انواع زخم معده؛ تفاوت‌ها، علائم و روش تشخیص هرکدام‌

انواع زخم معده چیست؟

زخم معده نوعی ضایعه در پوشش داخلی معده یا بخش ابتدایی روده باریک است که در اثر برهم خوردن تعادل میان اسید معده و لایه محافظ مخاط ایجاد می‌شود. این زخم‌ها که در گروه زخم‌های پپتیک قرار می‌گیرند، معمولاً با درد سوزشی در قسمت بالای شکم بروز می‌کنند؛ دردی که اغلب پس از غذا خوردن شدیدتر و آزاردهنده‌تر می‌شود. سوزش سر دل، کاهش وزن بی‌دلیل، خستگی، مدفوع تیره یا استفراغ خونی از انواع علائم زخم معده هستند. عفونت هلیکوباکتر پیلوری و مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب از مهم‌ترین علل این بیماری محسوب می‌شوند. در ادامه با انواع زخم معده آشنا می‌شویم.

زخم معده حاد

زخم معده حاد معمولا ناشی از رفلاکس اسید یا استفاده طولانی‌مدت از برخی داروها است. این عارضه حاد ممکن است جدی باشد؛ بااین‌حال در بیشتر افراد با درمان‌های دارویی و پرهیز غذایی به‌راحتی کنترل و درمان می‌شود. علائم زخم معده حاد به شرح زیر است:

• درد شکم به‌ویژه در قسمت بالایی شکم
• سوزش سر دل (احساس سوزش در قفسه سینه)
• تشدید علائم در شب‌ها
• سوءهاضمه،
• نفخ و حالت تهوع یا استفراغ

بیشتر زخم‌های معده حاد طی چند هفته بهبود می‌یابند و اکثر افراد مبتلا به این بیماری حدود دو ماه دارو مصرف می‌کنند. درمان دارویی زخم معده حاد معمولا موثر است؛ باا‌ین‌حال افرادی که بیماری‌های مزمن دارند، ممکن است به درمان بلندمدت نیاز داشته باشند.

برای آشنایی با واقعیت‌های علمی و ارتباط زخم معده با سرطان، مطالعه مطلب زیر پیشنهاد می‌شود:

زخم معده مزمن

زخم معده مزمن در پوشش داخلی معده ایجاد می‌شود. این زخم‌ها اغلب با دردی همراه هستند که کمی پس از غذا خوردن تشدید می‌شود؛ زیرا معده برای هضم غذا اسید بیشتری تولید می‌کند. زمانی پوشش داخلی معده شروع به بهبودی می‌کند و زخم درمان می‌شود که علت زخم از بین برود.

تفاوت درد زخم معده مزمن با درد زخم حاد

تفاوت زخم معده حاد و مزمن در نوع درد است. زخم معده حاد نسبت به برخی از مواد غذایی با حساسیت بیشتری همراه است. در‌حالی‌که زخم معده مزمن باعث ایجاد درد پس از خوردن وعده‌های غذایی می‌شود. همچنین دوره درمان زخم معده حاد نسبت به زخم معده مزمن کمتر است.

برای آشنایی بیشتر با نشانه‌ها و تصاویر دقیق زخم معده در اندوسکوپی، می‌توانید مقاله زیر را مطالعه کنید:

زخم اثنی عشر (دوازدهه)

زخم اثنی عشر در دوازدهه که بخش ابتدایی روده کوچک و درست پس از معده است، ایجاد می‌شوند. درد ناشی از زخم اثنی عشر اغلب با غذا خوردن بهبود می‌یابد؛ بااین‌‌حال ممکن است چند ساعت بعد به‌ویژه زمانی که معده خالی باشد، دوباره بازگردد. اگر زخم دوازدهه دارید، ممکن است علائم زیر را نیز داشته باشید:

• درد در ناحیه معده یا شکم
• احساس پر بودن و نفخ پس از خوردن غذا
• حالت تهوع
• کم کردن وزن

زخم دوازدهه همچنین چند ساعت پس از خوردن غذا باعث درد شکمی می‌شود. این درد معمولا به داروها یا غذاهایی که اسید معده را کاهش می‌دهند نیز پاسخ خوبی می‌دهد.

زخم دوازدهه معمولا ناشی از باکتری هلیکوباکتر پیلوری است. این باکتری باعث التهاب پوشش محافظ دوازدهه می‌شود و تولید اسید معده را افزایش می‌دهد. اگر پوشش محافظ آسیب ببیند، زخم ایجاد می‌شود.

برخی داروها نیز ممکن است باعث زخم دوازدهه شوند؛ به‌ویژه داروهای ضدالتهابی مانند ایبوپروفن و آسپرین. این داروها گاهی به پوشش محافظ آسیب می‌رسانند. سیگار کشیدن، مصرف زیاد الکل و استری هم احتمال ابتلا به زخم دوازدهه را افزایش می‌دهند.

برای آشنایی با علائم و نشانه‌های خونریزی معده، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

زخم معده ناشی از دارو

برخی داروها لایه محافظ مخاط معده را تضعیف کرده و آن را در برابر اسید آسیب‌پذیر می‌کنند. زخم معده ناشی از دارو بیشتر در افرادی دیده می‌شود که داروها را به‌صورت طولانی‌مدت یا با دوز بالا مصرف می‌کنند، به‌ویژه سالمندان یا افرادی که سابقه مشکلات گوارشی دارند. داروهای شایع ایجادکننده زخم معده شامل موارد زیر هستند:

• داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی مثل ایبوپروفن، ناپروکسن، دیکلوفناک
• آسپرین
• کورتون‌ها مثل پردنیزولون
• برخی داروهای رقیق‌کننده خون

قطع یا جایگزینی دارو تحت نظر پزشک و استفاده از داروهای محافظ معده از راه‌های درمان زخم معده در این شرایط است.

اطلاعات بیشتر را در این مقاله بخوانید:

زخم معده عصبی

اصطلاح زخم معده عصبی معمولا به وضعیتی اشاره دارد که در آن استرس شدید و طولانی‌مدت باعث تشدید آسیب مخاط معده یا فعال شدن زخم‌های زمینه‌ای می‌شود. از نظر علمی، استرس به‌تنهایی شایع‌ترین علت زخم نیست، اما می‌تواند از طریق افزایش ترشح اسید معده، کاهش جریان خون مخاطی و تضعیف لایه محافظ معده، زمینه را برای آسیب فراهم کند. در شرایط استرس شدید جسمی مانند جراحی، سوختگی یا بیماری‌های بحرانی نیز زخم‌های استرسی حاد ایجاد می‌شوند. علائم زخم معده عصبی شامل درد یا سوزش بالای شکم، تهوع و تشدید ناراحتی پس از فشارهای روانی است. درمان این نوع زخم ترکیبی از داروهای کاهنده اسید و مدیریت موثر استرس از طریق خواب منظم، ورزش ملایم و در صورت نیاز مشاوره روان‌شناسی است.

برای آشنایی با نشانه‌ها و علائم زخم معده در کودکان، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

زخم آنتروم معده

زخم معده آنتروم نوعی زخم پپتیک است که در بخش پایینی معده، یعنی ناحیه آنتروم ایجاد می‌شود. آنتروم، قسمتی است که معده را به دوازدهه متصل می‌کند و نقش مهمی در تنظیم ترشح اسید و آماده‌سازی غذا برای ورود به روده دارد. بنابراین آسیب این ناحیه می‌تواند با درد سوزشی در قسمت بالای شکم، به‌ویژه پس از غذا همراه باشد. شایع‌ترین علت این زخم عفونت هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب است. این زخم با مهار اسید، ریشه‌کن کردن عفونت و از بین بردن عوامل محرک درمان می‌شود.

برای آشنایی با مؤثرترین داروها و درمان‌های دارویی در بهبود زخم معده، پیشنهاد می‌کنم مقاله زیر را بخوانید:

زخم معده بدخیم

زخم بدخیم معده ناشی از سرطان معده است و ظاهر آن ممکن است شبیه زخم‌های معمولی باشد. این نوع زخم به‌راحتی با درمان‌های استاندارد بهبود نمی‌یابد و ممکن است حاشیه‌های نامنظم، سفتی بافت اطراف و خونریزی مکرر داشته باشد. علائمی مانند کاهش وزن بی‌دلیل، بی‌اشتهایی، کم‌خونی، ضعف و درد مداوم می‌توانند علائم هشداردهنده‌ای باشند. تشخیص قطعی این نوع زخم با آندوسکوپی و نمونه‌برداری انجام می‌شود. زخم معده بدخیم بسته به مرحله بیماری با روش‌های جراحی، شیمی‌درمانی یا ترکیبی از آن‌ها کنترل و درمان می‌شود.

زخم معده خوش‌خیم

زخم معده خوش‌خیم نوعی زخم پپتیک است که در اثر عواملی مانند عفونت هلیکوباکتر پیلوری یا مصرف طولانی‌مدت داروهای ضدالتهاب ایجاد می‌شود و ماهیت سرطانی ندارد. این زخم معمولا با درد و سوزش در قسمت بالای شکم، به‌ویژه پس از غذا خوردن همراه است. برخلاف زخم بدخیم، با درمان دارویی مناسب مانند مهارکننده‌های پمپ پروتون و در صورت نیاز آنتی‌بیوتیک‌ها بهبود پیدا می‌کند. تشخیص زخم خوش خیم با آندوسکوپی انجام می‌شود و در برخی موارد برای اطمینان از خوش‌خیم بودن آن نمونه‌برداری انجام می‌دهند.

برای آشنایی با شیوه‌های جراحی مورد استفاده در درمان زخم معده و مراحل آن، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

روش‌های درمان زخم معده

مدیریت زخم پپتیک با تشخیص علت زخم و ایجاد تغییرات سبک زندگی آغاز می‌شود. درمان زخم معده هر بیمار بسته به علت زخم، شدت علائم و وجود یا عدم وجود عوارض متفاوت است. در ادامه به روش‌های درمان زخم معده پرداخته‌ایم.

• مهارکننده‌های پمپ پروتون (PPIs): داروهایی مانند امپرازول، پنتوپرازول و رابپرازول با مهار آنزیم تولیدکننده اسید، قوی‌ترین اثر را در کاهش اسید معده دارند. این داروها محیط معده را برای ترمیم زخم مناسب کرده و معمولا برای ۴ تا ۸ هفته تجویز می‌شوند.
• آنتی‌بیوتیک‌ها برای ریشه‌کنی هلیکوباکتر پیلوری: در صورت وجود عفونت، ترکیبی از دو آنتی‌بیوتیک همراه با یک PPI تجویز می‌شود. تکمیل دوره درمان که معمولا ۱۰ تا ۱۴ روز است، برای جلوگیری از مقاومت باکتریایی لازم است. آنتی‌بیوتیک‌های رایج برای این عفونت باکتریایی شامل تتراسایکلین، مترونیدازول، کلاریترومایسین و آموکسی‌سیلین می‌شوند.
• مسدودکننده‌های گیرنده H2: داروهایی مانند فاموتیدین با کاهش تحریک ترشح اسید، به بهبود زخم‌های خفیف تا متوسط کمک می‌کنند. این داروها نسبت به PPI اثر ملایم‌تری دارند.
• آنتی‌اسیدها: ترکیباتی مانند منیزیم هیدروکساید با خنثی‌سازی سریع اسید معده، درد و سوزش را به‌طور موقت کاهش می‌دهند. این داروها درمان قطعی نیستند و بیشتر برای کنترل علائم کاربرد دارند.
• داروهای محافظ مخاط یا سیتوپروتکتیو: داروهایی مانند سوکرالفیت و میزوپروستول با ایجاد لایه محافظ روی زخم یا افزایش ترشح مخاط، از دیواره معده در برابر اسید محافظت می‌کنند. این داروها به‌ویژه در زخم‌های ناشی از داروهای ضدالتهابی مفید هستند.
• قطع یا جایگزینی داروهای آسیب‌رسان: در زخم‌های ناشی از داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی، پزشک مصرف این داروها را متوقف کرده یا با گزینه ایمن‌تری جایگزین می‌کند. این اقدام برای جلوگیری از بازگشت زخم بسیار مهم است.
• درمان اندوسکوپیک خونریزی: در صورت خونریزی فعال زخم معده، پزشک طی آندوسکوپی می‌تواند با تزریق دارو، کوتریزاسیون یا استفاده از کلیپس، خونریزی را کنترل کند. این روش از جراحی فوری جلوگیری می‌کند.
• جراحی در موارد پیچیده یا اورژانسی: در صورت سوراخ‌شدن معده، انسداد یا خونریزی کنترل‌نشده، جراحی انجام می‌شود. روش‌هایی مانند واگوتومی یا گاسترکتومی جزئی در موارد مقاوم به درمان کاربرد دارند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت تجربه هر یک از علائم زیر به متخصص گوارش مراجعه کنید:

• درد شدید شکم
• مدفوع خونی، قیری یا سیاه
• استفراغ خون
• دشواری در بلع
• تپش قلب سریع
• غش یا سرگیجه

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

آشنایی با انواع زخم معده به شما کمک می‌کند علائم خود را جدی‌تر بگیرید و در زمان مناسب برای درمان اقدام کنید. برخی زخم‌ها خفیف و قابل‌کنترل‌اند، اما برخی دیگر می‌توانند با عوارض خطرناک مانند خونریزی عمراه باشند یا حتی بدخیم شوند. بنابراین خوددرمانی یا بی‌توجهی به دردهای مکرر معده کار درستی نیست. اگر علائمی مانند درد شدید، کاهش وزن بی‌دلیل، استفراغ خونی یا مدفوع سیاه دارید، حتما به متخصص گوارش مراجعه کنید. پیگیری درمان، مصرف منظم داروها، پرهیز از مصرف خودسرانه مسکن‌ها، ترک سیگار و اصلاح رژیم غذایی مهم‌ترین گام‌ها برای پیشگیری از عود زخم معده هستند. اگر سوالی درباره درمان هر یک از انواع زخم معده دارید، در قسمت نظرات بنویسید تا پزشکان ما پاسخ دهند.

سوالات متداول

آیا درمان انواع زخم های معده متفاوت است؟

بله، درمان انواع زخم معده بسته به علت ایجاد آن متفاوت است؛ مثلا زخم ناشی از هلیکوباکتر به آنتی‌بیوتیک نیاز دارد، اما زخم دارویی با قطع دارو و مهار اسید درمان می‌شود.

انواع عمل زخم معده کدامند؟

انواع عمل زخم معده شامل واگوتومی برای کاهش ترشح اسید، گاسترکتومی جزئی برای برداشتن بخش آسیب‌دیده معده و ترمیم سوراخ یا کنترل خونریزی با جراحی یا روش‌های لاپاراسکوپی است.

علائم انواع زخم معده چیستند؟

علائم انواع زخم معده شامل درد یا سوزش بالای شکم اغلب پس از غذا، نفخ، سوءهاضمه، تهوع، کاهش اشتها و وزن است. در موارد شدید، مدفوع سیاه، استفراغ خونی، ضعف و سرگیجه هم دیده می‌شود.