از دانه چیا تا عصاره قلم؛ مفید برای روده یا فقط یک مد جدید؟

سلامت روده به یکی از محبوب‌ترین کلیدواژه‌های شبکه‌های اجتماعی تبدیل شده است؛ از نوشیدن آب دانه چیا در ابتدای صبح تا افزودن ژل خزه دریایی به اسموتی‌ها و نوشیدن عصاره استخوان برای «ترمیم روده» همگی در شبکه‌های اجتماعی جریان‌ساز شده‌اند، اما دانشمندان می‌گویند واقعیت بسیار پیچیده‌تر از این است.

دانشمندان می‌گویند که واقعیت پشت این خوراکی‌های فراگیر بسیار پیچیده‌تر است، به‌ویژه آنکه این حوزه در حال رشد است و تقریبا هر روز شواهد علمی تازه‌ای درباره آن منتشر می‌شود. اگرچه میکروبیوم روده نقش مهمی در سلامت کلی بدن دارد، شواهد علمی مربوط به بسیاری از این «درمان‌های فوری» اندک است و برای اغلب افراد سالم، وسواس درباره «ترمیم روده» احتمالا ضرورتی ندارد.

میکروبیوم روده چیست؟

کارولاین استیل در بخش علمی سرویس جهانی بی‌بی‌سی، روده را کل دستگاه گوارش از دهان تا مقعد تعریف می‌کند. میکروبیوم روده درون این دستگاه زندگی می‌کند. مجموعه‌ای از تریلیون‌ها باکتری، ویروس و قارچ که نقشی اساسی در عملکرد بدن دارند و بر سلامت جسمی و روانی انسان تاثیرگذارند.

به گفته استیل، «میکروبیوم روده هر فرد حتی از اثر انگشت او هم منحصربه‌فردتر است» و میکروبیوم سالم با جذب بهتر انرژی از غذا، تنظیم قند خون و تقویت سیستم ایمنی مرتبط است. پژوهش‌ها همچنین نشان می‌دهند بین سلامت روده و سلامت روان، از جمله کاهش اضطراب و بهبود خلق‌وخو، ارتباط وجود دارد.

آیا خوراکی‌های همه‌گیر در فضای مجازی واقعا به وعده‌هایشان عمل می‌کنند؟

آلن واکر، میکروبیولوژیست، و دکتر مگان روسی، متخصص سلامت روده، می‌گویند که بسیاری از خوراکی‌های رایج‌شده تنها «ذره کوچکی از حقیقت» دارند، اما اغلب با عنوان محصولات معجزه‌آسا بیش‌ازحد بزرگ‌نمایی می‌شوند.

آب دانه چیا

دانه چیا سرشار از فیبر است و به‌گفته روسی «می‌تواند باکتری‌های مفید روده را تغذیه کند و به نظم حرکات روده کمک کند». واکر توضیح می‌دهد که هیچ منبع فیبری به‌تنهایی کافی نیست، زیرا میکروب‌های مختلف به فیبرهای متفاوتی نیاز دارند و تنوع مهم‌تر از هر ماده غذایی منفرد است. او می‌گوید: «نوشیدن آب دانه چیا ضرری ندارد اما به‌تنهایی فایده چشمگیری هم ندارد.»

دوز روغن زیتون

به گفته واکر روغن زیتون ماده‌ ضدالتهاب مفیدی برای سلامت قلب است و به کاهش یبوست کمک می‌کند. اما شواهد اندکی وجود دارد که نشان دهد مصرف آن در «دوز غلیظ» تاثیر خاصی بر میکروبیوم روده دارد. واکر می‌گوید: «از نظر علمی تفاوت معناداری میان نوشیدن مستقیم روغن زیتون و افزودن آن به غذا وجود ندارد.»

ژل خزه دریایی

به گزارش سرویس جهانی بی‌بی‌سی، ژل خزه دریایی، که نوعی جلبک است، به دلیل داشتن فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی به‌شدت تبلیغ شده است. با این حال روسی می‌گوید «شواهد علمی بسیار کمی برای تایید تاثیر آن بر بهبود میکروبیوم یا عملکرد گوارش وجود دارد». او به‌ویژه درمورد مصرف دوزهای بالا، خصوصا در افراد مبتلا به بیماری‌های التهابی روده، هشدار می‌دهد. واکر هم می‌گوید یکی از نگرانی‌ها درباره خزه‌های دریایی، وجود فلزات سنگین و ید است و مصرف بیش‌ازحد آنها مشکلات سلامتی ایجاد می‌کند.

عصاره قلم

عصاره استخوان یا آب قلم از جوشاندن طولانی‌مدت استخوان حیوانات همراه با یک ماده اسیدی (مانند سرکه) و تره‌بار و سبزیجات، حداقل به مدت ۲۴ ساعت، حاصل می‌شود و در این مدت پروتئین‌ها و مواد معدنی آن کاملا خارج می‌شوند. این ماده مغذی و آرامش‌بخش است، اما واکر می‌گوید بیشتر مواد مغذی آن در روده باریک جذب می‌شود، در حالی که بخش عمده میکروب‌های روده در روده بزرگ زندگی می‌کنند، بنابراین سهم اندکی به خود میکروب‌ها می‌رسد.

او می‌افزاید: «شواهد محکمی وجود ندارد که نشان دهد عصاره استخوان اثر کلی و مفیدی بر میکروبیوم روده دارد.» روسی نیز با این نظر موافق است و می‌افزاید که اگر چربی اشباع‌شده از سطح عصاره استخوان جدا نشود، ممکن است اثر منفی بر سطح کلسترول داشته باشد.

کامبوچا

کامبوچا چای تخمیری است و روسی می‌گوید از طرفداران «پروپاقرص» کامبوچای سنتی است، زیرا حاوی اسیدهای طبیعی و ترکیبات آنتی‌اکسیدانی گیاهی است که در جریان تخمیر تولید می‌شوند و برای سلامتی مفیدند. با این حال، او تاکید می‌کند که همه کامبوچاها کیفیت یکسانی ندارند و توصیه می‌کند: به‌دنبال ذرات شناور باشید که نشانه‌ زنده بودن کشت تخمیری است. همچنین وجود سرکه افزوده را بررسی کنید، زیرا کامبوچای سنتی نیازی به آن ندارد. از انواع بدون شکرِ حاوی شیرین‌کننده‌های مصنوعی، از جمله استویا هم پرهیز کنید.

آیا واقعا لازم است روده‌ را «ترمیم» کنیم؟

استیل می‌گوید نشانه‌هایی که از وجود مشکل در سلامت روده خبر می‌دهند شامل یبوست، اسهال مداوم، نفخ شدید یا دردهای شکمی ادامه‌دار است. در چنین مواردی، او تاکید می‌کند که افراد باید به جای روی آوردن به رژیم‌های حذف افراطی، به پزشک مراجعه کنند. او می‌گوید: «اگر مشکلی در روده‌ وجود دارد، حذف نان یا گروهی از غذاها آن را درمان نمی‌کند.»

او تاکید می‌کند که اغلب مردم نیازی به تغییرات شدید غذایی ندارند و «بیشتر ما لازم نیست روده‌مان را درمان کنیم، چون اگر روده سالم باشد، هیچ یک از این مواد تبلیغ‌شده تفاوتی ایجاد نمی‌کند». به جای دنبال‌کردن تبلیغات، استیل پیشنهاد می‌کند کارهای ساده‌تری انجام دهیم: مصرف بیشتر مواد گیاهی، افزایش مصرف غذاهای فیبردار و کاهش مصرف خوراکی‌های فوق‌فراوری‌شده، همین‌ها برای سالم نگه داشتن روده کافی است.