تقابل داروی دیابت با فواید ورزش

متفورمین چیست؟

پزشکان همیشه به بیماران دارای قند خون بالا توصیه می‌کردند که متفورمین را در کنار ورزش مصرف کنند، زیرا بر این باور بودند که ترکیب این‌دو روش درمانی به نتایج بهتری منجر می‌شود.

استیون مالین، استاد دانشگاه راتگرز و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در بیانیه‌ای گفت: «اکثر فعالان حوزه سلامت تصور می‌کنند که یک به‌اضافه یک می‌شود دو، اما مشکل این‌جاست که متفورمین براساس شواهد فواید ورزش را خنثی می‌کند.»

کاهش فواید ورزش به‌وسیله متفورمین مایه نگرانی است، زیرا مصرف‌کنندگان این دارو اغلب با دیابت و اضافه‌وزن دست‌به‌گریبان هستند و برای کمک به کنترل قند خون و حفظ آمادگی جسمانی ورزش می‌کنند.

دکتر بتل خطیب‌اوغلو، استاد دانشکده پزشکی دانشگاه کیس وسترن رزرو به اپک تایمز گفت: «این نخستین مطالعه‌ای است که نشان می‌دهد متفورمین از بهبود حساسیت به انسولین که جزو فواید ورزش است جلوگیری می‌کند.»

دارو فواید ورزش را تضعیف می‌کند

پژوهشگران دانشگاه راتگرز متوجه شدند که متفورمین فواید ورزش در قبال عملکرد رگ‌ها، آمادگی جسمانی و کنترل قند خون را کاهش می‌دهد. آن‌ها در این مطالعه که به‌تازگی در نشریه غدد درون‌ریز و سوخت‌وساز انتشار یافت، ۷۲ داوطلب بزرگسال را که در معرض خطر سندرم متابولیکی بودند بررسی کردند؛ عارضه‌ای که احتمال بروز دیابت و بیماری قلبی را دوچندان می‌کند.

داوطلبان به چهار گروه تقسیم شدند: ورزش سنگین همراه با دارونما (منظور این است که بیمار فقط تصور می‌کند که دارو دریافت کرده اما آنچه مصرف می‌کند بی‌اثر است)، ورزش سنگین همراه با متفورمین، ورزش سبک همراه با دارونما و ورزش سبک همراه با متفورمین. پژوهشگران عملکرد رگ‌ها را در انتقال اکسیژن و مواد مغذی در مدت ۱۶ هفته بررسی کردند.

نتایج نشان دادند که ورزش به‌تنهایی پاسخ به انسولین را بهبود می‌بخشد، به این معنا که رگ‌ها نسبت به انسولین حساس‌تر می‌شوند و خون بیشتری به عضلات می‌رسد که به‌نوبه‌خود به کاهش قند خون پس از صرف غذا کمک می‌کند.

ورزش به‌تنهایی التهاب بیماران و سطح قند خون ناشتا را هم کاهش داد.

اما زمانی که متفورمین وارد بازی شد، همه چیز افت کرد و روند صعودی آمادگی جسمانی داوطلبان متوقف شد.

مالین به اپک تایمز گفت که ورزش برای کاهش قند خون و بهبود عملکرد جسمانی حیاتی است؛ دو مقوله‌ای که جزو اهداف مهم درمان دیابت هستند. اگر متفورمین با این موارد تداخل پیدا کند، بیماران از فواید کامل ورزش بی‌نصیب خواهند شد.

به گفته مالین، «اگر ورزش کنید و متفورمین بخورید و قند خون‌تان کاهش پیدا نکند، یعنی مشکل دارید. افرادی که متفورمین می‌خوردند، از نظر آمادگی جسمانی پیشرفتی نداشتند.» این یعنی عملکرد جسمانی آن‌ها بهبود پیدا نمی‌کند که می‌تواند در بلندمدت به مشکلات سلامتی منجر شود.

مالین با استناد به مطالعات پیشین گفت که نقش تمرینات قدرتی در افزایش توده عضلانی با مصرف متفورمین کم‌رنگ می‌شود. او افزود: «این مسئله باعث شد به این نتیجه برسم که مصرف داروی متفورمین در کنار ورزش‌های استقامتی و ورزش‌های مقاومتی بر سلامتی تأثیر منفی می‌گذارد.»

لازم به ذکر است که متفورمین همچنان یک گزینه مؤثر برای دیابت است و این مطالعه صرفاً نشان داده که این دارو فواید ورزش را خنثی می‌کند.

به گفته مالین، نتایح مطالعه حاضر بر این‌اساس به دست آمده که بیماران به‌طور هم‌زمان متفورمین مصرف می‌کردند و برنامه ورزشی هم داشتند. با این‌حال، سایر مطالعات نشان می‌دهند که اگر افراد ابتدا متفورمین مصرف کنند و سپس به ورزش روی بیاورند، نسبت به زمانی که فقط متفورمین مصرف می‌کنند، نتیجه بهتری می‌گیرند.

او افزود: «می‌توان گفت بدن با متفورمین سازگار می‌شود و ورزش به‌عنوان یک محرک جدید به روند بهبودی کمک می‌کند.»

با این‌حال، تاکنون هیچ مطالعه‌ای به‌طور مستقیم هم‌زمانیِ متفورمین و ورزش را با شروع مصرف متفورمین و اضافه‌کردن برنامه ورزشی در مقطع زمانی بعدی مقایسه نکرده که بتوانیم اثرات بلندمدت این دارو را ب مشخص کنیم.

به گفته مالین، «برای تشخیص بهترین شیوه درمان به تحقیقات بیشتری نیاز داریم.»

چه اتفاقی درحال رخ‌دادن است؟

مالین گفت هنوز به‌طور کامل نمی‌دانیم که چرا متفورمین فواید ورزش را خنثی می‌کند، اما ممکن است همه چیز به نحوه عملکرد این دارو مربوط باشد. متفورمین بخشی از مراکز انرژی سلول- میتوکندری- را مهار می‌کند که سطح استرس را به حداقل می‌رساند و به کنترل قند خون کمک می‌کند.

با این‌حال، این مسئله می‌تواند از تغییرات سلولی مرتبط با ورزش از جمله بهبود عملکرد میتوکندری و افزایش ظرفیت هوازی جلوگیری کند.

این مسئله اهمیت بسیاری دارد، زیرا حدود ۳۵ میلیون نفر در آمریکا به دیابت نوع ۲ مبتلا هستند. راهبردهای پیشگیری شامل تغییر سبک زندگی و مصرف دارو هستند که اگر مطابق انتظار عمل نکنند، خطر بروز عوارض افزایش خواهد یافت.

متفورمین داروی مؤثری برای کنترل قند خون است، اما مصرف این دارو در کنار ورزش «ممکن است به اندازه اتکای صرف به دارو یا ورزش مؤثر نباشد.»

مالین تأکید کرد که ما نمی‌گوییم افراد متفورمین یا ورزش را کنار بگذارند. نتایج نشان می‌دهند که پزشکان باید در تنظیم برنامه درمانی دقت بیشتری به خرج دهند و بیماران را زیر نظر بگیرند. در تحقیقات آتی ممکن است راهی برای حفظ فواید ورزش در کنار دارو پیدا کنیم.