بهترین داروها برای درمان حالت تهوع کدامند؟

از چه داروهایی برای درمان حالت تهوع استفاده می‌شود؟

به‌طور کلی، داروهای ضد تهوع که با نام آنتی‌امتیک (Antiemetic) شناخته می‌شوند، از طریق مسدود کردن سیگنال‌های شیمیایی خاصی در مغز یا تنظیم سرعت حرکت دستگاه گوارش، از احساس تهوع و استفراغ جلوگیری می‌کنند.

از آنجایی که مکانیزم عمل این داروها با هم تفاوت دارد، برای هر علت خاصی از تهوع (مثل سفر، میگرن، بارداری یا شیمی‌درمانی)، یک دسته دارویی خاص موثرتر است.

داروهای مورد استفاده برای درمان تهوع عبارتند از:

• آنتی هیستامین‌ها: برای تهوع ناشی از حرکت و سرگیجه؛
• مسدودکننده‌های گیرنده سروتونین: مانند دمیترون (اندانسترون)، برای تهوع‌های شدید ناشی از شیمی‌درمانی و جراح؛
• آنتی‌کولینرژیک‌ها: برای تهوع ناشی از حرکت؛
• مسدودکننده‌های دوپامین: برای تهوع ناشی از سرطان، پرتودرمانی، میگرن و مشکلات گوارشی؛
• بنزودیازپین‌ها: مانند لورازپام برای تهوع پیش‌ بینی‌ شونده ناشی از اضطراب.

داروهای ضد تهوع بدون نسخه کدامند؟

اگر تهوع شما خفیف است، مانند ناراحتی‌های ساده معده یا تهوع ناشی از سفر، نیازی به مراجعه به پزشک ندارید و می‌توانید از داروهای بدون نسخه کمک بگیرید:

بیسموت ساب سالیسیلات

بیسموت ساب سالیسیلات که با نام تجاری Pepto-Bismol شناخته می‌شود، یک داروی چندکاره است که نه تنها تهوع، بلکه اسهال مسافرتی را نیز درمان می‌کند.

این دارو با سه روش مختلف به آرام شدن ناراحتی‌های گوارشی کمک می‌کند:

• کاهش التهاب در روده‌ها؛
• کم کردن ترشح مایعات و نمک‌ها به داخل روده؛
• کشتن برخی میکروب‌ها که ممکن است عامل بیماری باشند.

آنتی هیستامین‌ها

آنتی‌هیستامین‌ها برای پیشگیری و درمان تهوع ناشی از حرکت (سفر) بسیار موثر هستند. این داروها با آرام کردن سیگنال‌های حرکتی که مغز را هنگام سفر بیش از حد تحریک می‌کنند، به رفع تهوع کمک می‌کنند.

• دیمن‌هیدرینات: داروهایی مانند درامامین که برای جلوگیری از علائم تهوع سفر استفاده می‌شود و ممکن است باعث خواب‌آلودگی شود.
• مکلیزین: قرص Bonine برای تهوع حرکتی کاربرد دارد و می‌تواند باعث خواب‌آلودگی شود.

برای جلوگیری از تهوع سفر، بهتر است این داروها قبل از شروع فعالیت یا سفر مصرف شوند. به عنوان مثال، دیمن‌هیدرینات را ۳۰ تا ۶۰ دقیقه و مکلیزین یک ساعت قبل از سفر مصرف کنید.

امترول (Emetrol)

محلول کربوهیدرات فسفاته که معمولا با نام تجاری «امترول» شناخته می‌شود، یک داروی بدون نسخه است که باعث خواب‌آلودگی نمی‌شود.

این شربت با کند کردن تخلیه معده، انقباضاتی را که منجر به استفراغ می‌شوند، کاهش می‌دهد. این دارو به ویژه برای تهوع ناشی از ناراحتی معده مفید است.

نوزن (Nauzene)

سدیم سیترات دی‌هیدرات که با نام تجاری «نوزن» در دسترس است، به مدیریت تهوع ناشی از ناراحتی معده کمک می‌کند. این دارو یک آنتی‌اسید ملایم است.

قرص‌های جویدنی این دارو حاوی قند و نمک هستند. اگر دیابت دارید یا رژیم کم‌نمک دنبال می‌کنید، حتما با پزشک مشورت کنید.

چه داروهایی برای درمان حالت تهوع تجویز می‌شوند؟

برای تهوع‌های شدید، مزمن یا تهوع‌هایی که به دلیل بیماری‌های جدی‌تر (مانند شیمی‌درمانی) رخ می‌دهند، داروهای تجویزی قوی‌تری مورد نیاز است.

آنتی‌کولینرژیک‌ها (Anticholinergics)

این دسته از داروها برای تهوع‌هایی که منشا آن‌ها مشکلات تعادلی و حرکتی است، بسیار موثر هستند.

نمونه‌ها:

• هیوسین که با نام «اسکوپولامین» نیز شناخته می‌شود.

این داروها با مسدود کردن عمل یک پیام‌رسان شیمیایی در مغز به نام استیل‌کولین، که در مسیرهای تعادل نقش دارد، از تهوع سفر و سرگیجه جلوگیری می‌کنند. هیوسین موثرترین دارو برای تهوع حرکتی است.

این دارو به صورت چسب پوستی نیز موجود است که می‌تواند تا ۳ روز برای پیشگیری از تهوع سفر استفاده شود.

مسدودکننده‌های دوپامین (Dopamine Antagonists)

این داروها با هدف قرار دادن گیرنده‌های دوپامین در مغز، در مدیریت تهوع‌های شدید بسیار کارآمد هستند.

نمونه‌ها:

• پروکلرپرازین
• متوکلوپرامید
• کلروپرومازین
• هالوپریدول

این داروها برای تهوع ناشی از بیماری‌های بدخیم، پرتودرمانی و مصرف داروهای افیونی (مانند مورفین) مفید هستند.
متوکلوپرامید علاوه بر مسدود کردن دوپامین در مغز، مستقیما روی روده عمل کرده و به تخلیه سریع‌تر معده کمک می‌کند، که برای تهوع ناشی از میگرن یا کندی حرکت گوارشی مفید است.

مصرف طولانی‌مدت این داروها، به‌ویژه در دوزهای بالا، می‌تواند خطر اختلال حرکتی جدی و غیر قابل کنترلی به نام دیسکینزی دیررس را افزایش دهد.

دومپریدون (Domperidone)

دومپریدون نیز یک مسدودکننده دوپامین است که به تخلیه سریع معده کمک می‌کند. با این حال، به دلیل خطر عوارض جانبی قلبی، مصرف آن باید تحت نظر پزشک باشد. این دارو دیگر بدون نسخه در دسترس نیست و فقط باید با کمترین دوز موثر و برای کوتاه‌ترین زمان استفاده شود.

داروهای ضد روان‌پریشی (Antipsychotics)

برخی از داروهای ضد روان‌پریشی، به دلیل مکانیسم مسدودکننده دوپامین، برای کنترل تهوع شدید استفاده می‌شوند.

نمونه‌ها:

• پروکلرپرازین
• اولانزاپین: داروی کمکی در تهوع متوسط تا شدید شیمی‌درمانی
• کلروپرومازین
• هالوپریدول

پروکلرپرازین برای مدیریت تهوع و استفراغ شدید تایید شده است. اولانزاپین نیز ممکن است برای کاهش تهوع و استفراغ، به‌ویژه به‌صورت ترکیبی با سایر ضد تهوع‌ها، مفید باشد.

مسدودکننده‌های گیرنده سروتونین (5-HT3 Antagonists)

این داروها قوی‌ترین و رایج‌ترین درمان‌های تخصصی برای تهوع‌های شدید هستند.

نمونه‌ها:

• دمیترون (Ondansetron)
• گرانسیترون (Granisetron)
• پالونوسترون (Palonosetron).

این داروها با مسدود کردن گیرنده‌های 5-HT (سروتونین) در روده و مغز عمل می‌کنند. سروتونین یک ماده شیمیایی است که آزاد شدن آن می‌تواند سیگنال‌هایی قوی برای تهوع ایجاد کند.

این داروها به‌طور خاص برای پیشگیری از تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی، پرتودرمانی و تهوع پس از عمل جراحی تایید شده‌اند.

سایر داروهای تجویزی

۱. بنزودیازپین‌ها (مانند لورازپام)

لورازپام و آلپرازولام، مستقیما ضد تهوع نیستند، اما می‌توانند در کاهش تهوع پیش‌بینی‌کننده (تهوعی که ناشی از اضطراب و ترس قبل از شروع درمان است) کمک‌کننده باشند. این داروها با ایجاد آرامش و کاهش اضطراب عمل می‌کنند و اغلب به صورت ترکیبی با داروهای ضد تهوع اصلی تجویز می‌شوند.

نکته مهم: مصرف همزمان لورازپام با داروهای افیونی (مانند مسکن‌های قوی) یا الکل، یک تداخل بسیار جدی است که می‌تواند باعث کاهش شدید و خطرناک تنفس، کما و حتی مرگ شود.

۲. کورتیکواستروئیدها (مانند دگزامتازون)

دگزامتازون یک داروی استروئیدی است که به کاهش تهوع کمک می‌کند. نقش اصلی آن پیشگیری از تهوع ناشی از شیمی‌درمانی یا جراحی است و معمولا به‌صورت ترکیبی با دیگر ضد تهوع‌ها تجویز می‌شود.

۳. آنتاگونیست‌های گیرنده NK-1

این داروها (مانند آپرپیتانت و فوساپرپیتانت) با مسدود کردن یک ماده محرک تهوع در مغز (نوروکینین) عمل می‌کنند و معمولا برای تهوع تاخیری ناشی از شیمی‌درمانی و پس از عمل جراحی تجویز می‌شوند.

۴. کانابینوئیدها

داروهایی مانند درونابینول و نابیون که اثرات خاصی مشابه مواد موجود در گیاه شاهدانه دارند، برای درمان تهوع و استفراغ ناشی از شیمی‌درمانی تایید شده‌اند (در صورتی که داروهای خط اول موثر نبوده‌ باشند).

برای اینکه بدانید باید در سفرها چه داروهایی را حتما همراه خود داشته باشید، مقاله زیر را بخوانید:

از چه داروهای ضد تهوعی برای کودکان استفاده می‌شود؟

از آنجایی که بدن کودکان واکنش‌های متفاوتی به دارو نشان می‌دهد و خطر عوارض جانبی در آن‌ها بیشتر است، برای مواردی مثل تهوع و استفراغ حتما با پزشک متخصص اطفال مشورت کنید.

بدون دستور پزشک هیچ داروی ضد تهوع تجویزی یا حتی بدون نسخه‌ای به کودک ندهید.

چه داروهای ضد تهوعی برای دوران بارداری ایمن هستند؟

در دوران بارداری، استفاده از داروها به دلیل اهمیت سلامت جنین باید با احتیاط فراوان و تحت نظر پزشک انجام شود.
برای تهوع و استفراغ مرتبط با بارداری (تهوع صبحگاهی)، پزشکان معمولا درمان‌های زیر را توصیه می‌کنند:

• ویتامین B6 و دوزوکسیلامین: ترکیب دوزوکسیلامین با ویتامین B6 به عنوان درمان خط اول برای تهوع و استفراغ بارداری توصیه می‌شود.
• آنتی‌هیستامین‌ها: داروهایی مانند دیمن‌هیدرینات ممکن است برای تهوع مرتبط با بارداری توصیه شود. برخی از آنتی‌هیستامین‌های دیگر نیز ممکن است در صورت عدم موفقیت درمان‌های خط اول، تجویز شوند.
• دمیترون (اندانسترون): در برخی موارد، اندانسترون ممکن است به صورت خارج از برچسب (Off-label) برای تهوع بارداری تجویز شود.
• پروکلرپرازین: این دارو نیز یکی از داروهایی است که برای تهوع در دوران بارداری و در موارد خاص و شدید اثربخش شناخته شده است.

البته باید اشاره کنیم که استفاده از اندانسترون در بارداری به‌خصوص در سه‌ماهه اول بحث‌برانگیز است و باید با احتیاط و فقط در صورت موثر نبودن درمان‌های خط اول استفاده شود (زیرا احتمال افزایش ریسک ناهنجاری مثل شکاف کام/قلبی دارد.)
همیشه به یاد داشته باشید که هر دارویی، حتی ویتامین‌ها، در دوران بارداری باید فقط با تایید پزشک متخصص مصرف شود.

اگر مصرف یک نوبت (دوز) از داروی ضد تهوع و استفراغ را فراموش کردم، چه کاری باید انجام دهم؟

اگر مصرف یک نوبت از داروی ضد تهوع خود را فراموش کردید، آرامش خود را حفظ کنید و طبق توصیه‌های کلی عمل کنید:

• به محض یادآوری، دارو را مصرف کنید.
• اما اگر تقریبا زمان نوبت بعدی فرا رسیده است، دوز فراموش‌شده را رها کنید و برنامه دوز معمول خود را ادامه دهید.
• هرگز برای جبران دوز فراموش‌شده، دو دوز را همزمان مصرف نکنید.

عوارض جانبی داروهای ضد استفراغ چیست؟

همانند هر داروی دیگری، داروهای ضد تهوع نیز می‌توانند عوارض جانبی داشته باشند. آگاهی از این عوارض به شما کمک می‌کند تا در صورت بروز مشکل، سریع‌تر اقدام کنید:

• خواب‌آلودگی یا گیجی: شایع‌ترین عارضه بسیاری از ضد تهوع‌ها (مانند آنتی‌هیستامین‌ها، لورازپام و داروهای ضد روان‌پریشی) گیجی است. در صورت مصرف این داروها از رانندگی یا کار با ماشین‌آلات سنگین خودداری کنید.
• خشکی دهان و تغییرات بینایی: اغلب با داروهای آنتی‌کولینرژیک (مانند اسکوپولامین) مشاهده می‌شود.
• سر درد، یبوست و سرگیجه: این عوارض به ویژه در داروهای مسدودکننده سروتونین (مانند دمیترون) رایج است.
• اختلالات حرکتی: داروهای مسدودکننده دوپامین (مانند پروکلرپرازین یا متوکلوپرامید) می‌توانند عوارض جانبی جدی مانند حرکات غیرارادی (دیسکینزی) ایجاد کنند. این خطر با مصرف طولانی‌مدت افزایش می‌یابد.
• بی‌خوابی و تغییرات خلقی: ممکن است با مصرف استروئیدها (مانند دگزامتازون) رخ دهد.
• عوارض قلبی: دومپریدون به دلیل خطر عوارض جانبی قلبی، مصرف محدودی دارد.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

در صورت مشاهده موارد زیر، فورا به پزشک مراجعه کنید:

• علائم آلرژی شدید دارید: مانند کهیر، مشکل ناگهانی در تنفس، یا ورم صورت، لب‌ها یا گلو.
• مشکلات تنفسی جدی رخ دهد: اگر تنفس کند یا متوقف شده، لب‌ها کبود شده، یا بیدار کردن بیمار بسیار سخت است، به‌ویژه اگر بیمار اخیرا داروهای افیونی یا الکل مصرف کرده باشد (که در مورد لورازپام بسیار خطرناک است).
• حرکات غیرارادی یا عجیب مشاهده کنید: مانند حرکات غیرقابل کنترل در صورت، گردن یا دست و پاها. این می‌تواند نشانه دیسکینزی دیررس ناشی از داروهای ضد تهوع قوی باشد.
• تغییرات شدید در رفتار یا خلق‌وخو دارید: از جمله سردرگمی، توهم، تحریک‌پذیری غیرعادی، یا افکار آسیب رساندن به خود.
  علائم آسیب کبدی دارید: مانند زردی پوست و چشم‌ها (یرقان) یا ادرار تیره.
• علائم شما شدت یافته است: تهوع یا استفراغ شما با وجود مصرف دارو ادامه پیدا کرده و یا به جای بهبود، بدتر شده است.
• علائم اورژانسی دارید: استفراغ خونی، علائم دهیدراتاسیون شدید یا استفراغ مداوم و درد شکم.

توصیه‌ای از تیم دارو دات کام به شما

هیچ‌گاه بدون مشورت با پزشک سراغ خوددرمانی نروید. داروهای ضدتهوع معمولا اثر خوبی دارند، اما انتخاب داروی مناسب باید بر اساس علت بروز تهوع و وضعیت سلامت هر فرد انجام شود. جای نگرانی نیست؛ با یافتن علت اصلی و انتخاب درمان مناسب، خیلی زود می‌توانید از این ناراحتی عبور کنید و احساس بهتری داشته باشید.