آیا محصولات بدون قند واقعاً برای کبد بیضرر هستند؟
بسیاری از ما وقتی میخواهیم سالمتر غذا بخوریم، به جای شکر سفید سراغ محصولات «رژیمی» یا «بدون قند» میرویم. محصولاتی که با شیرینکنندههایی مثل آسپارتام یا سوکرالوز شیرین شدهاند، معمولاً گزینههای بهتری نسبت به شکر معمولی (گلوکز) در نظر گرفته میشوند.
اما تحقیقات جدید دانشمندان که در scitechdaily منتشر شده است، خبرهای عجیبی دارد؛ شاید برخی از این جایگزینها آنقدرها هم که فکر میکردیم بیخطر نباشند.
درباره این خبر در دارو دات کام بخوانید.
متهم جدید؛ الکل قند سوربیتول
تحقیق جدیدی که در مجله علمی Science Signaling منتشر شده، روی مادهای به نام سوربیتول تمرکز کرده است.
سوربیتول یک نوع الکل قند است که کاربرد زیادی دارد. این ماده را معمولاً در خوراکیهای زیر پیدا میکنید:
- آدامسهای بدون قند
- آبنباتهای رژیمی و کمکالری
- و به صورت طبیعی در میوههای هستهدار (مثل هلو، آلو و زردآلو)
تا پیش از این تصور میشد که سوربیتول کاملاً بیضرر است، اما یافتههای جدید نشان میدهد که این ماده وقتی وارد بدن میشود، رفتاری شبیه به فروکتوز دارد و میتواند به کبد فشار بیاورد.
چگونه سوربیتول به دشمن کبد تبدیل میشود؟
پروفسور گَری پاتی، استاد شیمی و ژنتیک دانشگاه واشنگتن، کشف جالبی کرده است. او میگوید: «سوربیتول تنها یک تغییر جزئی تا تبدیل شدن به فروکتوز فاصله دارد.»
ماجرا چیست؟
وقتی شما یک خوراکی حاوی سوربیتول میخورید، این ماده وارد دستگاه گوارش میشود. آزمایشها نشان دادهاند که آنزیمهای موجود در روده میتوانند سوربیتول را تغییر دهند و وقتی این ماده به کبد میرسد، تبدیل به فروکتوز میشود.
چرا فروکتوز خطرناک است؟
تحقیقات قبلی نشان دادهاند که فروکتوزی که در کبد پردازش میشود، میتواند دو مشکل جدی ایجاد کند:
- بیماری کبد چرب: فروکتوز یکی از عوامل اصلی بیماری کبد چرب است؛ بیماریای که حدود ۳۰٪ از بزرگسالان در سراسر جهان را درگیر کرده است.
- رشد سلولهای سرطانی: تحقیقات نشان داده که سلولهای سرطانی میتوانند از این فروکتوز برای تغذیه و رشد خودشان استفاده کنند.
در واقع، سوربیتول مثل یک منبع مخفی فروکتوز عمل میکند. شما فکر میکنید قند نخوردهاید، اما بدنتان در نهایت با همان اثرات مضر قند روبرو میشود.
نقش باکتریهای روده
دانشمندان متوجه شدند که بدن میتواند از راههای مختلفی به فروکتوز برسد و این مسیرها همیشه یکسان نیستند. تبدیل سوربیتول به فروکتوز در بدن هر فرد ممکن است متفاوت باشد و به دو عامل بستگی دارد:
- مقدار مصرف سوربیتول و قند معمولی در رژیم غذایی شما.
- ترکیب باکتریهای روده (میکروبیوم) شما. میکروبیوم به زبان ساده همان جمعیت میلیاردی باکتریهای خوب و بدی است که در روده ما زندگی میکنند و روی هضم غذا و سلامتی کلی بدن اثر دارند.
آیا بدن ما خودش هم سوربیتول تولید میکند؟
تا پیش از این، دانشمندان فکر میکردند تولید سوربیتول در بدن فقط مخصوص افراد مبتلا به دیابت است (چون قند خونشان بسیار بالاست).
اما تحقیقات جدید نشان میدهد که حتی در افراد سالم هم، بعد از خوردن غذا، اگر سطح گلوکز (قند معمولی) در روده بالا برود، آنزیمهای روده شروع به تبدیل این قند به سوربیتول میکنند.
پروفسور پاتی میگوید: «بدن میتواند مقادیر قابل توجهی سوربیتول تولید کند، اما نکته کلیدی اینجاست: اگر باکتریهای روده درستی داشته باشید، این موضوع مشکلی ایجاد نمیکند.»
نقش حیاتی باکتریهای روده
در روده ما باکتریهای خاصی به نام آئروموناس وجود دارند که عاشق سوربیتول هستند! اگر این باکتریها در روده شما باشند، سوربیتول را میخورند و آن را به مواد بیضرر تجزیه میکنند.
اگر شما این باکتریهای مفید را نداشته باشید، سوربیتول تجزیه نمیشود. در نتیجه، مستقیم به سمت کبد میرود و در آنجا به همان چربی مضر و فروکتوز تبدیل میشود که برای کبد سمی است. حتی اگر باکتریهای مفید را داشته باشید، ظرفیت آنها محدود است.
اگر مقدار زیادی سوربیتول (از طریق آدامسها و غذاهای رژیمی) بخورید، یا مقدار زیادی قند معمولی مصرف کنید (که در روده به سوربیتول تبدیل شود)، باکتریها دیگر نمیتوانند همه آن را پاکسازی کنند.
این وضعیت مثل یک سطل زباله است که پر شده و زبالهها از اطرافش بیرون میریزند. در اینجا، سوربیتولِ اضافه وارد کبد میشود و دردسر درست میکند. این موضوع برای افراد دیابتی که به امید سالم بودن، مدام از محصولات «بدون قند» استفاده میکنند، بسیار نگرانکننده است.
پلیالها جذب میشوند!
سالها روی بستهبندی محصولات رژیمی میخواندیم که الکلهای قند یا همان پلیالها جذب بدن نمیشوند و بدون تغییر دفع میشوند. اما پروفسور پاتی میگوید این باور احتمالاً غلط است: «ما به وضوح دیدیم که سوربیتول وارد بافتهای مختلف بدن حیوانات میشود و فقط دفع نمیگردد.»
حتی خود این دانشمند هم اعتراف کرد که وقتی برچسب «پروتئین بار» مورد علاقهاش را چک کرد، با تعجب دید که پر از سوربیتول است! دوری کردن از این مواد در دنیای امروز بسیار سخت شده است زیرا در بسیاری از غذاهای فرآوریشده پنهان هستند.
توصیهای از تیم دارو دات کام
ضربالمثلی هست که میگوید «هیچ ناهاری مجانی نیست». این تحقیق نشان میدهد که در دنیای تغذیه هم راه حل جادویی و رایگانی وجود ندارد. جایگزین کردن شکر با شیرینکنندههای مصنوعی مثل سوربیتول، لزوماً بدن شما را نجات نمیدهد و ممکن است از راهی دیگر به کبد آسیب برساند.
بهترین راه برای حفظ سلامت کبد، نه مصرف شکر زیاد است و نه زیادهروی در محصولات رژیمی؛ بلکه «تعادل» و مصرف غذاهای طبیعی و غیر فرآوریشده کلید سلامتی است.
مطالب این مقاله صرفاً جهت اطلاعرسانی است و هرگز جایگزین توصیه، تشخیص یا درمان پزشک متخصص نمیشود. قبل از هرگونه تصمیم درمانی، ابتدا با پزشک خود مشورت کنید.
نظرات