کم کاری تیروئید در نوزادان؛ آزمایش‌ها، درمان و مراقبت‌های بعد آن

کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

کم‌کاری تیروئید در نوزادان وضعیتی است که در آن غده تیروئید واقع در گردن نوزاد، قادر به تولید مقدار کافی هورمون‌های تیروئیدی T3 و T4 نیست. این هورمون‌ها نقشی حیاتی در رشد طبیعی مغز، سیستم عصبی و متابولیسم بدن نوزاد ایفا می‌کنند.

این عارضه می‌تواند ناشی از نقص در تشکیل غده یا مشکلات ژنتیکی یا موقت و ناشی از عوامل محیطی مانند عبور آنتی‌بادی از مادر، بروز کند. از آنجا که در بدو تولد علائم بالینی ممکن است مشخص نباشد، تشخیص دقیق و سریع از طریق آزمایش خون در روزهای اول تولد، مهم است تا با درمان به موقع، از بروز عقب‌ماندگی ذهنی و جسمی جلوگیری شود.

بهترین زمان تشخیص کم کاری تیروئید در نوزادان چه موقعی است؟

بهترین و طلایی‌ترین زمان برای تشخیص، دوران نوزادی و از طریق برنامه غربالگری است. در ایران، نمونه‌گیری خون معمولا از پاشنه پا در روزهای سوم تا پنجم زندگی انجام می‌شود.

تشخیص و شروع درمان در اولین ماه زندگی بهتر است تا دو هفتگی حیاتی است تا از آسیب‌های مغزی جلوگیری شود.

علائم کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

نوزادانی که به دلیل مشکل غده تیروئید دچار کم‌کاری تیروئید می‌شوند، معمولا علائم کمی دارند. هنگامی که نوزاد بعد از تولد، دیگر هورمون تیروئید را از بدن مادر خود دریافت نمی‌کند، علائم به آرامی بروز می‌کند و این اختلال تنها زمانی تشخیص داده می‌شود که تحت آزمایش‌های غربالگری نوزادان قرار بگیرد.

در این راستا، علائم کم کاری تیروئید در نوزادان عبارتند از:

• تنبلی، بی‌حالی و اشتهای کم
• زردی پوست طول کشیده یا همان یرقان
• شُلی عضلات
• ضربان قلب پایین
• یبوست
• بزرگ شدن بخش‌هایی از جمجمه که هنوز کامل تشکیل نشده
• کاهش شنوایی
• دهان کمی باز با زبان بزرگ
• گریه خشن
• برجستگی محتویات شکم در ناف
• پوست خشک، سرد و لکه‌دار
• ویژگی‌های خشن صورت مانند پل بینی صاف و پهن و صورت پف‌ کرده و دهان کمی باز
• زبان بزرگ

اگر می‌خواهید بدانید که کم‌کاری تیروئید در کودکان چه علائمی دارد ، مقاله زیر را بخوانید:

نشانه‌های کم کاری تیروئید در نوزادان نارس چیست؟

نشانه‌های کم‌کاری تیروئید در نوزادان نارس می‌تواند با مشکلات رایج ناشی از زودرس تولد هم‌پوشانی داشته باشد، اما وجود زردی طولانی‌مدت و شدید که با گذشت زمان بهبود نمی‌یابد، یکی از مهم‌ترین هشدارهاست. این نوزادان اغلب دچار خواب‌آلودگی غیرعادی، بی‌حالی و ضعف شدید در مکیدن هستند که منجر به مشکلات تغذیه، وزن‌گیری ضعیف و کاهش وزن می‌شود.

سایر علائم شامل یبوست شدید، نفخ و بزرگ شدن شکم، پوست خشک و سرد، کم‌خونی مقاوم به درمان و تاخیر در رشد استخوانی است که در رادیوگرافی قابل مشاهده است. توجه به این نشانه‌ها بسیار حیاتی است، زیرا نتایج آزمایش غربالگری در نوزادان نارس ممکن است به دلیل نارسایی هیپوفیز متفاوت باشد و نیاز به بررسی دقیق‌تر پزشکی برای شروع سریع درمان دارد.

دلایل کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

کم کاری تیروئید در نوزادان تازه متولد شده می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد که به دو دسته کلی تقسیم می‌شوند:

دلایل مادرزادی و ساختاری

در حدود ۸۵ درصد، نوزاد با مشکلات آناتومیک در غده تیروئید متولد می‌شود. این مشکلات شامل موارد زیر است:

• آژنی؛ غده تیروئید اصلا در بدن نوزاد تشکیل نشده است.
• دیستوپی؛ غده تیروئید تشکیل شده اما در جای اشتباهی مثلا در زبان یا پایین گردن رشد کرده است و نمی‌تواند به درستی کار کند.
• هیپوپلازی؛ غده تیروئید وجود دارد اما بسیار کوچک و ناقص است.
• دلایل ژنتیکی و متابولیک؛ در برخی موارد، غده تیروئید جای درستی دارد اما به دلیل نقص در ژن‌ها یا آنزیم‌های مسئول ساخت هورمون، قادر به تولید T3 و T4 نیست.

دلایل اکتسابی یا موقت

این نوع کم‌کاری پس از تولد رخ می‌دهد و اغلب موقتی است. دلایل آن عبارتند از:

• عبور آنتی‌بادی از مادر؛ اگر مادر به بیماری خودایمنی تیروئید مثل تیروئیدیت هاشیموتو مبتلا باشد، آنتی‌بادی‌های او از جفت عبور کرده و به طور موقت کار تیروئید نوزاد را مختل می‌کنند.
• کمبود ید؛ کمبود شدید ید در دوران بارداری مادر می‌تواند باعث کم‌کاری تیروئید در نوزاد شود.
• مصرف برخی از داروها؛ مصرف برخی داروهای ضد تیروئید توسط مادر برای درمان پرکاری خود، می‌تواند روی نوزاد تاثیر بگذارد.

علت کم کاری تیورئید در نوزادان چیست؟

علت کم کاری تیورئید در نوزادان با دلایل کم کاری تیروئید در مردان، کم کاری تیروئید در زنان و کم کاری تیروئید در زنان باردار، از نظر وجود اختلال در کارکرد هورمون تیروئید تقریبا مشابه است.

البته انواع تیروئید کم‌ کار در نوزادان کم‌کاری تیروئید در نوزادان به دو دسته اصلی تقسیم می‌شود؛ کم‌کاری دائمی که شامل مواردی است که غده تیروئید وجود ندارد، جای اشتباهی است یا دچار نقص ژنتیکی شده است. این نوع نیاز به درمان مادام‌العمر دارد. کم‌کاری موقت که اغلب ناشی از عبور آنتی‌بادی‌های مادر از جفت، کمبود ید یا مصرف دارو توسط مادر است. این نوع معمولا با قطع عامل ایجادکننده یا پس از چند ماه بهبود می‌یابد و درمان آن ممکن است موقت باشد.

علت کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

کم‌کاری تیروئید مادرزادی اغلب زمانی رخ می‌دهد که غده تیروئید در دوران جنینی به درستی رشد نکرده باشد؛ این مشکل می‌تواند ناشی از عدم وجود غده، کوچک بودن بیش از حد آن یا قرار گرفتن در محل نامناسبی در گردن  باشد. در برخی موارد نیز، اگرچه غده به درستی تشکیل شده، اما قادر به تولید هورمون به روش صحیح نیست.

همچنین گاهی اوقات تیروئید سیگنال‌های ارسالی از غده هیپوفیز را که دستور تولید هورمون تیروئید هستند، دریافت نمی‌کند. در تعداد کمی از موارد، مصرف داروها در دوران بارداری، به‌ویژه داروهای درمان پرکاری تیروئید، می‌تواند منجر به بروز کم‌کاری تیروئید مادرزادی شود که این نوع عارضه معمولا موقتی است.

شایان ذکر است که کم‌کاری تیروئید مادرزادی معمولا به صورت ارثی منتقل نمی‌شود. این بدان معناست که اگر فرزند شما به این بیماری مبتلا باشد، احتمال ابتلای فرزندان بعدی شما به همین بیماری بسیار کم است.

اگر می‌خواهید بدانید آیا کم کاری تیروئید باعث خشکی پوست میشود، مقاله زیر را بخوانید:

کم کاری تیروئیدی در نوزادان چه عوارضی دارد؟

عوارض کم کاری تیروئید بدون درمان، منجر به عوامل زیر شود:

• کم‌خونی
• تاخیر در رشد
• کم‌شنوایی
• نارسایی قلبی
• معلولیت‌های ذهنی
• مشکلات بینایی
• اختلال در تنفس در اثر فشار آوردن غده به نای
• سفتی عضلات و مشکل در حرکت

در این بخش لازم به ذکر است که بگوییم که بسیاری از نوزادان به‌جای کم کاری تیروئید، دچار پرکاری تیروئید می‌شوند. شما می‌توانید نشانه‎‌های پرکاری تیروئید در نوزادان را این‌جا بخوانید.

اگر می‌خواهید از ارتباط چاقی و کم کاری تیروئید آگاهی بیشتری داشته باشید، مقاله زیر را بخوانید:

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر نوزاد شما کم‌کاری تیروئید مادرزادی دارد، متخصص غدد سطح هورمون تیروئید او را مرتبا بررسی می‌کند. اما اگر علائم فرزندتان پس از شروع دارو دوباره عود کرد، باید به پزشک خود اطلاع دهید. ممکن است لازم باشد دوز دارو را تنظیم کنند.

کم کاری تیروئید در نوزادان چگونه تشخیص داده می‌شود؟

در صورت وجود چند مورد از علائم کم‌کاری تیروئید، پزشک به این بیماری مشکوک می‌شود. با این حال، تشخیص قطعی به راحتی با آزمایش خون و اندازه‌گیری سطح هورمون محرک تیروئید آزمایش TSH انجام می‌شود.

اگر تیروئید به اندازه کافی هورمون تولید کند، سطح TSH در محدوده طبیعی خواهد بود. اما اگر تیروئید دچار کم‌کاری شود، غده هیپوفیز برای تحریک آن، مقدار بیشتری TSH ترشح می‌کند. بنابراین، سطح بالاتر از حد طبیعی TSH نشان‌دهنده کم‌کاری تیروئید است.

اکثر نوزادان ظرف ۷۲ ساعت پس از تولد، به عنوان بخشی از برنامه غربالگری معمول، از نظر کم‌کاری تیروئید مورد آزمایش قرار می‌گیرند.

مقدار نرمال تست تیروئید در نوزادان چقدر است؟

محدوده نرمال هورمون‌ها در نوزادان با بزرگسالان متفاوت است و بسته به آزمایشگاه و دستگاه اندازه‌گیری کمی تغییر می‌کند. اما به طور کلی:

• TSH؛ در نوزادان تازه متولد شده زیر یک ماه معمولا زیر ۱۰ یا ۲۰ میلی‌یونیت در لیتر (mIU/L) طبیعی در نظر گرفته می‌شود.
• T4؛ سطح توتال تیروکسین معمولا باید بالای ۱۰ میکروگرم در دسی‌لیتر باشد.

توجه داشته باشید که تفسیر دقیق این اعداد باید توسط پزشک متخصص اطفال انجام شود، زیرا در روزهای اول زندگی نوسانات هورمونی طبیعی است.

درمان قطعی کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

معمولا درمان کم‌کاری تیروئید در نوزاد، معمولا شامل مصرف دارو برای جایگزینی هورمون تیروئید از دست رفته است. رایج‌ترین هورمون تیروئید، لووتیروکسین است؛ هورمونی مصنوعی که هورمون T4 کودک را تقلید می‌کند. این هورمون به شکل قرص موجود است، بنابراین باید قرص را خرد کرده و آن را با شیر خشک، شیر مادر یا آب کودک خود مخلوط کنید.

متخصص غدد اطفال می‌تواند نحوه انجام این کار را به شما نشان دهد و به شما بگوید که آیا شیر خشک‌هایی وجود دارد که باید از آنها اجتناب کنید یا خیر.

لازم است به این نکته توجه داشته باشید که برخی از شیر خشک‌های مبتنی بر سویا می‌توانند در جذب هورمون تیروئید اختلال ایجاد کنند. بنابراین حواستان باشد در چنین شرایطی، از این شیر به نوزاد خود ندهید. 

همچنین یادتان باشد که کودک شما باید در ماه اول زندگی، باید مصرف دارو را شروع کند تا از تاخیر رشد دائمی یا ناتوانی‌های ذهنی او در اثر این بیماری، جلوگیری شود.

آیا پس از شروع مراحل درمان، مراجعه به پزشک اجباری است؟

بله. پزشکان به طور منظم سطح هورمون تیروئید خون کودک شما را بررسی می‌کند تا مطمئن شود که مقدار مناسب دارو را دریافت می‌کند. به طور معمول، آنها آزمایش خون انجام می‌دهند:

• هر یک تا دو ماه تا زمانی که کودک شما به سن 6 ماهگی برسد.
• هر دو تا سه ماه پس از رسیدن کودک شما به سن 6 ماهگی

اکثر افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید مادرزادی باید تا آخر عمر دارو مصرف کنند. برخی ممکن است فقط به طور موقت به درمان نیاز داشته باشند. متخصص غدد فرزند شما می‌تواند به شما بگوید که در هر سنی شما چه انتظاری باید داشته باشید.

اگر می‌خواهید بدانید که افسردگی چه تاثیری بر کم کاری تیروئید دارد، مقاله زیر را بخوانید:

درمان خانگی کم کاری تیروئید در نوزادان چیست؟

هیچ درمان خانگی و جایگزینی برای کم‌کاری تیروئید در نوزادان وجود ندارد. این بیماری یک مشکل پزشکی جدی است که حتما نیاز به تجویز و نظارت پزشک دارد. خوددرمانی یا استفاده از روش‌های غیرپزشکی می‌تواند باعث عقب‌ماندگی ذهنی دائمی کودک شود.

تنها درمان، مصرف دقیق داروی تجویز شده است.

درمان سنتی تیروئید کم‌ کار در نوزادان چیست؟

در طب سنتی یا گیاهی هیچ درمانی برای جایگزینی هورمون تیروئید در نوزادان شناخته نشده است. کم‌کاری تیروئید مادرزادی نیازمند دریافت دقیق هورمون تیروکسین است که در گیاهان دارویی یافت نمی‌شود.

تکیه صرف بر روش‌های سنتی در این مورد خطرناک است و می‌تواند سلامت آینده کودک را به خطر بیندازد.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

از آنجایی که این بیماری می‌تواند به سرعت نوزاد را تحت تاثیر قرار دهد، باید در صورت شک به علائم سریعا با پزشک ارتباط گرفته شود و در صورت صلاحدید پزشک پس از آزمایشات لازم درمان شروع شود تا خطری آینده کودک را تهدید نکند.

اگر سوالی دارید، در بخش نظرات بنویسید تا کارشناس سلامتی دارو دات کام پاسخ دهد.

سوالات متداول

آیا کم کاری تیروئید در نوزادان قابل درمان است؟

بله، این بیماری کاملاً قابل درمان است. با شروع به موقع مصرف داروی خوراکی لووتیروکسین و نظارت منظم پزشک، نوزاد می‌تواند رشد طبیعی و سالمی داشته باشد.

کم کاری تیروئید در نوزادان خطرناک است؟

بله، در صورت عدم تشخیص و درمان به موقع، این بیماری بسیار خطرناک است. عدم درمان می‌تواند باعث آسیب‌های شدید و جبران‌ناپذیر به سیستم عصبی و مغز نوزاد شود.

کم کاری تیروئید در نوزادان باعث چه می‌شود؟

این عارضه باعث اختلال در رشد فیزیکی و ذهنی می‌شود. از مهم‌ترین عوارض آن می‌توان به عقب‌ماندگی ذهنی، کوتاهی قد، مشکلات حرکتی و تأخیر در تکامل گفتار اشاره کرد.