بهترین روش‌های تقویت اسپرم مردان چیست؟

مهم‌ترین علت ناباروری مردان، کاهش تعداد یا اختلال عملکرد اسپرم است. در نیمی از موارد، علت دقیق هرگز مشخص نمی‌شود. سایر علل احتمالی شامل کاهش میل جنسی، اختلال نعوظ، پایین بودن سطح برخی هورمون‌ها مانند تستوسترون و پرولاکتین و مصرف برخی داروها، مانند استروئیدها است.

کارهایی وجود دارد که می‌توانید برای تقویت باروری مردان و افزایش تعداد اسپرم انجام دهید. حتی بدون درمان خاص، حدود ۲۵ درصد از مردان نابارور ظرف یک سال از نخستین مراجعه به پزشک موفق به باروری می‌شوند؛ بنابراین، در بسیاری از موارد ناباروری یعنی کاهش باروری نه ناتوانی کامل.

مواردی که در ادامه می‌خوانید، می‌توانند به افزایش تعداد، حرکت و کیفیت اسپرم کمک کنند:

1. مصرف مکمل‌های اسید دی‌اسپارتیک

D-اسپارتیک اسید (D-AA) نوعی اسید آمینه است که به‌صورت مکمل غذایی عرضه می‌شود. D-AA بیشتر در برخی غدد، مانند بیضه‌ها و همچنین در مایع منی و سلول‌های اسپرم وجود دارد.

برخی تحقیقات نشان داده‌اند که مصرف اسید دی‌اسپارتیک می‌تواند باعث افزایش تستوسترون و بهبود تحرک اسپرم در برخی مردان شود و حتی شانس بارداری را افزایش دهد.

با این حال، همه مطالعات به چنین نتیجه‌ای نرسیده‌اند و برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که این مکمل در مردانی که سطح تستوسترون طبیعی دارند، تاثیر خاصی ندارد یا حتی ممکن است باعث کاهش آن شود.

بنابراین، پیش از مصرف مکمل‌های اسید دی‌اسپارتیک باید با پزشک مشورت کنید. تحقیقات انسانی بیشتری برای تایید کامل اثربخشی این مکمل در بهبود باروری مردان لازم است.

2. ورزش منظم

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که فعالیت بدنی منظم می‌تواند به افزایش سطح تستوسترون و بهبود کیفیت مایع منی کمک کند. با این حال، مشخص نیست که چه مقدار فعالیت بدنی می‌تواند بیشترین تاثیر را بر افزایش باروری مردان داشته باشد.

در مورد شدت ورزش نیز پژوهش‌ها نشان داده‌اند که زیاده‌روی در ورزش ممکن است تاثیر منفی روی باروری مردان بگذارد.

اگر در حال حاضر فعالیتی ندارید و می‌خواهید باروری خود را بهبود دهید، بهتر است با پزشک متخصص اورولوژی مشورت کنید. او می‌تواند یک برنامه فعالیت بدنی مناسب، از جمله یک برنامه ورزشی متناسب با شرایط شما، طراحی کند.

3. دریافت ویتامین C کافی

پژوهش‌ها نشان می‌دهد که استرس اکسیداتیو می‌تواند بر کیفیت و کمیت اسپرم تاثیر گذاشته و منجر به ناباروری مردان شود.

برخی شواهد حاکی از این است که مصرف مکمل‌های آنتی‌اکسیدان ممکن است به بهبود باروری مردان کمک کند. به‌طور مشخص، مکمل‌های ویتامین C ممکن است کیفیت مایع منی و نرخ بارداری در شریک جنسی را افزایش دهند.

4. آنتی‌اکسیدان‌ها

رادیکال‌های آزاد می‌توانند به اسپرم آسیب برسانند، از این رو، آنتی‌اکسیدان‌ها مورد توجه قرار گرفته‌اند. تعدادی از پژوهش‌ نشان می‌دهند که مصرف روزانه ویتامین E موجب بهبود تحرک اسپرم و افزایش باروری می‌شود.

برخی بررسی‌ها نیز از اثر ویتامین C بر افزایش تعداد و عملکرد اسپرم سخن گفته‌اند، اگرچه نتایج همه مطالعات یکسان نیست. سایر آنتی‌اکسیدان‌های مفید احتمالی شامل آستاگزانتین، لیکوپن، کوآنزیم Q10 و سلنیوم هستند.

5. مصرف ویتامین D

برخی مطالعات به ارتباط بین کمبود ویتامین D و سطح پایین تستوسترون اشاره کرده‌اند. با این حال، با وجود نقش ویتامین D در عملکرد بیضه و پروستات، شواهدی از تاثیر قابل توجه مکمل آن بر افزایش تستوسترون وجود ندارد.

پیش از مصرف ویتامین D برای افزایش تستوسترون، بهتر است با یک پزشک مشورت کنید. متخصص ممکن است گزینه‌های بهتری را به شما پیشنهاد دهد.

6. استراحت و کاهش استرس

استرس ممکن است میل جنسی را کاهش دهد و بر هورمون‌هایی که برای تولید اسپرم سالم لازم هستند، تاثیر بگذارد. استرس همچنین باعث اختلال نعوظ، کاهش رضایت جنسی و کاهش کیفیت اسپرم می‌شود.

این موارد به دلیل افزایش هورمون استرس، یعنی کورتیزول است که می‌تواند تستوسترون را کاهش دهد.

راهکارهای کاهش استرس عبارتند از:

• پیاده‌روی
• مدیتیشن
• ورزش
• نوشتن دغدغه‌ها و نگرانی‌ها در یک دفتر
• صحبت با یک دوست یا متخصص

اگر می‌خواهید بدانید چه راهکارهایی در مدیریت استرس و اضطراب مؤثر هستند، توضیحات کامل در مقاله زیر ارائه شده است:

7. مصرف خارخاسک

خارخاسک گیاهی دارویی است که گاهی برای تقویت باروری مردان استفاده می‌شود. برخی مطالعات نشان داده‌اند که خارخاسک می‌تواند باعث افزایش تحرک اسپرم و بهبود توان باروری شود. همچنین، در پژوهش دیگری اشاره شده که مصرف خارخاسک به مدت ۱۲ هفته، عملکرد نعوظ را بهبود می‌دهد، اما تاثیری بر سطح تستوسترون نداشت.

با وجود این نتایج امیدوارکننده، تحقیقات موجود درباره‌ی اثر مکمل خارخاسک بر درمان ناباروری مردان هنوز محدود است.

8. مصرف مکمل‌های شنبلیله

برخی پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف مکمل شنبلیله به طور قابل توجهی سطح تستوسترون مردان را افزایش می‌دهد.

بر اساس تعدادی از مطالعات، مصرف روزانه ۶۰۰ میلی‌گرم Testofen (مکمل ساخته شده از عصاره دانه شنبلیله همراه با مواد معدنی) به مدت ۳ ماه، باعث بهبود عملکرد نعوظ، افزایش دفعات فعالیت جنسی و بالا رفتن سطح تستوسترون می‌شود.

باید توجه داشت که این تحقیقات روی عصاره شنبلیله انجام شده و مصرف شنبلیله‌ کامل (در آشپزی یا دمنوش) احتمالا اثر مشابهی ندارد.

9. مصرف روی (زینک)

روی یک ماده معدنی ضروری است که به مقادیر زیاد در منابع حیوانی مانند گوشت، ماهی، تخم‌مرغ و صدف یافت می‌شود. دریافت کافی روی یکی از پایه‌های اصلی حفظ باروری مردان محسوب می‌شود. مطالعات مشاهده‌ای نشان داده‌اند که کمبود روی، با سطح تستوسترون کمتر، کیفیت ضعیف اسپرم و افزایش خطر ناباروری مردان مرتبط است.

برخی پژوهش‌ها نشان می‌دهند که مصرف مکمل روی یا زنیک در مردانی که کمبود این ماده را دارند، می‌تواند باعث افزایش تستوسترون و تعداد اسپرم شود.

همچنین، یافته‌ها نشان می‌دهند که ترکیب روی و فولات برای مردان دارای مشکلات باروری مفیدتر از مصرف تکی آنها است.

10. دریافت ویتامین B12 کافی

کمبود خفیف ویتامین B12، به‌ویژه در افراد بالای ۶۰ سال شایع است و باعث کاهش تعداد و تحرک اسپرم می‌شود. در مطالعه‌ای بزرگ بر ۳۷۵ مرد نابارور، مصرف این ویتامین در کل نتایج قابل‌توجهی نداشت، ولی در زیرگروهی با شمار اسپرم بسیار پایین، اثراتی مثبت دیده شد. البته اعتبار علمی این نتیجه محدود است و اثربخشی واقعی هنوز ثابت نشده است.

11. کارنیتین

شواهد نسبتا قابل‌اعتماد نشان می‌دهند که اشکال مختلف ال کارنیتین می‌تواند عملکرد اسپرم را بهبود دهد. در پژوهشی روی ۶۰ مرد دارای نقص اسپرم، مصرف روزانه ۲ گرم ال-کارنیتین و ۱ گرم استیل ال کارنیتین باعث بهبود معنی‌دار عملکرد اسپرم نسبت به دارونما شد.

پژوهش‌های مشابه نیز اثر مثبت کارنیتین را در افزایش کیفیت اسپرم، تنظیم هورمون‌ها و کاهش مواد اکسیدکننده مضر بدن تایید کرده‌اند. حتی دوزهای پایین نیز مفید گزارش شده‌اند.

12. گردو

گردو سرشار از اسیدهای چرب امگا-۳ است. مطالعات بالینی نشان داده‌اند مصرف حدود ۷۵ گرم گردو در روز طی ۱۲ هفته می‌تواند موجب کاهش آسیب DNA اسپرم و افزایش حرکت، کیفیت، انرژی و شکل اسپرم شود.

13. تخمه کدو

تخمه کدو، منبع غنی امگا-۳ و زینک است. زینک یکی از مهم‌ترین عناصر در فرایند اسپرماتوژنز و تنظیم تستوسترون محسوب می‌شود. با وجود این، در حال حاضر هیچ مطالعه انسانی قابل استنادی برای تقویت اسپرم با تخمه کدو وجود ندارد.

14. پودر کاکائو

پودر کاکائو حاوی اسید آمینه‌ی «ال-آرژنین» است که نقش مثبتی در بهبود پارامترهای اسپرم و افزایش حجم مایع منی دارد. اما باید توجه داشت که دستیابی به این اثرات درمانی نیازمند دریافت دوزهای بالا (۲ تا ۵ گرم در روز) است؛ مقداری که صرفا با مصرف معمول کاکائو در رژیم غذایی تامین نمی‌شود.

15. داشتن خواب کافی

خواب باکیفیت و کافی برای تنظیم هورمون‌های بدن به‌ویژه هورمون تستوسترون ضروری است. بیشتر تولید تستوسترون در طول خواب شبانه اتفاق می‌افتد و کمبود خواب می‌تواند باعث کاهش این هورمون و در نتیجه کاهش کیفیت اسپرم شود.

افرادی که خواب نامنظم یا کم دارند ممکن است با مشکلاتی مانند کاهش تعداد اسپرم، کاهش تحرک اسپرم و اختلال در عملکرد هورمونی مواجه شوند. داشتن برنامه خواب منظم و خواب کافی شبانه می‌تواند به حفظ سلامت باروری کمک کند.

دیگر موارد تقویت کننده اسپرم در مردان

به‌طور کلی، هر چیزی که سلامت عمومی‌تان را بهبود دهد، می‌تواند به باروری‌ شما کمک کند. اما آنچه برای شما موثر است به علت اصلی مشکل ناباروری بستگی دارد.

موارد زیر به تقویت اسپرم کمک می‌کنند:

• حفظ وزن سالم
• رژیم غذایی مغذی و متعادل
• فعالیت بدنی منظم
• ترک سیگار
• رعایت فاصله ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متری لپ‌تاپ از بیضه‌ها
• محدود کردن مصرف الکل

اگر تغییرات سبک زندگی موثر نبود، با پزشک مشورت کنید.

آیا ویتامین E اسپرم را تقویت می‌کند؟

ویتامین E در یک مطالعه موجب افزایش تحرک اسپرم و افزایش نرخ بارداری شد. ویتامین E یک ویتامین محلول در چربی است که با محافظت از غشای سلولی اسپرم، آن را از آسیب حفظ می‌کند. مطالعات نشان داده‌اند که ویتامین E باعث بهبود حرکت اسپرم می‌شود.

مردانی که نرخ بارورسازی پایینی داشتند و به مدت سه ماه مکمل ویتامین E مصرف کردند، بهبود قابل توجهی در نرخ لقاح نشان دادند. مصرف ویتامین E در مردان نابارور باعث افزایش نرخ بارداری شده است.

کراتین پودر خوراکی با طعم هفت میوه 400 گرم (فارما پلاس) خرید

بی سی ای ای پلاس جی کپسول خوراکی 100 عددی (مایوجنیکس) خرید

وی پروتئین نوتریشن پلاس پودر خوراکی با طعم شکلات 2270 گرم (ان پی) خرید

اچ ام بی قرص 1000 میلی گرم 90 عددی (ساپلند) خرید

پمپ پودر خوراکی با طعم لیمو 180 گرم (ان پی) خرید

وی پروتئین پودر خوراکی با طعم شکلات 2270 گرم (ویثر) خرید

نقش سبک زندگی در تقویت اسپرم چیست؟

سبک زندگی یکی از مهم‌ترین عوامل مؤثر بر سلامت باروری مردان است. سبک زندگی سالم برای باروری مردان، شامل عادات روزمره مانند میزان فعالیت بدنی، کیفیت خواب و سطح استرس است که هر کدام می‌توانند بر تولید اسپرم، تحرک اسپرم و تعادل هورمون‌های مردانه تأثیر بگذارند.

اصلاح سبک زندگی نه‌تنها به بهبود سلامت عمومی بدن کمک می‌کند، بلکه می‌تواند در افزایش کیفیت اسپرم و بهبود شانس باروری نیز نقش مهمی داشته باشد.

چه میوه‌هایی برای تقویت باروری مردان مفید هستند؟

میوه‌های زیر موجب تقویت اسپرم می‌شوند:

• موز: موز سرشار از ویتامین B6 و منگنز است که به‌صورت غیرمستقیم به هورمون‌ها کمک می‌کند.
• بلوبری: بلوبری یکی از غنی‌ترین منابع آنتی‌اکسیدان‌های پلی‌فنولی است که از اسپرم در برابر آسیب اکسیداتیو، یکی از عوامل اصلی کاهش کیفیت اسپرم، محافظت می‌کنند.

آیا تقویت اسپرم در ۱۰ روز امکان‌پذیر است؟

تقویت یا بهبود عملکرد اسپرم در مدت ۱۰ روز از طریق پرهیز جنسی امکان‌پذیر نیست. در واقع، پرهیز طولانی‌مدت مانند ۱۰ روز، حجم منی را افزایش می‌دهد، اما باعث کاهش کیفیت و تحرک اسپرم می‌شود؛ زیرا تجمع اسپرم‌های غیرمتحرک و کندرونده باعث می‌شود آن‌ها در رسیدن به تخمک کارایی کمتری داشته باشند.

متن انگلیسی:

Prolonged periods of ejaculatory abstinence are associated with increased semen volume and sperm count, but may compromise sperm motility and DNA integrity. Optimal sperm parameters like motility tend to be better with shorter periods of abstinence rather than extended durations

ترجمه متن:

«دوره‌های طولانی پرهیز از انزال با افزایش حجم منی و تعداد اسپرم همراه هستند، اما ممکن است تحرک اسپرم و سلامت DNA آن‌ها را کاهش دهند. پارامترهای بهتر اسپرم مانند تحرک، معمولاً با دوره‌های کوتاه‌تر پرهیز بهتر حفظ می‌شود تا دوره‌های طولانی.»

(منبع)

پرهیز بیش از ۵ تا ۷ روز ممکن است در برخی افراد تحرک اسپرم را کاهش دهد، اما شدت کاهش برای همه یکسان نیست. مطالعات نشان می‌دهد که افزایش حجم عمدتا در ۴ روز اول رخ می‌دهد و پس از آن کاهش می‌یابد.

در حالی که هیچ بهبودی در پارامترهای اسپرم در دوره‌های کوتاه‌مدت مشاهده نشده و برعکس، اثرات منفی بر باروری چشمگیر است. بنابراین، انزال منظم برای حفظ کیفیت بهتر اسپرم توصیه می‌شود.

بهترین مواد غذایی برای تقویت اسپرم کدامند؟

مواد غذایی مؤثر در تغذیه مناسب برای باروری مردان، غنی از روی، آنتی‌اکسیدان‌ها، ویتامین C و E و اسیدهای چرب امگا ۳ هستند. این مواد مغذی به بهبود تعداد اسپرم، حرکت، شکل طبیعی و کاهش آسیب اکسیداتیو کمک می‌کنند.

در ادامه، به تفکیک ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز، هر کدام از مواد غذایی مورد نیاز هر دسته را نام می‌بریم:

مواد غذایی سرشار از روی

زینک یکی از مهم‌ترین مواد معدنی برای تولید تستوسترون و افزایش کیفیت اسپرم است. کمبود زینک مستقیماً باعث کاهش تعداد و تحرک اسپرم می‌شود. مواد غذایی غنی از زینک عبارتند از:

• گوشت قرمز بدون چربی مانند گوشت گوساله
• جگر و دل و قلوه
• ماهی و غذاهای دریایی مخصوصاً صدف خوراکی (Oyster)
• تخم‌مرغ
• حبوبات مثل عدس، نخود، لوبیا
• مغزها مانند بادام هندی، بادام، فندق
• کاهش گندم و غلات کامل غنی از زینک
• تخم کدو و تخمه آفتابگردان

غذاهای حاوی آنتی‌اکسیدان

آنتی‌اکسیدان‌ها باعث کاهش استرس اکسیداتیو شده و در نتیجه کیفیت اسپرم، تحرک و سلامت DNA آن را بهبود می‌دهند. مواد غذایی غنی از آنتی‌اکسیدان شامل موارد زیر می‌شوند:

• انار
• توت‌فرنگی، بلوبری، تمشک
• پرتقال، لیمو، گریپ‌فروت
• اسفناج، کلم‌برگ، کلم‌کالی
• گوجه‌فرنگی
• چای سبز
• فلفل دلمه‌ای رنگی
• هویج
• کاکائو و شکلات تلخ

ویتامین C و ویتامین E

این دو ویتامین نقش کلیدی در کاهش آسیب اکسیداتیو، بهبود تحرک اسپرم و افزایش کیفیت DNA دارند. مواد غذایی سرشار از ویتامین C عبارتند از:

• پرتقال، لیمو، نارنگی
• کیوی
• توت‌فرنگی
• فلفل دلمه‌ای قرمز
• بروکلی و گل‌کلم

مواد غذایی سرشار از ویتامین E

مواد غذایی دارای ویتامین E عبارتند از:

• مغز بادام، فندق، گردو
• تخمه آفتابگردان
• روغن زیتون، روغن آفتابگردان
• آووکادو
• اسفناج و سبزیجات برگ سبز

اسیدهای چرب امگا ۳

امگا ۳ باعث افزایش حجم اسپرم، بهبود غشای سلولی اسپرم و تقویت تحرک آن می‌شود. مواد غذایی غنی از امگا ۳:عبارتند از:ک

• ماهی‌های چربی همچون سالمون، ساردین، قزل‌آلا، تُن
• روغن ماهی
• گردو
• دانه چیا
• تخم کتان آسیاب‌شده
• روغن کانولا و روغن بذر کتان

برای آشنایی با دلایل شایع نارضایتی جنسی در مردان و عوامل مؤثر بر آن، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

از چه دمنوشی برای تقویت جنسی مردان استفاده کنیم؟

برخی دمنوش‌های گیاهی به دلیل داشتن ترکیبات آنتی‌اکسیدانی، افزایش گردش خون و کمک به تعادل هورمون‌ها می‌توانند به بهبود عملکرد جنسی و کیفیت اسپرم در مردان کمک کنند. استفاده منظم از این دمنوش‌ها در کنار تغذیه سالم و سبک زندگی مناسب می‌تواند اثرات مثبتی بر سلامت جنسی داشته باشد.

دمنوش زنجبیل

زنجبیل یکی از گیاهان شناخته‌شده برای تقویت سیستم گردش خون است. ترکیبات فعال موجود در زنجبیل می‌توانند به افزایش جریان خون در بدن و بهبود عملکرد جنسی کمک کنند. همچنین برخی مطالعات نشان داده‌اند مصرف زنجبیل ممکن است در افزایش سطح تستوسترون و بهبود کیفیت اسپرم موثر باشد. برای تهیه این دمنوش می‌توان چند برش زنجبیل تازه را در آب جوش دم کرد و همراه با کمی عسل مصرف نمود.

دمنوش دارچین

دارچین به بهبود گردش خون و تنظیم قند خون کمک می‌کند و در طب سنتی برای افزایش انرژی و تقویت قوای جنسی استفاده می‌شود. مصرف دمنوش دارچین می‌تواند به بهبود جریان خون در اندام‌های مختلف بدن کمک کند که این موضوع در سلامت جنسی مردان اهمیت دارد.

دمنوش جینسینگ

جینسینگ یکی از شناخته‌شده‌ترین گیاهان دارویی برای افزایش انرژی و بهبود عملکرد جنسی است. برخی تحقیقات نشان داده‌اند که جینسینگ ممکن است به افزایش میل جنسی، بهبود نعوظ و افزایش کیفیت اسپرم کمک کند. این گیاه همچنین می‌تواند خستگی را کاهش داده و عملکرد عمومی بدن را تقویت کند.

دمنوش زعفران

زعفران دارای ترکیبات آنتی‌اکسیدانی قوی است و در برخی مطالعات به تأثیر آن در بهبود خلق‌وخو و عملکرد جنسی اشاره شده است. مصرف دمنوش زعفران می‌تواند به کاهش استرس و افزایش انرژی کمک کند که این عوامل در سلامت جنسی مردان نقش دارند.

دمنوش چای سبز

چای سبز سرشار از آنتی‌اکسیدان‌ها به‌ویژه کاتچین‌ها است. این ترکیبات می‌توانند از سلول‌های بدن از جمله سلول‌های اسپرم در برابر آسیب اکسیداتیو محافظت کنند و به بهبود سلامت عمومی بدن کمک نمایند.

ویتامین‌ها و مکمل‌های موثر در تقویت اسپرم در مردان

علاوه بر تغذیه سالم، برخی از انواع دارویی ویتامین‌ها و مکمل‌های غذایی می‌توانند در بهبود کیفیت اسپرم، افزایش تحرک اسپرم و حمایت از سلامت باروری مردان نقش داشته باشند. بسیاری از این مکمل‌ها با کاهش استرس اکسیداتیو، تقویت تولید اسپرم و حمایت از عملکرد هورمونی بدن عمل می‌کنند. البته مصرف مکمل‌ها بهتر است با نظر پزشک انجام شود، به‌ویژه اگر فرد دچار مشکلات باروری یا بیماری‌های زمینه‌ای باشد.

مهم‌ترین مکمل‌ها و ترکیبات ویتامین‌های تقویت اسپرم که در مطالعات علمی بررسی شده‌اند، عبارتند از:

• زینک (Zinc)؛ یکی از مهم‌ترین مواد معدنی برای تولید تستوسترون و تشکیل اسپرم است. کمبود زینک می‌تواند باعث کاهش تعداد اسپرم و کاهش تحرک آن شود.
• سلنیوم (Selenium)؛ یک آنتی‌اکسیدان مهم است که در بهبود حرکت اسپرم و محافظت از سلول‌های اسپرم در برابر آسیب اکسیداتیو نقش دارد.
• کوآنزیم Q10 (CoQ10)؛ این ترکیب به تولید انرژی در سلول‌ها کمک می‌کند و در برخی مطالعات باعث بهبود تحرک و عملکرد اسپرم شده است.
• ال‑کارنیتین (L‑Carnitine)؛ نقش مهمی در متابولیسم انرژی دارد و می‌تواند به افزایش تحرک اسپرم و بهبود عملکرد آن کمک کند.
• اسید فولیک (Folic Acid)؛ این ویتامین از گروه B در تولید سلول‌های سالم نقش دارد و مصرف آن همراه با زینک ممکن است در بهبود تعداد اسپرم مؤثر باشد.
• ویتامین C؛ یک آنتی‌اکسیدان قوی است که از اسپرم در برابر آسیب رادیکال‌های آزاد محافظت کرده و می‌تواند به افزایش تعداد و تحرک اسپرم کمک کند.
• ویتامین E؛ این ویتامین به محافظت از غشای سلول‌های اسپرم کمک می‌کند و در بهبود کیفیت اسپرم و کاهش آسیب اکسیداتیو نقش دارد.
• امگا ۳ (Omega‑3 fatty acids)؛ اسیدهای چرب امگا ۳ در سلامت غشای سلولی اسپرم و افزایش تحرک آن مؤثر هستند.

در بسیاری از موارد، این ترکیبات به صورت مکمل‌های ترکیبی تقویت باروری مردان نیز در دسترس هستند که چندین ویتامین و ماده معدنی را به‌طور همزمان برای حمایت از سلامت اسپرم فراهم می‌کنند.

مهم‌ترین عوامل ضعیف شدن اسپرم شامل کدام موارد می‌شود؟

کیفیت اسپرم تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و برخی عادات یا شرایط روزمره می‌توانند باعث کاهش تعداد اسپرم، کاهش تحرک آن و آسیب به ساختار طبیعی اسپرم شوند. شناخت این عوامل و تلاش برای کنترل آن‌ها نقش مهمی در حفظ سلامت باروری مردان دارد.

از جمله مواردی که منجر به تضعیف اسپرم می‌شوند، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• استرس و فشارهای روانی؛ استرس مزمن می‌تواند باعث افزایش هورمون کورتیزول در بدن شود. افزایش این هورمون ممکن است تولید تستوسترون را کاهش داده و بر فرآیند تولید اسپرم تأثیر منفی بگذارد. علاوه بر این، استرس طولانی‌مدت می‌تواند باعث کاهش میل جنسی و اختلال در عملکرد جنسی شود.
• مصرف سیگار و الکل؛ سیگار حاوی مواد سمی و رادیکال‌های آزاد است که می‌توانند به DNA اسپرم آسیب بزنند و باعث کاهش تعداد، تحرک و کیفیت اسپرم شوند. مصرف زیاد الکل نیز می‌تواند تولید تستوسترون را کاهش داده و بر عملکرد بیضه‌ها تأثیر منفی بگذارد.
• گرمای زیاد در ناحیه بیضه؛ بیضه‌ها برای تولید اسپرم به دمایی کمی پایین‌تر از دمای طبیعی بدن نیاز دارند. قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض گرما مانند استفاده زیاد از سونا و جکوزی، گذاشتن لپ‌تاپ روی پا، پوشیدن لباس زیر بسیار تنگ یا نشستن طولانی‌مدت می‌تواند باعث افزایش دمای بیضه‌ها و کاهش تولید اسپرم شود.
• تغذیه نامناسب؛ رژیم غذایی فقیر از نظر ویتامین‌ها، مواد معدنی و آنتی‌اکسیدان‌ها می‌تواند بر سلامت اسپرم تأثیر منفی بگذارد. مصرف زیاد غذاهای فرآوری‌شده، فست‌فود، چربی‌های ترانس و قندهای ساده ممکن است باعث افزایش التهاب در بدن و کاهش کیفیت اسپرم شود. در مقابل، رژیم غذایی متعادل شامل میوه‌ها، سبزیجات، غلات کامل، ماهی، مغزها و منابع پروتئینی سالم به حفظ سلامت اسپرم کمک می‌کند.

عادت‌هایی ناسالمی که به اسپرم آسیب می‌زنند کدامند؟

برخی عادت‌های روزمره می‌توانند باعث افزایش دمای بیضه‌ها یا ایجاد شرایط نامناسب برای تولید اسپرم شوند. از آنجا که بیضه‌ها برای تولید اسپرم به دمایی کمی پایین‌تر از دمای طبیعی بدن نیاز دارند، افزایش گرما در این ناحیه می‌تواند باعث کاهش تعداد و کیفیت اسپرم شود.

این عادت‌ها که از علل کاهش تعداد اسپرم هستند، عبارتند از:

• استفاده زیاد از سونا و جکوزی؛ قرار گرفتن مکرر در محیط‌های بسیار گرم مانند سونا، جکوزی یا حمام داغ می‌تواند دمای بیضه‌ها را افزایش دهد. این افزایش دما ممکن است فرآیند تولید اسپرم را مختل کرده و به کاهش تعداد و تحرک اسپرم منجر شود، به‌ویژه اگر این کار به‌طور مداوم انجام شود.
• پوشیدن لباس زیر بسیار تنگ؛ لباس زیر تنگ می‌تواند باعث افزایش دمای ناحیه تناسلی و کاهش تهویه هوا در اطراف بیضه‌ها شود. این وضعیت ممکن است در طولانی‌مدت بر تولید طبیعی اسپرم تأثیر منفی بگذارد. استفاده از لباس زیر نخی و آزادتر می‌تواند به حفظ دمای مناسب این ناحیه کمک کند.
• استفاده طولانی از لپ‌تاپ روی پا؛ قرار دادن لپ‌تاپ به مدت طولانی روی ران‌ها باعث انتقال گرما به ناحیه بیضه‌ها می‌شود. علاوه بر گرما، میدان‌های الکترومغناطیسی و حالت نشستن طولانی نیز ممکن است در کاهش کیفیت اسپرم نقش داشته باشند. بهتر است از میز یا پایه مخصوص لپ‌تاپ استفاده شود تا تماس مستقیم با بدن کاهش یابد.

گیاهان و مکمل‌هایی که مردان باید با احتیاط مصرف کنند

بر اساس مطالعات محدود، گیاهان و مکمل‌های زیر توسط مردان باید با احتیاط مصرف شوند:

• سویا و شیرین‌بیان؛ ممکن است سطح تستوسترون را کاهش دهند، لذا مردان دچار ناباروری یا کاهش میل جنسی بهتر است از آن‌ها دوری کنند.
• روغن درخت چای و اسطوخودوس؛ گزارش‌هایی درباره این دو ماده وجود دارد که ممکن است اثر شبه‌استروژنی و ضدتستوسترونی داشته باشند، ولی شواهد قطعی نیست.
• ملاتونین؛ در دوز روزانه ۳ میلی‌گرم طی شش ماه ممکن است باعث اختلال در عملکرد اسپرم شود؛ البته هنوز قطعی نیست.

همچنین مصرف زیاد نعناع و گیاهانی مانند آندروگرافیس یا استویا در مطالعات حیوانی گاه باعث کاهش باروری شده‌اند، ولی نتایج متناقض است.

برای آشنایی با کاربردها، دوز مصرف و عوارض جانبی قرص ملاتونین، می‌توانید مطلب زیر را مطالعه کنید:

برای حفظ سلامت اسپرم، از چه مواردی باید دوری کرد؟

علاوه بر موارد بالا، برخی عوامل از جمله الکل، برخی داروها و مواد شیمیایی سمی می‌توانند به اسپرم آسیب برسانند. برای حفظ کیفیت اسپرم و سلامت باروری مردان، از موارد زیر دوری کنید:

• مصرف الکل را محدود کنید؛ نوشیدن زیاد الکل باعث کاهش تعداد اسپرم و کاهش تستوسترون می‌شود و حتی می‌تواند در ایجاد و حفظ نعوظ مشکل ایجاد کند.
• از روان‌کننده‌ها استفاده نکنید؛ برخی روان‌کننده‌ها ممکن است حرکت اسپرم را مختل کنند. هنگام تلاش برای بارداری، بهتر است از آن‌ها استفاده نشود.
• تاثیر داروها را بشناسید؛ برخی داروها مانند بعضی داروهای فشار خون، برخی ضدافسردگی‌ها، ضدآندروژن‌ها، اپیوئیدها و استروئیدهای آنابولیک باروری را کاهش می‌دهند. بسیاری از مواد مخدر نیز بر باروری اثر منفی دارند. اگر برای بارداری اقدام می‌کنید، از پزشک درباره داروهای مصرفی خود بپرسید.
• مراقب سموم باشید؛ قرار گرفتن در معرض آفت‌کش‌ها، سرب و سایر سموم می‌تواند مقدار و کیفیت اسپرم را کاهش دهد. اگر مجبور به کار با مواد سمی هستید، از لباس و تجهیزات ایمنی استفاده کنید و تماس پوستی را به حداقل برسانید.
• درمان‌های سرطان روی اسپرم تاثیر می‌گذارد؛ شیمی‌درمانی و پرتودرمانی می‌توانند تولید اسپرم را مختل کرده و موجب ناباروری دائمی شوند. اگر به درمان سرطان نیاز دارید، ممکن است بخواهید پیش از درمان، اسپرم خود را ذخیره کنید.

چه زمانی برای ضعف اسپرم باید به پزشک مراجعه کرد؟

در بسیاری از موارد، تغییر در سبک زندگی و اصلاح تغذیه می‌تواند به بهبود کیفیت اسپرم کمک کند. با این حال، در برخی شرایط لازم است مردان برای بررسی دقیق‌تر و انجام آزمایش‌های تخصصی به دکتر اورولوژی مراجعه کنند. تشخیص زودهنگام مشکلات باروری می‌تواند به انتخاب روش درمانی مناسب و افزایش شانس باروری کمک کند.

در شرایط زیر مراجعه به پزشک توصیه می‌شود:

• زمانی که زوجین پس از مدت طولانی تلاش برای بارداری موفق نشده‌اند. در این شرایط ممکن است پزشک آزمایش اسپرم را برای بررسی تعداد، تحرک و شکل اسپرم‌ها تجویز کند.
• در صورتی که علائمی مانند درد، تورم یا احساس سنگینی در ناحیه بیضه‌ها وجود داشته باشد. این موارد ممکن است نشانه مشکلاتی مانند واریکوسل یا عفونت باشند.
• اگر فرد سابقه بیماری‌های هورمونی، جراحی در ناحیه تناسلی، آسیب به بیضه‌ها یا عفونت‌های دستگاه تناسلی داشته باشد.
• زمانی که کاهش میل جنسی، اختلال در نعوظ یا علائم احتمالی کاهش تستوسترون مشاهده می‌شود.
• در صورتی که نتایج آزمایش اسپرم غیرطبیعی باشد یا پزشک به مشکلات باروری مشکوک شود.

پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر از آزمایش‌هایی مانند آنالیز مایع منی، آزمایش‌های هورمونی، سونوگرافی بیضه‌ها یا بررسی‌های ژنتیکی استفاده کند تا علت ضعف اسپرم مشخص شود و درمان مناسب آغاز گردد.

تعداد طبیعی اسپرم چقدر است؟

بر اساس معیارهای سازمان جهانی بهداشت (WHO 2021)، تعداد طبیعی اسپرم حداقل ۱۵ میلیون در هر میلی‌لیتر مایع منی است. همچنین مجموع اسپرم‌ها در هر انزال باید حداقل ۳۹ میلیون باشد. علاوه بر تعداد، عوامل دیگری مانند تحرک اسپرم (حداقل ۴۰٪ متحرک)، تحرک پیش‌رونده (حداقل ۳۲٪) و شکل طبیعی اسپرم (حداقل ۴٪) نیز برای ارزیابی باروری اهمیت دارند. بررسی این موارد با آزمایش آنالیز مایع منی انجام می‌شود.

تحرک اسپرم چیست؟

در پاسخ به این که تحرک اسپرم چیست، باید بگوییم که به توانایی اسپرم برای حرکت کردن و پیش رفتن در دستگاه تناسلی زن گفته می‌شود. این حرکت برای رسیدن اسپرم به تخمک و انجام لقاح ضروری است.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

ناباروری بسیار شایع است و افراد زیادی را در سراسر جهان درگیر می‌کند. پایبندی به سبک زندگی سالم که به سلامت اسپرم و باروری کمک کند، می‌تواند شانس بارداری را افزایش دهد.

تمرکز روی سلامت کلی بدن بهترین کاری است که می‌توان انجام داد. اگر کمبود مواد مغذی یا سطح پایین تستوسترون نقش داشته باشد، پیشنهادهایی که در این مقاله ارائه شد، تا حد زیادی موثر خواهند بود.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

چه ویتامین‌هایی برای تقویت اسپرم مفید هستند؟

ویتامین‌هایی مانند ویتامین C، ویتامین E، ویتامین D، ویتامین B12، اسید فولیک، زینک و سلنیوم در بهبود کیفیت اسپرم، افزایش تحرک آن و کاهش آسیب اکسیداتیو نقش دارند.

آیا سیگار بر کیفیت اسپرم تاثیر دارد؟

بله. مصرف سیگار می‌تواند باعث کاهش تعداد اسپرم، کاهش تحرک اسپرم و افزایش آسیب DNA اسپرم شود و در نتیجه احتمال باروری را کاهش دهد.

چه مدت طول می‌کشد تا کیفیت اسپرم بهبود پیدا کند؟

فرایند تولید اسپرم در بدن چندین هفته طول می‌کشد، بنابراین معمولاً پس از ایجاد تغییرات در سبک زندگی یا تغذیه، بهبود کیفیت اسپرم پس از گذشت چند ماه قابل مشاهده است.

برای تقویت جنسی مردان چه بخوریم؟

مصرف مواد غذایی غنی از پروتئین، روی، آنتی‌اکسیدان‌ها و اسیدهای چرب مفید مانند ماهی، مغزها، تخم‌مرغ، سبزیجات برگ سبز، میوه‌ها و غلات کامل می‌تواند به بهبود سلامت جنسی مردان کمک کند.

بهترین روش‌های طبیعی برای تقویت اسپرم چیست؟

داشتن تغذیه سالم، ورزش منظم، حفظ وزن مناسب، خواب کافی، کاهش استرس، ترک سیگار و الکل و پرهیز از قرار گرفتن طولانی در معرض گرمای زیاد از روش‌های طبیعی موثر برای تقویت اسپرم هستند.

بهترین غذاها برای تقویت اسپرم چیست؟

غذاهایی مانند ماهی‌های چرب، گردو و بادام، تخم‌مرغ، سبزیجات برگ سبز، میوه‌هایی مانند انار و مرکبات، حبوبات و غلات کامل به دلیل داشتن ویتامین‌ها و مواد معدنی مفید می‌توانند به بهبود کیفیت اسپرم کمک کنند.

مقدار طبیعی اسپرم در مردان چقدر است؟

طبق معیارهای سازمان جهانی بهداشت، وجود تعداد مناسب اسپرم در هر میلی‌لیتر مایع منی و همچنین تحرک و شکل طبیعی اسپرم‌ها برای باروری طبیعی اهمیت دارد.

سلامت اسپرم به چه عواملی بستگی دارد؟

سلامت اسپرم به عواملی مانند سبک زندگی، تغذیه، وضعیت هورمونی، سلامت عمومی بدن، سن، مصرف سیگار یا الکل، میزان استرس، فعالیت بدنی و وجود بیماری‌هایی مانند واریکوسل یا عفونت‌ها بستگی دارد.