عمل پانکراس برای دیابت؛ راهنمای کامل جراحی پیوند و پیوند سلول‌های جزیره‌ای

چرا عمل پانکراس برای دیابت انجام می‌شود؟

پیوند پانکراس (لوزالمعده)، تولید انسولین را در بیماران مبتلا به دیابت نوع ۱ بازیابی کرده و قند خون را کنترل می‌کند؛ از این رو عمل لوزالمعده برای دیابت، درمانی خوشبینانه برای بیماران مبتلا به دیابت است.

پزشکان ممکن است عمل پیوند پانکراس را برای افرادی که هر یک از موارد زیر را دارند، در نظر بگیرند:

• دیابت نوع ۱ که با درمان استاندارد قابل کنترل نیست؛
• افرادی که به انسولین واکنش‌های مکرر دارند؛
• بیمارانی که کنترل ضعیفی روی قند خون خود دارند؛
• افرادی که به آسیب شدید کلیوی دچار هستند؛
• دیابت نوع ۲ که هم با مقاومت به انسولین پایین و تولید انسولین پایین همراه است.

البته لازم به ذکر است که این عمل به‌دلیل عوارض و محدودیت‌های نسبتا زیادی که دارد، هنوز به‌عنوان درمان استاندارد دیابت شناخته نمی‌شود.

در این راستا باید بدانید که عوارض جانبی داروهای ضد رد پیوند که پس از پیوند پانکراس باید مصرف شوند، اغلب می‌توانند برای بیمار، عوارض جدی ایجاد کنند.

نقش پانکراس در تنظیم قند خون

پانکراس عضوی است که در پشت قسمت پایینی معده قرار دارد. یکی از وظایف اصلی آن تولید انسولین است، هورمونی که جذب قند به سلول‌ها را تنظیم می‌کند.

اگر پانکراس به اندازه کافی انسولین تولید نکند، قند خون می‌تواند تا سطوح ناسالمی افزایش پیدا کند و منجر به دیابت نوع ۱ شود.

عمل پانکراس برای دیابت نوع 2 هم تجویز می‌شود؟

خیر، پیوند پانکراس معمولا برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ گزینه درمانی محسوب نمی‌شود. دلیل این امر این است که دیابت نوع ۲ زمانی رخ می‌دهد که بدن در برابر انسولین مقاوم می‌شود یا قادر به استفاده صحیح از آن نیست و مشکلی در تولید انسولین توسط پانکراس وجود ندارد.

با این حال، برای برخی از افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ که هم مقاومت به انسولین پایین و هم تولید انسولین پایین دارند، پیوند پانکراس ممکن است یک گزینه درمانی باشد.

برای آشنایی بیشتر با داروهای دیابت مقاله زیر را بخوانید:

اهمیت عمل پانکراس برای دیابت

پیوند (لوزالمعده) پانکراس، یک گزینه درمانی شناخته‌شده برای درمان دیابت نوع ۱ است. همچنین این روش، به‌عنوان گزینه‌ای امیدوارکننده برای بیماران خردسال مبتلا به دیابت، مطرح است.

پیوند موفقیت‌آمیز پانکراس می‌تواند کیفیت زندگی افراد مبتلا به دیابت را به‌شکل قابل توجهی بهبود دهد. در واقع، بیماران دیگر نیازی به تزریق انسولین و اندازه‌گیری مکرر قند خون روزانه نخواهند داشت و بسیاری از محدودیت‌های غذایی ناشی از این اختلال رفع خواهد شد.

با این حال، به دلیل سرکوب سیستم ایمنی مادام‌العمر و خطر جراحی اولیه، عمل پانکراس فقط در برخی بیماران مبتلا به دیابت یک، گزینه درمانی مناسبی محسوب می‌شود که ممکن است عوارضی هم به همراه داشته باشد.

انواع روش‌های پیوند پانکراس

4 روش مختلف برای پیوند پانکراس به بیماران مبتلا به دیابت نوع 1 وجود دارد:

۱. پیوند پانکراس به تنهایی

پیوند پانکراس به تنهایی، شامل قرار دادن یک پانکراس سالم در بدن گیرنده‌ای است که پانکراس او دیگر به درستی کار نمی‌کند. افرادی که دیابت دارند و مشکلی در کلیه خود ندارند یا در مرحله‌ اولیه‌ بیماری کلیوی هستند، گزینه‌ مناسبی برای پیوند پانکراس به تنهایی هستند.

۲. پیوند ترکیبی کلیه-پانکراس

جراحان اغلب ممکن است پیوند ترکیبی یا به عبارتی همزمان کلیه-پانکراس را برای افراد دیابتی که نارسایی کلیوی دارند یا در معرض خطر آن هستند، انجام دهند.

هدف از این رویکرد، دادن یک کلیه و پانکراس سالم به بیمار است؛ در صورت انجام این کار، بعید است که فرد در آینده، به آسیب کلیوی مرتبط با دیابت روبرو شود.

۳. پیوند پانکراس پس از پیوند کلیه

برای افرادی که مدت زیادی باید منتظر کلیه و پانکراس اهدایی بمانند، راهکار دیگری وجود دارد. اگر یک کلیه اهدایی زنده یا فوت‌شده در دسترس باشد و فرد دار نارسایی مرحله نهایی کلیه باشد، ممکن است انجام پیوند کلیه در اولویت قرار گیرد.

پس از بهبودی فرد بعد از جراحی پیوند کلیه، به محض در دسترس قرار گرفتن پانکراس اهدایی، پیوند پانکراس انجام خواهد شد.

۴. پیوند سلول‌های جزیره‌ای لوزالمعده

در طول پیوند سلول‌های جزیره‌ای پانکراس به بیماران دیابتی، سلول‌های تولیدکننده انسولین (سلول‌های جزیره‌ای) که از پانکراس اهداکننده گرفته شده‌اند، به وریدی که خون را به کبد می‌رساند، تزریق می‌شوند.

با این حال لازم است به این نکته توجه کنید که پیوند سلول‌های جزیره‌ای برای افرادی که عوارض جدی و پیشرونده ناشی از دیابت نوع ۱ دارند، هنوز هم در حال بررسی است. این روش فقط می‌تواند به عنوان بخشی از یک کارآزمایی بالینی مورد تایید سازمان غذا و دارو انجام شود و همچنان تحت بررسی برای نتایج بلندمدت است.

شرایط و معیارهای انتخاب بیماران برای درمان دیابت با جراحی

اکثر بیماران مبتلا به دیابت تحت درمان با انسولین، نیازی به پیوند پانکراس ندارند. پزشکان برای انجام عمل پانکراس برای دیابت، شرایط خاصی را در نظر می‌گیرند، اما می‌توان یک سری شرایط کلی را برای در نظر گرفتن آن مطرح کرد.

شرایط اولیه برای پیوند پانکراس این است که:

• دیابت تحت درمان با انسولین داشته باشید؛
• عوارض عمده‌ای از دیابت را تجربه کنید؛
• به اندازه کافی سلامت باشید تا بتوانید از پس جراحی‌های بزرگ برآیید؛
• شانس موفقیت پیوند شما بالا تخمین زده شود؛
• بتوانید داروهای روزانه مورد نیاز پس از پیوند، از جمله داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی را مصرف کنید.

آماده‌سازی بیمار پیش از جراحی

اگر پزشک شما تشخیص دهد که شما کاندید پیوند پانکراس هستید، به موارد زیر قبل از عمل نیاز خواهید داشت:

• آزمایش خون و ادرار برای اطمینان از سلامت کافی برای جراحی؛
• بررسی سابقه پزشکی و معاینه فیزیکی؛
• بررسی ایمونولوژیک که به تیم پیوند کمک می‌کند تا شما را با یک اهداکننده سازگار مطابقت دهد؛
• انجام آزمایش‌های تصویربرداری سونوگرافی، MRI، …، برای اطمینان از سلامت کافی و کمک به برنامه‌ریزی جراحی؛
• ارزیابی روانشناختی برای اطمینان از اینکه شما جراحی و خطرات آن را درک می‌کنید.

اگر تیم پیوند معتقد باشد که شما کاندید مناسبی هستید، در لیست انتظار پیوند قرار خواهید گرفت. بسیاری از افراد ماه‌ها یا حتی سال‌ها در لیست انتظار هستند تا پانکراس منطبق با مشخصاتشان در دسترس قرار گیرد.

شرایط انتخاب اهداکننده پانکراس

در حالت ایده‌آل، اهداکنندگان جوان زیر 50 سال، با حداقل بیماری‌های همراه مثل مرگ ناشی از تروما، سطح آمیلاز سرم طبیعی، که یک آنزیم مرتبط با پانکراس است و HbA1c طبیعی، برای پیوند مناسب در نظر گرفته می‌شوند. پیوند پانکراس از اهداکنندگان فوت‌شده، عمدتا از میان اهداکنندگان مرگ مغزی و دارای ضربان قلب است.

چاقی فرد اهداکننده ممکن است با میزان موفقیت پایین‌تری برای پیوند همراه باشد. به‌طور کلی، پانکراس افراد چاق معمولا فرایند پیوند کل پانکراس را دشوارتر می‌کند و خطر عوارض بیشتری دارد، اما سلول‌های جزیره‌ای ممکن است هنوز قابل استفاده باشند.

امروزه استفاده از پانکراس اهداکنندگان پس از مرگ قلبی نیز رو به افزایش است. پیوند از افراد سیگاری به دلیل افزایش عوارض و تاثیر مضر بر نتایج، باید به دقت مورد بررسی قرار گیرد.

روند جراحی و پیوند پانکراس برای دیابت

جراحان پیوند پانکراس را با بیهوشی عمومی انجام می‌دهند، بنابراین شما در طول عمل بیهوش هستید. متخصص بیهوشی به شما دارویی به صورت گاز می‌دهد تا از طریق ماسک نفس بکشید یا داروی مایع را به داخل ورید تزریق می‌کند.

بعد از بیهوشی، عمل به صورت زیر انجام می‌شود:

• برشی در مرکز شکم شما ایجاد می‌شود؛
• جراح، پانکراس اهداکننده و بخش کوچکی از روده کوچک اهداکننده را در قسمت تحتانی شکم شما قرار می‌دهد؛
• روده اهداکننده به روده کوچک یا مثانه شما متصل شده و پانکراس اهداکننده به رگ‌های خونی که به پاهای شما نیز خون‌رسانی می‌کنند، متصل می‌شود، معمولا پانکراس شما برای کمک به هضم غذا در جای خود باقی می‌ماند؛
• اگر پیوند کلیه نیز انجام می‌دهید، رگ‌های خونی کلیه جدید به رگ‌های خونی قسمت تحتانی شکم شما متصل می‌شوند؛
• حالب کلیه جدید، لوله‌ای که کلیه را به مثانه متصل می‌کند، به مثانه شما متصل می‌شود. کلیه‌های خودتان در جای خود باقی می‌مانند، مگر اینکه عوارضی مانند فشار خون بالا یا عفونت ایجاد کنند.

جراحی پیوند پانکراس معمولا حدود ۳ تا ۶ ساعت طول می‌کشد، بسته به اینکه آیا فقط پیوند پانکراس انجام می‌دهید یا پیوند کلیه و پانکراس همزمان انجام می‌شود.

نکته! تیم جراحی در طول عمل، ضربان قلب، فشار خون و اکسیژن خون شما را کنترل می‌کند.

مراقبت‌های ویژه حین عمل

پس از یک عمل موفقیت‌آمیز، پانکراس پیوندی بلافاصله شروع به تولید انسولین می‌کند. پزشک شما را به یک بخش ویژه در بیمارستان منتقل می‌کند و موارد زیر را تحت نظر قرار می‌دهد:

• وجود هرگونه مشکل پزشکی
• عوارض ناشی از جراحی
• پس زدن عضو
• ریکاوری پس از بیهوشی

دستگاه‌های مختلف، موارد زیر را به بدن شما می‌رسانند:

• مایعات و مواد مغذی
• اکسیژن
• مسکن‌ها

همچنین لوله‌هایی برای تخلیه ادرار از بدن شما و لوله‌های دیگری برای خارج کردن خون و مایعات از ناحیه جراحی برای شما تعبیه می‌شوند.

مراقبت‌های پس از عمل

پس از پیوند پانکراس، باید انتظار داشته باشید که:

• چند روز در بخش مراقبت‌های ویژه بمانید. پزشکان و پرستاران وضعیت شما را برای مشاهده علائم عوارض تحت نظر دارند. پانکراس جدید شما باید بلافاصله شروع به کار کند. اگر پانکراس قدیمی شما در جای خود باقی مانده باشد، به انجام سایر عملکردهای خود ادامه می‌دهد.
• اگر کلیه نیز پیوند شده، درست مانند کلیه‌های خودتان که سالم بودند، ادرار تولید می‌کند. اغلب این روند بلافاصله شروع می‌شود. اما در برخی موارد، تولید ادرار ممکن است تا چند هفته طول بکشد تا برگردد.
• حدود یک هفته را در بیمارستان بگذرانید. پس از تثبیت وضعیت، برای ادامه بهبودی به بخش ریکاوری پیوند منتقل می‌شوید. در طول بهبودی، انتظار درد یا ناراحتی در اطراف محل برش را داشته باشید.
• در طول دوره نقاهت، معاینات مکرر داشته باشید. پس از ترک بیمارستان، نظارت دقیق به مدت 3 تا 4 هفته ضروری است. تیم پیوند شما یک برنامه معاینه مناسب برای شما تهیه خواهد کرد. در این مدت، اگر در شهر دیگری زندگی می‌کنید، ممکن است لازم باشد نزدیک به مرکز پیوند بمانید.
• بعد از پیوند پانکراس، تعدادی دارو مصرف خواهید کرد. داروهایی به نام سرکوب‌کننده‌های سیستم ایمنی به جلوگیری از حمله سیستم ایمنی به پانکراس جدید شما کمک می‌کنند. داروهای دیگری نیز ممکن است به کاهش خطر سایر عوارض مانند عفونت و فشار خون بالا پس از پیوند کمک کنند.

داروهای ضد رد پیوند و اهمیت مصرف آن‌ها

پس از پیوند پانکراس، شما داروهایی را به‌صورت مادام‌العمر مصرف خواهید کرد تا از رد پانکراس اهدایی توسط بدن جلوگیری شود. این داروهای ضد رد پیوند می‌توانند عوارض جانبی مختلفی از جمله موارد زیر ایجاد کنند:

• تحلیل رفتن استخوان
• کلسترول بالا
• فشار خون بالا
• تهوع، اسهال یا استفراغ
• حساسیت به نور خورشید

سایر عوارض جانبی ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• پف کردن
• افزایش وزن
• تورم لثه
• آکنه
• رشد یا ریزش بیش از حد مو

داروهای ضد رد پیوند با سرکوب سیستم ایمنی بدن شما عمل می‌کنند. این داروها همچنین دفاع بدن شما در برابر عفونت و بیماری را دشوارتر می‌کنند.

نتایج و مزایای عمل پانکراس برای دیابتی‌ها

پس از پیوند موفقیت‌آمیز، پانکراس جدید انسولین مورد نیاز بدن شما را تولید می‌کند؛ بنابراین دیگر نیازی به درمان با انسولین برای درمان دیابت نوع ۱ نخواهید داشت. با این حال، ممکن است به دوز کم انسولین یا داروهای ضد رد پیوند نیاز داشته باشید تا کنترل قند پایدار بماند.

اما حتی با بهترین تطابق ممکن بین شما و اهدا کننده، سیستم ایمنی بدن شما سعی خواهد کرد پانکراس جدید را پس بزند. برای جلوگیری از رد پیوند، به داروهای ضد رد پیوند برای سرکوب سیستم ایمنی بدن نیاز خواهید داشت.

احتمالا باید این داروها را تا آخر عمر مصرف کنید. از آنجایی که داروهای سرکوب‌کننده سیستم ایمنی بدن شما را در برابر عفونت آسیب‌پذیرتر می‌کنند، پزشک ممکن است داروهای ضد باکتری، ضد ویروسی و ضد قارچی نیز تجویز کند.

مایوکلینیک (mayoclinic) در این رابطه نوشته است:

متن انگلیسی:

After your pancreas transplant, you may need to adjust your diet to keep your pancreas healthy and working well. Keeping a healthy weight through diet and exercise can help prevent many common post-transplant complications, including infection, heart attacks and bone thinning

ترجمه متن:

پس از پیوند پانکراس، ممکن است لازم باشد رژیم غذایی خود را تنظیم کنید تا پانکراس شما سالم بماند و عملکرد خوبی داشته باشد. حفظ وزن سالم از طریق رژیم غذایی و ورزش می‌تواند به جلوگیری از بسیاری از عوارض شایع پس از پیوند، از جمله عفونت، حملات قلبی و پوکی استخوان کمک کند.

(منبع)

معایب، محدودیت‌ها و چالش‌های عمل پانکراس برای دیابت

جراحی پیوند پانکراس خطر عوارض قابل توجهی را به همراه دارد، از جمله:

• لخته شدن خون
• خون‌ریزی
• عفونت
• قند بالا در خون یا سایر مشکلات متابولیک
• عوارض ادراری، از جمله نشت ادرار یا عفونت‌های دستگاه ادراری
• نارسایی پانکراس اهدایی
• پس زدن پانکراس اهدایی

اگر کنجکاو هستید در مورد درمان دیابت با پیوند سلول‌های بنیادی هم بدانید، مقاله زیر برای شماست:

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

در عمل پیوند پانکراس، پانکراس بیمار با عضوی از یک اهداکننده‌ فوت‌شده جایگزین می‌شود. این تنها درمان نزدیک به درمان قطعی برای دیابت نوع ۱ است. البته پیوند، روشی پیچیده با خطرات و عوارض احتمالی است.

با این حال، می‌تواند به شما کمک کند تا زندگی طولانی‌تر و کامل‌تری بدون تزریق انسولین، عوارض دیابت و محدودیت‌های غذایی داشته باشید. پزشک شما با بررسی شرایط‌تان می‌تواند مناسب بودن این گزینه درمانی را برای شما تشخیص دهد. اگر سوالی در زمینه پیوند پانکراس دارید، با پزشکان متخصص ما در میان بگذارید.

سوالات متداول

آیا عمل پانکراس برای دیابت نوع ۲ هم انجام می‌شود؟

خیر، پیوند پانکراس برای افراد مبتلا به دیابت نوع ۲ انجام نمی‌شود. دیابت نوع ۲ زمانی رخ می‌دهد که بدن در برابر انسولین مقاوم می‌شود یا قادر به استفاده صحیح از آن نیست اما این عمل، دقیقا روی عضوی انجام می‌شود که در تولید انسولین بدن، دچار مشکل شده است.

آیا بعد از عمل دیگر نیازی به انسولین نیست؟

بعد از عمل پیوند پانکراس به دیابتی‌های نوع 1، بیمار دیگر نیازی به تزریق انسولین نخواهند داشت. با این حال، ممکن است به دوز کم انسولین یا داروهای ضد رد پیوند نیاز داشته باشید تا کنترل قند پایدار بماند.

طول عمر پانکراس پیوندی چقدر است؟

اگر بدن فرد پذیرنده، عضو جدید را پس نزند و شخص، تجویزات پزشک را انجام دهد، بدن می‌تواند تا آخر عمر پذیرای این عضو باشد.

تفاوت پیوند پانکراس با پیوند سلول‌های جزیره‌ای چیست؟

در پیوند پانکراس، یک لوزالمعده سالم جایگزین عضو قبلی خواهد شد اما در پیوند سلول‌های جزیره‌ای پانکراس به بیماران دیابتی، سلول‌های تولیدکننده انسولین یا همان سلول‌های جزیره‌ای که از پانکراس اهداکننده گرفته شده‌اند، به وریدی که خون را به کبد می‌رساند، تزریق می‌شوند.