بیش فعالی در کودکان و نوزادان (ADHD)؛ شایع‌ترین علائم آن‌ها

اختلال کم توجهی/ بیش فعالی (ADHD) در کودکان چیست؟

اختلال کم‌توجهی/بیش‌فعالی یا ADHD یک اختلال عصبی-رشدی رایج است که معمولاً علائم قبل از سن ۱۲ سالگی وجود دارند و برخی کودکان علائم را از سن ۳ سالگی نشان می‌دهند، اما تشخیص آن می‌تواند دیرتر اتفاق بی‌افتد. ADHD مهار کردنِ پاسخ‌های ناگهانی و خودجوش کودکان را دشوار می‌کند. از حرکت گرفته تا گفتار و توجه آنها.

طبیعی است که کودکان گاهی اوقات تکالیف خود را فراموش کنند، در طول کلاس خیال‌پردازی کنند، بدون فکر عمل کنند یا سر میز شام بی‌قرار شوند. اما بی‌توجهی، تکانشگری و بیش‌فعالی با معیارهایی خاص، می‌توانند از علائم ADHD باشند.

همه ما کودکانی را می‌شناسیم که نمی‌توانند آرام بنشینند، به نظر نمی‌رسد هرگز گوش دهند، از قوانین حتی اگر واضح آنها را توضیح دهید پیروی نمی‌کنند و نسبت به موقعیت، جواب‌های درستی نمی‌دهند. گاهی اوقات این کودکان به عنوان دردسرساز برچسب‌گذاری می‌شوند یا به دلیل تنبلی و بی‌نظمی مورد انتقاد قرار می‌گیرند. اما این کودکان ممکن است ADHD داشته باشند.

بیش فعالی در نوزادان چگونه است؟

بیش فعالی در کودکان معمولاً به صورت قطعی در دوران نوزادی تشخیص داده نمی‌شود، اما برخی نشانه‌ها ممکن است از همان ماه‌های ابتدایی زندگی دیده شوند. برخی نوزادان ممکن است بی‌قراری زیادی داشته باشند، خواب منظم نداشته باشند یا نسبت به محرک‌های محیطی حساس‌تر باشند. با این حال، این رفتارها به‌تنهایی برای تشخیص ADHD در کودکان کافی نیست و ارزیابی دقیق باید در سنین بالاتر انجام شود. در حوزه روانشناسی کودک تأکید می‌شود که تشخیص این اختلال نیازمند مشاهده الگوهای رفتاری پایدار در چند محیط مختلف است.

بیش فعالی در کودکان از چه سنی شروع می‌شود؟

نشانه‌های بیش فعالی در کودکان معمولاً در سال‌های اولیه زندگی آشکار می‌شوند، اما تشخیص دقیق آن اغلب در سنین پیش‌دبستانی یا دبستان انجام می‌شود. در این سنین مشکلات مربوط به تمرکز کودکان، بی‌قراری و دشواری در پیروی از دستورها بیشتر مشخص می‌شود. بسیاری از والدین نخستین نشانه‌های اختلال نقص توجه را زمانی متوجه می‌شوند که کودک وارد محیط‌های آموزشی شده و نیاز به تمرکز و رعایت قوانین پیدا می‌کند.

چه چیزی باعث اختلال ADHD در کودک می‌شود؟

اگرچه علت دقیق ADHD مشخص نیست، اما تلاش‌های تحقیقاتی همچنان ادامه دارد. عواملی که ممکن است در ایجاد ADHD نقش داشته باشند شامل ژنتیک، محیط یا شرایط سیستم عصبی مرکزی در لحظات کلیدی رشد، است.

عوامل خطر

عوامل خطر ADHD ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• داشتن یکی از بستگان خونی، مانند والدین یا خواهر و برادر که مبتلا به ADHD یا یک بیماری روانی دیگر هستند.
• قرار گرفتن در معرض سموم محیطی مانند سرب، که عمدتاً در رنگ و لوله‌های ساختمان‌های قدیمی یافت می‌شود.
• به دنیا آمدن از مادری که در دوران بارداری از مواد مخدر، الکل یا دخانیات استفاده کرده ‌است.
• به دنیا آمدن خیلی زود، که به آن زایمان زودرس نیز می‌گویند.

اگرچه به نظر می‌رسد بسیاری از مردم معتقدند که قند باعث بیش‌فعالی می‌شود، اما هیچ مدرکی برای این موضوع وجود ندارد. بسیاری از مسائل در دوران کودکی می‌توانند منجر به مشکل در توجه شوند، اما این با ADHD یکسان نیست.

علائم ADHD در کودک چیست؟

علائم ADHD در کودکان معمولاً قبل از سن ۱۲ سالگی شروع می‌شوند. این علائم شامل تفاوت‌هایی در توانایی کودک در توجه به چیزها (بی‌توجهی)، داشتن سطح انرژی بالا (بیش‌فعالی) و توانایی او در کنترل تکانه‌هایش (تکانشگری) است.

یک کودک یا نوجوان ممکن است علائمی از بی‌توجهی را نشان دهد، مانند:

• به راحتی حواسش پرت می‌شود.
• به سختی به حرف‌های دیگران گوش می‌دهد یا از قوانین پیروی می‌کند.
• کارهای روزمره مانند مسواک زدن یا پوشیدن جوراب را فراموش می‌کند.

همچنین کودکان ممکن است علائمی از بیش‌فعالی و تکانشی بودن را نشان دهند، از جمله:

• داشتن سطح انرژی بالا
• بی‌قراری یا ضربه زدن با دست و پا
• با سر و صدا صحبت کردن
• احساس بی‌قراری، یا بلند شدن و حرکت کردن در زمانی که قرار است آرام بنشینند.
• به سختی منتظر نوبت خود ماندن، یا قطع کردن مکالمات

بیشتر کودکان و نوجوانان مبتلا به ADHD علائمی از هر دو نوع بی‌توجهی و بیش‌فعالی-تکانشگری دارند. برخی فقط علائم یک نوع را نشان می‌دهند.

تصور می‌شود ADHD در دختران کمتر از پسران تشخیص داده می‌شود. این ممکن است به این دلیل باشد که معمولا دختران مبتلا به ADHD بیشتر علائم بی‌توجهی دارند و تشخیص این علائم می‌تواند دشوارتر باشد.

بچه‌های بیش فعال سه ساله چه خصوصیاتی دارند؟

در سنین پایین، به‌ویژه در بیش فعالی در کودکان 3 تا 7 سال، نشانه‌ها معمولاً به شکل تحرک بیش از حد، ناتوانی در نشستن برای مدت طولانی، تغییر سریع فعالیت‌ها و واکنش‌های تکانشی دیده می‌شود. این کودکان ممکن است در کنترل رفتارهای تکانشی مشکل داشته باشند، سریع عصبانی شوند یا در بازی‌های گروهی قوانین را رعایت نکنند. در چنین شرایطی برخی از رفتارهای کودکان می‌تواند نشانه‌ای از شروع مشکلات مرتبط با اختلالات رفتاری کودکان باشد و نیاز به بررسی تخصصی داشته باشد.

علائم بیش فعالی در کودکان زیر دو سال

در کودکان زیر دو سال تشخیص قطعی ADHD در کودکان دشوار است، اما برخی نشانه‌ها ممکن است توجه والدین را جلب کند. از جمله این موارد می‌توان به بی‌قراری شدید، گریه‌های مکرر، خواب نامنظم و واکنش شدید به محرک‌های محیطی اشاره کرد. با این حال، بسیاری از این رفتارها در رشد طبیعی کودک نیز دیده می‌شود و برای تشخیص علائم بیش فعالی کودکان باید روند رشد و تمرکز در کودکان در سنین بالاتر بررسی شود.

علت بروز بیش فعالی در کودکان

پرسش مهم بسیاری از والدین این است که علت بیش فعالی در کودکان چیست. پژوهش‌ها نشان می‌دهد که این اختلال معمولاً نتیجه ترکیبی از عوامل زیستی، ژنتیکی و محیطی است. در واقع ADHD در کودکان به دلیل نحوه عملکرد برخی بخش‌های مغز و سیستم‌های تنظیم توجه و کنترل رفتار ایجاد می‌شود و به‌تنهایی ناشی از تربیت نادرست نیست.

عوامل ژنتیکی

مطالعات نشان داده‌اند که سابقه خانوادگی نقش مهمی در بروز بیش فعالی در کودکان دارد. اگر یکی از والدین یا اعضای نزدیک خانواده دچار اختلال نقص توجه باشد، احتمال بروز این مشکل در کودک افزایش می‌یابد. عوامل ژنتیکی می‌توانند بر نحوه عملکرد بخش‌هایی از مغز که مسئول تمرکز کودکان و کنترل رفتار هستند تأثیر بگذارند.

تفاوت‌های ساختار مغز

در برخی کودکان مبتلا به ADHD در کودکان تفاوت‌هایی در ساختار یا عملکرد بخش‌هایی از مغز دیده می‌شود که با تنظیم توجه، تصمیم‌گیری و کنترل تکانه‌ها مرتبط هستند. این تفاوت‌ها می‌توانند باعث کاهش توانایی در مدیریت رفتارهای تکانشی و دشواری در حفظ توجه بر فعالیت‌ها شوند. به همین دلیل این کودکان ممکن است در محیط مدرسه یا فعالیت‌های نیازمند تمرکز با چالش روبه‌رو شوند.

عوامل محیطی

برخی عوامل محیطی نیز می‌توانند در بروز یا تشدید علائم بیش فعالی کودکان نقش داشته باشند. قرار گرفتن در معرض استرس‌های شدید خانوادگی، برخی مشکلات دوران بارداری یا تولد و شرایط محیطی نامناسب می‌توانند بر رشد مغز کودک تأثیر بگذارند. این عوامل ممکن است در کنار زمینه ژنتیکی به بروز مشکلات رفتاری کودکان مرتبط با این اختلال کمک کنند.

آیا بازی‌های کامپیوتری بر بروز بیش فعالی در کودکان تاثیر دارد؟

بازی‌های کامپیوتری به‌طور مستقیم عامل ایجاد بیش فعالی در کودکان نیستند، اما استفاده بیش از حد از آن‌ها می‌تواند برخی علائم بیش فعالی کودکان را تشدید کند. قرار گرفتن طولانی‌مدت در معرض محرک‌های سریع و هیجان‌انگیز ممکن است بر تمرکز کودکان و تنظیم رفتارهای کودکان تأثیر بگذارد. به همین دلیل متخصصان روانشناسی کودک توصیه می‌کنند زمان استفاده از بازی‌های دیجیتال برای کودک بیش فعال محدود و کنترل‌شده باشد.

عوارض ADHD در کودکان

تحقیقات نشان داده است که کودکان مبتلا به ADHD ممکن است در موارد زیر تفاوت‌هایی داشته باشند:

• مناطقی از مغز که مهارت‌های اجتماعی، توجه و حرکت را کنترل می‌کنند.
• مواد شیمیایی که ارتباطات را در مغز کنترل می‌کنند.

از این رو ADHD می‌تواند زندگی را برای کودکان سخت کند. کودکان مبتلا به ADHD:

• اغلب در کلاس درس مشکل دارند که می‌تواند منجر به مردودی در درس و قضاوت شدن توسط سایر کودکان و بزرگسالان شود.
• نسبت به کودکانی که ADHD ندارند، بیشتر دچار حوادث و آسیب‌های مختلف می‌شوند.
• عزت نفس پایینی دارند.
• احتمال بیشتری وجود دارد که در تعامل با همسالان و بزرگسالان و پذیرفته شدن توسط آنها مشکل داشته باشند.
• در معرض خطر بیشتری برای سوء مصرف الکل و مواد مخدر و سایر رفتارهایی هستند که می‌تواند باعث ایجاد مشکل با قانون شود.
• خطر بیشتری برای افکار خودکشی و اقدام به خودکشی دارند.
• اختلالات خواب دارند.
• اختلالات خوردن پیدا می‌کنند.
• احتمال به وجود آمدن سایر مشکلات سلامت روان مانند افسردگی یا اضطراب در آنها زیاد است.
• روابط ناپایدار دارند.
• مشکلات مربوط به خواب دارند.

چرا کودک مبتلا به ADHD بیش‌تر با کودکان کوچک‌تر دوست می‌شود؟

برخی کودکان مبتلا به ADHD در کودکان ممکن است در برقراری ارتباط با همسالان خود دچار مشکل شوند. رفتارهای تکانشی، دشواری در رعایت قوانین بازی یا مشکلات در تمرکز کودکان می‌تواند باعث شود که ارتباط با همسالان سخت‌تر شود. در نتیجه، این کودکان گاهی ترجیح می‌دهند با کودکان کوچک‌تر که انتظارات رفتاری ساده‌تری دارند بازی کنند. این موضوع یکی از الگوهای رایج در میان کودکان دارای اختلال نقص توجه و برخی اختلالات رفتاری کودکان محسوب می‌شود.

مشکلات خواب در کودکان بیش فعال

اختلالات خواب یکی از مشکلات نسبتاً رایج در ADHD در کودکان است. برخی کودکان ممکن است در به خواب رفتن مشکل داشته باشند یا خواب آن‌ها منظم نباشد. بی‌قراری، فعالیت ذهنی زیاد و دشواری در آرام شدن می‌تواند بر کیفیت خواب تأثیر بگذارد. کمبود خواب نیز ممکن است باعث تشدید علائم بیش فعالی در کودکان دبستانی و افزایش رفتارهای تکانشی شود. ایجاد برنامه خواب منظم و رعایت اصول بهداشت خواب می‌تواند به بهبود وضعیت خواب در کودک بیش فعال کمک کند.

تشخیص ADHD کودکان چگونه است؟

بسیاری از کودکان به راحتی حواسشان پرت می‌شود، تکانشی عمل می‌کنند و سطح انرژی بالایی دارند، به خصوص اگر زیر ۵ سال سن داشته باشند. این به معنای ابتلای آنها به ADHD نیست. این می‌تواند نشانه چیز دیگری باشد، مانند خستگی، اضطراب یا استرس.

یک متخصص اطفال، روانپزشک کودک یا روانشناس کودک می‌تواند ADHD را تشخیص دهد. برای انجام این کار، آنها با والدین و معلمان صحبت می‌کنند و کودک را تحت نظر می‌گیرند. تشخیص همچنین به نتایج آزمایش‌های جسمی، سیستم عصبی و سلامت روان بستگی دارد. ممکن است از آزمایش‌های خاصی برای رد سایر مشکلات سلامتی استفاده شود. برخی دیگر ممکن است مهارت‌های تفکر و مجموعه مهارت‌های خاصی را بررسی کنند.

روانپزشکان برای تشخیص از معیارهای موجود در راهنمای تشخیصی و آماری انجمن روانپزشکی آمریکا، ویرایش پنجم (DSM-5)، استفاده می‌کنند.

تعداد علائم مورد نیاز برای تشخیص ADHD در کودکان (بر اساس گروه سنی) به شرح زیر است:

• شش یا بیشتر علائم بی‌توجهی و/یا بیش‌فعالی-تکانشگری برای کودکان تا سن 16 سال، یا
• پنج یا بیشتر علائم بی‌توجهی و/یا بیش‌فعالی-تکانشگری برای نوجوانان 17 سال و بالاتر و بزرگسالان.

افراد مبتلا به ADHD الگوی مداومی از بی‌توجهی A و/یا بیش‌فعالی B-تکانشگری C را نشان می‌دهند که در عملکرد یا رشد اختلال ایجاد می‌کند:

معیارهای DSM-5 برای تشخیص ADHD

معیارهای DSM-5 به صورت خلاصه در زیر آمده است. لطفاً توجه داشته باشید که آنها فقط برای اطلاع شما ارائه شده‌اند. فقط روانپزشکان و روانشناسان کودک آموزش دیده می‌توانند ADHD را تشخیص داده یا درمان کنند.

علائم بی‌توجهی حداقل به مدت ۶ ماه وجود داشته و با سطح رشدی کودک نامتناسب است.

کودک اغلب در توجه دقیق به جزئیات ناتوان است یا در تکالیف مدرسه، محل کار یا سایر فعالیت‌ها اشتباهات ناشی از بی‌دقتی دارد.

• کودک اغلب در حفظ توجه روی وظایف یا فعالیت‌های بازی مشکل دارد.
• اغلب به نظر نمی‌رسد کودک وقتی مستقیماً با او صحبت می‌شود گوش دهد.
• کودک اغلب قوانین را دنبال نمی‌کند و نمی‌تواند تکالیف مدرسه، کارهای روزمره یا وظایف خود را در خانه به پایان برساند (تمرکز خود را از دست می‌دهد، از مسیر منحرف می‌شود).
• کودک اغلب در سازماندهی وظایف و فعالیت‌ها مشکل دارد.
• کودک اغلب از انجام کارهایی که نیاز به تلاش ذهنی طولانی مدت دارند (مانند تکالیف مدرسه) اجتناب می‌کند، از آنها بیزار است یا تمایلی به انجام آنها ندارد.
• کودک اغلب وسایل لازم برای وظایف و فعالیت‌ها را گم می‌کند (مثلاً لوازم مدرسه، مداد، کتاب، ابزار، کیف پول، کلید، کاغذ، عینک، تلفن همراه).
• کودک اغلب به راحتی حواسش پرت می‌شود.
• کودک اغلب در فعالیت‌های روزانه فراموشکار است.

علائم بیش‌فعالی-تکانشگری حداقل به مدت ۶ ماه وجود داشته و برای سطح رشدی فرد نامناسب هستند.

• کودک اغلب با دست‌ها یا پاها بی‌قراری می‌کند یا آنها را تکان می‌دهد، یا در صندلی وول می‌خورد.
• کودک اغلب در موقعیت‌هایی که انتظار می‌رود در حالت نشسته باقی بماند، صندلی را ترک می‌کند.
• کودک اغلب در موقعیت‌هایی که مناسب نیست، می‌دود یا از جایی بالا می‌رود (نوجوانان یا بزرگسالان ممکن است به احساس بی‌قراری محدود شوند).
• کودک اغلب قادر به بازی کردن یا شرکت در فعالیت‌های تفریحی آرام نیست.
• کودک اغلب «در حال حرکت» است و طوری رفتار می‌کند که انگار توسط یک موتور هدایت می‌شود.
• کودک اغلب بیش از حد صحبت می‌کند.
• کودک اغلب قبل از اینکه سوالی تمام شود، پاسخی را از دهانش می‌پراند.
• کودک اغلب در انتظار نوبت خود مشکل دارد.
• کودک اغلب حرف دیگران را قطع می‌کند یا مزاحم آنها می‌شود (مثلاً وسط مکالمات یا بازی‌ها می‌پرد).

اگر بیش فعالی در کودکان درمان نشود چه می‌شود؟

در صورت عدم توجه به درمان بیش فعالی در کودکان، این اختلال می‌تواند بر جنبه‌های مختلف زندگی کودک تأثیر بگذارد. کودکان مبتلا ممکن است در مدرسه با افت تحصیلی، مشکل در تمرکز کودکان و دشواری در انجام تکالیف مواجه شوند. همچنین احتمال بروز مشکلات اجتماعی، کاهش اعتماد به نفس و افزایش اختلالات رفتاری کودکان بیشتر می‌شود. ادامه‌دار بودن نشانه‌های ADHD در کودکان بدون مداخله مناسب می‌تواند در نوجوانی و بزرگسالی نیز پیامدهایی ایجاد کند، بنابراین تشخیص و درمان بیش فعالی در زمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

درمان بیش فعالی در کودکان چگونه است؟

درمان بیش فعالی در کودکان معمولاً ترکیبی از مداخلات رفتاری، آموزشی و در برخی موارد دارویی است. هدف از درمان بیش فعالی کمک به بهبود تمرکز در کودکان، کاهش رفتارهای تکانشی و افزایش توانایی مدیریت رفتار در محیط خانه و مدرسه است. متخصصان حوزه روانشناسی کودک معمولاً برنامه درمانی را متناسب با سن کودک، شدت علائم و شرایط خانوادگی تنظیم می‌کنند.

دارو درمانی

در برخی موارد پزشک ممکن است استفاده از داروی بیش فعالی را پیشنهاد کند. این داروها با تنظیم برخی انتقال‌دهنده‌های عصبی مغز به بهبود توجه و کاهش رفتارهای تکانشی کمک می‌کنند. از بهترین داروهای بیش فعالی شناخته‌شده در این زمینه ریتالین است که به عنوان یکی از انواع داروی ADHD تحت نظر پزشک تجویز می‌شود. مصرف دارو باید حتماً با نظارت متخصص انجام شود تا اثرات درمانی مناسب و عوارض احتمالی کنترل شود.

روان درمانی

یکی از مهم‌ترین بخش‌های درمان بیش فعالی در کودکان محسوب می‌شود. در این روش‌ها، کودک و والدین مهارت‌هایی برای مدیریت رفتارهای کودکان، تقویت تمرکز کودکان و کاهش مشکلات رفتاری کودکان یاد می‌گیرند. آموزش مهارت‌های فرزندپروری و رفتاردرمانی شناختی از جمله روش‌هایی هستند که در حوزه روانشناسی کودک برای مدیریت نشانه‌های ADHD در کودکان به کار می‌روند.

نحوه مراقبت و نگهداری از کودکان بیش فعال

مراقبت صحیح از کودک بیش فعال نیازمند آگاهی، صبر و استفاده از روش‌های علمی در مدیریت رفتار است. والدین با یادگیری روش‌های کنترل کودک بیش فعال می‌توانند به بهبود عملکرد کودک در خانه، مدرسه و روابط اجتماعی کمک کنند.

ایجاد برنامه منظم روزانه

داشتن یک برنامه روزانه مشخص به کودک بیش فعال کمک می‌کند تا فعالیت‌های خود را بهتر مدیریت کند. زمان‌بندی منظم برای خواب، بازی، انجام تکالیف و استراحت می‌تواند باعث بهبود تمرکز در کودکان و کاهش بی‌نظمی در رفتارهای کودکان شود.

فعالیت بدنی کافی

فعالیت بدنی منظم یکی از راهکارهای مؤثر برای کاهش انرژی اضافی در بیش فعالی در کودکان است. ورزش، بازی‌های حرکتی و فعالیت‌های بیرون از خانه می‌توانند به تخلیه انرژی و کاهش رفتارهای تکانشی کمک کنند.

کاهش محرک‌های اضافی

کودکان مبتلا به ADHD در کودکان ممکن است به محرک‌های محیطی حساس‌تر باشند. کاهش سروصدا، محدود کردن محرک‌های دیداری و ایجاد محیطی آرام می‌تواند به بهبود تمرکز کودکان و کنترل علائم بیش فعالی در کودکان دبستانی کمک کند.

آموزش مهارت‌های تمرکز

آموزش مهارت‌هایی که باعث افزایش تمرکز کودکان می‌شود بخش مهمی از مدیریت علائم بیش فعالی کودکان است. فعالیت‌هایی مانند بازی‌های فکری، تمرین‌های توجه و کارهای مرحله‌ای می‌تواند به تقویت مهارت توجه در کودک بیش فعال کمک کند.

همکاری خانواده و مدرسه

مدیریت موفق ADHD در کودکان نیازمند همکاری نزدیک میان خانواده، معلمان و متخصصان است. وقتی والدین و مدرسه درک مشترکی از نشانه‌های ADHD در کودکان داشته باشند، می‌توانند با هماهنگی بیشتر به کاهش مشکلات رفتاری کودکان و بهبود عملکرد تحصیلی کمک کنند.

موثرترین روش نگهداری از کودک بیش فعال چیست؟

موثرترین راهکار معمولاً ترکیبی از آموزش والدین، ایجاد ساختار منظم در زندگی روزمره، تقویت رفتارهای مثبت و در صورت نیاز استفاده از درمان بیش فعالی تحت نظر متخصص است. این رویکرد چندبعدی باعث می‌شود کودک بیش فعال بتواند مهارت‌های لازم برای مدیریت رفتارهای تکانشی و بهبود تمرکز کودکان را به‌تدریج یاد بگیرد.

اثرات مثبت بیش فعالی در کودکان

ADHD هیچ ارتباطی با هوش یا استعداد ندارد. علاوه بر ویژگی‌های به اصطلاح دردسر آفرین، کودکانی که اختلال کمبود توجه دارند اغلب ویژگی‌های مثبت زیر را نشان می‌دهند:

• خلاقیت: کودکانی که ADHD دارند می‌توانند به طرز شگفت‌انگیزی خلاق و خیال‌پرداز باشند. کودکی که خیال‌پردازی می‌کند و همزمان ده فکر مختلف دارد، می‌تواند به یک استاد حل مسئله، یا یک هنرمند خلاق تبدیل شود. کودکان مبتلا به ADHD ممکن است به راحتی حواسشان پرت شود، اما گاهی اوقات متوجه چیزی می‌شوند که دیگران نمی‌بینند.
• انعطاف‌پذیری: از آنجا که کودکان مبتلا به ADHD گزینه‌های زیادی را به طور همزمان در نظر می‌گیرند، در اوایل به یک گزینه محدود نمی‌شوند و بیشتر پذیرای ایده‌های مختلف هستند.
• اشتیاق و خودانگیختگی: کودکان مبتلا به ADHD به ندرت کسل‌کننده هستند! آنها به چیزهای مختلف زیادی علاقه دارند و شخصیت‌های سرزنده‌ای دارند. به طور خلاصه، اگر شما را آزار ندهند (و گاهی اوقات حتی وقتی که آزار می‌دهند)، بودن با آنها بسیار سرگرم‌کننده است.
• انرژی و انگیزه: وقتی کودکان مبتلا به ADHD انگیزه دارند، سخت کار یا بازی می‌کنند و برای موفقیت تلاش می‌کنند. در واقع ممکن است پرت کردن حواس آنها از کاری که به آن علاقه دارند دشوار باشد، به خصوص اگر فعالیت تعاملی یا عملی باشد.

ADHD یا بیش فعالی در کودکان چگونه درمان می‌شود؟

درمان‌های استاندارد برای ADHD در کودکان شامل دارو، رفتاردرمانی، مشاوره و خدمات آموزشی است. این درمان‌ها می‌توانند بسیاری از علائم ADHD را کاهش دهند، اما آن را درمان نمی‌کنند. درمان همچنین می‌تواند به جلوگیری از برخی عوارض ناشی از ADHD کمک کند. ممکن است مدتی طول بکشد تا مشخص شود چه دارویی برای فرزند شما بهتر است.

• داروهای محرک روان: این داروها به تعادل مواد شیمیایی در مغز کمک می‌کنند. آنها به تمرکز مغز کمک می‌کنند و ممکن است علائم اصلی ADHD را کاهش دهند.
• داروهای غیر محرک: این داروها می‌توانند به کاهش علائم ADHD کمک کنند و اغلب همراه با داروهای محرک برای نتایج بهتر استفاده می‌شوند.
• داروهای ضد افسردگی: به طور خاص توسط FDA برای درمان ADHD تأیید نشده‌اند. اما اگر داروهای دیگر مؤثر نبوده یا عوارض جانبی زیادی داشته باشند، ممکن است مؤثر باشند.
• آموزش مدیریت رفتار برای والدین: فرزندپروری کودکان مبتلا به ADHD ممکن است دشوار باشد. ADHD می‌تواند چالش‌هایی ایجاد کند که باعث استرس فضای خانواده شود. کلاس‌های مهارت‌های مدیریت رفتار برای والدین می‌تواند به کاهش استرس برای همه اعضای خانواده کمک کننده باشد. این آموزش اغلب در یک محیط گروهی برگزار می‌شود. حمایت والدین از یکدیگر آنها را به رفتار بهتر تشویق می‌کند. تکنیک‌های مدیریت رفتار معمولاً رفتارهای هدفمند در کودک، مانند انجام تکالیف مدرسه را بهبود می‌بخشند. والدین می‌توانند استراتژی‌های تغییر رفتار، مانند سیستم‌های پاداش ژتونی و زمان‌های استراحت را برای مقابله با موقعیت‌های دشوار یاد بگیرند.
• آموزش مهارت‌های اجتماعی به کودک: این می‌تواند به کودکان کمک کند تا رفتارهای اجتماعی مناسب را یاد بگیرند.
• روان درمانی: این روش که درمان مبتنی بر گفتگو نیز نامیده می‌شود، به کودکان بزرگتر مبتلا به ADHD اجازه می‌دهد تا در مورد مسائلی که آنها را آزار می‌دهد صحبت کنند، الگوهای رفتاری منفی را بررسی کنند و راه‌هایی برای مقابله با علائم خود بیاموزند.
• خانواده درمانی: خانواده درمانی می‌تواند به افراد کمک کند تا راه‌هایی برای غلبه بر چالش‌هایی که ممکن است هنگام ابتلای یکی از اعضای خانواده به ADHD ایجاد شود، پیدا کنند.

چگونه می‌توانم از اختلال ADHD در فرزندم پیشگیری کنم؟

برای کمک به کاهش خطر ابتلا به ADHD در فرزندتان:

• در دوران بارداری، از هر چیزی که می‌تواند به رشد کودک شما قبل از تولد آسیب برساند، اجتناب کنید. به عنوان مثال، الکل ننوشید، مواد مخدر مصرف نکنید یا سیگار نکشید.
• فرزند خود را از قرار گرفتن در معرض آلاینده‌ها و سموم، از جمله دود سیگار و رنگ سربی، محافظت کنید.
• زمان استفاده از صفحه نمایش را محدود کنید. اگرچه هنوز ثابت نشده است، اما به نظر می‌رسد این کار نتایج مثبتی دارد که کودکان خردسال زمان بسیار محدودی را برای تماشای تلویزیون، بازی‌های ویدیویی و سایر صفحه نمایش‌ها صرف کنند.

چگونه می‌توانم به فرزندم کمک کنم تا با ADHD زندگی کند؟

• سعی کنید مطمئن شوید که فرزندتان به میزان مناسب برای سن خود می‌خوابد.
• به نشانه‌هایی که ممکن است فرزندتان استرس یا تحریک بیش از حد داشته باشد توجه کنید و مداخله کنید.
• زمان بازی و سایر تعاملات اجتماعی را کوتاه نگه دارید تا به فرزندتان کمک کنید تا خودکنترلی خود را حفظ کند.
• با معلم و مدیران مدرسه فرزندتان در مورد ADHD فرزندتان صحبت کنید. آنها می‌توانند به شما کمک کنند تا متوجه فضاهای مختلف کودک شوید و رفتار او را بهتر درک کنید.
• ورزش منظم (30 تا 60 دقیقه در روز) به بسیاری از کودکان مبتلا به ADHD کمک می‌کند تا برخی از علائم خود را مدیریت کنند.
• روی نقاط قوت آنها تمرکز کنید. از آنجایی که کودکان مبتلا به ADHD اغلب می‌توانند بر مسائل مورد علاقه خود تمرکز کنند، آنها را تشویق کنید تا برای کارهایی که در آنها خوب عمل می‌کنند، چه هنر، ریاضی یا ورزش، وقت بگذارند. صرف وقت برای کارهایی که در آنها خوب هستند، عزت نفس را افزایش می‌دهد و به آنها کمک می‌کند تا نقاط قوت خود را درک کنند.
• فرزندتان را تشویق کنید. کودکان نیاز دارند بشنوند که دوست داشته می‌شوند و مورد قدردانی قرار می‌گیرند. تمرکز صرف بر روی بخش‌های منفی رفتار فرزندتان می‌تواند به رابطه شما آسیب برساند و بر اعتماد به نفس و عزت نفس او تأثیر بگذارد. اگر فرزندتان در پذیرش نشانه‌های کلامی محبت مشکل دارد، لبخند، نوازش شانه یا آغوش می‌تواند نشان دهنده توجه شما باشد. به دنبال رفتارهایی باشید که بتوانید از فرزندتان به خاطر آنها تعریف کنید.
• هنگام دادن دستورالعمل و قوانین، از کلمات ساده استفاده کنید و نحوه انجام کار را نشان دهید. آهسته و آرام و واضح صحبت کنید. هر بار یک دستورالعمل بدهید. قبل و در حین دادن دستورالعمل، مکث کنید و با فرزندتان تماس چشمی برقرار کنید.
• در مورد موقعیت‌های دشوار انعطاف‌پذیر باشید. از محدودیت‌های فرزندتان آگاه باشید و در صورت امکان خود را با نیازهای کودک وفق دهید. سعی کنید از موقعیت‌هایی که برای فرزندتان دشوار است دوری کنید. مثال‌ها شامل نشستن در طول ارائه‌های طولانی یا خرید در فروشگاه‌های بزرگ است که در آن دیدن افراد و محصولات زیاد می‌تواند برای فرزندتان بیش از حد آزار دهنده باشد.
• روی منظم بودن کار کنید. به فرزندتان کمک کنید تا یک دفترچه یا جدول تکالیف و فعالیت‌های روزانه را سازماندهی و نگهداری کند. مطمئن شوید که فرزندتان مکان آرامی برای مطالعه دارد. اشیاء را در اتاق کودک گروه‌بندی کنید و آنها را در فضاهای مشخص شده قرار دهید. سعی کنید به فرزندتان کمک کنید تا فضاها را منظم و عاری از شلوغی نگه دارد.
• سعی کنید یک برنامه منظم برای وعده‌های غذایی، چرت زدن و زمان خواب داشته باشید. کودکان مبتلا به ADHD در پذیرش و سازگاری با تغییرات مشکل دارند. از یک تقویم بزرگ برای علامت‌گذاری کارهای روزمره و فعالیت‌های ویژه‌ای که پیش می‌آیند استفاده کنید. تغییرات ناگهانی از یک فعالیت به فعالیت دیگر ایجاد نکنید یا حداقل در صورت نیاز به فرزندتان هشدار دهید.
• ارتباطات اجتماعی را تشویق کنید. با الگوسازی و پاداش دادن به ارتباطات و تعاملات مثبت با اعضای خانواده و دوستان، به فرزندتان در یادگیری مهارت‌های اجتماعی کمک کنید.
• عادات سبک زندگی سالم را در پیش بگیرید. مطمئن شوید که فرزندتان استراحت می‌کند. سعی کنید از خستگی بیش از حد فرزندتان جلوگیری کنید زیرا خستگی اغلب علائم ADHD را بدتر می‌کند. مهم است که فرزندتان برای رشد سالم، رژیم غذایی متعادلی داشته باشد. در کنار درمان پزشکی، ورزش منظم فواید سلامتی دارد و ممکن است تأثیر مثبتی بر رفتار داشته باشد.

بایدهای اختلال ADHD در کودکان

• برای فعالیت‌های بدنی که کودکان از آن لذت می‌برند وقت بگذارید، زیرا ورزش تمرکز خوبی برای انرژی آنهاست.
• کودکان را تشویق کنید که خواب منظمی داشته باشند.
• به کودکان کمک کنید تا یک رژیم غذایی سالم و متعادل و وعده‌های غذایی منظم داشته باشند.
• اگر به نظر می‌رسد برخی از غذاها و نوشیدنی‌ها بر علائم کودکان تأثیر می‌گذارند، یک دفترچه یادداشت غذا و نوشیدنی داشته باشید تا ببینید این غذاها چه هستند. می‌توانید این اطلاعات را با مدرسه آنها به اشتراک بگذارید.

چه زمانی باید کودکتان را باید پیش پزشک ببرید؟

اگر نگران این هستید که آیا کودکتان ممکن است ADHD داشته باشد، اولین قدم صحبت با یک روانپزشک کودک است تا بفهمید که آیا علائم با تشخیص ADHD مطابقت دارد یا خیر. تشخیص اولیه می‌تواند توسط یک متخصص سلامت روان، مانند روانشناس یا روانپزشک، یا توسط یک ارائه دهنده مراقبت‌های اولیه، مانند متخصص اطفال، انجام شود.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

اگر شما والدین یا نزدیکان کودکی هستید که به اختلال ADHD مبتلاست، قطعا با شرایط سختی دست و پنجه نرم می‌کنید و حق دارید که خسته باشید. اول از همه با خودتان همدلی کنید و بدانید طبیعی است که که گاهی خسته و ناامید باشید. این هیچ اشکالی ندارد.

والدین زیاد دیگری مثل شما در چنین شرایطی هستند. در قدم دوم به خاطر داشته باشید که ADHD تنها یک تفاوت مغزی است که شاید بتوان حتی از آن بهره برد. کار کردن با کودک ADHD می‌تواند کلافه کننده باشد اما با استفاده از استراتژی‌های مدیریت ADHD، کم کم خواهید دید که عبور از این بحران، دستاوردهایی نیز دارد که برای کودکان عادی وجود ندارد.

اگر کودکان دیگری بدون این اختلال دارید، از یاد نبرید که آنها هم نیازمند توجه شما هستند و نباید فراموش شوند. در نهایت کمک گرفتن را فراموش نکنید. بابت این شرایط خجالت زده یا نگران قضاوت دیگران نباشید و از هر کمکی که نزدیک شماست استفاده کنید.

حمایت گرفتن از اعضای خانواده، همفکری با مربیان و معلمان کودکتان و کمک‌های حرفه‌ای روانشناس و روانپزشک، همه می‌توانند برای بخشی از سنگینی بار شما کمک کننده باشند.

سوالات متداول

بیش‌فعالی در کودکان چیست؟

بیش‌فعالی یا اختلال نقص توجه و بیش‌فعالی یک اختلال رشدی‌ـ‌عصبی است که با بی‌قراری زیاد، تکانشگری و دشواری در تمرکز و توجه همراه است. کودکان مبتلا معمولاً در کنترل رفتار، حفظ توجه روی فعالیت‌ها و پیروی از قوانین یا دستورها مشکل دارند.

بیش‌فعالی در کودکان از چه سنی قابل تشخیص است؟

نشانه‌های بیش‌فعالی معمولاً از سال‌های اولیه کودکی دیده می‌شود، اما تشخیص تخصصی آن زمانی انجام می‌شود که علائم به‌طور پایدار در محیط‌های مختلف مانند خانه و مدرسه مشاهده شود و بر عملکرد کودک تأثیر بگذارد.

آیا بیش‌فعالی قابل درمان است؟

بیش‌فعالی به معنای حذف کامل اختلال نیست، اما با مداخلات مناسب مانند آموزش والدین، رفتاردرمانی، حمایت آموزشی و در صورت نیاز درمان دارویی، علائم آن قابل کنترل و مدیریت است و بسیاری از کودکان می‌توانند عملکرد طبیعی و موفقی داشته باشند.

مهم‌ترین علائم کودکان بیش‌فعال چیست؟

مهم‌ترین علائم شامل بی‌قراری و تحرک بیش از حد، دشواری در تمرکز و توجه، حواس‌پرتی سریع، انجام ندادن کامل کارها، عجول بودن در پاسخ دادن، قطع کردن صحبت دیگران و مشکل در صبر کردن برای نوبت است.

بهترین روش کنترل کودک بیش‌فعال چیست؟

مدیریت مؤثر معمولاً ترکیبی از آموزش والدین، ایجاد ساختار و نظم در برنامه روزانه، تعیین قوانین روشن، تشویق رفتارهای مثبت، رفتاردرمانی و همکاری با مدرسه یا متخصصان سلامت روان کودک است.

آیا دارو برای درمان بیش‌فعالی لازم است؟

در برخی کودکان، پزشک ممکن است دارودرمانی را به‌عنوان بخشی از برنامه درمانی پیشنهاد کند، اما تصمیم درباره مصرف دارو بر اساس ارزیابی تخصصی گرفته می‌شود و معمولاً در کنار روش‌های رفتاری و آموزشی استفاده می‌شود.

چرا بیش‌فعالی در کودکان منجر به ایجاد حس بی‌ارزشی در آن‌ها می‌شود؟

کودکان بیش‌فعال به دلیل دشواری در کنترل رفتار، تمرکز و پیروی از قوانین ممکن است بیشتر با انتقاد، سرزنش یا شکست‌های تحصیلی و اجتماعی روبه‌رو شوند. تکرار این تجربه‌ها می‌تواند به مرور باعث کاهش اعتمادبه‌نفس و شکل‌گیری احساس بی‌ارزشی در آن‌ها شود، به‌ویژه اگر حمایت و درک کافی از سوی اطرافیان دریافت نکنند.