آیا عسل قند دارد؟ عسل برای دیابت مفید است یا مضر؟
بله؛ عسل یک محلول غلیظ کربوهیدراتی است که ترکیبی از قندهای ساده و پیچیده را شامل میشود. دو قند اصلی آن فروکتوز و گلوکز هستند و حتی عسل طبیعی و خالص هم مقدار قابلتوجهی قند دارد.
با این حال، شاخص گلیسمیک عسل نسبت به شکر سفید پایینتر (حدود ۵۰) بوده و باعث افزایش آهستهتر قند خون میشود. برای افراد مبتلا به دیابت، مصرف معتدل عسل میتواند مفید باشد و حتی به کنترل التهاب و کلسترول کمک کند، اما مصرف بیش از حد آن ممکن است قند خون را بالا ببرد.
در این مقاله از دارو دات کام، قصد داریم تا درباره میزان قند موجود در عسل، تاثیر آن روی قند خون و نکات مهمی که قبل از مصرف آن باید بدانید، برایتان بگوییم؛ با ما همراه باشید.
آیا عسل قند خون را بالا می برد؟
بله، عسل قند خون را بالا میبرد، اما نه به شدت شکر سفید. عسل حدود ۸۰ درصد حاوی کربوهیدرات ساده است که عمدتاً فروکتوز (۳۶-۵۰ درصد) و گلوکز (۲۸-۳۶ درصد) را شامل میشود و ساکارز تنها ۰.۸-۵ درصد آن را تشکیل میدهد. این ترکیب باعث میشود GI عسل حدود ۵۰ باشد، در حالی که GI شکر ۸۰ است؛ یعنی عسل قند خون را آهستهتر افزایش میدهد.
تحقیقات نشان میدهد که مصرف عسل میتواند پیک قند خون را کوتاهتر کند و پس از یک ساعت، سطح گلوکز را کاهش دهد؛ برخلاف گلوکز خالص که افزایش مداوم دارد.
با این حال، در افراد مبتلا به دیابت نوع ۲، مصرف بیش از ۲۵ گرم در روز ممکن است HbA1c (شاخص میانگین قند خون سهماهه) را افزایش دهد.
جدول ارزش غذایی عسل
عسل نه تنها شیرینکنندهای طبیعی است، بلکه منبع غنی از آنتیاکسیدانها، ویتامینها و مواد معدنی محسوب میشود. در مقایسه با شکر، عسل حاوی پلیفنولها، پتاسیم، کلسیم، روی و ویتامین C است؛ هرچند در مقادیر کم. این مواد میتوانند التهاب را کاهش دهند، که در دیابت نقش کلیدی دارد و به مقاومت انسولین منجر میشود.
| ترکیب | مقدار تقریبی |
| کالری | ۳۰۴ کیلوکالری |
| کربوهیدرات کل | ۸۲ گرم |
| فروکتوز | ۳۸ گرم |
| گلوکز | ۳۱ گرم |
| ساکاروز | ۱ گرم |
| آب | ۱۷ گرم |
| مواد معدنی (کلسیم، پتاسیم، منیزیم) | مقادیر کم اما مفید |
Honey is considered an “added sugar” on Nutritional Facts labels by the FDA because it’s not naturally part of foods or drinks. Instead, it’s added during processing to sweeten them.
طبق برچسبهای تغذیهای سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، عسل بهعنوان “قند افزوده” محسوب میشود، زیرا بهطور طبیعی بخشی از غذاها یا نوشیدنیها نیست و طی فرآوری برای شیرین کردن به آنها اضافه میشود. (منبع)
یک قاشق عسل چقدر قند دارد؟
هر یک قاشق غذاخوری عسل (۲۱ گرم) حدود ۱۷ گرم قند دارد که بیشتر آن از فروکتوز و گلوکز تشکیل شده است. بنابراین، از نظر قند ساده تقریباً معادل یک قاشق غذاخوری شکر سفید است، اما تفاوت اصلی در وجود ترکیبات بیولوژیک مفید عسل است.
در صورت ابتلا به دیابت، آیا خوردن عسل ممنوع است؟
خیر، اگر در حد اعتدال باشد مضر نیست، اما مصرف زیاد آن میتواند قند خون را افزایش دهد. مطالعات نشان میدهد عسل میتواند انسولین را تحریک کند و تولید انسولین را افزایش دهد، اما در دوزهای بالا (بیش از ۲۵ گرم روزانه)، HbA1c را بالا میبرد.
تأکید میکنیم «عسل دیابتی» وجود ندارد؛ همه عسلها قند دارند، اما GI پایین آنها را به گزینهای ایمنتر از شکر تبدیل میکند. بنابراین برای افراد دیابتی، در مورد مصرف عسل مشورت با متخصص غدد ضروری است.
- در بیماران دیابت نوع ۱؛ مصرف عسل همانند سایر قندهای ساده میتواند به سرعت قند خون را در بیماران دیابت نوع ۱ بالا ببرد، بنابراین باید بسیار محدود یا تحت نظر پزشک باشد.
- در بیماران دیابت نوع ۲؛ برخی مطالعات نشان میدهد که عسل در مقایسه با شکر، میتواند افزایش قند خون در بیماران دیابت نوع ۲ را کمتر و تدریجیتر کند. البته زیادهروی در مصرف آن همچنان مضر است.
برنامه غذایی مناسب حاوی عسل برای بیماران دیابتی
بیماران دیابتی باید عسل را به عنوان جایگزین شکر در مقادیر کم (۵ تا ۱۰ گرم روزانه) یا حداکثر ۱ قاشق چایخوری در روز (بسته به توصیه پزشک) استفاده کنند. ترکیب عسل با غذاهای فیبردار، جذب قند را کندتر میکند. مثلاً:
- برای صبحانه؛ یک قاشق چایخوری عسل روی نان جو با گردو؛ فیبر جو قند را متعادل میکند.
- به همراع دمنوش؛ به جای شکر در چای سبز، نصف قاشق عسل اضافه کنید.
- با سالاد یا ماست؛ با میوههای دارای شاخص گلیسمی پایین مانند سیب برای کنترل بهتر، میتوان مقداری عسل اضافه کرد.
توجه کنید که عسل، نباید به رژیم غذایی اضافه شود بلکه باید جایگزین مقدار مجاز کربوهیدراتی شود که برایتان تعیین شده است.
نکته مهم! همیشه قبل و بعد از مصرف، قند خون را اندازهگیری کنید. اگر از انسولین برای مدیریت دیابت نوع 2 استفاده میکنید، بسیار مهم است که مقدار قند مصرفیتان را رصد کنید، زیرا همه انواع قند، از جمله عسل، قند خون شما را افزایش میدهند. بنابراین، با پزشک متخصص غدد یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا مقدار ایمن مصرف عسل برای شما تعیین شود.
همچنین برای آشنایی با نکات مهم درباره مصرف شیره انگور به عنوان یک شیرینکننده طبیعی، میتوانید مقاله زیر را مطالعه کنید:
کدام نوع عسل برای دیابتیها خوب است؟
عسلهای خام و بدون افزودنی، مانند عسل کنار یا عسلهای تیرهرنگ، به دلیل آنتیاکسیدانهای بالاتر و GI پایینتر (کمتر از ۵۰) برای دیابت مناسبترند.
به طور کلی، بهترین عسل برای افراد دیابتی، شامل موارد زیر میشود:
- عسل گون: به دلیل درصد پایین ساکارز و خواص سنتی در کنترل قند خون، غالباً توصیه میشود.
- عسل کنار (سدر): نسبت فروکتوز به گلوکز بالایی دارد که میتواند به معنای شاخص گلیسمی پایینتر باشد.
- عسل آویشن: دارای خواص آنتیاکسیدانی بالا و گزارش شده است که شاخص گلیسمی نسبتاً پایینتری دارد.
در ایران، با توجه به دسترسی آسان به عسلهای محلی، از برندهای معتبر عسل را تهیه و عسلهای تقلبی فرآوریشده و حاوی شکر را مصرف نکنید. بسیاری از عسلهای تقلبی یا صنعتی با شکر یا شیره گلوکز مخلوط میشوند.
مزایای استفاده از عسل به جای شکر برای دیابتیها چیست؟
جایگزینی عسل با شکر سفید تصفیهشده، مزایای متعددی برای افراد دیابتی و حتی افراد سالم به همراه دارد. تحقیقات نشان میدهد که عسل نسبت به گلوکز، فروکتوز بیشتری دارد. فروکتوز شیرینتر از گلوکز است، بنابراین ممکن است فرد برای شیرین کردن غذا یا نوشیدنی به مقدار کمتری عسل نیاز داشته باشد.
عسلهای ایرانی مانند عسل کوهستانی البرز یا عسل گون جنوب، به دلیل تنوع گیاهی، آنتیاکسیدانهای بالاتری دارند و میتوانند جایگزین مناسبی برای شیرینیجات صنعتی باشند.
در جدول زیر بر اساس دادههای USDA و تحقیقات Medical News Today، ارزش غذایی تقریبی یک قاشق غذاخوری (۲۱ گرم) عسل و شکر را مقایسه کردهایم تا نشان دهیم چرا عسل، علیرغم کالری بالاتر، ارزش تغذیهای بیشتری نسبت به شکر سفید دارد:
| ماده مغذی | عسل (۲۱ گرم) | شکر سفید (۱۲ گرم) |
| کالری | ۶۴ | ۵۰ |
| کربوهیدرات (گرم) | ۱۷ | ۱۲ |
| قند (گرم) | ۱۷ | ۱۲ |
| پروتئین (گرم) | ۰.۰۶ | ۰ |
| فیبر (گرم) | ۰.۰۴ | ۰ |
| پتاسیم (میلیگرم) | ۱۱ | ۱ |
| ویتامین C (میلیگرم) | ۰.۱ | ۰ |
| آنتیاکسیدانها | بالا (پلیفنول) | صفر |
تحقیقات نشان دادهاند که مصرف کنترلشده عسل طبیعی ممکن است منجر به کاهش کلسترول بد (LDL)، تریگلیسیرید و حتی افزایش پپتید C (مادهای که همزمان با انسولین تولید میشود و نشاندهنده تولید انسولین کافی است) شود، در حالی که شکر فاقد این مزایا است.
توصیهای از تیم دارو دات کام به شما
عسل به دلیل خواص ضدالتهابی و آنتیاکسیدانی، در بلندمدت ممکن است به کاهش برخی عوارض مرتبط با دیابت کمک کند، اما همچنان یک ماده قندی است. بنابراین عسل را یک داروی معجزهآسا برای دیابت در نظر نگیرید؛ بلکه آن را یک شیرینکننده طبیعی با مزایای نسبی بیشتر نسبت به قند و شکر تصفیهشده بدانید.
قبل از افزودن عسل به رژیم غذایی روزانهتان، حتماً با پزشک یا متخصص تغذیه خود مشورت کنید تا میزان مجاز مصرف روزانه برای شما تعیین شود. از عسل خالص و مرغوب به عنوان بخشی از کربوهیدرات مجاز روزانهتان لذت ببرید، اما هرگز در مصرف آن زیادهروی نکنید و همیشه با اندازهگیری مداوم قند خون، سلامت خود را مدیریت کنید.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات