کم‌ کاری تیروئید و چاقی؛ از کاهش سوخت‌وساز تا افزایش وزن

رابطه چاقی و کم کاری تیروئید چیست؟

کم‌کاری تیروئید وضعیتی است که در آن غده تیروئید هورمون‌های کافی برای تنظیم متابولیسم بدن تولید نمی‌کند. کاهش سطح این هورمون‌ها باعث می‌شود سرعت سوخت‌وساز بدن به شدت افت کند و انرژی کمتری مصرف شود. این اختلال در متابولیسم اغلب منجر به ذخیره شدن چربی‌های اضافی و افزایش وزن می‌شود. همچنین ​​کم کاری تیروئید می‌تواند با ایجاد خستگی، ضعف و احتباس آب، مانع از فعالیت فیزیکی فرد شده و فرآیند چاقی را تشدید کند. بنابراین، مدیریت این بیماری تحت نظر پزشک برای کنترل وزن ضروری است. البته قابل ذکر است که تنها مقدار کمی از افزایش وزن حدود ۲ تا ۵ کیلوگرم را می‌توان به تیروئید نسبت داد.

اگر می‌خواهید بدانید که کم‌کاری تیروئید در بارداری چه علائمی دارد ، مقاله زیر را بخوانید:

علت چاقی بعد از ابتلا به کم کاری تیروئید چیست؟

متابولیسم فرآیند سوخت و ساز یا تبدیل غذا به انرژی است. این فرآیند را می‌توان با میزان انرژی‌ای که بدن در طول زمان مصرف می‌کند، اندازه‌گیری کرد. در حالت استراحت، انرژی مصرفی بدن به عنوان نرخ متابولیسم پایه (BMR) شناخته می‌شود. هنگامی که نرخ متابولیسم پایه بالا باشد، کالری بیشتری سوزانده می‌شود که می‌تواند منجر به کاهش وزن شود. اما در صورت پایین بودن نرخ متابولیسم پایه، کالری کمتری سوزانده می‌شود که می‌تواند منجر به افزایش وزن شود.

در اختلالات تیروئید، سطح بالای هورمون تیروئید، نرخ متابولیسم پایه را افزایش می‌دهد و سطوح پایین این هورمون، آن را کاهش می‌دهد. با این حال، نرخ متابولیسم پایه تمام ماجرای وزن و تیروئید را توضیح نمی‌دهد. بسیاری از هورمون‌ها، پروتئین‌ها و مواد شیمیایی دیگر نیز در تغییرات وزن نقش دارند. به همین دلیل یکی از علائم کم کاری تیروئید در زنان، علائم کم کاری تیروئید در مردان و علائم کم کاری تیروئید در کودکان افزایش وزن است.

از دیگر علائم کم‌کاری تیروئید می‌توان به نشانه‌های زیر اشاره کرد:

• استرس: کم‌ کاری تیروئید و استرس اغلب به دلیل تغییر در سطح هورمون‌های تیروئیدی ایجاد می‌شود. این تغییرات می‌تواند بر عملکرد سیستم عصبی بدن تأثیر بگذارد و باعث کاهش تحمل روانی، احساس اضطراب، بی‌حوصلگی یا نوسانات خلقی شود. در بسیاری از موارد با کنترل و درمان کم‌کاری تیروئید، شدت استرس و مشکلات روحی نیز کاهش پیدا می‌کند.
• یبوست: کم‌کاری تیروئید و یبوست معمولاً به علت کند شدن فعالیت دستگاه گوارش رخ می‌دهد. کاهش هورمون‌های تیروئیدی می‌تواند حرکات روده را آهسته‌تر کند و در نتیجه فرد دچار یبوست، نفخ شکم یا مشکل در دفع مدفوع شود. این علامت یکی از مشکلات شایع گوارشی در افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید محسوب می‌شود.
• ریزش مو: کم‌ کاری تیروئید و ریزش مو زمانی دیده می‌شود که اختلال هورمونی بر چرخه رشد مو تأثیر بگذارد. در این حالت ممکن است موها نازک‌تر شوند، ریزش مو افزایش پیدا کند یا حجم موهای سر و حتی ابروها کاهش یابد.
• خشکی پوست: خشکی پوست بر اثر هیپوتیروئیدی به دلیل کاهش فعالیت غدد چربی و تعریق در پوست ایجاد می‌شود. در این شرایط پوست ممکن است خشک، زبر و گاهی پوسته‌پوسته شود و فرد احساس کشیدگی یا حساسیت بیشتر در پوست داشته باشد.
• خواب‌آلودگی: کم‌ کاری تیروئید و خواب‌آلودگی معمولاً به دلیل کاهش سرعت متابولیسم بدن رخ می‌دهد. این وضعیت می‌تواند باعث خستگی مداوم، بی‌حالی و نیاز بیشتر به خواب در طول روز شود، حتی در شرایطی که فرد خواب شبانه کافی داشته است.

اگر می‌خواهید بدانید که استرس چه تاثیری بر کم کاری تیروئید دارد، مقاله زیر را بخوانید:

آیا قرص لووتیروکسین باعث چاقی می‌شود؟

خیر، لووتیروکسین (levothyroxine) یک شبیه ساز هورمون تیروئید است که برای درمان کم کاری تیروئید تجویز می‌شود. اگر به علت کم‌کاری تیروئید دچار افزایش وزن شده باشید، تا حدودی باعث کاهش وزن می‌شود. افزایش وزن یا کاهش وزن بیش از حد حین مصرف دارو نشان دهنده این است که دوز دارو برای شما مناسب نیست و پزشک باید در مقدار داروی مصرفی شما تغییر ایجاد کند.

اگر می‌خواهید بدانید که ورزش چه تاثیری در کم کاری تیروئید دارد، مقاله زیر را بخوانید:

برای چاقی و کم کاری تیروئید چه کاری می توان انجام داد؟

اولین قدم برای درمان چاقی و کم کاری تیروئید استفاده از دارو تحت نظر پزشک است. دارویی مانند لووتیروکسین، سطح هورمون های تیروئید را به حد متعادل بازمی‌گرداند و باعث می‌شود متابولیسم به حالت قبل برگردد. با این حال هورمون تیروئید به تنهایی باعث بازگشت شما به وزن قبلی نمی‌شود و باید ترکیبی از رژیم غذایی مناسب و فعالیت بدنی منظم را برای رسیدن به وزن ایده آل دنبال کنید.

روش های درمان چاقی پس از درمان کم کاری تیروئید کدامند؟

پس از درمان کم کاری تیروئید و بازگشت سطح هورمون های تیروئید به محدوده طبیعی، توانایی افزایش یا کاهش وزن در فرد همانند افرادی خواهد بود که مشکلات تیروئیدی ندارند. بنابراین برای درمان چاقی و کاهش وزن ناشی از آن، باید از روش های معمول مانند رژیم غذایی مناسب، ورزش و فعالیت بدنی منظم و خواب کافی استفاده کنید.

پس از درمان کم کاری تیروئید، چقدر می‌توانم انتظار کاهش وزن داشته باشم؟

درمان کم‌کاری تیروئید باید منجر به بازگشت وزن بدن به حالت قبل از بروز کم‌کاری شود ولی با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از افزایش وزن در کم‌کاری تیروئید، ناشی از تجمع نمک و آب است و از آنجا که کم‌کاری تیروئید معمولا در طول یک دوره طولانی‌مدت ایجاد می‌شود، با درمان کم‌کاری تیروئید می‌توان انتظار کاهش وزن کمی معمولا کمتر از ۱۰ درصد وزن بدن را داشت.

بنابراین پس از درمان کم‌کاری تیروئید و بازگشت سطح هورمون‌های تیروئید به محدوده طبیعی، توانایی افزایش یا کاهش وزن در فرد همانند افرادی خواهد بود که مشکلات تیروئیدی ندارند.

اگر می‌خواهید بدانید که کم‌کاری تیروئید در نوزادان چه علائمی دارد ، مقاله زیر را بخوانید:

آیا ممکن است کم کاری تیروئید باعث لاغری شود؟

کم‌کاری تیروئید معمولا با افزایش وزن همراه است، اما در شرایط خاص می‌تواند منجر به لاغری شود. این اتفاق اغلب زمانی رخ می‌دهد که کاهش شدید اشتها ناشی از بیماری، مصرف غذا را به شدت محدود کرده و کالری دریافتی را از میزان سوخت‌وساز بسیار کند بدن کمتر کند. همچنین در مواردی مانند بیماری‌های خودایمنی همزمان مثل بیماری گریوز یا مشکلات گوارشی که جذب مواد مغذی را مختل می‌کنند، کاهش وزن ممکن است مشاهده شود. بنابراین، اگرچه نادر است، اما کم‌کاری تیروئید در صورت بروز عوارض جانبی بیماری‌های همراه، تنظیم داروها مثلا دریافت دوز بالای دارو و کنترل نشدن سطح هورمون تیروئید می‌تواند باعث کاهش وزن شود.

تشخیص تاثیر تیروئید بر چاقی

پزشکان برای بررسی تشخیص دقیق تاثیر تیروئید بر چاقی معمولاً آزمایش‌های خونی شامل اندازه‌گیری هورمون‌های TSH، T3 و T4 را تجویز می‌کنند تا مشخص شود آیا اختلال عملکرد تیروئید در بروز چاقی نقش دارد یا افزایش وزن ناشی از عوامل دیگری مانند رژیم غذایی نامناسب، کم‌تحرکی یا سایر اختلالات هورمونی است.

پیشگیری از چاقی بر اثر کم کاری تیروئید

پیشگیری از چاقی ناشی از کم‌کاری تیروئید نیازمند تشخیص به‌موقع و مدیریت آن است. در افرادی که دچار کم‌کاری تیروئید هستند، تنظیم سطح هورمون‌های تیروئیدی با مصرف داروهای تجویزشده توسط پزشک نقش مهمی در کنترل متابولیسم بدن دارد. علاوه بر درمان دارویی، رعایت یک رژیم غذایی متعادل، فعالیت بدنی منظم و کنترل رژیم غذایی می‌تواند به جلوگیری از افزایش وزن کمک کند. پیگیری منظم آزمایش‌های تیروئید و مراجعه دوره‌ای به پزشک نیز اهمیت زیادی دارد تا در صورت تغییر در عملکرد غده تیروئید، درمان به‌موقع تنظیم شود و از بروز چاقی و سایر عوارض کم کاری تیروئید مرتبط جلوگیری گردد.

پیشگیری از بزرگی شکم در تیروئید کم کار

در افراد مبتلا به کم‌کاری تیروئید، کاهش سرعت متابولیسم می‌تواند زمینه تجمع چربی به‌ویژه در ناحیه شکم را فراهم کند؛ به همین دلیل توجه به سبک زندگی سالم اهمیت زیادی دارد. پیشگیری از بزرگی شکم در تیروئید کم کار با رعایت موارد زیر تاثیر به سزایی دارد:

• تنظیم دقیق دوز داروی تیروئید تحت نظر پزشک و انجام آزمایش برای تنظیم سطح هورمون‌ها
• افزایش مصرف مواد غذایی سرشار از فیبر مانند سبزیجات، میوه‌ها و غلات کامل برای کمک به کنترل وزن
• محدود کردن قندهای ساده، نوشیدنی‌های شیرین و غذاهای فرآوری‌شده
• نوشیدن آب کافی در طول روز برای کمک به عملکرد بهتر متابولیسم بدن
• انجام فعالیت بدنی منظم مانند پیاده‌روی، دوچرخه‌سواری یا تمرینات هوازی برای جلوگیری از تجمع چربی شکمی

اگر می‌خواهید بدانید که کم کاری تیروئید و افسردگی چه ارتباطی دارند، مقاله زیر را بخوانید:

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

در کنترل افزایش‌ وزن ناشی از کم‌کاری تیروئید، درمان صحیح و کنترل سطح هورمون تیروئید، اولین و مهم‌ترین قدم است. بنابراین حتما تحت نظر پزشک متخصص غدد قرار بگیرید تا پزشک با بررسی علائم کم کاری تیروئید، آزمایش‌های لازم مانند TSH  و داروهای مورد نیاز را در دوز مناسب تجویز کند.

در کنار درمان، حتما به رژیم غذایی خود توجه کنید و سعی کنید غذاهایی سرشار از فیبر، پروتئین و غلات کامل مصرف کنید و به طور منظم فعالیت بدنی داشته باشید. درمان چاقی شکم و کم کاری تیروئید می‌تواند سخت و چالش برانگیز باشد، بنابراین باید صبور باشید و بر روی پیشرفت‌های کوچک و تدریجی تمرکز کنید.