داشته باشد که بسته به شدت بیماری متفاوت است. شایع‌ترین علامت انواع زخم معده، درد شکمی است که معمولا در ناحیه بالای شکم و بین قفسه سینه و ناف احساس می‌شود. سایر علائم شایع این بیماری شامل موارد زیر هستند:

• سوزش سر دل
• سوء هاضمه
• درد شکمی و حساسیت در لمس
• کاهش وزن ناخواسته
• بی‌اشتهایی
• تهوع و استفراغ
• نفخ و احساس سیری زودرس
• مدفوع تیره و قیرگون
• استفراغ خونی یا استفراغی شبیه تفاله قهوه

اگر علائمی مانند خون در مدفوع یا استفراغ مشاهده کردید، بهتر است فورا به پزشک مراجعه کنید، زیرا این علائم می‌توانند نشان‌دهنده خونریزی یا عوارض دیگر باشند. گاهی علائم رفلاکس معده یا سرطان معده با زخم معده اشتباه گرفته می‌شوند.

اگر این علائم را دارید، با 115 تماس بگیرید

علائم زخم معده عصبی

زخم معده عصبی به زخم‌هایی اطلاق می‌شود که تحت تاثیر استرس و اضطراب‌های مزمن ایجاد می‌شوند. این نوع زخم‌ها به دلیل افزایش تولید اسید معده بالا در پاسخ به استرس بروز می‌کنند. علائم زخم معده عصبی شامل درد معده، سوزش، سوءهاضمه و گاهی خونریزی بوده که با مدیریت استرس و درمان دارویی قابل کنترل است.

علائم زخم معده کودکان

زخم معده در کودکان ممکن است با علائمی مانند درد شکم، سوزش معده، تهوع، استفراغ، کاهش اشتها و بی‌قراری همراه باشد. در برخی موارد، ممکن است کودک از درد شکم شکایت کند یا به دلیل خونریزی، مدفوع سیاه و قیرگون داشته باشد. تشخیص و درمان سریع این شرایط توسط پزشک ضروری است.

علائم زخم معده و سرطان معده

سرطان معده با علائمی مانند کاهش وزن ناخواسته، احساس سیری زودرس، درد شدید شکم و خونریزی داخلی (استفراغ خونی یا مدفوع سیاه) همراه است که نیاز به بررسی فوری پزشک دارد. پزشک با تشخیص تفاوت علائم زخم معده و سرطان معده اقدامات تخصصی لازم را انجام خواهد داد.

برای آشنایی با واقعیت‌های علمی و ارتباط زخم معده با سرطان، مطالعه مطلب زیر پیشنهاد می‌شود:

برای بررسی و درمان زخم معده باید به پزشکان کدام تخصص مراجعه کرد؟

ابتدای روند تشخیص زخم معده معمولا با مراجعه به پزشک عمومی آغاز می‌شود. پزشک عمومی با بررسی علائم و تاریخچه بیماری شما، احتمال زخم معده را می‌دهد و شما را به یک پزشک متخصص گوارش ارجاع خواهد داد.

علل ابتلا به زخم معده

زخم معده به دلایل مختلفی رخ می‌دهد که در ادامه مفصل‌تر به آن‌ها پرداخته‌ایم:

عفونت با هلیکوباکتر پیلوری

عفونت با باکتری هلیکوباکتر پیلوری یکی از شایع‌ترین علل ایجاد زخم معده است. این باکتری به لایه مخاطی معده نفوذ کرده و باعث التهاب و آسیب به آن می‌شود. در نتیجه، لایه محافظ معده آسیب می‌بیند و اسید معده به راحتی می‌تواند به دیواره معده حمله کند و موجب زخم شود.

مصرف داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs)

داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) مانند ایبوپروفن و ناپروکسن می‌توانند باعث ایجاد معده زخم شوند. این داروها با کاهش تولید پروستاگلاندین‌ها که نقش محافظتی در معده دارند، باعث کاهش تولید لایه مخاطی محافظ معده می‌شوند. این وضعیت معده را در برابر آسیب‌های ناشی از اسید معده آسیب‌پذیر می‌کند.

سندرم زولینگر-الیسون

سندرم زولینگر-الیسون یک بیماری نادر است که به علت ترشح بیش از حد هورمون گاسترین توسط تومورهای معده ایجاد می‌شود. این افزایش سطح گاسترین باعث تولید بیشتر اسید معده می‌شود که می‌تواند منجر به ایجاد زخم معده و سایر مشکلات گوارشی شود. 

بیماری کرون

بیماری کرون یک بیماری التهابی مزمن روده است که می‌تواند به معده و دیگر قسمت‌های دستگاه گوارش نیز آسیب بزند. این بیماری باعث التهاب و آسیب به لایه داخلی معده و روده کوچک شده و احتمال بروز زخم عمیق در معده را افزایش می‌دهد. 

مصرف دخانیات و الکل

مصرف دخانیات و الکل به طور قابل توجهی خطر ابتلا به زخم معده را افزایش می‌دهد. این مواد باعث تحریک اسید معده و کاهش ترمیم مخاط معده می‌شوند. سیگار کشیدن به کاهش جریان خون در معده و بهبود کندتر زخم‌ها می‌انجامد. همچنین الکل می‌تواند لایه محافظ معده را تخریب کرده و زمینه را برای بروز زخم‌ها آماده کند.

عفونت‌های ویروسی

عفونت‌های ویروسی، به‌ویژه ویروس‌هایی مانند ویروس نوروا، می‌توانند موجب التهاب و آسیب به معده شوند. این ویروس‌ها با ایجاد التهابات در معده و دستگاه گوارش، ممکن است به تخریب لایه مخاطی معده و ایجاد زخم معده منجر شوند. 

برای آشنایی با نشانه‌ها و علائم زخم معده در کودکان، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

عوارض زخم معده

اگر زخم معده درمان نشود، می‌تواند منجر به عوارض جدی شود، خطرناک‌ترین این عوارض شامل موارد زیر هستند:

• خونریزی در معده یا دوازدهه
• سوراخ‌شدن دیواره معده
• انسداد دستگاه گوارش
• سرطان معده

در صورتی که علائم خونریزی مانند مدفوع قیرگون یا استفراغ خونی مشاهده شود، باید فورا به پزشک مراجعه کنید.

برای آشنایی با انواع زخم معده، پیشنهاد می‌کنیم مقاله‌ زیر را مطالعه کنید:

روش‌های تشخیص زخم معده

پزشک شما ابتدا عفونت H. pylori را بررسی کرده و سپس خود زخم را درون معده مشاهده خواهد کرد. این کار از چند طریق مختلف امکان‌پذیر است. یکی از روش‌های رایج، معاینه آندوسکوپی فوقانی است که می‌تواند هر دو مورد را همزمان انجام دهد.

آندوسکوپی

آندوسکوپی فوقانی با استفاده از یک دوربین کوچک روی یک لوله بلند و نازک (آندوسکوپ) انجام می‌شود. پزشک از این ابزارها برای گرفتن نمونه بافت (بیوپسی) و آزمایش آن برای H. pylori استفاده می‌کند. همچنین می‌تواند از ابزارها برای درمان زخم معده در لحظه استفاده کند. 

سایر آزمایش‌ها

اگرچه آندوسکوپی بهترین روش است، اما گاهی اوقات یک آزمایش تصویربرداری مانند رادیوگرافی دستگاه گوارش فوقانی (upper GI X-ray series) می‌تواند زخم معده را بدون نیاز به ورود به داخل معده شناسایی کند. آزمایش‌های خاصی هم برای تشخیص عفونت H. pylori وجود دارد که شامل تست تنفس، آزمایش خون زخم معده یا تست مدفوع می‌شوند.

برای آشنایی با شیوه‌های جراحی مورد استفاده در درمان زخم معده و مراحل آن، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

درمان زخم معده

درمان این بیماری بستگی به علت ایجاد آن دارد و می‌تواند شامل درمان‌های پزشکی، دارویی و خانگی باشد. 

درمان پزشکی

درمان پزشکی زخم معده شامل استفاده از داروهای خاص برای کاهش تولید اسید معده، درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری و تسریع روند بهبودی مخاط معده است. در موارد پیچیده یا پیشرفته و ابتلا به زخم معده شدید، مداخلات جراحی یا اندوسکوپیک برای کنترل خونریزی یا ترمیم سوراخ‌های معده مورد نیاز می‌شود.

درمان دارویی

درمان زخم معده معمولاً شامل داروهایی است که به کاهش تولید اسید معده کمک کرده و لایه مخاطی معده را محافظت می‌کنند. در ادامه به داروهای درمان زخم معده اشاره کرده‌ایم:

• آنتی‌بیوتیک‌ها: در صورت ابتلا به عفونت با H. pylori یا سایر باکتری‌ها، معمولا ترکیبی از آنتی‌بیوتیک‌ها تجویز می‌شود. آنتی‌بیوتیک‌های رایج شامل تتراسایکلین، مترونیدازول، کلاریترومایسین و آموکسی‌سیلین هستند.
• عوامل سیتوپروتکتیو: این دسته دارویی با ایجاد لایه محافظ روی مخاط معده، به بهبود زخم کمک می‌کنند و به‌ویژه در زخم‌های ناشی از NSAIDs کاربرد دارند. از این داروها می‌توان به سوکرالفیت، میزوپروستول و بیسموت ساب‌ سالیسیلات اشاره کرد.
• مهارکننده‌های گیرنده هیستامینی H2: این داروها با مسدود کردن مسیر شیمیایی تولید اسید معده، به کاهش آن کمک می‌کنند. فاموتیدین و سایمتیدین از این دسته داروها هستند.
• مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs): داروهای بسیار موثر در کاهش اسید معده که علاوه بر آن، از مخاط معده نیز محافظت کرده و روند ترمیم را تسریع می‌کنند. این داروها شامل امپرازول، پنتوپرازول و رابپرازول هستند.

کپسول انتریک کوتد پنتوپرازول 40 mg خرید

شربت دیاستاپ ایران داروک 140 ml خرید

کپسول انتریک کوتد پنتوپرازول 20 mg خرید

کپسول پیوسته رهش مبورین 200 mg خرید

قرص ونوپرازان 20 mg خرید

قرص ونوپرازان 10 mg خرید

جراحی

در موارد نادر، برخی بیماران دچار زخم‌های مقاوم به درمان یا عودکننده می‌شوند که می‌تواند موجب درد مزمن، ایجاد اسکار و حتی انسداد خروجی معده شود. در چنین شرایطی، جراحی‌هایی نظیر پیلوروپلاستی (گشادسازی خروجی معده) یا واگوتومی (قطع عصب واگ برای کاهش ترشح اسید) مدنظر قرار می‌گیرد.

درمان خانگی

برای کمک به درمان زخم معده و کاهش علائم آن، برخی روش‌های خانگی می‌توانند مفید باشند. با این حال، باید توجه داشته باشید که درمان خانگی تنها مکمل درمان‌های پزشکی است و در صورت بروز علائم شدید یا عدم بهبودی، حتما باید به پزشک مراجعه کنید. در ادامه، به برخی از راههای مراقبت از زخم معده در خانه اشاره کرده‌ایم:

• مصرف غذاهای ملایم: غذاهای نرم و کم اسید مانند برنج، سیب‌زمینی و موز که به آرامش معده کمک می‌کنند.
• آب ولرم: نوشیدن آب ولرم می‌تواند به تسکین درد و سوزش معده کمک کند.
• زنجبیل: زنجبیل به کاهش التهاب و بهبود هضم کمک می‌کند، اما باید به مقدار کم مصرف شود.
• عسل: عسل خاصیت ضدباکتری دارد و به ترمیم زخم معده کمک می‌کند.
• آلوئه ورا: مصرف آب آلوئه‌ورا در تسکین درد و التهاب معده نقش دارد.

این روش‌ها ممکن است به کاهش علائم کمک کنند، اما برای درمان کامل باید تحت نظر پزشک قرار گرفت.

در مقاله زیر به روش‌های درمان زخم معده و امکان بهبود کامل آن پرداخته‌ایم:

درمان زخم معده چقدر طول می‌کشد؟

در صورتی که بیمار داروهای تجویز شده را به‌طور منظم مصرف کرده و از عوامل تشدید کننده زخم اجتناب کند، معمولا ترمیم مخاط معده طی 4 تا 6 هفته حاصل می‌شود. پزشک معالج ممکن است برای اطمینان از بهبودی کامل زخم و ریشه‌کن شدن عفونت، آزمایش‌های پیگیری انجام دهد.

اگرچه اغلب بیماران تنها به درمان کوتاه‌مدت نیاز دارند، برخی از آن‌ها مبتلا به بیماری زمینه‌ای مزمن هستند که می‌تواند منجر به بروز زخم‌های پایدار یا عودکننده شود. به‌عنوان نمونه، سندرم زولینگر-الیسون با افزایش غیرطبیعی ترشح اسید معده، خطر ایجاد زخم‌های مزمن را بالا می‌برد. در این‌گونه موارد، درمان دارویی طولانی‌مدت ضرورت دارد.

آیا زخم معده قطعی درمان می‌شود؟

بله، در اغلب موارد، زخم معده با درمان مناسب کاملا بهبود می‌یابد، اما در برخی از افراد ممکن است دوباره عود کند.

اگر زخم معده به موقع درمان نشود، چه اتفاقی خواهد افتاد؟

اگر زخم معده درمان نشود، احتمال بروز عوارض جدی همچون سوراخ شدن دیواره معده، نفوذ زخم به اندام‌های مجاور، سرطان معده یا خونریزی داخلی وجود دارد.

برای کنترل و مدیریت زخم معده، چکار باید کرد؟ 

برای کنترل و مدیریت زخم معده، نکات زیر می‌تواند کمک‌کننده باشد:

• پیروی از دستور پزشک: داروهای تجویز شده را طبق دستور مصرف کرده و درمان را تا پایان دوره ادامه دهید.
• پرهیز از مصرف داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی: در صورت نیاز به این داروها، تنها تحت نظر پزشک مصرف کنید.
• رعایت رژیم غذایی مناسب: غذاهای ملایم، کم‌اسید و مغذی مانند برنج، سیب‌زمینی و سبزیجات بخارپز مصرف کنید.
• پرهیز از مصرف دخانیات و الکل: سیگار کشیدن و مصرف الکل می‌تواند به تشدید زخم معده منجر شود.
• خوردن وعده‌های غذایی کوچک و مکرر: این کار به کاهش تولید اسید معده کمک می‌کند.
• مدیریت استرس: روش‌های کاهش استرس مانند مدیتیشن، یوگا و تنفس عمیق می‌تواند به بهبود علائم کمک کند.
• پرهیز از غذاهای تحریک‌کننده معده: غذاهای تند، چرب و پر ادویه را از رژیم غذایی خود حذف کنید.
• مراجعه به پزشک برای پیگیری درمان: برای اطمینان از بهبودی کامل و جلوگیری از عود زخم، به طور منظم به پزشک مراجعه کنید.

برای آشنایی با معده در آندوسکوپی، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

روش‌های پیشگیری از ابتلا به زخم معده

برای پیشگیری از زخم معده و کاهش خطر ابتلا به آن، رعایت نکات زیر توصیه می‌شود:

• اجتناب از مصرف طولانی‌مدت داروهای: مصرف این داروها را تنها تحت نظر پزشک و با دوز مناسب انجام دهید.
• درمان عفونت هلیکوباکتر پیلوری: در صورت ابتلا به این عفونت، باید آن را با آنتی‌بیوتیک‌ها درمان کنید.
• کاهش مصرف دخانیات و الکل: سیگار کشیدن و مصرف الکل می‌تواند خطر ابتلا به زخم معده را افزایش دهد.
• رعایت رژیم غذایی سالم: از غذاهای تحریک‌کننده معده مانند غذاهای تند، چرب و اسیدی پرهیز کنید.
• مصرف غذاهای کوچک و مکرر: به جای مصرف وعده‌های غذایی بزرگ، وعده‌های کوچک و مکرر مصرف کنید.
• مدیریت استرس: استرس می‌تواند علائم زخم معده را تشدید کند؛ برای کاهش استرس از روش‌های آرامش‌بخش استفاده کنید.
• حفظ وزن سالم: چاقی می‌تواند به بروز مشکلات گوارشی و زخم معده کمک کند، بنابراین وزن خود را در حد نرمال نگه دارید.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

زخم معده یکی از بیماری‌های شایع گوارشی است که می‌تواند با علائمی مانند درد شکم، سوزش و سوءهاضمه خود را نشان دهد. برای جلوگیری از بروز عوارض جدی و بهبود سریع‌تر، رعایت درمان‌های دارویی مطابق با تجویز پزشک ضروری است. علاوه بر این، پیروی از رژیم غذایی سالم، مصرف غذاهای ملایم و کوچک‌تر، پرهیز از مصرف دخانیات و الکل و مدیریت استرس از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند به تسکین علائم کمک کنند. همچنین، در صورت مشاهده علائم خونریزی یا بدتر شدن وضعیت، فورا به پزشک مراجعه کنید. برای پیشگیری از این بیماری، رعایت نکات ذکر شده، از جمله درمان به موقع عفونت هلیکوباکتر پیلوری اهمیت زیادی دارد. اگر سوالی درباره این بیماری دارید، در قسمت نظرات بنویسید.

سوالات متداول

زخم‌های معده چه احساسی ایجاد می‌کنند؟

 زخم‌های معده معمولا باعث درد یا سوزش در قسمت بالای شکم، بین قفسه سینه و ناف می‌شوند. درد اغلب زمانی شدیدتر می‌شود که معده خالی است.

چگونه خودم را برای زخم معده بررسی کنم؟

برای بررسی زخم معده، به علائم مانند درد شکم، سوزش، سوءهاضمه، تهوع یا استفراغ خون دقت کنید و به پزشک برای تشخیص دقیق‌تر مراجعه کنید.

دلیل اصلی بیماری زخم‌های گوارشی چیست؟

عفونت با هلیکوباکتر پیلوری و مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهابی غیراستروئیدی (NSAIDs) از دلایل اصلی ایجاد زخم معده هستند که به تخریب لایه محافظ معده منجر می‌شود.

آیا زخم معده باعث کم خونی میشود؟

 بله، زخم معده می‌تواند به دلیل خونریزی مزمن موجب کم‌خونی (آنمی) شود، زیرا از دست دادن خون به تدریج منجر به کاهش گلبول‌های قرمز می‌شود.

آیا زخم معده همان سرطان است؟

خیر، زخم معده و سرطان معده دو بیماری متفاوت هستند. زخم معده به علت التهاب معده و کاهش لایه مخاطی ایجاد می‌شود، در حالی که سرطان معده به تومورهای سرطانی برمی‌گردد.

آیا زخم معده باعث باد معده میشود؟

 بله، زخم معده می‌تواند باعث نفخ و احساس سیری زودرس شود که ممکن است با گاز و باد معده همراه باشد، مخصوصا پس از خوردن غذا.